Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ - ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΑΖΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΥΜΝΟΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ 1:9

Οι τρεις παίδες βρίσκονταν μέσα στο καμίνι και παρέδωσαν την ψυχή τους υπέρ της ομολογίας προς τον Δεσπότη. Αλλά όμως, μετά από τόσα και τέτοια κατορθώματα, λένε: δεν έχουμε το δικαίωμα να ανοίξουμε το στόμα μας· γίναμε ντροπή και όνειδος στους δούλους σου. Γιατί λοιπόν ανοίγετε το στόμα σας; Για να πούμε ακριβώς αυτό, απαντούν: ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να ανοίξουμε το στόμα μας, και με αυτόν ακριβώς τον τρόπο να ελκύσουμε τη χάρη του Δεσπότη.

Η προσευχή και ο ύμνος των τριών παίδων στην κάμινο του πυρός <στη Βαβυλώνα>. Ευλογητός ει: Διότι πότε ο Θεός δεν ευλογείται από όλους; Και αινετόν: Και στον παρόντα αιώνα και στον μέλλοντα ο Θεός είναι δεδοξασμένος. Ότι δίκαιος: Διότι όλα όσα αφορούν τη σωτηρία μας, μας τα επιμέτρησε ως αγαθός Θεός. Και όλα τα έργα: Ως [έργα] του Θεού, είναι όλα αληθινά όσα προέρχονται από Αυτόν. Και κρίματα αληθείας: Διότι τίποτα δεν είναι άκριτο ή ψευδές στον Θεό. Κατά πάντα: Διότι έκανε τα πάντα καλά για τον άνθρωπο. Και επί την πόλιν: Εννοεί βέβαια και την αισθητή Ιερουσαλήμ, διότι υπέφερε πολλά προς επιστροφή. Ότι εν αληθεία: Διότι, επειδή παρόργισαν τον Θεό, έλαβαν την ανταπόδοση. Ότι αμαρτήσαμε: Διότι αρνήθηκαν τον Θεό και προσχώρησαν στα είδωλα· συνεπώς σε όλα αμάρτησαν. Και των εντολών: Διότι, παραβαίνοντας τον νόμο, γίναμε ένοχοι για τα πάντα. Καθώς ενετείλω: Διότι Αυτός ως αγαθός μας συμβούλευσε τα αγαθά, αλλά εμείς υπήρξαμε ανυπάκουοι. Και πάντα όσα: Διότι τίποτε δεν κάνει ο Θεός άσκοπα ούτε προς βλάβην. Και παρέδωκας: Σε απερίτμητους και ασεβείς, οι οποίοι δεν γνωρίζουν τον Θεό, αλλά είναι κατά πάντα άνομοι. Και σε βασιλιά άδικο: Αναφέρεται μεν στον Ναβουχοδονόσορα, αλλά εννοεί τον διάβολο. Και νυν: Διότι γίναμε υπόδικοι παρακούοντας τον Θεό. Αισχύνη: Διότι ενώ οφείλαμε να μιλάμε στον Θεό, παραδοθήκαμε σε ειδωλολάτρες <στις ειδωλολατρίες> και ντροπιαστήκαμε. Μη παραδώς: Διότι ενώ εμείς δεν έχουμε έργα σωτηρίας, Εσύ για το όνομά Σου μην μας εγκαταλείψεις.

Τότε, λοιπόν, «ο Αζαρίας, αφού στάθηκε», μαζί με τους υπολοίπους εξομολογούνταν στον Θεό μέσω ύμνου και προσευχής «στο μέσο» του καμινιού. Και τότε, πρώτα απ' όλα, διακήρυτταν τις δικές τους αμαρτίες και των πατέρων τους, δίνοντας δόξα στον Θεό, ομολογώντας ότι άξια και δίκαια τα υφίστανται αυτά ως αιχμάλωτοι σε ξένη γη, παραδομένοι σε βασιλιά άνομο «και πονηρότατο σε όλη τη γη», επειδή οι πατέρες τους δεν τήρησαν τον νόμο του Κυρίου και Θεού τους. Έπειτα, προσκαλώντας όλη την κτίση, «σαν» με «ένα στόμα, υμνούσαν και δόξαζαν και ευλογούσαν τον Θεό λέγοντας: Ευλογητός είσαι, Κύριε, ο Θεός των πατέρων μας, και αινετός και υπερυψωμένος στους αιώνες». Αρχίζοντας, λοιπόν, από το άγιο, ένδοξο και μεγαλοπρεπές όνομα, πέρασαν στα ίδια τα έργα του Κυρίου, αναφέροντας πρώτα τα επουράνια, και τον δόξαζαν λέγοντας: «Ευλογείτε, όλα τα έργα του Κυρίου, τον Κύριο, υμνείτε και υπερυψώνετέ τον στους αιώνες». Στη συνέχεια, προσκαλώντας όλα με τη σειρά, τους επτά ουρανούς και τις εξουσίες και τις δυνάμεις που βρίσκονται σε αυτούς και το νερό που είναι «πάνω από τον ουρανό», προχώρησαν στο στερέωμα και αφού ονόμασαν τους φωστήρες σε αυτό, τον ήλιο, τη σελήνη και τα άστρα, έλεγαν: «Ευλογείτε» όλα τα στοιχεία που κινούνται στον ουρανό, «υμνείτε και υπερυψώνετέ τον στους αιώνες».

Διότι, επειδή τα πράγματα τους είχαν αφαιρέσει την παρρησία των λόγων -καθώς ονειδίζονταν ότι μάταια καυχιόνταν για τις ευεργεσίες, ελεγχόμενοι από τα ίδια τα έργα-, έλεγαν σχεδόν αυτό που είπαν και οι τρεις παίδες μέσα στο καμίνι: «Δεν μας είναι δυνατόν να ανοίξουμε το στόμα μας». Δηλαδή, δεν μπορούμε να μιλήσουμε με παρρησία για τα παλαιά μας σεμνολογήματα, ντροπή και όνειδος έγιναν οι δούλοι σου. Διότι η συμφορά έσβησε την παρρησία.

Και όμως, ποια ευεργεσία έλαβαν εκείνοι πέρα από την αξία τους; Παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην κάμινο, αιχμαλωτίστηκαν εξαιτίας των αμαρτιών άλλων (διότι ήταν ακόμη νέοι) και δεν γόγγυσαν, ούτε οργίστηκαν, ούτε είπαν: «Ναι, ποιο καλό προέκυψε σε εμάς από το ότι υπηρετούμε τον Θεό; Τι ωφεληθήκαμε προσκυνώντας τον; Αυτός είναι ασεβής και έγινε κύριός μας· μαζί με τους ειδωλολάτρες τιμωρούμαστε από τον ειδωλολάτρη, οδηγηθήκαμε στην αιχμαλωσία, στερηθήκαμε την πατρίδα, την ελευθερία, όλα τα πατρικά αγαθά, γίναμε αιχμάλωτοι και δούλοι, υπηρετούμε βάρβαρο βασιλιά». Τίποτε από αυτά δεν είπαν· αλλά τι; «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε»· και δεν κάνουν τη δέηση για τους εαυτούς τους, αλλά για τους άλλους: «Διότι σε βασιλιά», λένε, «απεχθέστατο και πονηρότατο μας παρέδωσες». Πάλι ο Δανιήλ, όταν ρίχθηκε για δεύτερη φορά στον λάκκο, έλεγε: «Διότι με θυμήθηκε ο Θεός». Γιατί δεν θα σε θυμόταν, ώ Δανιήλ, όταν τον δόξασες ενώπιον του βασιλιά, λέγοντας: «Και εγώ όχι με τη σοφία που υπάρχει μέσα μου»· αλλά όταν ρίχθηκες στον λάκκο των λεόντων επειδή δεν υπάκουσες σε εκείνο το πονηρότατο διάταγμα, γιατί δεν θα σε θυμόταν;

Τόσο δυνατός είναι, ώστε ακόμα και αφού πέσουμε μέσα, μπορεί πάλι να μας αρπάξει από τη φλόγα. Και αν δεν το κάνει, ας είναι γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν την προσκυνάμε. Πρόσεξε πώς αγνοούν το μέλλον κατά θεία οικονομία. Διότι, αν το γνώριζαν εκ των προτέρων, δεν θα ήταν καν αξιοθαύμαστοι για αυτό που έπραξαν· διότι ποιο θα ήταν το θαυμαστό, εάν, έχοντας εγγυήσεις για τη σωτηρία τους, τολμούσαν να αντιμετωπίσουν τα δεινά; Αφενός ο Θεός θα δοξαζόταν, επειδή μπόρεσε να τους βγάλει από το καμίνι, αφετέρου εκείνοι δεν θα προκαλούσαν τον θαυμασμό, εφόσον δεν θα είχαν ρίξει οι ίδιοι τους εαυτούς τους στους κινδύνους. Για τον λόγο αυτόν τους άφησε να αγνοούν το μέλλον, ώστε να τους δοξάσει περισσότερο. Και όπως ακριβώς εκείνοι διασφάλιζαν ότι ο βασιλιάς δεν θα καταλόγιζε αδυναμία στον Θεό σε περίπτωση που κατακαίγονταν, έτσι και ο Θεός έπραξε και τα δύο: και τη δική Του δύναμη έδειξε, και φρόντισε ώστε η προθυμία των παίδων να φανεί λαμπρότερη. Από πού, λοιπόν, προερχόταν σε αυτούς, λέει, η αμφιβολία και το να μην έχουν την πεποίθηση ότι οπωσδήποτε θα σωθούν; Από το γεγονός ότι θεωρούσαν τους εαυτούς τους εντελώς ευτελείς και ανάξιους μιας τέτοιας ευεργεσίας. Και ότι δεν το λέω αυτό κάνοντας εικασίες, αποδεικνύεται από το ότι, όταν έπεσαν στο καμίνι, οδύρονταν λέγοντας τα εξής: Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, δεν μας επιτρέπεται καν να ανοίξουμε το στόμα μας. Για αυτούς τους λόγους έλεγαν: «Και αν όχι».

ι'. Διότι, το ότι αυτή η θυσία —εννοώ την ταπεινοφροσύνη— είναι πολύ ανώτερη από την ιουδαϊκή, όχι μόνο τώρα, αλλά ήταν και τότε, αποδεικνύεται από εκείνους τους τρεις παίδες, οι οποίοι στο καμίνι της Βαβυλώνας μετέτρεψαν τη φλόγα σε πηλό, οι νέοι που ήταν συνετοί σαν γέροντες, οι λίγοι που στάθηκαν δυνατότεροι από τους πολλούς, οι αιχμάλωτοι που αποδείχθηκαν ισχυρότεροι από τον βασιλιά, αυτοί που έχασαν την πατρίδα τους αλλά δεν έχασαν την πίστη τους, οι γυμνοί και ταυτόχρονα ενδεδυμένοι, οι φτωχοί και ταυτόχρονα εύποροι, οι δούλοι που ήταν ανώτεροι από τους ελεύθερους, αυτοί που μετέτρεψαν το καμίνι σε δροσιά και μετέβαλαν τα στοιχεία της φύσεως, αυτοί που έσβησαν την ενέργεια του πυρός, αυτούς που έδεσε ο τύραννος και τους έλυσε η φωτιά, αυτοί ικέτευαν και έλεγαν: «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε, αδικήσαμε, αποστατώντας από Σένα. Δεν υπάρχει πλέον άρχοντας, ούτε προφήτης, ούτε ηγέτης, ούτε τόπος για να προσφέρουμε κάρπωμα ενώπιόν Σου και να βρούμε έλεος· αλλά είθε να γίνουμε δεκτοί με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως. Θυσία στον Θεό είναι το συντετριμμένο πνεύμα· καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την περιφρονήσει».

Αυτά τα λέγω, για να αποφύγουμε τα μεν και να μιμηθούμε τα δε. ΣΤ΄. Έπειτα, επειδή καταφέρθηκε εναντίον της παρανομίας τους, αναφέρει και την τιμωρία που υπέστησαν, και με αυτόν τον τρόπο θέλοντας πάλι να ελκύσει το έλεος του Θεού, λέγει: «Και ήλθε επάνω μας η κατάρα που είναι γραμμένη στον νόμο του Μωυσή, του δούλου του Θεού, επειδή αμαρτήσαμε». Ποια είναι αυτή η κατάρα; Θέλετε να την αναγνώσουμε; «Εάν δεν λατρεύσετε τον Κύριο τον Θεό σας», λέγει, «θα φέρω εναντίον σας ένα έθνος αναιδές, του οποίου τη φωνή δεν θα καταλαβαίνετε, και θα μείνετε λίγοι σε αριθμό». Αυτό ακριβώς, λοιπόν, δηλώνοντας οι τρεις παίδες, και αποδεικνύοντας ότι εξαιτίας των έργων τους επήλθε αυτό το είδος της τιμωρίας, εξομολογούμενοι και οι ίδιοι προς τον Θεό για τα κοινά αμαρτήματα έλεγαν: «Μας παρέδωσες σε χέρια εχθρών ανόμων, των πιο απεχθών αποστατών, και σε βασιλιά άδικο και τον πιο πονηρό από όλους στη γη». Βλέπεις πώς εκπληρωνόταν εκείνη η κατάρα που έλεγε: «Θα μείνετε λίγοι σε αριθμό», καθώς και εκείνη που έλεγε: «Θα φέρω εναντίον σας έθνος αναιδές». Αυτό ακριβώς υπαινίσσεται και ο Δανιήλ εδώ, και λέγει: «Ήλθαν επάνω μας κακά, τέτοια που δεν έχουν γίνει ποτέ κάτω από ολόκληρο τον ουρανό, όπως αυτά που έγιναν στον Ισραήλ». Ποια είναι λοιπόν αυτά; Ότι μητέρες γεύτηκαν τις σάρκες των ίδιων τους των παιδιών.

Οι τρεις παίδες βρίσκονταν μέσα στο καμίνι και προσέφεραν την ψυχή τους υπέρ της ομολογίας προς τον Δεσπότη· κι όμως, μετά από τόσα και τέτοια κατορθώματα, λένε: «Δεν μπορούμε να ανοίξουμε το στόμα μας· γίναμε ντροπή και όνειδος στους δούλους σου και σε εκείνους που σε σέβονται». Γιατί λοιπόν ανοίγετε το στόμα; Για να πούμε ακριβώς αυτό, απαντούν, ότι δηλαδή δεν μπορούμε να ανοίξουμε το στόμα μας, και με αυτόν ακριβώς τον τρόπο να ελκύσουμε τον Δεσπότη.

Γι’ αυτό, αν και «υιοί του Υψίστου, σαν άνθρωποι» πεθαίνουμε, «και σαν ένας από τους άρχοντες» πέφτουμε. Γι’ αυτό παραδοθήκαμε σε «χέρια άνομων εχθρών», των άγριων δηλαδή δαιμόνων, «και σε βασιλιά άδικο και τον πιο πονηρό σε όλη τη γη», δηλαδή στον άρχοντά τους, «επειδή αμαρτήσαμε και παρανομήσαμε», αφού παραβήκαμε τις εντολές του Κυρίου και Θεού μας, και καταπατήσαμε τον Υιό του Θεού και θεωρήσαμε κοινό το αίμα της διαθήκης. Αλλά «μη μας παραδώσεις έως το τέλος για το όνομά σου», Κύριε, «και μην καταργήσεις τη διαθήκη σου· και μην απομακρύνεις το έλεός σου από εμάς», ένεκα των οικτιρμών σου, «Πατέρα μας που είσαι στους ουρανούς», και ένεκα της ευσπλαχνίας του μονογενούς σου Υιού, και ένεκα του ελέους του Αγίου σου Πνεύματος. «Μη θυμηθείς τις παλαιές μας ανομίες», αλλά «ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, διότι φτωχύναμε πάρα πολύ. Βοήθησέ μας, ο Θεός, ο Σωτήρας μας».

Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο το Άγιο Πνεύμα προετοίμασε τη γλώσσα τους, ώστε να εξομολογηθούν και να προσευχηθούν υπέρ όλου του λαού. «Και μας παρέδωσες σε χέρια εχθρών άνομων, απεχθών», δηλαδή αισχρών και ακάθαρτων, «και σε βασιλιά πονηρότατο σε όλη τη γη», δηλαδή στον Ναβουχοδονόσορα, «και δεν υπάρχει σε αυτόν τον καιρό άρχοντας και προφήτης και ηγέτης». Είχαν βέβαια και άρχοντες και προφήτες, και τον Ιεζεκιήλ και τον Δανιήλ, αλλά ως αιχμάλωτοι δεν μπορούσαν ούτε να διοικούν ούτε να μιλούν. Και αυτοί βέβαια διεκτραγωδούσαν αυτά «μέσα από τη φλόγα του καιόμενου» καμινιού. «Οι δε υπηρέτες του βασιλιά δεν σταματούσαν να καίνε το καμίνι με νάφθα και πίσσα και στουπί και κληματόβεργες», διότι τέτοια υλικά τρέφουν το πυρ και είναι καυστικά, από τα οποία «διαχεόταν η φλόγα πάνω από το καμίνι σε ύψος σαράντα εννέα πήχεων», και η προσπάθεια αποσκοπούσε στο να κατακάψουν αυτούς που είχαν ριχτεί στη μέση του καμινιού.