Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 1:12

Ο δε απόστολος, βλέποντας ότι το χέρι, η σοφία και ο Λόγος είναι ο ίδιος ο Υιός, λέει: «Αφού ο Θεός μίλησε παλιά στους πατέρες μέσω των προφητών με πολλούς και διάφορους τρόπους, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, μέσω του οποίου δημιούργησε και τους αιώνες», και πάλι: «ένας είναι ο Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού». Γνωρίζοντας πάλι ότι ο Λόγος, η Σοφία και ο Υιός είναι ο ίδιος η εικόνα του Πατέρα, λέει στην προς Κολοσσαείς επιστολή: «ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς να έχουμε μερίδιο στην κληρονομιά των αγίων μέσα στο φως· αυτός μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του αγαπημένου του Υιού, στο πρόσωπο του οποίου έχουμε την απολύτρωση, δηλαδή την άφεση των αμαρτιών· αυτός είναι η εικόνα του αόρατου Θεού, ο πρωτότοκος όλης της δημιουργίας, διότι σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες, τα πάντα έχουν κτιστεί μέσω αυτού και γι' αυτόν, και ο ίδιος υπάρχει πριν από τα πάντα, και τα πάντα συγκρατούνται σε αυτόν». Διότι, όπως ακριβώς μέσω του Λόγου, έτσι και επειδή αυτός είναι η εικόνα Του, σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα. Έτσι λοιπόν, όποιος σκέφτεται με αυτόν τον τρόπο για τον Κύριο, δεν θα σκοντάψει στον λίθο του προσκόμματος, αλλά αντίθετα θα πορευτεί προς τη λάμψη, αντικρίζοντας το φως της αλήθειας.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΞΖʹ. Πώς οφείλει να είναι η ψυχή, η οποία αξιώθηκε να αφοσιωθεί στο έργο του Θεού; ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Τέτοια σαν εκείνη που έλεγε: Ποια είμαι εγώ, Κύριέ μου, Κύριε, και ποιος είναι ο οίκος μου, ώστε να με αγαπήσεις; Εκπληρώνοντας το γεγραμμένο: Ευχαριστώντας τον Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς να μετάσχουμε στη μερίδα του κλήρου των αγίων μέσα στο φως· αυτός μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του.

Και σε αυτά κανείς δεν θα φέρει αντίρρηση, τουλάχιστον όποιος προσδοκά το υπερουράνιο φως σύμφωνα με τις επαγγελίες των αγαθών, για το οποίο ο Σολομών λέει: «Φως υπάρχει για τους δικαίους παντοτινά»· και ο Απόστολος: «Ευχαριστώντας τον Πατέρα που μας έκανε ικανούς να μετάσχουμε στη μερίδα του κλήρου των αγίων στο φως». Διότι, εάν οι καταδικαζόμενοι στέλνονται στο εξώτερο σκότος, είναι φανερό ότι εκείνοι που έπραξαν έργα άξια αποδοχής, αναπαύονται στο υπερκόσμιο φως. Επειδή, λοιπόν, δημιουργήθηκε ο ουρανός με το πρόσταγμα του Θεού, αφού απλώθηκε αμέσως γύρω από όσα είχαν περιληφθεί στο εσωτερικό της δικής του περιφέρειας, έχοντας σώμα συνεχές, ικανό να διαχωρίσει τα εσωτερικά από τα εξωτερικά, κατέστησε αναγκαστικά στερημένο από φως τον τόπο που απέμεινε εντός του, αποκόπτοντας την εξωτερική λάμψη. Διότι τρία πράγματα πρέπει να συντρέξουν για να δημιουργηθεί σκιά: το φως, το σώμα, και ο στερημένος φωτός τόπος. Επομένως, το εγκόσμιο σκότος δημιουργήθηκε παρεπόμενα από τη σκιά του ουράνιου σώματος. Κατανόησε δε αυτό που λέγω μέσα από ένα ξεκάθαρο παράδειγμα, σαν κάποιον που, καταμεσήμερο, έστησε γύρω του μια σκηνή από πυκνό και αδιαπέραστο υλικό, κλείνοντας έτσι τον εαυτό του σε ένα αυτοσχέδιο σκοτάδι. Τέτοιου είδους, λοιπόν, να υποθέσεις ότι είναι και εκείνο το σκότος: ότι δηλαδή δεν προϋπήρχε από μόνο του ως αυθύπαρκτο, αλλά δημιουργήθηκε ως επακόλουθο άλλων.

Διότι Αυτός, αφού έδεσε τον ισχυρό, άρπαξε τα σκεύη του, δηλαδή εμάς, τους οποίους εκείνος είχε καταχραστεί για κάθε πονηρή ενέργεια· και μας κατέστησε σκεύη εύχρηστα για τον Δεσπότη, καταρτισμένους για κάθε αγαθό έργο χάρη στην προετοιμασία που επιτέλεσε σε εμάς. Έτσι αποκτήσαμε δι' Αυτού την προσαγωγή προς τον Πατέρα, έχοντας μεταστεί από την εξουσία του σκότους «στη μερίδα του κλήρου των αγίων μέσα στο φως». Ας μην εκλαμβάνουμε, λοιπόν, την οικονομία που επιτελέστηκε διά του Υιού ως καταναγκαστική υπηρεσία που πηγάζει από δουλική ταπεινότητα, αλλά ως εκούσια μέριμνα, η οποία ενεργείται με αγαθότητα και ευσπλαχνία, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατρός, για το ίδιο Του το πλάσμα. Διότι έτσι θα ορθοτομήσουμε την ευσέβεια, μαρτυρώντας ότι κατέχει τέλεια δύναμη σε όλα όσα επιτελεί, και χωρίς πουθενά να Τον διαχωρίζουμε από το πατρικό βούλημα.

Αυτή λοιπόν είναι η γλώσσα της παιδείας, και το χάρισμα του να γνωρίζει κανείς πότε πρέπει να πει λόγο. Λένε δε ότι αυτά έχουν τεθεί και το πρωί, δηλαδή στον νου και στην καρδιά ως διαύγεια της ημέρας, ως έλλαμψη θείου και νοητού φωτός, ως ανατολή του εωσφόρου. Και αυτό πάλι θα το κατανοήσουμε από τον μακάριο Παύλο που έχει γράψει τα εξής: «Ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέστησε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του μέσα στο φως.» Διότι ο θεός του αιώνος τούτου ετύφλωσε τα νοήματα των απίστων, ώστε να μην ακτινοβολήσει μέσα τους ο φωτισμός του Ευαγγελίου του Χριστού. Σε εμάς όμως ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης, που περιλάμπει τον νου με το θείο φως, ώστε και να είμαστε και να ονομαζόμαστε υιοί φωτός και ημέρας. Έπειτα λέει: Μου προσέθεσε αυτί για να ακούω, και η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου. Διότι, αφού αποδεχθήκαμε την πίστη στον Χριστό και πλουτίσαμε με τον δικό του φωτισμό, αποκτήσαμε προσθήκη αυτιού, δηλαδή δύναμη ακοής ασυνήθιστη σε σχέση με παλαιότερα. Επειδή οι Ιουδαίοι, διαβάζοντας τον νόμο, δεν ξεπερνούν τη σκιά, αλλά παραμένουν προσκολλημένοι στους γυμνούς και μόνο τύπους.

Δεν θα ήταν άστοχο, ακόμη κι αν σε κάποιον φαινόταν σωστό, να κάνει τον λόγο κατά κάποιον τρόπο γενικό. Διότι, επειδή εμείς οι επί της γης έχουμε εκπέσει από τη βασιλεία του Θεού, ετοιμάζοντας για τους εαυτούς μας έναν ξένο ζυγό και αναγνωρίζοντας ως δεσπότη αυτόν που δεν είναι εκ φύσεως δεσπότης, αλλά μάλλον αλαζόνας και αποστάτης, εννοώ δηλαδή τον σατανά, περιπέσαμε σε κάθε είδους κακό. Όμως, όπως είπα προηγουμένως, ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας «να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στον Χριστό, και αυτά που είναι στους ουρανούς και αυτά που είναι πάνω στη γη», και «μάς ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους, και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του μέσα στο φως». Απευθύνει λοιπόν τον λόγο προς τη Βηθλεέμ, δηλαδή τον οίκο του Εφραθά. Και η μεν περιοχή ονομάζεται Εφραθά, ενώ η Βηθλεέμ είναι η μικρή πόλη, δηλαδή το χωριό στην περιοχή, από όπου κατάγονταν ο Ιεσσαί και ο Δαβίδ, και βεβαίως και η ίδια η αγία Παρθένος, η οποία γέννησε για εμάς το θείο βρέφος, τον δικό της υιό, τον Ιησού, «του οποίου η εξουσία εναποτέθηκε στον ώμο του, και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής».

Άλλο. «Ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς να συμμετάσχουμε στη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων μέσα στο φως, αυτός που μας γλίτωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση και την άφεση των αμαρτιών.» Ολόκληρη τη φύση των δημιουργημάτων η θεία Γραφή την υποτάσσει στον κανόνα της δουλείας προς τον Θεό, λέγοντας ότι «Τα σύμπαντα είναι δούλα σου». Μόνο δε στον Θεό διατήρησε το βασιλικό αξίωμα ως εξαιρετικό προνόμιο, ανακράζοντας συναφώς: «Εσύ είσαι ο βασιλιάς μου και ο Θεός μου», καθώς στο πρόσωπο εκείνου που είναι κατά φύση βασιλιάς συνεπάγεται πάντοτε το να είναι και Θεός.

Στην προς Κολοσσαείς επιστολή: Ευχαριστούμε τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων στο φως, ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέστησε στη βασιλεία της αγάπης του Υιού του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών, ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού, πρωτότοκος όλης της κτίσεως.

Ως βοηθό μου στον λόγο θα πάρω και πάλι τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος έγραψε τα εξής: «Ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς να μετέχουμε στη μερίδα της κληρονομίας των αγίων στο φως, αυτόν που μας γλίτωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του αγαπημένου του Υιού, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών, ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού, πρωτότοκος όλης της κτίσεως, διότι σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, και αυτά που είναι στους ουρανούς και αυτά που είναι πάνω στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε Θρόνοι, είτε Κυριότητες, είτε Αρχές, είτε Εξουσίες, τα πάντα κτίστηκαν δι' αυτού και για αυτόν, και αυτός υπάρχει πριν από όλα, και τα πάντα συγκρατούνται σε αυτόν, και αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, αυτός που είναι η αρχή, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, ώστε να γίνει αυτός πρώτος σε όλα, διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα, και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό του, φέρνοντας την ειρήνη με το αίμα του σταυρού του, είτε σε αυτά που είναι πάνω στη γη, είτε σε αυτά που είναι στους ουρανούς.» Ιδού, λοιπόν, πάλι ολοφάνερα λέει ότι δι' αυτού και για αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, και βέβαια ότι υπάρχει πριν από όλα, και ότι τα πάντα συγκρατούνται σε αυτόν, και λέει ότι αυτός είναι ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, ο οποίος έφερε την ειρήνη με το αίμα του τόσο σε αυτά που είναι στους ουρανούς όσο και σε αυτά που είναι πάνω στη γη.

Λέει λοιπόν ο μέγας Βασίλειος ότι «εάν υπήρχε κάτι πριν από τη σύσταση αυτού του αισθητού και φθαρτού κόσμου, προφανώς θα βρισκόταν μέσα στο φως. Διότι ούτε τα αγγελικά αξιώματα, ούτε όλες οι επουράνιες στρατιές, ούτε γενικά ό,τι ονοματίζεται ή είναι ακατονόμαστο από τις λογικές φύσεις και τα λειτουργικά πνεύματα ζούσε στο σκοτάδι, αλλά είχαν την πρέπουσα σε αυτά κατάσταση μέσα στο φως και σε κάθε πνευματική ευφροσύνη· και σε αυτά κανείς δεν θα φέρει αντίρρηση. Τουλάχιστον κανείς από όσους προσδοκούν το υπερουράνιο φως στις επαγγελίες των αγαθών, για το οποίο και ο Σολομών λέει “φως για τους δικαίους παντοτινά” και ο Απόστολος: “ευχαριστώντας τον Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς να συμμετάσχουμε στη μερίδα του κλήρου των αγίων μέσα στο φως”. Διότι, αν οι καταδικασμένοι πέμπονται στο εξώτερο σκοτάδι, προφανώς όσοι έπραξαν έργα άξια αποδοχής έχουν την ανάπαυσή τους στο υπερκόσμιο φως».

Κεφάλαιο ε'. Ότι το υπερουράνιο και προκόσμιο και υπερκόσμιο φως είναι κτίσμα, υποστηρίζει και διακηρύσσει φανερά. Διότι, όταν ο Μέγας Βασίλειος, σχετικά με το σκοτάδι που υπήρχε πάνω από την άβυσσο πριν από τη δημιουργία του αισθητού φωτός, είπε με απορία: «Από ποιο φως, λοιπόν, βρέθηκε ξαφνικά στερημένος ο τόπος μέσα στον κόσμο, ώστε να υπάρχει το σκοτάδι πάνω από το νερό;» και έπειτα εξέφρασε τη δική του άποψη λέγοντας: «Σκεπτόμαστε», λέει, «ότι αν υπήρχε κάτι πριν από τη σύσταση αυτού του αισθητού και φθαρτού κόσμου, θα βρισκόταν προφανώς μέσα στο φως· διότι ούτε τα τάγματα των αγγέλων, ούτε όλες οι επουράνιες στρατιές, ούτε γενικά οτιδήποτε μπορεί να ονομαστεί ή είναι ακατονόμαστο από τις λογικές φύσεις και τα λειτουργικά πνεύματα ζούσε στο σκοτάδι, αλλά μέσα στο φως και σε κάθε πνευματική ευφροσύνη είχαν την κατάσταση που τους ταίριαζε, και σε αυτά κανείς δεν θα φέρει αντίρρηση, τουλάχιστον όποιος προσδοκά το υπερουράνιο φως στις υποσχέσεις των αγαθών, για το οποίο ο Σολομώντας λέει, "το φως υπάρχει για τους δικαίους παντοτινά", και ο απόστολος, "ευχαριστώντας τον Πατέρα που μας έκανε ικανούς να μετάσχουμε στην κληρονομιά των αγίων μέσα στο φως". Διότι, αν αυτοί που καταδικάζονται στέλνονται στο εξώτερο σκοτάδι, είναι φανερό ότι εκείνοι που έπραξαν έργα άξια αποδοχής βρίσκουν την ανάπαυσή τους στο υπερκόσμιο φως».

Κεφάλαιο Ζ'. Ότι, αφού άκουσε τους θεοφόρους πατέρες να λέγουν ότι το προκοσμικό φως και αυτό που φανερώθηκε στο Θαβώρ είναι το ίδιο φως, έπρεπε να είχε απαλλαγεί από την πλάνη και να μην νομίζει ότι αυτό έλαβε την αρχή του από το όρος· αυτός όμως, παρακάμπτοντάς τους δόλια, μας κατηγορεί, ισχυριζόμενος ότι εμείς λέμε πως αυτό είναι υπερκόσμιο. Αλλά, εμπρός, ας δούμε και από πού νόμισε ότι εμείς λέμε ότι υπάρχει εκείνο το υπερουράνιο φως. Επειδή άκουσε εδώ τον Μέγα Βασίλειο να λέει: «το υπερουράνιο φως, μέσα στο οποίο βρίσκονται όλες οι επουράνιες στρατιές, περιμένει τους πιστούς και στις υποσχέσεις των αγαθών, και όσοι έπραξαν έργα άξια αποδοχής αναπαύονται μέσα στο υπερκόσμιο φως, για το οποίο λέει και ο Σολομών “φως υπάρχει στους δικαίους παντοτινά”, και ο απόστολος “ευχαριστώντας τον Πατέρα που μας κατέστησε ικανούς να συμμετάσχουμε στη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων στο φως”», ενώ στον Τόμο που αποδεικνύει ότι οι θέσεις μας συμφωνούν με τους αγίους, ο θεόληπτος Δαμασκηνός γράφει για το θείο φως της Μεταμορφώσεως του Κυρίου πως «στο όρος, με τη δόξα της βασιλείας Του, τον βλέπουν οι πρόκριτοι των αποστόλων να εκλάμπει, στον οποίο οι άγγελοι στον ουρανό δεν μπορούν να στηρίξουν αμετακίνητα το βλέμμα τους», και ότι «αυτά είναι “εκείνα που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου ποτέ δεν ανέβηκαν”, έτσι στον μέλλοντα αιώνα θα είμαστε μαζί με τον Κύριο, βλέποντας τον Χριστό να αστράφτει με το φως της θεότητας». «

Ότι δε η λαμπρότητα που δίνεται με τη χάρη του Θεού είναι φως, θα το μάθεις από εκείνον που λέει: «Φως είναι η λαμπρότητα από εκεί για όσους έχουν καθαρθεί εδώ, όταν οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο, ανάμεσα στους οποίους στέκεται ο Θεός, εφόσον θα είναι θεοί και βασιλείς, διαχωρίζοντας και κατανέμοντας τις αξίες της εκεί μακαριότητας». Ότι δε αυτό είναι υπερουράνιο και υπερκόσμιο, κανείς δεν πρόκειται να το αρνηθεί, ούτε βεβαίως εκείνος που λέει ότι «αναμένει το υπερουράνιο φως στις επαγγελίες των αγαθών», για το οποίο και ο Σολομών λέει: «Φως για τους δικαίους παντοτινά», και ο Απόστολος: «Ευχαριστώντας τον Θεό που μας κατέστησε ικανούς να μετέχουμε στη μερίδα του κλήρου των αγίων στο φως».

Ή ώστε να προοδεύσετε, λέει, στην επίγνωση του Θεού. Διότι, αν εκείνος που δεν γνωρίζει τον Υιό δεν γνωρίζει ούτε τον Πατέρα, ευλόγως υπάρχει ανάγκη της επιγνώσεως· διότι κανένα όφελος δεν υπάρχει στη ζωή χωρίς αυτήν. «Προς κάθε υπομονή και μακροθυμία», λέει, «ευχαριστώντας με χαρά τον Θεό». Έπειτα, σκοπεύοντας να τους παρακαλέσει, δεν αναφέρει τα αγαθά που πρόκειται να τους επιφυλαχθούν, αλλά αυτό μεν το υπαινίχθηκε στην αρχή λέγοντας: «Εξαιτίας της ελπίδας που σας επιφυλάσσεται στους ουρανούς»· εδώ δε υπενθυμίζει τα ήδη υπάρχοντα, διότι αυτά αποτελούν τις αιτίες εκείνων. Και σε πολλά σημεία το κάνει αυτό. Διότι όσα έχουν ήδη συμβεί παρέχουν μεγαλύτερη βεβαιότητα και ελκύουν περισσότερο τον ακροατή. «Με χαρά», λέει, «ευχαριστώντας τον Θεό». Η λογική ακολουθία είναι η εξής: Δεν παύουμε να προσευχόμαστε για εσάς και να ευχαριστούμε για όσα έχουν ήδη προηγηθεί. Βλέπεις πώς εισάγει τον εαυτό του στον λόγο περί του Υιού; Διότι, αν ευχαριστούμε με πολλή χαρά, είναι μεγάλα αυτά που λέγονται.

Ας μην αφαιρείται το μεγάλο εγκώμιο από τον δίκαιο. Όταν λοιπόν τα πράγματα έχουν έτσι, όχι εξαιτίας του φόβου, ούτε μόνο λόγω της δεσποτείας, αλλά και λόγω της ίδιας της φύσεως των πραγμάτων, ευχαριστούμε Εκείνον που μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα του κλήρου των αγίων στο φως.

γʹ. Διότι η τιμή αυτή είναι διπλή: και το ότι έδωσε τη δωρεά, και το ότι μας κατέστησε άξιους αυτής. Δεν είπε απλώς «σε Αυτόν που έδωσε», αλλά «σε Αυτόν που μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα του κλήρου των αγίων στο φως»· δηλαδή, σε Αυτόν που μας κατέταξε μαζί με τους αγίους. Όμως δεν είπε απλώς «που μας κατέταξε», αλλά και ότι μας παρείχε τη δυνατότητα να απολαύσουμε τα ίδια με εκείνους αγαθά. Διότι «μερίδα» είναι εκείνο ακριβώς που ο καθένας λαμβάνει. Επειδή, είναι δυνατόν να κατοικεί κάποιος στην ίδια πόλη και να μην απολαμβάνει τα ίδια αγαθά· το να έχει όμως την ίδια μερίδα και να μην απολαμβάνει τα ίδια, δεν είναι δυνατόν. Είναι δυνατόν να βρίσκεται κάποιος στον ίδιο κλήρο και να μην έχει την ίδια μερίδα· για παράδειγμα, όλοι ανήκουμε στον κλήρο, αλλά δεν έχουμε όλοι την ίδια μερίδα. Εδώ όμως δεν λέει αυτό, αλλά αναφέρει και τη μερίδα μαζί με τον κλήρο. Και για ποιο λόγο το ονομάζει κλήρο; Για να δείξει ότι κανείς δεν κερδίζει τη Βασιλεία χάρη στα δικά του κατορθώματα· αλλά, όπως ακριβώς ο κλήρος είναι περισσότερο ζήτημα εύνοιας, έτσι ακριβώς συμβαίνει και εδώ.

Διότι κανείς δεν επιδεικνύει τέτοια πολιτεία ώστε να αξιωθεί τη βασιλεία, αλλά τα πάντα αποτελούν δική Του δωρεά. Γι' αυτό λέγει: «Όταν κάνετε όλα όσα σας έχουν διαταχθεί, να λέτε ότι: Αχρείοι δούλοι είμαστε· διότι κάναμε εκείνο που οφείλαμε να κάνουμε». Στη μερίδα του κλήρου των αγίων μέσα στο φως· δηλαδή, στη γνώση. Μου φαίνεται δε ότι ομιλεί ταυτοχρόνως και για τα παρόντα και για τα μέλλοντα. Έπειτα δεικνύει εκείνα των οποίων αξιωθήκαμε. Διότι δεν είναι μόνο αυτό το θαυμαστό, το ότι δηλαδή αξιωνόμαστε τη βασιλεία, αλλά πρέπει να προστεθεί και το ποιοι ήμασταν· διότι δεν είναι το ίδιο πράγμα. Αυτό ακριβώς κάνει και στην προς Ρωμαίους επιστολή, λέγοντας: «Διότι με δυσκολία θα πέθαινε κανείς για χάρη ενός δικαίου· αν και για τον αγαθό ίσως κάποιος και να τολμούσε να πεθάνει». «Αυτός μας ελευθέρωσε», λέγει, «από την εξουσία του σκότους».

Διότι εκείνο ανήκε εξ ολοκλήρου σε αυτόν, και αυτός μόνος ήταν κύριος· σε τούτο όμως δεν είναι κύριος μόνος του αυτός, αλλά και εμείς· και ευκολότερα κατορθώνουμε εκείνα των οποίων είμαστε εμείς κύριοι. Επειδή, λοιπόν, είναι και σπουδαιότερο, το τοποθετεί ύστερα. Και δεν είπε απλώς «εχθρευόμενους», αλλά «αποξενωμένους», γεγονός που φανερώνει πολλή έχθρα· ούτε απλώς αποξενωμένους, αλλά και χωρίς την παραμικρή προσδοκία να επανέλθουν. Και «εχθρούς», λέει, «στη διάνοια», δηλώνοντας με αυτό ότι η αποξένωσή τους δεν περιοριζόταν μόνο στην προαίρεση. Αλλά τι; Και στα πονηρά έργα. Και εχθροί ήσασταν, λέει, και πράττατε τα έργα των εχθρών. «Τώρα όμως σας συμφιλίωσε στο σώμα της σάρκας του μέσω του θανάτου, για να σας παρουσιάσει αγίους και αμώμους και ανέγκλητους ενώπιόν του». Εδώ παρουσιάζει και τον τρόπο της συμφιλίωσης, ότι δηλαδή συντελέστηκε στο σώμα, και ότι δεν δέχθηκε απλώς χτυπήματα, ούτε απλώς μαστιγώθηκε, ούτε πουλήθηκε, αλλά ότι πέθανε και με τον πιο επαίσχυντο θάνατο. Πάλι μνημονεύει τον σταυρό, και πάλι αναφέρει μια άλλη ευεργεσία. Διότι δεν απάλλαξε μόνο από τα δεινά, αλλά, όπως λέει και πιο πάνω, «στον Θεό που μας κατέστησε ικανούς», αυτό υπονοεί και εδώ. «Μέσω του θανάτου του», λέει, «για να σας παρουσιάσει αγίους και αμώμους και ανέγκλητους ενώπιόν του». Διότι δεν απάλλαξε μόνο από τα αμαρτήματα, αλλά και κατέταξε ανάμεσα στους ευδοκιμήσαντες.

«Ώστε να πολιτευθείτε επαξίως του Κυρίου, ευαρεστώντας τον σε όλα, καρποφορώντας σε κάθε αγαθό έργο και αυξανόμενοι στην επίγνωση του Θεού, ενδυναμωνόμενοι με κάθε δύναμη σύμφωνα με το κράτος της δόξας του, δείχνοντας κάθε υπομονή και μακροθυμία με χαρά.» Διότι αυτή είναι η πνευματική σοφία, από την οποία πηγάζει ο υγιής και πνευματικός βίος. Επειδή η σύνεση εντείνει την προθυμία για τα αγαθά έργα. «Ευχαριστώντας τον Θεό, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων μέσα στο φως· ο οποίος μας ελευθέρωσε.» Αποκαλεί Πατέρα μας τον Θεό, σύμφωνα με την υιοθεσία που μας δόθηκε μέσω της πίστης στον Μονογενή· διότι σε όσους τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα του Θεού. «Από την εξουσία του σκότους, και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών.» Σκότος είναι η εξουσία του διαβόλου, και μέσα στο σκοτάδι έχει τη δύναμή του, όπως ακριβώς ο κλέφτης τη νύχτα· σε όσους, όμως, δεν παρίσταται το σκότος της κακίας, εναντίον αυτών δεν έχει καμία ισχύ ο διάβολος. Εκείνοι δε που απέφυγαν αυτή την εξουσία, καθίστανται υπό τη βασιλεία του Υιού, μέσω του οποίου επανερχόμαστε στη βασιλεία του Πατρός.

Διότι έχουν γλώσσα σαν δίκοπο σπαθί και ακονισμένο ξυράφι, η οποία σφάζει ψυχές, τις στέλνει στην παγίδα του άδη και στο βάραθρο του σκότους, και τις στερεί από την εν Χριστώ ζωή μέσω των απατηλών και γλυκών τους λόγων. Αυτός δε ο Κύριος ημών και Θεός, ο Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού και Πατρός, ο δημιουργός όλης της ορατής και αόρατης κτίσης, ο οποίος καταδέχθηκε υπέρ ημών, λόγω της ανέκφραστης φιλανθρωπίας του, τον θάνατο, όπως ο ίδιος ευδόκησε, και μας ελευθέρωσε με το ίδιο του το αίμα από την εξουσία του σκότους· αυτός ας κρατήσει το δεξί σας χέρι, ας σας οδηγήσει στον φόβο του, και ας σας γεμίσει με την επίγνωση του θελήματός του, με κάθε πνευματική σοφία και σύνεση, και ας σας παρακινήσει να πορευθείτε με τρόπο αντάξιό του, καρποφορώντας σε κάθε αγαθό έργο, και αυξανόμενοι στην επίγνωση της αλήθειάς του, και ας σας δυναμώσει με κάθε δύναμη σύμφωνα με το κράτος της δόξας του για κάθε οικοδομή και μακροθυμία· και αφού σας διαφυλάξει να συναγωνίζεστε με χαρά και ευχαριστία για το ευαγγέλιο της χάριτός του, ας σας αξιώσει της μερίδας των αγίων στο φως, με τις ευχές και ικεσίες της πανενδόξου Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και αειπαρθένου Μαρίας, και όλων των αγίων. Αμήν.

Διότι, ζώντας κατ' αυτόν τον τρόπο, θα μπορούσαμε να φτάσουμε στην εκπλήρωση των θείων επαγγελιών με αγαθή ελπίδα, «να γεμίσουμε από την επίγνωση του θελήματός του με κάθε πνευματική σοφία και σύνεση, καρποφορώντας και αυξανόμενοι στην επίγνωση του Κυρίου, ενδυναμωνόμενοι με κάθε δύναμη σύμφωνα με το κράτος της δόξας του, για κάθε οικοδομή και μακροθυμία με χαρά, ευχαριστώντας τον Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων στο φως». Σαφής δε απόδειξη αυτής της χάριτος είναι η εκούσια και μετ' ευνοίας συμπαράσταση προς τον συνάνθρωπο, έργο της οποίας είναι το να περιθάλπουμε κατά δύναμιν, σαν να είναι ο ίδιος ο Θεός, τον κάθε άνθρωπο που έχει οποιαδήποτε ανάγκη από τη δική μας βοήθεια, και να μην τον αφήνουμε απεριποίητο και απρονόητο, αλλά με την πρέπουσα προθυμία να αποδεικνύουμε έμπρακτα ότι είναι ζωντανή μέσα μας η διάθεση προς τον Θεό και τον πλησίον. Διότι το έργο αποτελεί απόδειξη της διαθέσεως. Επειδή τίποτε δεν είναι ούτε τόσο εύκολο για την επίτευξη της δικαιοσύνης, ούτε τόσο κατάλληλο για τη θέωση —για να εκφραστώ έτσι—, δηλαδή την εγγύτητα προς τον Θεό, όσο το έλεος που προσφέρεται εκ ψυχής προς τους έχοντες ανάγκη με ευχαρίστηση και χαρά. Διότι ο Λόγος υπέδειξε ως Θεό αυτόν που έχει ανάγκη ευεργεσίας: «Εφόσον το κάνατε, λέει, σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, το κάνατε σε εμένα».

Ας μην απομακρυνθούμε, λοιπόν, από την αγία Εκκλησία του Θεού, η οποία περιέχει τόσα μυστήρια της σωτηρίας μας μέσα από την αγία διάταξη των θείων συμβόλων που τελούνται σε αυτήν. Μέσα από αυτά η Εκκλησία, αναδημιουργώντας κατά Χριστόν τον καθένα από εμάς που πολιτεύεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ανάλογα με τις δυνάμεις του, φέρνει σε φανέρωση το χάρισμα της υιοθεσίας που δόθηκε μέσω του αγίου βαπτίσματος εν Αγίω Πνεύματι, καθώς αυτό τελειοποιείται κατά Χριστόν. Αντίθετα, με κάθε δύναμη και προθυμία ας παραστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους των θείων χαρισμάτων, ευαρεστώντας τον Θεό μέσω αγαθών έργων, και μη ζώντας όπως τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό, παραδομένοι στο πάθος της επιθυμίας, αλλά όπως λέει ο άγιος απόστολος: Νεκρώνοντας τα μέλη μας που βρίσκονται στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας. Αφού αποβάλουμε κάθε οργή και θυμό και αισχρολογία και ψεύδος, και, για να το πω σύντομα, ολόκληρο τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, ας περπατήσουμε επάξια ενώπιον του Θεού που μας κάλεσε στη δική του βασιλεία και δόξα, ντυμένοι με σπλάχνα οικτιρμού, καλοσύνη, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία —δείχνοντας ανοχή ο ένας στον άλλον με αγάπη και συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς συγχώρεσε— και πάνω από όλα αυτά ας ντυθούμε τον σύνδεσμο της τελειότητας, την αγάπη και την ειρήνη, στην οποία και κληθήκαμε σε ένα σώμα, και, για να το πω συνοπτικά, τον νέο άνθρωπο που ανακαινίζεται προς πλήρη επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε. Διότι, εάν ζούμε με αυτόν τον τρόπο, θα μπορέσουμε να φτάσουμε στην εκπλήρωση των θείων επαγγελιών με αγαθή ελπίδα, και να γεμίσουμε από την επίγνωση του θελήματός του με κάθε σοφία και πνευματική σύνεση, καρποφορώντας και αυξανόμενοι στην επίγνωση του Κυρίου, ενδυναμωμένοι με κάθε δύναμη σύμφωνα με το κράτος της δόξας του, για κάθε οικοδομή και μακροθυμία, ευχαριστώντας με χαρά τον Πατέρα, ο οποίος μας έκανε άξιους να συμμετάσχουμε στη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων μέσα στο φως.

Ότι ο άνδρας είναι κεφαλή της γυναίκας, έτσι και ο Χριστός είναι κεφαλή της Εκκλησίας. Επειδή, λοιπόν, ο ιερός Απόστολος ανέδειξε τον Χριστό ως κεφαλή και αρχή των πάντων, και τον αποδεικνύει βασιλιά των όλων, τον παρουσιάζει επίσης να χαρίζει βασιλεία σε όσους έχουν πιστέψει σε αυτόν, στα χωρία όπου λέει: Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας μια ασάλευτη βασιλεία, έχουμε χάρη, μέσω της οποίας λατρεύουμε ευάρεστα τον Θεό, με σεβασμό και ευλάβεια. Και: Ευχαριστώντας τον Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς για τη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων στο φως· αυτός μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης του, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών. Εφόσον δε οι ίδιοι είναι τέκνα, αδελφοί και κληρονόμοι, πρέπει να προσέξουμε: Όπως αποκαλύφθηκε τώρα στους αγίους αποστόλους και προφήτες μέσω του Πνεύματος, ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα, σύσσωμα και συμμέτοχα της επαγγελίας του εν Χριστώ, μέσω του Ευαγγελίου του οποίου έγινα διάκονος. — Σας έγραψα όμως, αδελφοί, κάπως πιο τολμηρά σε μερικά σημεία, για να σας τα υπενθυμίσω, εξαιτίας της χάρης που μου δόθηκε από τον Θεό, ώστε να είμαι λειτουργός του Ιησού Χριστού στα έθνη, ιερουργώντας το Ευαγγέλιο του Θεού, για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη με το Άγιο Πνεύμα.

Ο διάβολος όμως σπεύδει να υποβάλει τα αντίθετα σε αυτούς που νηστεύουν και να τους κάνει θρασείς, οργίλους, θυμώδεις, υπερόπτες, ώστε να προκαλέσει μεγαλύτερη βλάβη παρά όφελος. Εμείς όμως ας μην αγνοούμε τις μεθοδείες του, αλλά ειρηνικά και ήπια και πράα και σταθερά ας πορευόμαστε, «ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη», γνωρίζοντας ότι αυτό είναι ευπρόσδεκτο στον Θεό. Επειδή, ακόμη κι αν λυγίσεις τον λαιμό σου σαν κρίκο και στρώσεις κάτω σου σάκο και στάχτη, δεν θα ήσουν ευάρεστος σε Αυτόν, αν δεν είναι παρόντα σε σένα αυτά τα πνευματικά γνωρίσματα. Βέβαια η νηστεία ταλαιπωρεί και μαραίνει το σώμα, αλλά διευρύνει την ψυχή και την κάνει να αναθάλλει: «Διότι όσο ο εξωτερικός μας άνθρωπος φθείρεται, λέει, τόσο ο εσωτερικός ανακαινίζεται μέρα με τη μέρα». Και «Η προσωρινή ελαφριά θλίψη μας κατεργάζεται για εμάς υπερβολικά και σε μέγιστο βαθμό ένα αιώνιο βάρος δόξας». Ώστε, αποβλέποντας στην ανταπόδοση, ας υπομένουμε τα κοπιαστικά έργα της αρετής με μακροθυμία, «ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα που μας έκανε ικανούς να έχουμε μερίδιο στον κλήρο των αγίων μέσα στο φως, ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του Υιού της αγάπης Του». Μήπως δεν μεταλαμβάνουμε καθημερινά το άχραντο σώμα και αίμα Του; Και τι θα μπορούσε να είναι πιο γλυκύ και πιο απολαυστικό από αυτό, αφού σε όσους μεταλαμβάνουν με καθαρή συνείδηση βρίσκεται η αιώνια ζωή;

Ασπάζομαι όλους τους υιούς σου, και δικούς μου αδελφούς, τους οποίους είθε να παραστήσεις ως υιούς φωτός στον Πατέρα των φώτων, ο οποίος σε αξίωσε για τη μερίδα του κλήρου των αγίων στο φως.