Πατερικές αναφορές στο ΒΑΡΟΥΧ 3:10

Αλλά είναι άτοπο, θα πουν, να ρωτάει κανείς με αυτόν τον τρόπο για τον Πατέρα. Ας ακούσουν, λοιπόν, ότι είναι άτοπο να ρωτούν έτσι και για τον Λόγο Του. Επειδή, λοιπόν, μια τέτοια προσπάθεια συνιστά περιττή και υπερβολική μανία, ας μη ρωτά κανείς πλέον τέτοια πράγματα, αλλά ας μαθαίνει μόνο όσα βρίσκονται στις Γραφές. Διότι τα παραδείγματα που αναφέρονται σε αυτές σχετικά με το θέμα αυτό είναι επαρκή και ικανά. Ο Πατέρας, λοιπόν, ονομάζεται πηγή και φως· διότι λέει: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού». Και πάλι στον Βαρούχ: «Τι συμβαίνει, Ισραήλ, και βρίσκεσαι στη χώρα των εχθρών; Εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας»· και κατά τον Ιωάννη: «Ο Θεός μας είναι φως». Ονομάζεται επίσης και ο Υιός ποταμός σε σχέση με την πηγή· διότι «Ο ποταμός του Θεού γέμισε με νερά»· και σε σχέση με το φως ονομάζεται απαύγασμα, όπως λέει ο Παύλος: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Εφόσον, λοιπόν, ο Πατέρας είναι φως και ο Υιός απαύγασμά Του (διότι ειδικά γι' αυτά τα θέματα δεν πρέπει να διστάζουμε να επαναλαμβάνουμε πολλές φορές τα ίδια), είναι δυνατόν να βλέπουμε και μέσα στον Υιό το Πνεύμα, διά του οποίου φωτιζόμαστε· διότι λέει, «για να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή Του, έχοντας φωτισμένα τα μάτια της καρδιάς». Και καθώς εμείς φωτιζόμαστε από το Πνεύμα, ο Χριστός είναι Εκείνος που φωτίζει μέσω αυτού· διότι, λέει, «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Αλλά είναι παράλογο, θα πουν, να ρωτά κανείς με αυτόν τον τρόπο για τον Πατέρα. Ας ακούσουν λοιπόν ότι είναι παράλογο να ρωτά κανείς με τον ίδιο τρόπο και για τον Λόγο Του. Εφόσον, επομένως, μια τέτοια προσπάθεια είναι περιττή και μάλλον ένδειξη ακραίας μανίας, ας μην κάνει πλέον κανείς τέτοια ερωτήματα, αλλά ας μαθαίνει μόνο εκείνα που υπάρχουν στις Γραφές. Διότι είναι απόλυτα επαρκή τα παραδείγματα που περιέχονται σε αυτές σχετικά με αυτό το ζήτημα. Ο Πατέρας, λοιπόν, ονομάζεται πηγή και φως· διότι λέει: «Εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζώντος ύδατος». Και πάλι στον Βαρούχ: «Γιατί συμβαίνει, Ισραήλ, να βρίσκεσαι στη χώρα των εχθρών σου; Επειδή εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας»· και σύμφωνα με τον Ιωάννη: «Ο Θεός μας είναι φως». Ο δε Υιός ονομάζεται ποταμός σε σχέση με την πηγή· διότι «ο ποταμός του Θεού γέμισε με ύδατα»· και απαύγασμα σε σχέση με το φως, καθώς λέει ο Παύλος: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του». Εφόσον, λοιπόν, ο Πατέρας είναι φως και ο Υιός είναι το απαύγασμά Του (διότι δεν πρέπει να διστάζουμε να επαναλαμβάνουμε συχνά τα ίδια πράγματα κυρίως για αυτούς), είναι δυνατόν να διακρίνουμε και μέσα στον Υιό το Πνεύμα, μέσω του οποίου φωτιζόμαστε· διότι λέει: «για να σας δώσει Πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως στην επίγνωσή Του, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς». Και ενώ εμείς φωτιζόμαστε από το Πνεύμα, ο Χριστός είναι Εκείνος που φωτίζει μέσω αυτού· διότι λέει: «Ήταν το αληθινό φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο».

Πότε είδες να εκπληρώνεται αυτό που είχε προειπωθεί παλαιά; «Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών, και θα ακούσουν τα αυτιά των κωφών· τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι, και η γλώσσα των μογιλάλων θα γίνει καθαρή.» Μήπως θέλεις να ελπίζεις πάντοτε στην παρουσία του Εμμανουήλ, και να προσδοκάς αυτά που έχεις ήδη δει να εκπληρώνονται; Κανένα από όσα έχουν τελεστεί δεν σε οδηγεί στη βεβαιότητα του θαύματος, αλλά θέλεις να κρύβεις αυτά που είναι σε όλους γνωστά; Κλείνεις τα μάτια σου, και κρατάς τα αυτιά σου κλειστά μπροστά στις θαυματουργίες του Χριστού; Λαμβάνεις, λοιπόν, την άξια ανταπόδοση για τα σφάλματά σου. Διότι δεν υπάρχουν πλέον σε σένα τα σύμβολα της ευσέβειας, ούτε πόλη, ούτε εορταστική θυσία, αλλά διασκορπίστηκες περιπλανώμενος παντού στην οικουμένη. Και θα ακούσεις μάλιστα από κάποιον που σε ονειδίζει, από εκείνους που έχουν επιλέξει να φρονούν ορθά, εκείνο που είχε προαναγγελθεί στον Βαρούχ: «Τι συμβαίνει, Ισραήλ, και βρίσκεσαι σε γη εχθρών; Γέρασες σε ξένη γη, μολύνθηκες μαζί με τους νεκρούς, συγκαταλέχθηκες με αυτούς που βρίσκονται στον Άδη. Εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας.» Δεν θα έχεις, επομένως, κανέναν τρόπο να απολογηθείς για αυτές τις κατηγορίες.

βʹ. Αυτό το υποδήλωσε και ο Ιερεμίας· διότι, θρηνώντας όσους βρίσκονταν στην αιχμαλωσία, έλεγε: «Γιατί βρίσκεσαι στη γη των εχθρών; Εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας», εννοώντας τον νόμο. Όπως ακριβώς η πηγή αφήνει να ρέουν από παντού πολλά ρυάκια, έτσι και ο νόμος αφήνει να ρέουν από παντού πολλές εντολές, αρδεύοντας την ψυχή μας.

«Διότι», λέγει, «εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού»· και στον Βαρούχ: «Τι συμβαίνει, Ισραήλ, που βρίσκεσαι στη γη των εχθρών; Εγκατέλειψες την πηγή της σοφίας». Ο δε Υιός είναι ποταμός· «διότι ο ποταμός του Θεού», λέγει, «γέμισε με νερά». Απομένει λοιπόν, κατ' αναλογίαν, το Πνεύμα να ονομάζεται ύδωρ· έτσι άλλωστε έχει ονομαστεί «ζωντανό ύδωρ» και «ύδωρ που αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Από την πηγή λοιπόν λέγεται ότι γεννιέται ο ποταμός και ότι εκπορεύεται όλο το ύδωρ. Και το ύδωρ λέγεται ότι είναι πλήρωμα του ποταμού, όπως ακριβώς και της πηγής. Από τον ποταμό, βέβαια, θα λέγαμε ότι αντλείται και πίνεται ένα μέρος του ύδατος· δεν θα μπορούσε όμως να λεχθεί για ολόκληρο το ύδωρ ότι εκπορεύεται από τον ποταμό όπως ακριβώς και από την πηγή. Λέγει λοιπόν ο Χριστός, ο ποταμός του Θεού, που είναι γεμάτος από τα ύδατα ολόκληρου του Πνεύματος: «Όποιος διψά, ας έρθει σε μένα και ας πιει. Όποιος πιστεύει σε μένα, όπως είπε η Γραφή, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του». Και ερμηνεύοντας αυτόν τον λόγο ο ευαγγελιστής προσθέτει: «Αυτό δε το είπε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Και για να μάθεις ότι δεν ομιλεί για το συναΐδιο με τον Πατέρα και τον Υιό, το όλο και υπερτελές Πνεύμα, αλλά για την πνευματική δωρεά, η οποία επρόκειτο να δοθεί στους πιστεύοντες μετά την κάθοδο του Πνεύματος, προσθέτει: «διότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα».