Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ (Βήλ και Δράκων) 1:38

Ούτε καν τα δικά του πόδια δεν χρησιμοποίησε για τη διακονία του μυστηρίου· αλλά το Άγιο Πνεύμα γίνεται άρμα για αυτόν και σαν κάποιον φτερωτό, σαν άλλον Αββακούμ που διατρέχει τους αιθέρες, τον εισάγει στον ναό και τον παριστά στο ιερό· λέγοντας και απευθύνοντάς του εν πάση περιπτώσει τα εξής λόγια: «Έλα, προχώρησε, αγαπημένε γέροντα, για να δεις ολοκάθαρα τις εκβάσεις των θαυμάτων που σου αποκαλύφθηκαν παλαιότερα, και για να γνωρίσεις ποιών πραγμάτων μύστης διαφυλάχθηκες, και ποια δόξα πέτυχες σε σύγκριση με τους άλλους. Έλα, λάβε τις απολαβές της καλής σου αρετής· και εκείνα που προηγουμένως ο θεόπτης, σκεπασμένος αισθητά από τον βράχο στο Σινά, και νοητά από την αδιάρρηκτη πίστη στον Θεό, μόλις και μετά βίας είδε σαν μέσα από κάποια οπή, δηλαδή μέσω της αμυδρής, νομίζω, θεωρίας και γνώσης, υπό τη μορφή των οπισθίων· αυτά εσύ τώρα κατανόησέ τα ολοκάθαρα, και μετάβαλε πλέον την πορεία σου από τον θάνατο μέσα στο σώμα προς τη ζωή μέσα στο πνεύμα· και τον νόμο του γράμματος, τον οποίο πολύ καλά και θεοφιλώς υπηρέτησες, μετάθεσέ τον στη χάρη. Διότι έχεις κοπιάσει ήδη αρκετά με τους τύπους και τις σκιές· πρέπει λοιπόν πια να ανανεωθείς με την αλήθεια, ώστε το τέλος των νομικών διατάξεων να αποτελέσει για εσένα την αρχή για τα διδάγματα της χάριτος».

Διηγείται δε για το μαρτύριο του Σεδράχ, του Μισάχ και του Αβδεναγώ, καθώς και για τον ύμνο τους· και ότι αυτοί μεν διασώθηκαν, ενώ εκείνοι που υποδαύλιζαν τη φωτιά καταφλέχθηκαν, και ο βασιλιάς μετανόησε· και ότι ο ίδιος ρίχτηκε δύο φορές στον λάκκο των λεόντων· την πρώτη φορά, επειδή, ενώ οι Βαβυλώνιοι προσεύχονταν στον βασιλιά Δαρείο, αυτός μόνος του προσευχόταν στον Θεό· τη δεύτερη φορά, διότι κατέστρεψε τον Βηλ και θανάτωσε τον δράκοντα επί του βασιλιά Κύρου· και αυτός μεν διασώθηκε και ανέβηκε από τον λάκκο σώος από τα λιοντάρια, ενώ εκείνοι που τον επιβουλεύτηκαν ρίχτηκαν στον ίδιο λάκκο.

Ακόμη και αν από λήθη ή ακόμη και από επιλογή δεν σου δώσουν τα συνηθισμένα, να μη θλίβεσαι, αλλά μάλλον να λες ότι, εάν ήταν θέλημα Θεού, θα είχαν έλθει. Και όταν έρχονται, να τους δέχεσαι με ιλαρό πρόσωπο, χαίροντας επειδή ο Κύριος με ελέησε αν και είμαι ανάξιος, κατά το παράδειγμα του Δανιήλ, ο οποίος, όταν τον επισκέφθηκε ο Κύριος, έλεγε μόνο τούτο: «Διότι με θυμήθηκε ο Θεός», θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο. Και απόβαλε την αυτοδικαίωση, ώστε εάν πεις οτιδήποτε, να λες:

Είναι πιστευτό ότι το Πνεύμα ενεργούσε ταυτόχρονα και στον Αββακούμ και στον Δανιήλ στη Βαβυλώνα· και ότι βρισκόταν μαζί με τον Ιερεμία στον λάκκο της φυλακής και μαζί με τον Ιεζεκιήλ στον ποταμό Χοβάρ. «Διότι το Πνεύμα του Κυρίου έχει πληρώσει την οικουμένη». Και αλλού: «Πού να πορευθώ μακριά από το Πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Και ο προφήτης λέει: «Διότι εγώ είμαι μαζί σας, λέγει ο Κύριος· και το Πνεύμα μου βρίσκεται ανάμεσά σας.» Αυτό, λοιπόν, που είναι πανταχού παρόν και συμπαρίσταται με τον Θεό, τι είδους φύση αρμόζει να θεωρούμε ότι έχει; Εκείνη που περιέχει τα πάντα, ή εκείνη που περιορίζεται σε συγκεκριμένους τόπους, όπως έδειξε ο λόγος ότι είναι η φύση των αγγέλων; Αλλά κανείς δεν θα ισχυριζόταν το δεύτερο.

Ο δε Ησαΐας έλεγε: Ω, ταλαίπωρος και ακάθαρτος είμαι εγώ. Ομοίως και ο Δανιήλ, όταν βρισκόταν στον λάκκο με τα λιοντάρια, και πήγε ο Αββακούμ φέρνοντας το γεύμα, λέγοντάς του: «Δέξου το γεύμα που σου έστειλε ο Θεός», τι λέει ο Δανιήλ; «Με θυμήθηκε λοιπόν ο Θεός;» Βλέπεις τι ταπείνωση είχε η καρδιά του, όταν βρισκόταν στον λάκκο ανάμεσα στα λιοντάρια, και δεν τον έβλαπταν, και όχι μόνο μία φορά, αλλά και δεύτερη· και μετά από αυτά θαύμασε λέγοντας: «Με θυμήθηκε λοιπόν ο Θεός;»

87. Εύλογα αμφέβαλε για δεύτερη φορά το έθνος των Βαβυλωνίων, μήπως τυχόν είχαν εξασθενήσει τα άγρια θηρία, ώστε να μην τρώνε πια τα ανθρώπινα σώματα· διότι, αφού ο εκλεκτός του Θεού παρέμεινε έξι ημέρες ανάμεσα στα επτά λιοντάρια, δεν βρέθηκε πάνω του καμία φθορά. Την έβδομη ημέρα ήλθε ο βασιλιάς για να θρηνήσει τον δίκαιο, και αφού έσκυψε στον λάκκο, τον βλέπει να κάθεται ανάμεσα στα λιοντάρια, σαν ποιμένας ανάμεσα στα δικά του πρόβατα. Εξαιτίας αυτού, δικαιολογημένα αμφισβητούσαν οι άπιστοι σχετικά με τη σωτηρία του.

Εμείς δε, έχοντας πεποίθηση στους οικτιρμούς σου, συνεχίζουμε να δεόμαστε να λυτρωθούμε από το άσβεστο πυρ και τον μελλοντικό φόβο. Διότι παλαιότερα ο Άγγελός σου, Κύριε, αφού έπιασε από τα μαλλιά τον προφήτη Αββακούμ, μέσα σε μία στιγμή τον μετέφερε στη Βαβυλώνα, πάνω από τον λάκκο των λεόντων· και πάλι αμέσως τον επανέφερε στην πατρίδα του· εμάς δε, Κύριε, είθε η χάρη σου να μας αναλάβει και να μας περάσει άφοβα εκείνο το μεγάλο και φοβερό χάσμα, που έχει στηθεί ανάμεσα στους δικαίους και τους αδίκους, ώστε, αφού λυτρωθούμε, να πούμε: Δόξα στον Πατέρα, ο οποίος μας λύτρωσε από το σκότος του άδη και μας έθεσε στον παράδεισο της τρυφής· δόξα στον Υιό, ο οποίος μας λύτρωσε από το άσβεστο πυρ και τον αιώνιο σκώληκα, και μας αξίωσε να γίνουμε κληρονόμοι της άνω Ιερουσαλήμ· δόξα στο Άγιο Πνεύμα, το οποίο μας λύτρωσε από τη φθορά των αμαρτιών και την αιώνια αισχύνη, και μας στεφάνωσε με αγαλλίαση σε φως αληθινό και υπερβάλλουσα δόξα, στους αιώνες. Αμήν.

Διότι έσπειρε κριθάρι. Όταν δε μαγείρεψε φαγητά για αυτούς, προφήτευσε στους οικείους του λέγοντας: «Εγώ πορεύομαι σε μακρινή γη και γρήγορα θα επιστρέψω. Εάν όμως καθυστερήσω, πηγαίνετε εσείς να δώσετε φαγητό στους θεριστές». Και αφού βρέθηκε στη Βαβυλώνα και έδωσε το γεύμα στον Δανιήλ μέσα στον λάκκο των λεόντων, κατά την επιστροφή του παρουσιάστηκε στους θεριστές την ώρα που έτρωγαν· και δεν είπε σε κανέναν αυτό που είχε συμβεί. Κατανόησε δε ο προφήτης ότι ο λαός γρήγορα θα επιστρέψει από τη Βαβυλώνα στην Ιερουσαλήμ. Και έδωσε θαυμαστό σημείο σε εκείνους που βρίσκονταν στην Ιουδαία, ότι θα δουν μέσα στον ναό να εκλάμπει ένα μεγάλο φως.

ηʹ. Ο Αββακούμ καταγόταν από τον αγρό Βιδζουχάρ, από τη φυλή του Συμεών. Και είδε πριν από την αιχμαλωσία οράματα σχετικά με την άλωση της Ιερουσαλήμ, και πένθησε πάρα πολύ· και όταν ήλθε ο Ναβουχοδονόσορ στην Ιερουσαλήμ, έφυγε στην Οστρακίνη, και έζησε ως πάροικος στη γη του Ισμαήλ. Όταν δε επέστρεψαν οι Χαλδαίοι, και όσοι είχαν απομείνει στην Ιερουσαλήμ κατέβηκαν στην Αίγυπτο, αυτός κατοικούσε ως πάροικος στη γη του και υπηρετούσε τους θεριστές του λαού του. Όταν πήρε το φαγητό για να το μεταφέρει στους εργάτες, προφήτευσε στους δικούς του λέγοντας: πορεύομαι σε μακρινή γη, και γρήγορα θα επιστρέψω. Εάν όμως καθυστερήσω, πηγαίνετε εσείς στους θεριστές το γεύμα τους. Και αφού βρέθηκε στη Βαβυλώνα και έδωσε το γεύμα στον Δανιήλ, εμφανίστηκε μπροστά στους θεριστές ενώ έτρωγαν, και δεν είπε σε κανέναν το γεγονός. Κατάλαβε δε από αυτό, ότι πολύ σύντομα θα επιστρέψει ο λαός από τη Βαβυλώνα. Και αφού πέθανε δύο χρόνια πριν από την επιστροφή, τάφηκε εκεί σε έναν αγρό. Έδωσε δε ένα σημάδι σε όσους βρίσκονταν στην Ιουδαία, ότι θα δουν φως στον ναό, και έτσι θα αντικρίσουν τη δόξα του ναού. Και για την καταστροφή του ναού προφήτευσε, ότι θα συντελεστεί από ένα δυτικό έθνος, και τότε το καταπέτασμα (άπλωμα), λέει, του Δαβήρ (των Αγίων των Αγίων) θα σχιστεί σε μικρά κομμάτια, και τα κιονόκρανα των δύο στύλων θα αφαιρεθούν, και κανείς δεν θα γνωρίζει πού θα βρίσκονται· αυτά δε θα μεταφερθούν στην έρημο από άγγελο, εκεί όπου εξαρχής είχε στηθεί η Σκηνή του Μαρτυρίου, και κατά τους έσχατους καιρούς θα γίνει γνωστός ο Κύριος.

Εκείνος που εκπληρώνει τα αιτήματα όσων Τον επικαλούνται εν αληθεία, Εκείνος που λέει: «Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα τα τέκνα της; Θα σε ξεχάσω εγώ, όταν επιστρέφεις σε Εμένα και με ικετεύεις;», δεν παρέβλεψε τις οιμωγές του Φιλιππικού, δεν αποστράφηκε τα δάκρυά του, δεν αδιαφόρησε στους στεναγμούς του. Αντίθετα, όπως παλαιά στον λάκκο της Βαβυλώνας έφερε από τη γη του Ιούδα στον Δανιήλ τον Αββακούμ, έτσι και τώρα, στα ενδότερα της Περσίας, εμφανίζει ακαριαία στον Φιλιππικό από τα μέρη της Ασίας τον θειότατο Λάζαρο και τον ελευθερώνει από τα δεινά. Διότι, μόλις ο άγιος εμφανίστηκε αρρήτως και άγγιξε τα σιδερένια δεσμά, αυτά αμέσως διαλύθηκαν —θα έλεγε κανείς σαν κερί από πυρακτωμένο σίδερο— και έπεσαν από τα πόδια του Φιλιππικού. Έπειτα, αφού έλαβε την εντολή να ακολουθήσει τον άγιο, το έπραξε παρευθύς και συμπορεύτηκε μαζί του. Αφού βάδισαν κατά το υπόλοιπο της νύχτας —διότι ήταν περίπου μεσάνυχτα όταν ο άγιος είχε φτάσει στη φυλακή—, την ώρα που μόλις άρχιζε να χαράζει η αυγή, βρέθηκαν και οι δύο να ανεβαίνουν το όρος Γαλήσιον. Κατανοώντας το αυτό ο Φιλιππικός, ευχαριστούσε τον Θεό για την ελευθερία του και δάκρυα αγαλλιάσεως κυλούσαν από τα μάτια του.

Όχι βρέχοντας μάννα, όπως παλαιά στον Ισραήλ· ούτε σχίζοντας τον βράχο, για να αναβλύσει νερό σε λαό που διψούσε· ούτε παραθέτοντας γεύμα μέσω κορακιών, όπως στον μεγάλο εκείνο Ηλία· ούτε χορταίνοντάς την μέσω προφήτη που μεταφέρθηκε από τους αιθέρες, όπως παλαιότερα τον Δανιήλ που πεινούσε στον λάκκο. Με ποιον τρόπο όμως; Της φάνηκε στο όνειρό της ότι εγώ, ο πολυαγαπημένος της (διότι κανέναν άλλον δεν προτιμούσε περισσότερο από εμένα ούτε καν στα όνειρά της), παρουσιάστηκα ξαφνικά μέσα στη νύχτα κρατώντας ένα καλάθι και τους πιο λευκούς άρτους· και αφού προσευχήθηκα σε αυτούς και τους σφράγισα με το σημείο του σταυρού, όπως συνηθίζαμε, την έθρεψα και την ενδυνάμωσα, κάνοντάς την να ανακτήσει τις δυνάμεις της. Και το νυχτερινό αυτό όραμα έγινε πραγματικότητα· διότι από εκείνη τη στιγμή βρίσκει τον εαυτό της και αποκτά μια πιο αγαθή ελπίδα· και αυτό έγινε φανερό με ένα σαφές και ολοφάνερο σημάδι. Διότι όταν ξημέρωσε η ημέρα, αφού πήγα κοντά της νωρίς το πρωί, πρώτα απ' όλα την είδα πιο ευδιάθετη από πριν· έπειτα, όπως συνηθίζεται, τη ρωτούσα πώς πέρασε η νύχτα και τι χρειαζόταν. «Εσύ με έθρεψας, παιδί μου», μου απαντά, «πολύ πρόθυμα και με τόση αγάπη, και έπειτα με ρωτάς πώς είμαι; Πάρα πολύ καλά και ήρεμα». Και συγχρόνως οι υπηρέτριες μου έκαναν νόημα να μην αντιλέξω σε αυτό, αλλά να αποδεχθώ πρόθυμα την απάντησή της, μήπως και καταβληθεί από απογοήτευση, εάν της αποκαλυπτόταν η αλήθεια. Θα προσθέσω ακόμη ένα από τα περιστατικά που είναι κοινά και στους δύο.

Άκουγε με σύνεση· καθώς, λοιπόν, η ανομβρία επιτεινόταν, για τρία χρόνια και έξι μήνες κανένα σύννεφο δεν φούσκωσε για να γεννήσει βροχή. Άρχισε τότε ο Ηλίας να εξαντλείται από τη δίψα, αλλά παρόλα αυτά υπέμενε καρτερικά τη στέρηση, κάνοντάς το αυτό από πείσμα· διότι προτιμούσε να αφανιστεί και ο ίδιος, παρά να συμφιλιωθεί με τον οίκο του Αχαάβ. Τι κάνει λοιπόν ο Κύριος; Μεταχειρίζεται με σοφία τον δούλο Του, όχι παρακαλώντας τον, αλλά λέγοντας: «Σήκω από εδώ και πήγαινε στον χείμαρρο Χωρράθ, που βρίσκεται απέναντι από τον Ιορδάνη, και θα πιείς νερό από τον χείμαρρο, και θα δώσω εντολή στα κοράκια να σε τρέφουν εκεί». Αυτά δε τα είπε ο Κύριος, όχι για να θρέψει τον Ηλία, αλλά για να τον ταπεινώσει· όχι για να τον τιμήσει, αλλά για να τον ελκύσει σε συμπόνια μέσω αυτής της ατιμωτικής τροφής. Διότι ήταν ανάρμοστο να τρέφεται ο προφήτης από κοράκια και να του παρατίθεται τραπέζι με κρέας, σε εκείνον που από την αρχή είχε αναλάβει ασκητικούς αγώνες. Είχε βεβαίως τη δύναμη ο Κύριος είτε να θρέψει τον δίκαιο μέσω περιστεριών, είτε δίνοντάς του μάννα, κατά την ομοιότητα των υιών του Ισραήλ, είτε, παρόμοια με τον Δανιήλ, να του παρουσιάσει τον Αμβακούμ φέροντας γεύμα· είχε τη δύναμη ο Κύριος να θρέψει τον Ηλία με σεμνό τρόπο, επειδή και σε άλλη περίσταση τον είχε θρέψει σεμνά.

Αυτό το κάνει ο Θεός, μολονότι έχει τη δύναμη να θρέψει ο Ίδιος όλους τους αγίους που βρίσκονται στον κόσμο· συγκρατεί την παροχή Του, για να ξεχωρίσει από τους καρπούς τις καλοπροαίρετες καρδιές στον καιρό της φιλοξενίας. Όταν όμως δεν υπάρχουν άνθρωποι που οφείλουν να τους υποδεχθούν, είτε τους τρέφει μέσω πτηνών, όπως τον Ηλία στο όρος, είτε μέσω κάποιου ξένου προφήτη, όπως τον Δανιήλ στον λάκκο, είτε μέσω ενός θαλάσσιου ζώου, όπως τον Ιωνά μέσω του κήτους, είτε ο Ίδιος έστειλε σαν βροχή την τροφή, όπως στους πατέρες μας στην έρημο. Διότι, επειδή δεν υπήρχαν αυτοί που όφειλαν να τους υποδεχθούν, έβρεξε από τον ουρανό το μάννα και ανέβλυσε νερό από την πέτρα. Όταν όμως οι άγιοι βρίσκονται στον κόσμο και συναναστρέφονται με τους άλλους ανθρώπους, αναστέλλει το δεξί Του χέρι. Και ακόμη κι αν τους βλέπει να θλίβονται, τους αφήνει, για να δώσει χάρη σε εκείνους που επιθυμούν να καρπωθούν τη σωτηρία, μέσω της πολλής ευεργεσίας που δείχνουν προς αυτούς. Πήγε λοιπόν ο Ηλίας στη χήρα, η οποία δεν διέθετε τίποτε άλλο, παρά μόνο μία χούφτα αλεύρι, το οποίο με κόπο αρκούσε για την ίδια και τα τέκνα της την ώρα του γεύματος. Και τι της λέει; Πάρε μου λίγο νερό σε ένα δοχείο, για να πιω. Και καθώς εκείνη πήγαινε, της φώναξε από πίσω: Φέρε μου και ένα κομμάτι ψωμί στο χέρι σου. Εκείνη τότε, του είπε αυτό που δεν είχε, και του ομολόγησε αυτό που είχε. Τι είπε δηλαδή; Ζει ο Κύριος, δεν έχω ψημένο ψωμί, παρά μόνο μια χούφτα αλεύρι και λίγο λάδι στο σταμνί.

Αιχμάλωτοι ήταν αυτοί, και τους προσκύνησε ο βασιλιάς· σκηνοποιός ήταν ο Παύλος, και του προσέφεραν θυσίες ως Θεό. Εδώ ανακύπτει ένα ζήτημα· διότι πολλοί ερωτούν λέγοντας: Για ποιον λόγο άραγε οι μεν απόστολοι απέτρεψαν τις θυσίες, έσκισαν τα ενδύματά τους, τους απομάκρυναν από αυτή την ενέργεια και οδύρονταν λέγοντας: «Τι κάνετε; Και εμείς είμαστε άνθρωποι με τα ίδια πάθη με εσάς»· ενώ ο Δανιήλ δεν έκανε τίποτα τέτοιο; Διότι το ότι και αυτός ήταν ταπεινός, και απέδιδε τη δόξα στον Θεό όχι λιγότερο από αυτούς, είναι φανερό από πολλές πλευρές. Βεβαίως, κατά πρώτον, αυτό είναι φανερό και από το ίδιο το γεγονός ότι αγαπιόταν από τον Θεό· διότι δεν θα τον άφηνε να ζει, πόσο μάλλον να ευδοκιμεί, εάν σφετεριζόταν την τιμή του Θεού· δεύτερον, διότι και με πολλή παρρησία έλεγε: «Και σε εμένα, βασιλιά, δεν μου αποκαλύφθηκε το μυστήριο αυτό εξαιτίας κάποιας σοφίας που υπάρχει μέσα μου»· και τρίτον, πάλι, επειδή βρέθηκε στον λάκκο για χάρη του Θεού· και όταν του έφερε τροφή ο προφήτης, είπε: «Διότι με θυμήθηκε ο Θεός»· τόσο ταπεινός και συντετριμμένος ήταν. Βρισκόταν στον λάκκο για τον Θεό, και θεωρούσε τον εαυτό του ανάξιο να τον θυμηθεί ο Θεός και να τον εισακούσει. Εμείς όμως, που τολμούμε μύρια μιαρά έργα, και είμαστε οι πιο μιαροί από όλους, εάν δεν εισακουστούμε από την πρώτη κιόλας προσευχή, αποχωρούμε.

Όντως, είναι μεγάλη η απόσταση ανάμεσα σε εκείνους και σε εμάς, όση του ουρανού από τη γη, και ίσως ακόμη μεγαλύτερη. Τι λέει; Μετά από τόσα κατορθώματα, μετά το θαύμα που έγινε στον λάκκο, θεωρείς τον εαυτό σου τόσο ταπεινό; Ναι, λέει· διότι όσα και αν πράξουμε, είμαστε αχρείοι δούλοι. Έτσι, προλαμβάνοντας τα γεγονότα, εκπλήρωνε το ευαγγελικό παράγγελμα, και δεν θεωρούσε τον εαυτό του ως τίποτα. Διότι έλεγε: «Με θυμήθηκε ο Θεός». Και δες πάλι από πόση ταπεινοφροσύνη είναι γεμάτη η προσευχή του. Έτσι και οι τρεις παίδες έλεγαν: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε»· και παντού αποδεικνύουν την ταπεινότητά τους. Καίτοι ο Δανιήλ είχε άπειρες αφορμές για να υπερηφανεύεται, γνώριζε όμως ότι και αυτά τα κατείχε ακριβώς επειδή δεν υπερηφανευόταν, και έτσι δεν κατέστρεψε τον θησαυρό. Διότι, περισσότερο από όλους τους ανθρώπους και σε ολόκληρη την οικουμένη, δεν ήταν γνωστός μόνο για αυτά, δηλαδή ότι ο βασιλιάς, πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη του προσέφερε σπονδή, αλλά και ότι τον θεώρησε θεό, αυτός που παντού στη γη τιμούνταν ως θεός· διότι αυτός κυριαρχούσε στα πάντα. Και αυτό είναι φανερό από τον Ιερεμία: «Αυτός που περιβάλλεται», λέει, «τη γη σαν ιμάτιο»· και πάλι, «Εγώ την έδωσα στον Ναβουχοδονόσορα, τον δούλο μου». Και από τα όσα γράφει στις επιστολές είναι και πάλι φανερό τούτο, ότι δηλαδή δεν θαυμαζόταν μόνο εκεί όπου βρισκόταν, αλλά και παντού, και μέσα από όσα ακούγονταν φάνταζε μεγαλύτερος παρά εάν τα υπόλοιπα έθνη τον έβλεπαν παρόντα, εφόσον και με γραπτές επιστολές ομολόγησε τη δουλεία του στον Θεό και το θαύμα.

Και όμως, ποια ευεργεσία έλαβαν εκείνοι πέρα από την αξία τους; Παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην κάμινο, αιχμαλωτίστηκαν εξαιτίας των αμαρτιών άλλων (διότι ήταν ακόμη νέοι) και δεν γόγγυσαν, ούτε οργίστηκαν, ούτε είπαν: «Ναι, ποιο καλό προέκυψε σε εμάς από το ότι υπηρετούμε τον Θεό; Τι ωφεληθήκαμε προσκυνώντας τον; Αυτός είναι ασεβής και έγινε κύριός μας· μαζί με τους ειδωλολάτρες τιμωρούμαστε από τον ειδωλολάτρη, οδηγηθήκαμε στην αιχμαλωσία, στερηθήκαμε την πατρίδα, την ελευθερία, όλα τα πατρικά αγαθά, γίναμε αιχμάλωτοι και δούλοι, υπηρετούμε βάρβαρο βασιλιά». Τίποτε από αυτά δεν είπαν· αλλά τι; «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε»· και δεν κάνουν τη δέηση για τους εαυτούς τους, αλλά για τους άλλους: «Διότι σε βασιλιά», λένε, «απεχθέστατο και πονηρότατο μας παρέδωσες». Πάλι ο Δανιήλ, όταν ρίχθηκε για δεύτερη φορά στον λάκκο, έλεγε: «Διότι με θυμήθηκε ο Θεός». Γιατί δεν θα σε θυμόταν, ώ Δανιήλ, όταν τον δόξασες ενώπιον του βασιλιά, λέγοντας: «Και εγώ όχι με τη σοφία που υπάρχει μέσα μου»· αλλά όταν ρίχθηκες στον λάκκο των λεόντων επειδή δεν υπάκουσες σε εκείνο το πονηρότατο διάταγμα, γιατί δεν θα σε θυμόταν;

Στη σύναξη των αρχαγγέλων. Πρέπει να εγκωμιάζουμε τους αγγέλους. Διότι και αυτοί, υμνώντας τον Δημιουργό, τον καθιστούν ίλεω και ευμενή προς τους ανθρώπους. Και εννοώ τους αγγέλους, τους δικούς μας συμμάχους, εκείνους που εκστρατεύουν εναντίον των αντίπαλων δυνάμεων, ένας εκ των οποίων είναι ο αρχάγγελος Μιχαήλ, ο οποίος αφενός αντιτάχθηκε στον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, και αφετέρου αντιστάθηκε στον άρχοντα των Περσών υπέρ της ελευθερίας του λαού. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που ανέκοψε την πορεία της όνου και εμπόδισε την άτοπη μανία του Βαλαάμ· και επειδή ο μάντης δεν κατανοούσε τα όσα συνέβαιναν, η φωνή του άλογου ζώου συνέτισε τον λογικό άνθρωπο. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που έσυρε το ξίφος του και προέτρεψε τον Ιησού του Ναυή να συμπλακεί με τους εχθρούς. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που πάταξε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους μέσα σε μία νύχτα και ένωσε τον θάνατο με τον ύπνο των βαρβάρων. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που μετέφερε τον προφήτη Αμβακούμ με εναέριο άλμα, για να προσφέρει τροφή στον προφήτη Δανιήλ ανάμεσα στα νηστικά λιοντάρια.

Ας προσέξουμε να μην κατασπαταλήσουμε τον βίο μας χωρίς να το καταλάβουμε, μέσα σε γλέντια, μεθύσια, θορύβους και χορούς· γιατί τότε, αναζητώντας τη θύρα της μετανοίας σαν να βρισκόμαστε στο σκοτάδι της νύχτας, δεν θα τη βρούμε. Μάλλον όμως θα τη βρούμε, καθώς ο Δεσπότης μάς καλεί και λέει: «Εγώ είμαι η θύρα των προβάτων». Διότι οφείλουμε να εγκωμιάζουμε τους αγγέλους· αυτοί, υμνώντας τον Δημιουργό, τον καθιστούν ίλεω και ευμενή προς τους ανθρώπους. Και όταν λέω αγγέλους, εννοώ τους δικούς μας συμμάχους, αυτούς που εκστρατεύουν εναντίον των εχθρικών δυνάμεων. Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται ο αρχάγγελος Μιχαήλ, ο οποίος αντιτάχθηκε στον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, και αντιστάθηκε στον άρχοντα των Περσών υπερασπιζόμενος την ελευθερία του λαού. Σε αυτούς ανήκει και εκείνος που άλλαξε την πορεία της όνου και εμπόδισε τον Βαλαάμ από την άτοπη μαντεία, και επειδή ο μάντης δεν κατανοούσε τι συνέβαινε, με τη φωνή του άλογου ζώου συνέτισε το λογικό ον. Μεταξύ τους είναι αυτός που, έχοντας γυμνώσει το ξίφος του, προέτρεπε τον Ιησού του Ναυή να συμπλακεί με τους εχθρούς. Ανάμεσά τους είναι εκείνος που πάταξε τις ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων μέσα σε μία νύχτα και ένωσε τον θάνατο με τον ύπνο των βαρβάρων. Σε αυτούς ανήκει και εκείνος που με ένα εναέριο άλμα μετέφερε τον προφήτη Αμβακούμ, προκειμένου να προσφέρει τροφή στον προφήτη Δανιήλ, ο οποίος βρισκόταν ανάμεσα στα νηστικά λιοντάρια.

Γνώρισες αυτούς που εξαιτίας της ακράτειας έγιναν εχθροί του Θεού· μάθε και αυτούς που μέσω της νηστείας κατέστησαν φίλοι του Θεού. Διότι ο Άβελ, όχι με το να γευθεί τροφή, αλλά με το να προσφέρει θυσία, φάνηκε ότι ευαρέστησε τον Θεό· ο Μωυσής, επειδή νήστεψε, ονομάστηκε φίλος ξακουστός και πιστός· ο Ηλίας, επειδή νήστεψε, αναλήφθηκε ως φίλος· οι προφήτες, επειδή νήστεψαν, γνώρισαν ως φίλοι τα μυστήρια του Θεού· ο Ησαΐας, επειδή νήστεψε, εξιστόρησε τα εξαπτέρυγα Σεραφίμ· ο Ιεζεκιήλ, μένοντας άσιτος, κατανόησε τα πολυόμματα Χερουβίμ· ο Θεός επισκέφθηκε ως φίλους αυτούς που νήστεψαν στη Βαβυλώνα, στέλνοντας σε αυτούς μεν που βρίσκονταν στο καμίνι τον άγγελο, και σε εκείνον δε που βρισκόταν στον λάκκο τον Αμβακούμ· οι Νινευίτες από εχθροί έγιναν φίλοι μέσω της νηστείας· φίλος από εχθρός έγινε ομοίως και ο Δαβίδ. Διότι, όταν βέβαια ερωτεύτηκε τη γυναίκα του Ουρία, βρέθηκε σε έχθρα με τον Θεό· όταν όμως ταπείνωσε την ψυχή του με τη νηστεία, άκουσε το: «Βρήκα τον Δαβίδ, τον γιο του Ιεσσαί, άνδρα σύμφωνα με την καρδιά μου». Ο Ιωάννης του Ζαχαρία, έγινε φίλος του Νυμφίου, γιατί; Επειδή έμεινε στην έρημο συλλέγοντας ακρίδες και τρυγώντας άγριο μέλι. Η Άννα, γιατί; Επειδή, λατρεύοντας με νηστείες και δεήσεις, υπηρετούσε τον Θεό νύχτα και μέρα. Ο Πέτρος και ο Ιωάννης είναι φίλοι, γιατί; Επειδή ανέβαιναν άσιτοι στο ιερό κατά την ένατη ώρα της προσευχής. Ο Παύλος είναι φίλος, γιατί; Επειδή καταπίεζε και δουλαγωγούσε τη σάρκα του.

Ο ίδιος ο Ηλίας, χάρη στη σωφροσύνη του, είχε αποκτήσει στα σύννεφα θησαυρούς πυρός και ύδατος· διότι στους ασεβείς έριχνε ως βροχή ουράνιο πυρ, και στην οικουμένη που υφίστατο στέρηση άδειασε τις ουράνιες πηγές. Ο δε Ελισσαίος, ο μαθητής του, έχοντας αποκτήσει την ίδια σωφροσύνη με τον δάσκαλό του, έκανε με την προσευχή του να βλαστήσει το στάχυ ενός τέκνου στη στείρα μήτρα της Σωμανίτιδος· και επειδή έπρεπε να επιδείξει θαύματα εφάμιλλα με του δασκάλου του, ανασταίνει έναν νεκρό· και μετά τον θάνατό του, τα λείψανα των οστών του ανασταίνουν νεκρούς. Ο δε σοφότατος Δανιήλ, έχοντας ζωσθεί τη σωφροσύνη σαν δίστομη μάχαιρα, έπνιξε τους δόλιους λύκους και διαφύλαξε αβλαβή την αμνάδα του Χελκίου. Διότι ούτε το λαμπρό έριο της σωφροσύνης της αποκοπτόταν από μιαρό φιλί, ούτε οι μαστοί της μολύνονταν από τη δίστομη ρομφαία της αμαρτίας. Ο δε μακάριος Αμβακούμ, αφού αρπάχθηκε από το Άγιο Πνεύμα, μετέφερε το γεύμα των εργατών στον εργάτη της σωφροσύνης, τον Δανιήλ. Μήπως δεν μπορούσε ο Θεός να θρέψει και αυτόν, όπως ακριβώς τον Ηλία, μέσω κοράκων; Αλλά, για να μην αφήσει απαρηγόρητο αυτόν που συγκατοικούσε με τα θηρία, αποστέλλει τον συμπροφήτη για να τον παρηγορήσει στη θλίψη του. Αναλογίσου, αγαπητέ, πώς βρισκόταν ο Δανιήλ στον λάκκο των λεόντων, χωρίς να έχει ούτε σκαμνί, ούτε άρτο, ούτε τραπέζι, ούτε λυχνάρι, ούτε κλίνη, αλλά στεκόμενος σταυροειδώς ανάμεσα στα δύο λιοντάρια, μιμούνταν τον Χριστό που επρόκειτο να έλθει.

Γκρεμίζει τον Βηλ και θανατώνει τον δράκοντα· ρίχνεται στον λάκκο και διασώζεται, ενώ εκείνοι που ήταν αίτιοι για να ριχτεί εκεί, ρίχνονται μέσα και καταβροχθίζονται από τα λιοντάρια. Ωσηέ. Λαμβάνει την εντολή να πάρει για γυναίκα του μια πόρνη, και τα παιδιά που θα γεννηθούν να τα ονομάσει Ιεζραέλ, «Ουκ ηλεημένη» και «Ου λαός μου». Και κατηγορεί τον λαό για πορνεία· του προλέγει την καταστροφή, καθώς και κάποια γεγονότα μετά την καταστροφή. Το δε χωρίο: «Θα συνάψω διαθήκη με τα θηρία του αγρού, και θα μνηστευθώ με πίστη», μπορεί να εκληφθεί ότι αναφέρεται σε όσους πιστεύουν στον Χριστό. Προστάζεται να πάρει γυναίκα μοιχαλίδα, προαναγγέλλοντας την ερήμωση των Ιουδαίων, και τους προσάπτει πολλά και μεγάλα αμαρτήματα, τόσο στον λαό όσο και στους ιερείς. Τους καταγγέλλει επίσης για μέθη, για μοιχεία και για θυμό. Τους ελέγχει επειδή, μεταθέτοντας την ελπίδα τους από τον Θεό, ήλπιζαν στους Ασσύριους και στηρίζονταν στους Αιγυπτίους. Και τους προλέγει τιμωρίες. Αναφέρει ότι ο Εφραΐμ, επειδή βοηθήθηκε και έγινε ισχυρός, δεν χρησιμοποίησε ορθά την ευημερία του.

Αν για τον Αββακούμ οι σφραγίδες του λάκκου δεν εμπόδισαν την είσοδό του, ούτε τον απέτρεψαν από το να πλησιάσει τον Δανιήλ, ο οποίος ήταν προφήτης και θεράποντας του Θεού· πώς θα μπορέσουν οι σφραγίδες να συγκρατήσουν τον κοινό Δεσπότη; Αλλά πραγματικά, η κακία είναι τυφλή, και πολύ γρήγορα ανατρέπεται. «Μήπως τυχόν έλθουν οι μαθητές του και τον κλέψουν, και πουν στον λαό ότι αναστήθηκε από τους νεκρούς· και η έσχατη πλάνη θα είναι χειρότερη από την πρώτη».

Άραγε με τις αισθητές ακοές άκουγε τις αγγελικές εκείνες φωνές ή με τις νοητές; Αληθινά, μεγάλο θαύμα ήταν και εκείνο που συνέβη στον Αββακούμ, όταν τον άρπαξε ο Άγγελος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ και τον μετέφερε στη Βαβυλώνα σε μία στιγμή, για να δώσει τροφή στον προφήτη Δανιήλ, και έπειτα τον επέστρεψε πάλι στην Ιερουσαλήμ. Αν και η αρπαγή του Παύλου υπήρξε μεγάλη και θαυμαστή, ομοίως και του προφήτη Αββακούμ, ωστόσο και η έκσταση του οσίου πατρός ημών Σίμωνος δεν είναι κατώτερη. Διότι, ενώ βρισκόταν στο όρος του Άθωνα, βρέθηκε σε έκσταση στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, και άκουσε τους αγγελικούς ύμνους και τις δοξολογίες. Και αν ο μακάριος Παύλος δεν γνώριζε για την αρπαγή του, εάν δηλαδή έγινε με το σώμα ή εκτός του σώματος, πώς μπορούμε εμείς οι ευτελείς και ανάξιοι να κατανοήσουμε την έκσταση αυτού του αγίου; Μεγάλο θαύμα επιτέλεσαν οι άγιοι αρχάγγελοι Μιχαήλ και Γαβριήλ, όταν σε μία στιγμή, αρπάζοντας από τα βάθη της θάλασσας εκείνο το παλικάρι, το έφεραν στο μέσο της αγίας εκκλησίας της βασιλικής Μονής του Δοχειαρίου, μαζί με την πέτρα που ήταν δεμένη στον λαιμό του. Όμως δεν είναι μικρότερο θαύμα και αυτό του αγίου, όταν ο μοναχός που γκρεμίστηκε από τόσο μεγάλο ύψος, ενώ κερνούσε τους τεχνίτες, διαφυλάχθηκε αβλαβής.

Εκείνος που οδήγησε αυτούς από την Αίγυπτο, ο ίδιος οδήγησε και τώρα αυτούς από τους Χαλδαίους προς Αυτόν, τότε με πύρινο στύλο, και τώρα με άστρο που φανερώνει νέο παιδί, τον προ αιώνων Θεό. [Το άστρο προπορευόταν παντού από εμάς, όπως σε εσάς ο Μωυσής κρατώντας τη ράβδο, ακτινοβολώντας το φως της θεογνωσίας· εσάς σας έθρεψε παλαιότερα το μάννα και σας πότισε η πέτρα, εμάς όμως μας γέμισε η ελπίδα Του. Τρεφόμενοι με τη δική Του χαρά, δεν βάλαμε στο νου μας να επιστρέψουμε στην Περσία βαδίζοντας αδιάβατο δρόμο, αλλά ποθούσαμε να δούμε, να προσκυνήσουμε και να δοξάσουμε νέο παιδί, τον προ αιώνων Θεό.] Αυτά λέγονταν από τους απλανείς μάγους, και από τη σεμνή Παρθένο όλα επισφραγίζονταν, καθώς το Βρέφος επικύρωνε όσα αφορούσαν και τους δύο: αφενός διατηρώντας τη μήτρα της αμίαντη μετά την κύηση, και αφετέρου αναδεικνύοντας μετά την άφιξή τους ξεκούραστο τον νου τους, όπως ακριβώς και τα βήματά τους. Διότι κανείς τους δεν υπέστη κόπο, όπως δεν μόχθησε και ο Αμβακούμ όταν πήγε στον Δανιήλ. Επειδή Εκείνος που φανερώθηκε στους προφήτες, ο ίδιος φανερώθηκε στους μάγους ως νέο παιδί, ο προ αιώνων Θεός.

Και στα μεν χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου, στις δε παλάμες των μαθητών σου το άψαυστο και θεοδόχο σώμα μου, από το οποίο εσύ, η αθανασία, ανέτειλες, για να το μεταφέρουν. Ας σταθούν δίπλα μου για χαρά μου εκείνοι που είναι διασκορπισμένοι στα πέρατα της οικουμένης, οι κήρυκες και υπηρέτες του Ευαγγελίου σου. Επίσης, ευδόκησας να μετατεθεί ο δίκαιος Ενώχ, όντας ακόμη ζωντανός, χάριν αναγκαιότητας, και ο Θεσβίτης Ηλίας να αναληφθεί με πύρινο άρμα από τον ορατό κόσμο προς αθέατους τόπους, αναμένοντας και οι δύο τον χρόνο της φρικτής και ολόφωτης δεύτερης παρουσίας σου. Και πάλι θαυματούργησας μεταφέροντας και επιστρέφοντας τον προφήτη Αμβακούμ από την Ιερουσαλήμ στη Βαβυλώνα μέσα σε μια στιγμή, για να βοηθήσει τον Δανιήλ. Τι δεν σου είναι δυνατό, αρκεί μόνο να το θελήσεις;

Και ας σε πείσει ο άγγελος του Κυρίου, ο οποίος κατέβηκε με τη μορφή του ίδιου του Κυρίου σε αυτούς που ήταν μαζί με τον Αζαρία, αυτός που ενέπνευσε δροσιά μέσα στη φωτιά και έψυξε την πυρά, ο οποίος μετέτρεψε τη φλόγα σε δορυφόρο αντί για πυρφόρο· το δε πιο παράδοξο από το παράδοξο είναι ότι αυτούς που η φλόγα συνέλαβε στο εσωτερικό της σαν μέσα σε κοιλιά, τους γέννησε αβλαβείς· ενώ εκείνους τους ασεβείς που άφησε ασύλληπτους έξω γύρω της, τους κατέστρεψε· αυτό είναι δείγμα της θείας δύναμης της παντοδύναμης εξουσίας του αγγέλου, η οποία είναι τόσο ρωμαλέα, ώστε να μπορεί να εξολοθρεύσει όλο τον κόσμο σε μια στιγμή· και μάρτυρας αυτού είναι η νυχτερινή σφαγή στο στρατόπεδο των Χαλδαίων κατά του Σενναχειρείμ από έναν μόνο θείο άγγελο, ο οποίος θανάτωσε αθόρυβα και χωρίς σπαθί ένα πλήθος εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδων, κάτι που ικετεύουμε τον Θεό να εκτελεστεί τάχιστα και τώρα στους παρόντες Χαλδαίους· εξάλλου, ο υλικός και σαρκοφόρος Αββακούμ μεταφέρθηκε ανάλαφρα από τον άυλο άγγελο από τα όρια της Ιερουσαλήμ προς τη Βαβυλώνα, φέρνοντας ο προφήτης τροφή στον συμπροφήτη Δανιήλ, ο οποίος τότε βρισκόταν φρουρούμενος στον λάκκο, και εισήλθε μαζί του και εξήλθε χωρίς να πάθει βλάβη, διατηρώντας άθικτες τις σφραγίδες του λάκκου, ως τύπο του τάφου του Χριστού, ώστε, όπως ο Χριστός ανήλθε από τον θάνατο και τον άδη, έτσι να ανέλθει και ο προφήτης σωζόμενος από τα ανθρωποκτόνα θηρία, ρίχνοντας στον άδη αυτούς που τον είχαν κατεβάσει στον άδη· όπως ακριβώς συνέβη με όμοιο τρόπο στους Χαλδαίους αυτή η αδέκαστη δίκη της απόφασης του Θεού, «Ο οποίος κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του πυρ φλέγον»· σύμφωνα με τα οποία στα ιερά λόγια ονομάζονται οι μακάριοι άγγελοι, νομίζω, ως καθαρτικοί πολλές φορές των ανθρώπινων παθών, καυστικοί και τιμωρητικοί για τους εχθρούς του Θεού, και μεταδότες φωτός στους αφοτίστους των θνητών.

Έχω, λοιπόν, διαρκώς μαζί μου, με εβδομαδιαία εναλλαγή, και έναν από τους θυρωρούς. Μαζί του τρώμε, ψέλνουμε, κοιμόμαστε. Έτσι περνάμε την ημέρα μας, όπως γνωρίζει ο παντεπόπτης Θεός, εργαζόμενοι, αναγινώσκοντας, ησυχάζοντας, και στον κατάλληλο χρόνο συζητώντας τα τρέχοντα ζητήματα τόσο μεταξύ μας όσο και με τους αγαθούς άνδρες που μας επισκέπτονται, αλλά βεβαίως και με μοναχούς. Διότι ο Θεός παρακίνησε ανθρώπους όχι μόνο από τους ντόπιους, αλλά και από την υπερορία και ακόμη πιο μακριά, οι οποίοι μας παρηγορούν επαρκώς σωματικά και ψυχικά, και μάλιστα ορισμένοι επιδεικνύουν τόση ομοψυχία, ώστε έδωσαν όρκο πίστης μέχρι θανάτου στους αγώνες υπέρ της ευσέβειας. Διότι, έστω κι αν εμείς είμαστε ανάξιοι ακόμη και να αναπνέουμε, εντούτοις ο αγαθός Κύριος στα πάντα προφθάνει, φυλάττει, προνοεί και φροντίζει εκείνους που εξορίζονται για χάρη Του, περισσότερο από όσο ελπίζει κανείς. Έτσι έθρεψε τον Ηλία όταν πεινούσε μέσω του κόρακα, έτσι και τον Δανιήλ μεταφέροντας δια αέρος τον Αμβακούμ, καθώς και όποιον άλλον από τους θεράποντές Του.

Έτσι λοιπόν έχουν τα δικά σας, τα οποία και ο ουρανός επαίνεσε και η γη άκουσε. Τα δικά μας όμως είναι μηδαμινά και αμαρτωλά, εκτός από όσα ανήγγειλε ο αδελφός Αδριανός· διότι πάντως έχει διασωθεί. Εάν δε χρειαστεί να προσθέσουμε κάτι, αυτά και θα σας τα γνωστοποιήσουμε. Μετά τον ξυλοδαρμό μάς έκλεισαν και τους δύο σε ένα ανώγειο, αφού έφραξαν τη θύρα και αφαίρεσαν τη σκάλα. Ολόγυρα υπάρχουν φύλακες, μήπως τυχόν κάποιος πλησιάσει ή αγγίξει το δωμάτιο· αλλά και καθέναν που εισέρχεται στο κάστρο τον προϋπαντούν οι φύλακες και δεν τον αφήνουν να κατευθυνθεί πουθενά αλλού παρά μόνο στο δικό του σπίτι, μέχρις ότου εξέλθει ξανά. Υπάρχει αυστηρή διαταγή να μη μας δοθεί τίποτε εκτός από μόνο νερό και ξύλο· έτσι απλώς μας τοποθέτησαν σαν σε τάφο, με σκοπό να μας θανατώσουν. Ο Θεός όμως, με το έλεος της φιλανθρωπίας Του, μας τρέφει μέσω των χρειωδών που είχαμε από πριν εισαγάγει, και ακόμη μέσω εκείνου που μας δίνει τα προσταχθέντα μέσα από μια οπή της θύρας, ανεβαίνοντας σε μια σκάλα που τοποθετείται εκείνη την ώρα. Δεν τολμούμε να πούμε εκείνο που είπε ο Δανιήλ όταν δέχθηκε από τον Αββακούμ το γεύμα, «διότι με θυμήθηκε ο Θεός», παρά μόνο ότι θυμήθηκε και εμάς τους αμαρτωλούς και μας ελεεί και μας περιθάλπει και μας σκέπει. Εφόσον λοιπόν υπάρχει η δυνατότητα να τρεφόμαστε από τα μέσα ή όπως αλλιώς, καθώς ένας από τους θυρωρούς που εκτελεί την εβδομαδιαία υπηρεσία μάς προσφέρει κρυφά από το σπίτι του, μας τρέφει και δοξάζουμε τον Θεό.

Επιστολές του μακαριστού Βουλγαρίας κυρ Θεοφυλάκτου. Εγώ, πανσέβαστέ μου προστάτη, οφείλω χάρη σε εκείνον που με διαβάλλει, διότι έγινε η αφορμή να δεχθώ γράμμα από τη μεγαλειότητά σου, και αυτό λοιπόν ήταν εκείνο που λέει η παροιμία, ότι υπάρχει και κάποιο όφελος από τη χολή. Όταν λοιπόν εγώ πήρα στα χέρια μου το γράμμα, είπα τον λόγο του Δανιήλ μέσα σε τούτο τον λάκκο και στα λιοντάρια που δεν νηστεύουν: «Με θυμήθηκε ο Θεός», διότι έτσι νόμισα ότι έλαβα θείο δώρο. Και δεν ντύθηκα το ένδυμα της χαράς μόνο για τούτο, ότι δηλαδή μου απηύθυνες τον λόγο, αλλά επειδή μου έδωσες το δικαίωμα και να απαντήσω και μου άνοιξες το στόμα, το οποίο προηγουμένως, λόγω της έλλειψης παρρησίας, σαν να βρισκόταν στα δεσμά, και έκλεινε και έβγαζε φωνή. Αλλά αφού εγώ είμαι εμπόδιο σε αυτούς που χειρίζονται τα δημόσια πράγματα, δέχομαι ότι έχω κάποια σχέση με τον δημόσιο, εγώ που τόσο πολύ φρίττω με αυτόν τον Βριάρεω ώστε να επισημαίνεται και με τα άστρα· διότι αρπάζει αδιακρίτως στη σειρά και αυτόν που φταίει και αυτόν που δεν φταίει, και –πράγμα που κάπου ο Αβραάμ παρακαλεί τον Θεό να μην κάνει– καταστρέφει τον δίκαιο μαζί με τον ασεβή, όταν έτσι τύχει, αφού όσοι ενεργούν δεν φωτίζονται από το πνεύμα της διάκρισης. Και αν ήμουν εμπόδιο και σε άλλους, δεν είμαι τόσο ανόητος σαν τον Μαργίτη ώστε να αντιπαρατίθεμαι στους ίσους μου. Διότι «ούτε ο γιος του Δρύαντα, ο κραταιός Λυκούργος, έζησε πολύ»... και τα υπόλοιπα του έπους ας τα προσθέσουν οι νεότεροι. Αλλά φαίνεται πως και αυτό ανήκει στον περασμένο χειμώνα, κατά τον οποίο ξεχύθηκαν πάνω μου τα ρυάκια της συκοφαντίας.