Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 1:20

Για να κατασκηνώσει η δόξα στη γη μας. Με αυτά τα λόγια υποδηλώνει την εν σαρκί οικονομία του Μονογενούς. Διότι έγινε για εμάς από τον Θεό και Πατέρα δικαιοσύνη και ειρήνη και έλεος και αλήθεια. Και αφού μας ελέησε, μας δίδαξε την αλήθεια· και επιπλέον μας ανέδειξε δίκαιους, ειρηνοποιώντας τα πάντα στο πρόσωπό του, τόσο αυτά που βρίσκονται στον ουρανό όσο και αυτά που βρίσκονται στη γη.

Βεβαίως, ενώ το Πνεύμα έδινε πάλι μαρτυρία στον Παύλο, ο ίδιος ο Χριστός μιλούσε μέσα του, έτσι ώστε η μαρτυρία που προερχόταν από το Πνεύμα να είναι του Λόγου. Έτσι και κατά την επιδημία του Λόγου στην αγία Παρθένο Μαρία, εισήλθε μαζί του και το Πνεύμα, και ο Λόγος δια του Πνεύματος έπλαθε και συνάρμοζε στον εαυτό του το σώμα, θέλοντας να ενώσει και να προσφέρει μέσω του εαυτού του την κτίση στον Πατέρα, και να τα συμφιλιώσει όλα στο πρόσωπό του, «ειρηνοποιώντας τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης». Σύμφωνα, λοιπόν, με τις θείες Γραφές αποδεικνύεται ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είναι κτίσμα, αλλά είναι ίδιον του Λόγου και της θεότητας του Πατέρα. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο η διδασκαλία των αγίων συνοψίζεται στην αγία και αδιαίρετη Τριάδα, και αυτή είναι η μία πίστη της καθολικής Εκκλησίας. Αντιθέτως, η παράλογη μυθοπλασία των Τροπικών διαφωνεί μεν με τις Γραφές, συμφωνεί δε με τον παραλογισμό των Αρειομανιτών· και είναι φυσικό να υποκρίνονται με αυτόν τον τρόπο προκειμένου να εξαπατήσουν τους ανύποπτους. Αλλά, ας είναι η χάρις στον Κύριο, επειδή, όπως γράφεις, δεν κατάφεραν να κρυφτούν καλύπτοντας τον εαυτό τους με την προσποιητή αντιπαράθεση προς τους Αρειανούς. Διότι μισήθηκαν και από εκείνους, επειδή ονομάζουν κτίσμα μόνο το Πνεύμα και όχι και τον Λόγο· και καταδικάστηκαν από όλους, ως πραγματικοί πνευματομάχοι, και έπειτα από λίγο κατέληξαν νεκροί, όντας έρημοι και κενοί από το Πνεύμα.

Βεβαίως, όταν το Πνεύμα έδινε πάλι μαρτυρία στον Παύλο, ο ίδιος ο Χριστός μιλούσε μέσα του, έτσι ώστε η μαρτυρία που γίνεται από το Πνεύμα να είναι του Λόγου. Έτσι και κατά την επιδημία του Λόγου στην αγία Παρθένο Μαρία, συνεισερχόταν το Πνεύμα, και ο Λόγος εν τω Πνεύματι έπλαθε και συνάρμοζε στον εαυτό Του το σώμα, θέλοντας να ενώσει και να προσφέρει μέσω του εαυτού Του την κτίση στον Πατέρα, και να συμφιλιώσει τα πάντα εν αυτώ, «ειρηνοποιώντας τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης.» Συνεπώς, με βάση τις θείες Γραφές αποδεικνύεται ότι το Άγιο Πνεύμα δεν είναι κτίσμα, αλλά ίδιον του Λόγου και της θεότητας του Πατέρα· διότι κατ' αυτόν τον τρόπο η διδασκαλία των αγίων συνάγεται στην αγία και αδιαίρετη Τριάδα, και αυτή είναι η μία πίστη της καθολικής Εκκλησίας. Αντίθετα, η παράλογη μυθοπλασία των Τροπικών διαφωνεί μεν με τις Γραφές, συμφωνεί δε με τον παραλογισμό των Αρειομανιτών· και είναι επόμενο να υποκρίνονται με αυτόν τον τρόπο προς εξαπάτηση των απλοϊκών. Δόξα όμως στον Κύριο, διότι, καθώς γράφεις, δεν διέλαθαν της προσοχής προσπαθώντας να καλύψουν τον εαυτό τους με την προσποιητή αντιλογία τους προς τους Αρειανούς· διότι μισήθηκαν ακόμη και από εκείνους, επειδή ονομάζουν κτίσμα μόνο το Πνεύμα και όχι και τον Λόγο. Καταδικάστηκαν δε από όλους ως πραγματικοί πνευματομάχοι, οι οποίοι σύντομα έγιναν νεκροί, επειδή ήταν έρημοι και κενοί από το Πνεύμα.

Κτίσμα όμως από κτίσμα δεν θα μπορούσε ποτέ να σωθεί, όπως ακριβώς ούτε τα κτίσματα δημιουργήθηκαν από κτίσμα, εάν ο Λόγος δεν ήταν ο Κτίστης. Επομένως, ας μην ψευδολογούν διαστρεβλώνοντας τις θείες Γραφές, ούτε να σκανδαλίζουν τους ακέραιους αδελφούς. Αλλά, εάν το επιθυμούν, ας μετανοήσουν και αυτοί, και ας μην λατρεύουν πλέον την κτίση αντί για τον Θεό που έκτισε τα πάντα. Εάν, όμως, θέλουν να εμμένουν στις ασέβειές τους, ας χορτάσουν από αυτές μόνοι τους, και ας τρίζουν τα δόντια τους ακολουθώντας τον πατέρα τους τον διάβολο, διότι η πίστη της καθολικής Εκκλησίας αναγνωρίζει τον Λόγο του Θεού ως Κτίστη και δημιουργό των απάντων, και γνωρίζουμε ότι «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν». Τον προσκυνούμε δε, αφού έγινε και άνθρωπος για τη δική μας σωτηρία, όχι σαν να έγινε ίσος μέσα σε ίσο σώμα, αλλά ως Δεσπότη που προσέλαβε τη μορφή του δούλου, και ως δημιουργό και Κτίστη που βρέθηκε μέσα σε κτίσμα, ώστε, αφού ελευθερώσει τα πάντα δι' αυτού, να προσφέρει τον κόσμο στον Πατέρα, και να ειρηνεύσει τα πάντα, τα εν ουρανοίς και τα επί της γης. Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο και την πατρική του θεότητα αναγνωρίζουμε, και την ένσαρκη παρουσία του προσκυνούμε, ακόμη και αν οι Αρειομανίτες διαρρηγνύονται. Χαιρέτησε όλους όσους αγαπούν τον Κύριό μας Ιησού Χριστό.

«Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, ειρήνη και υγεία σε αυτόν. Μεγάλη είναι η εξουσία του και η ειρήνη του δεν έχει όριο». Από αυτό καθίσταται φανερό ότι τα λεγόμενα προέρχονται από το Πρόσωπο του Πατρός. Επειδή έφερε την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού του, είτε στα επίγεια είτε στα επουράνια, έχει λεχθεί το «Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, και υγεία σε αυτόν». Φρονώ ότι διά τούτου φανερώνεται το μυστήριο της αναστάσεως. Διότι, επειδή σταυρώθηκε από αδυναμία, αλλά ζει με τη δύναμη του Θεού· για τον λόγο αυτόν λέγεται ότι του φέρεται υγεία, ως προς την ασθένεια της σαρκός την οποία ανέλαβε για χάρη μας.

Ποιος θα μας διδάξει το αγαθό της ειρήνης; Ο ίδιος ο ειρηνοποιός, αυτός που δημιουργεί την ειρήνη και συμφιλιώνει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο· αυτός που έφερε την ειρήνη δια του αίματος του σταυρού του, είτε σε αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς είτε σε αυτά που βρίσκονται πάνω στη γη. Μακάριοι οι πτωχοί.

Διότι άνω βρίσκεται η αληθινή ειρήνη. Επειδή, για όσο χρόνο είμαστε συνδεδεμένοι με τη σάρκα, είμαστε συζευγμένοι με πολλά πράγματα που μας αναστατώνουν. Αναζήτησε, λοιπόν, την ειρήνη, την απαλλαγή από τους θορύβους αυτού του κόσμου· απόκτησε γαλήνιο νου, μια ακύμονη και ατάραχη κατάσταση της ψυχής, η οποία ούτε από τα πάθη θα κλονίζεται ούτε θα παρασύρεται από τα ψευδή δόγματα που μέσω της αληθοφάνειάς τους παρακινούν στη συγκατάθεση, ώστε να αποκτήσεις την ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου και θα περιφρουρεί την καρδιά σου. Εκείνος που αναζητά την ειρήνη εκζητεί τον Χριστό, διότι Αυτός είναι η ειρήνη, ο Οποίος ανέπλασε τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο, φέρνοντας ειρήνη, και ειρηνοποιώντας τα πάντα διά του αίματος του σταυρού Του, είτε αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς είτε αυτά που βρίσκονται στη γη.

Ελάτε, τέκνα, ακούστε με· και, Ελάτε όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι. Πατρική είναι η φωνή εκείνου που, με ανοιχτές αγκαλιές, καλεί κοντά του όσους μέχρι πρότινος αποστατούσαν. Εκείνος, λοιπόν, που θα ακούσει την κλήση, και θα πλησιάσει, και θα προσκολληθεί σε αυτόν που έδωσε το πρόσταγμα, θα αντικρίσει εκείνον που ειρηνοποίησε τα πάντα δια του σταυρού, είτε τα επί της γης είτε τα εν τοις ουρανοίς.

Αυτήν, λοιπόν, την εξαιρετική διαθήκη και κληρονομιά του λαού θα οδηγήσω σε μερισμό, και θα την καταστήσω κοινή και για τους υπολοίπους. Αφού, λοιπόν, διαμοιραστεί η διαθήκη σε όλους, και η εξ αυτής ωφέλεια γίνει κοινή σε όλους όσους ευεργετούνται από τον Θεό, τότε και η κοιλάδα των σκηνών θα διαμετρηθεί· δηλαδή, όλη η οικουμένη θα διαιρεθεί στις κατά τόπους παροικίες, σαν σε κάποιους κλήρους. Τότε θα ενώσει και εκείνα που βρίσκονταν σε διάσταση, Αυτός που ειρηνοποιεί είτε τα επί της γης είτε τα εν τοις ουρανοίς· και αφού καταλύσει το μεσότοιχο του φραγμού, θα κάνει τα δύο ένα.

Και με μια λέξη, βλέπω ότι τίποτε από όσα κατορθώνονται είτε εκ φύσεως είτε εκ προαιρέσεως δεν επιτελείται χωρίς τη σύμπνοια των συνανθρώπων μας, εφόσον βεβαίως και η ίδια η προσευχή, όταν δεν έχει αυτούς που συμφωνούν, καθίσταται πολύ πιο αδρανής από ό,τι είναι από μόνη της, και ο Κύριος υποσχέθηκε ότι θα βρεθεί ανάμεσα σε δύο ή τρεις που τον επικαλούνται με ομόνοια. Και αυτήν ακόμη την οικονομία καταδέχθηκε ο Κύριος, για να ειρηνοποιήσει δια του αίματος του σταυρού Του είτε τα επί της γης είτε τα εν τοις ουρανοίς. Ώστε, για όλα αυτά, ευχόμαστε να περάσουμε εν ειρήνη τις υπόλοιπες ημέρες μας, και παρακαλούμε να γίνει εν ειρήνη η κοίμησή μας. Υπέρ αυτής της ειρήνης έχω αποφασίσει να μην παραλείψω κανέναν απολύτως κόπο, ούτε να αποφύγω να πω ή να κάνω κάτι ταπεινό, ούτε να υπολογίσω το μήκος της οδοιπορίας, ούτε να δειλιάσω μπροστά σε οποιοδήποτε άλλο δυσάρεστο εμπόδιο, ώστε να επιτύχω τους μισθούς της ειρηνοποιίας. Και αν μεν κάποιος μας ακολουθεί καθώς πρωτοστατούμε σε αυτά, αυτό είναι το άριστο και αποτελεί την εκπλήρωση της ευχής μας· εάν όμως παρασύρεται προς την αντίθετη κατεύθυνση, εγώ ούτε και έτσι πρόκειται να αποστώ από τη δική μου απόφαση. Αλλά ο καθένας θα γνωρίσει τους καρπούς της δικής του εργασίας κατά την ημέρα της ανταποδόσεως.

Ως βοηθό μου στον λόγο θα πάρω και πάλι τον θεσπέσιο Παύλο, ο οποίος έγραψε τα εξής: «Ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα, ο οποίος μας κατέστησε ικανούς να μετέχουμε στη μερίδα της κληρονομίας των αγίων στο φως, αυτόν που μας γλίτωσε από την εξουσία του σκότους και μας μετέφερε στη βασιλεία του αγαπημένου του Υιού, στον οποίο έχουμε την απολύτρωση, την άφεση των αμαρτιών, ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού, πρωτότοκος όλης της κτίσεως, διότι σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, και αυτά που είναι στους ουρανούς και αυτά που είναι πάνω στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε Θρόνοι, είτε Κυριότητες, είτε Αρχές, είτε Εξουσίες, τα πάντα κτίστηκαν δι' αυτού και για αυτόν, και αυτός υπάρχει πριν από όλα, και τα πάντα συγκρατούνται σε αυτόν, και αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, αυτός που είναι η αρχή, ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, ώστε να γίνει αυτός πρώτος σε όλα, διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα, και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό του, φέρνοντας την ειρήνη με το αίμα του σταυρού του, είτε σε αυτά που είναι πάνω στη γη, είτε σε αυτά που είναι στους ουρανούς.» Ιδού, λοιπόν, πάλι ολοφάνερα λέει ότι δι' αυτού και για αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, και βέβαια ότι υπάρχει πριν από όλα, και ότι τα πάντα συγκρατούνται σε αυτόν, και λέει ότι αυτός είναι ο πρωτότοκος από τους νεκρούς, ο οποίος έφερε την ειρήνη με το αίμα του τόσο σε αυτά που είναι στους ουρανούς όσο και σε αυτά που είναι πάνω στη γη.

Ο Σωτήρας τα υπέμεινε αυτά, ειρηνοποιώντας μέσω του αίματος του σταυρού τα επουράνια και τα επίγεια. Διότι ήμασταν εχθροί του Θεού εξαιτίας της αμαρτίας, και ο Θεός είχε ορίσει ότι εκείνος που αμαρτάνει πρέπει να πεθαίνει. Έπρεπε, λοιπόν, να γίνει ένα από τα δύο: ή ο Θεός, τηρώντας την αλήθεια του, να θανατώσει τους πάντες, ή από φιλανθρωπία να ακυρώσει την απόφαση.

Επομένως, «κατοίκησε μέσα μας» και, δίνοντάς μας «το δικαίωμα του νόμου» του πνεύματος για να τον γνωρίσουμε και να κατανοήσουμε ότι τα δικά του αποτελούν την αρχή και το τέλος της ζωής, έγινε για εμάς «νόμος δικαιοσύνης», «νόμος πίστεως», «νόμος πνεύματος», ελεύθερος από τον «νόμο της αμαρτίας της σαρκός». Γι' αυτό «ευφραίνομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον έσω άνθρωπο»· και μέσα μας είναι ο Χριστός, εφόσον κατοικεί εντός μας. Διότι ο ίδιος με τον θάνατό του έγινε οδός ζωής για εμάς, ώστε «εκείνοι που ζουν να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς», τον αίτιο της ζωής· «ενθυμούμενος τον όρκο προ πολλών γενεών» κατά τον Δαβίδ, «ο Θεός ήταν εν Χριστώ, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό Του, μη λογαριάζοντας σε αυτούς τα παραπτώματά τους», «διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό Του, φέρνοντας ειρήνη διά του αίματος του σταυρού». Ήλθε, λοιπόν, «για την οικονομία του πληρώματος των καιρών», όπως είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ και στους υπόλοιπους αγίους, «για να ανακεφαλαιώσει τα πάντα στο πρόσωπό του, και αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς και αυτά που βρίσκονται στη γη».

Διότι αυτός, πεθαίνοντας για εμάς, έγινε οδός ζωής, «ώστε αυτοί που ζουν, να μη ζουν πλέον για τον εαυτό τους, αλλά για εκείνον που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς» ως αίτιος της ζωής· «ενθυμούμενος τον όρκο πριν από πολλές γενεές», σύμφωνα με τον Δαβίδ, «ο Θεός ήταν εν Χριστώ, συμφιλιώνοντας τον κόσμο με τον εαυτό του, χωρίς να τους λογαριάζει τα παραπτώματά τους». «Διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα προς τον εαυτό του, φέρνοντας την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού». Ήλθε λοιπόν «για την οικονομία του πληρώματος των καιρών», όπως ακριβώς είχε υποσχεθεί στον Αβραάμ και στους άλλους αγίους, «για να ανακεφαλαιώσει τα πάντα εν αυτώ, όσα είναι στους ουρανούς και όσα είναι στη γη». Υπήρχε δε διάσταση και έχθρα «κατά την ανοχή του Θεού», «αλλά συμφιλίωσε τα πάντα στο σώμα της σάρκας του, κάνοντας δι' αυτού τα δύο ένα». Διότι ήλθε «αυτός που είναι η ειρήνη μας», και «αφού γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, για να δημιουργήσει εντός του τους δύο σε έναν καινό άνθρωπο», έδωσε εντολή «να γίνουν τα έθνη σύσσωμα και συμμέτοχα και συγκληρονόμα της επαγγελίας», λέγοντας: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Επομένως, «εκεί όπου εγώ ήμουν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας», μου εστάλη Σωτήρας «με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», εκπληρώνοντας μια τέτοια οικονομία, ώστε να με «εξαγοράσει» από τη δουλεία, από τη φθορά, από τον θάνατο.

αλλ' «όπως ακριβώς στον Αδάμ όλοι πεθαίνουμε», κατά τον Απόστολο, «έτσι και στον Χριστό όλοι θα ζωοποιηθούμε». Επειδή λοιπόν του νέου αιώνα «απαρχή είναι ο Χριστός, έπειτα αυτοί που ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία του, έπειτα το τέλος», για τον λόγο αυτόν έχει αποκληθεί «πατέρας του μέλλοντος αιώνος» και πάλι «άρχων ειρήνης»· «διότι αυτός είναι η ειρήνη μας», «έχοντας ειρηνοποιήσει τα επί της γης και τα εν τοις ουρανοίς» και έχοντας «συμφιλιώσει τον κόσμο» με τον δικό του Πατέρα. Σε συνέχεια αυτών λέγεται: «διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες και υγεία σε αυτούς». Και ποιους «άρχοντες» εννοεί, παρά εκείνους που εγκαθίστανται για να κυβερνούν μαζί του την εκκλησία του;

Ένα άλλο τάγμα των μακαρίων σύμφωνα με την επαγγελία θα ήταν αυτό όσων έχουν καθαρμένη την καρδιά τους, δηλαδή τη διάνοια· και ένα άλλο πάλι, αυτό των ειρηνοποιών. Από αυτούς, οι μεν πρώτοι θα λάβουν ως έπαθλο της καθαρότητας τη θέα του Θεού, εφόσον θα Τον δουν με καθαρμένα τα μάτια της ψυχής· οι δε δεύτεροι θα γίνουν υιοί του Θεού, επειδή κατόρθωσαν παρόμοιο έργο, όπως ακριβώς και ο Υιός του Θεού, ο οποίος ειρηνοποίησε τα πάντα μέσω του Εαυτού Του, τόσο αυτά που βρίσκονται στον ουρανό όσο και αυτά που βρίσκονται στη γη. Αυτοί, όμως, για τα διαφορετικά τους κατορθώματα θα τύχουν διαφορετικών τιμών μέσα στην επαγγελθείσα βασιλεία των ουρανών.

Διότι αυτό ήταν και η αιτία των όσων ακολούθησαν· επειδή, εξαιτίας του ελέους του Θεού, επακολούθησαν και όλα τα υπόλοιπα. Διότι μετά το έλεος ήλθε η αλήθεια, έπειτα η δικαιοσύνη, και πάνω από όλα η ειρήνη. Έχει γραφτεί δε σαφώς για τον Σωτήρα μας: «Ότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε και τα δύο ένα»· και, «Ειρηνοποιώντας δι' αυτού τα επουράνια και τα επίγεια»· και πάλι: «Ερχόμενος ευαγγελίστηκε την ειρήνη στους μακρινούς και στους κοντινούς». Εύλογα, λοιπόν, εξαιτίας αυτών λέγεται στον ψαλμό το: «Όμως κοντά σε αυτούς που τον φοβούνται είναι η σωτηρία του, για να κατοικήσει η δόξα στη γη μας». Διότι πολλή και μεγάλη δόξα στη δική μας γη, εννοώ δηλαδή στην οικουμένη των ανθρώπων, φανερώθηκε μέσω της εκπλήρωσης των όσων είχαν προφητευθεί. Και πώς, άλλωστε, δεν θα κατοικούσε η δόξα στη γη μας, όταν και η σωτηρία του, ο ίδιος ο Χριστός του, και η εξ ουρανού δικαιοσύνη καταδέχθηκε να επιβεί σε αυτήν; Όλα αυτά, λοιπόν, αφού τα άκουσε προσεκτικά από τον Θεό που τα προόρισε και τα προείπε για τον λαό του, τα εξαγγέλλει μετά την προσευχή του, λέγοντας: «Θα ακούσω τι θα λαλήσει ο Κύριος ο Θεός»· γι' αυτό και πρόσθεσε στη συνέχεια: «Ότι θα λαλήσει ειρήνη στον λαό του». Αυτή δε η ειρήνη πραγματοποιήθηκε για τον λαό, όταν το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν, η δικαιοσύνη και η ειρήνη ασπάστηκαν η μία την άλλη.

Διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα, και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με αυτόν, φέρνοντας την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού του, είτε τα επίγεια είτε τα επουράνια. Όσα ανήκουν στον Πατέρα, λέει, αυτά ανήκουν και στον Υιό, και μάλιστα με μεγαλύτερη μέριμνα, διότι έγινε και νεκρός, και ένωσε τον εαυτό του με εμάς. Τον ονόμασε δε απαρχή, όπως ακριβώς συμβαίνει με κάποιον καρπό. Δεν είπε «ανάσταση», αλλά «απαρχή», δείχνοντας ότι αγίασε όλους εμάς, και μας προσέφερε σαν θυσία. Ο όρος «πλήρωμα» ελέχθη σχετικά με τη θεότητα, όπως ακριβώς έλεγε και ο Ιωάννης: «Από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». Δηλαδή, είτε πρόκειται για τον Υιό, είτε για τον Λόγο, εκεί κατοίκησε όχι κάποια ενέργεια, αλλά η ουσία. Δεν μπορεί να αναφέρει καμία άλλη αιτία, παρά μόνο το θέλημα του Θεού· διότι αυτό σημαίνει ότι: «Σε αυτόν ευδόκησε, και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με αυτόν». Για να μην νομίσεις ότι ανέλαβε θέση υπηρέτη, λέει «με τον εαυτό του». Και βέβαια αλλού αναφέρει ότι μας συμφιλιώνει με τον Θεό, όπως ακριβώς έλεγε γράφοντας στην προς Κορινθίους Επιστολή. Και πολύ ορθά είπε: «Δι' αυτού να αποκαταλλάξει (να συμφιλιώσει πλήρως)». Διότι ήδη ήταν συμφιλιωμένοι, αλλά έπρεπε να συμφιλιωθούν τέλεια, έτσι ώστε να μην τρέφουν πλέον έχθρα προς αυτόν. Το πώς δε γίνεται αυτό, το διασαφηνίζει στη συνέχεια, εξαγγέλλοντας όχι μόνο τη συμφιλίωση, αλλά και τον τρόπο της συμφιλίωσης: «Φέρνοντας την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού του».

Το μεν «να συμφιλιώσει» φανερώνει την έχθρα· το δε «έχοντας ειρηνοποιήσει» φανερώνει τον πόλεμο. «Διαμέσου του αίματος», λέει, «του σταυρού του, μέσω αυτού του ιδίου, είτε τα επί της γης είτε τα επουράνια». Είναι μεν μεγάλο πράγμα η συμφιλίωση, αλλά το ότι έγινε μέσω αυτού του ιδίου είναι μεγαλύτερο· και το ακόμη μεγαλύτερο από αυτό, είναι το ότι έγινε διαμέσου του αίματός του· και όχι απλώς του αίματος, αλλά, το ακόμη μεγαλύτερο, μέσω του σταυρού. Ώστε πέντε είναι τα θαυμαστά: ότι μας συμφιλίωσε με τον Θεό, μέσω αυτού του ιδίου, διά του θανάτου, διά του σταυρού. Ω! Πώς τα συνδύασε πάλι! Διότι, για να μη νομίσεις ότι είναι ένα και το αυτό, ούτε ότι ο σταυρός είναι κάτι από μόνος του, λέει: «Μέσω του εαυτού του». Πώς γνωρίζει ότι αυτό είναι μεγάλο; Επειδή δεν είπε απλώς λόγια, αλλά παρέδωσε τον εαυτό του υπέρ της συμφιλίωσης, και έτσι τα κατόρθωσε όλα. Τι σημαίνει όμως «Τα εν τοις ουρανοίς»; Διότι, όσον αφορά τα επί της γης, είναι απολύτως λογικό· επειδή η γη ήταν γεμάτη έχθρα και είχε διαιρεθεί σε πολλά, και καθένας από εμάς βρισκόταν σε διαμάχη και με τον ίδιο του τον εαυτό και με τους πολλούς. Τα επουράνια όμως πώς τα ειρηνοποίησε; Μήπως υπήρχε και εκεί πόλεμος και μάχη; Και πώς τότε προσευχόμαστε λέγοντας: «Γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης»; Τι πρέπει λοιπόν να πούμε;

Και δεν λέει ο προεστώς της Εκκλησίας απλώς «Ειρήνη υμίν», αλλά «Ειρήνη πάσι». Διότι ποιο είναι το όφελος, αν με τον έναν έχουμε ειρήνη, ενώ με τον άλλον πόλεμο και μάχη; Ποιο είναι το κέρδος; Διότι ούτε στο σώμα είναι ποτέ δυνατόν να διατηρηθεί η υγεία, αν κάποια από τα στοιχεία του ησυχάζουν, ενώ άλλα στασιάζουν, αλλά μόνο μέσω της ευταξίας, της συμφωνίας και της ειρήνης όλων· και αν δεν ησυχάζουν όλα και δεν παραμένουν στα δικά τους όρια, τα πάντα θα ανατραπούν. Αλλά και στη δική μας διάνοια, αν δεν ησυχάζουν όλοι οι λογισμοί, δεν θα υπάρξει ειρήνη. Τόσο μεγάλο αγαθό είναι η ειρήνη, ώστε αυτοί που την παράγουν και τη δημιουργούν να ονομάζονται υιοί Θεού. Και δικαίως· επειδή και ο Υιός του Θεού για αυτόν τον λόγο ήλθε στη γη, για να ειρηνοποιήσει τα επίγεια και τα επουράνια. Αν όμως οι ειρηνοποιοί είναι υιοί του Θεού, οι ταραχοποιοί είναι υιοί του διαβόλου.

Πώς εννοεί το «με ταπεινοφροσύνη»; Ή πώς το «υπερηφανευόμενος»; Δείχνει ότι το παν οφείλεται στην κενοδοξία. Τι ακριβώς σημαίνουν, λοιπόν, αυτά τα λόγια; Υπήρχαν κάποιοι που έλεγαν: «Δεν πρέπει να προσαγόμαστε στον Θεό μέσω του Χριστού, αλλά μέσω των αγγέλων· διότι αυτό είναι ανώτερο από τα δικά μας μέτρα». Γι' αυτόν τον λόγο επαναφέρει διαρκώς τα όσα έχει πει υπέρ του Χριστού, δηλαδή ότι «συμφιλιωθήκαμε μέσω του αίματος του σταυρού Του», ότι «έπαθε για εμάς», ότι «μας αγάπησε». Και για το ίδιο αυτό πράγμα πάλι υπερηφανεύονταν. Και δεν χρησιμοποίησε τη λέξη «προσαγωγή», αλλά «θρησκεία».

Άραγε αναγνωρίσατε αυτήν τη φωνή; Άραγε είναι δική μας ή των Σεραφείμ; Και δική μας είναι και των Σεραφείμ, χάρη στον Χριστό, ο οποίος κατέρριψε το μεσότοιχο του φραγμού και ειρηνοποίησε τα επουράνια και τα επίγεια, χάρη σε Εκείνον που έκανε τα δύο ένα.

Διότι αυτός, λέει, είναι εκείνος που γεννήθηκε προ των αιώνων, ο οποίος είναι και πρωτότοκος εκ των νεκρών. Αναφέρει δε ότι αυτός κατέχει τα πρωτεία, όχι επειδή απλώς πρόλαβε να πρωτεύσει, αλλά επειδή χαρίζει σε εμάς τη δόξα τού να βρισκόμαστε υπό την αρχηγία του. Διότι έτσι επρόκειτο να διατηρηθούν και τα δημιουργήματα, εξαρτώμενα από τον δημιουργό και αποφεύγοντας τη φθορά, την οποία υπέστησαν όταν η αποκοπή τους μεταβλήθηκε σε φθορά, πράγμα που είπε και στην προς Εφεσίους επιστολή. «Διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα, και μέσω αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό του, φέρνοντας την ειρήνη δια του αίματος του σταυρού του δι' αυτού, είτε τα επί της γης είτε τα εν τοις ουρανοίς». Το ότι σε αυτόν ευδόκησε να ανακεφαλαιώσει τα πάντα, τα εν τοις ουρανοίς και τα επί της γης, έτσι και εδώ πάλι το εκφράζει με άλλα λόγια. Διότι ο θάνατος του Χριστού και τον άνθρωπο διέσωσε και ανέπλασε εκ βάθρων, και τους αγγέλους επανέφερε στην αρχαία τους χαρά βλέποντας τους ανθρώπους να σώζονται, και ένωσε τα κάτω με τα άνω· και αυτό ακριβώς σημαίνει το «να συμφιλιώσει τα πάντα». Διότι έφερε την ειρήνη και εξάλειψε την έχθρα από τη μέση. Γι' αυτό και έλεγαν οι άγγελοι: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη». «Και εσάς, που κάποτε ήσασταν αποξενωμένοι και εχθροί στη διάνοια εξαιτίας των πονηρών σας έργων, τώρα σας συμφιλίωσε μέσω του σώματος της σάρκας του δια του θανάτου, για να σας παραστήσει αγίους, αμώμους και ανέγκλητους ενώπιόν του.»

Εάν έχεις κάτι εναντίον του εχθρού σου, απόβαλε τη λύπη, θεράπευσε την οργή, λύσε την έχθρα, για να λάβεις θεραπεία από την Τράπεζα. Προσέρχεσαι σε θυσία φρικτή και αγία, σεβάσου τον σκοπό αυτής της προσφοράς. Ο Χριστός βρίσκεται ενώπιόν μας σφαγιασμένος· και για ποιον λόγο σφαγιάστηκε; Και γιατί; Για να φέρει την ειρήνη στα επουράνια και στα επίγεια· για να σε καταστήσει φίλο ακόμη και με τους αγγέλους.

Σοφία δε και φρόνηση του Θεού και Πατρός είναι ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο οποίος και συνέχει το σύνολο των όντων με τη δύναμη της σοφίας, και περιέχει τα συμπληρωματικά τους μέρη με τη φρόνηση της συνέσεως, όντας εκ φύσεως δημιουργός και προνοητής των πάντων, και οδηγεί σε ενότητα τα χωρισμένα μέσω του εαυτού Του, καταλύοντας τον πόλεμο μέσα στα όντα και συνδέοντας τα πάντα σε ειρηνική φιλία και αδιαίρετη ομόνοια, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται πάνω στη γη, όπως λέει ο θείος απόστολος.

Κατέστησε δε τους ανθρώπους ισότιμους με τους αγγέλους, όχι μόνο διότι, αφού ειρηνοποίησε μέσω του αίματος του σταυρού Του τα επουράνια και τα επίγεια, και αφού κατήργησε τις αντίθετες δυνάμεις που πληρούσαν τον ενδιάμεσο χώρο μεταξύ ουρανού και γης, κατέδειξε ότι υπάρχει μία πανήγυρη των επίγειων και των ουράνιων δυνάμεων για τη διανομή των θείων δώρων, καθώς η ανθρώπινη φύση, με αγαλλίαση και με το ένα και αυτό θέλημα, αντηχεί από κοινού με τις άνω δυνάμεις τη δόξα του Θεού, αλλά και διότι, μετά την εκπλήρωση της υπέρ ημών θείας οικονομίας, αφού αναλήφθηκε μαζί με το σώμα που προσέλαβε, ένωσε μέσω του Εαυτού Του τον ουρανό και τη γη, συνέδεσε τα αισθητά με τα νοητά και ανέδειξε την κτιστή φύση ως μία, η οποία συνδέεται με τον εαυτό της ενώνοντας τα ακραία μέρη της μέσω της αρετής και της επίγνωσης της Πρώτης Αιτίας, δείχνοντας, νομίζω, με τα όσα επιτελούσε μυστικώς, ότι ο μεν λόγος είναι ένωση των χωρισμένων, ενώ η αλογία είναι διαίρεση των ενωμένων. Και ας μάθουμε να οικειωνόμαστε τον λόγο μέσω της πράξεως, ώστε να ενωθούμε όχι μόνο με τους αγγέλους κατά την αρετή, αλλά και με τον Θεό γνωστικώς, μέσω της αφαίρεσης των όντων.

Ήδη δε και αλλού αναφέρει: Επειδή σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα, και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα με τον εαυτό του, ειρηνοποιώντας τα διά του αίματος του σταυρού του, είτε όσα βρίσκονται στη γη είτε όσα βρίσκονται στους ουρανούς.

Και πάλι: ότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα, και δι' αυτού να συμφιλιώσει τα πάντα προς αυτόν. Του αγίου Διονυσίου, περί ηνωμένης και διακεκριμένης Θεολογίας, κεφάλαιο Β': Αυτό λοιπόν και σε άλλα — να αποδίδεται στη θεότητα.

Αφήνοντας λοιπόν, Αδελφοί και Πατέρες, κατά μέρος το μίσος και τον φθόνο και τις δυσφημίσεις εναντίον των αδελφών, ας αναλάβουμε το σημείο και γνώρισμα των μαθητών του Χριστού, την Αγάπη, και ας εναγκαλιστούμε την μεταξύ μας ειρήνη, την ομόνοια και τη συμψυχία, και έτσι ας προσφέρουμε με ειρήνη τις προσευχές μας στον ειρηνάρχη Θεό, σε Αυτόν που μας ειρηνοποίησε διά του Αίματος του Σταυρού Του και έδωσε ειρήνη σε όσους ήταν μακριά και σε όσους ήταν κοντά, σύμφωνα με τον Απόστολο, δοξάζοντας με ένα στόμα και μία καρδιά το πανάγιο Όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, της μίας εν Τριάδι Θεότητος, στην οποία ανήκει κάθε δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι και οι κάτω και οι άνω είναι σύντροφοι μεταξύ τους, όπως λέει ο απόστολος: «ειρηνοποιώντας είτε τα επί της γης είτε τα εν τοις ουρανοίς». Ζει λοιπόν ο καθένας αξίως εκείνου, του οποίου και την εικόνα φέρει εν δυνάμει και ενεργεία, είτε του Θεού (της χάριτος, των αρετών, της ζωής) είτε του πονηρού (των παθών της ατιμίας), και του οποίου την εικόνα έχει μέσα του, στον δικό του αιώνα και ζει και κατοικεί. Διότι, εάν κάποιος έχει μέσα του την εικόνα της ζωής, του φωτός, του πνεύματος, ζει μαζί με τους άνω στον αιώνιο και άφθαρτο κόσμο, εάν όμως κάποιος έχει μέσα του την άσχημη εικόνα του πονηρού, ζει στον φθαρτό αιώνα, όντας νεκρός για τους άνω. Διότι νεκροί οφείλουν να γίνουν για τον κόσμο αυτόν και ως προς το σαρκικό φρόνημα να θανατωθούν όσοι επιθυμούν να ζήσουν σε εκείνον τον αθάνατο και αιώνιο κόσμο. Διότι, εάν κάποιος κυριεύσει όλη την επικράτεια της γης που βρίσκεται κάτω από τον ήλιο, αλλά δεν μεριμνήσει για την ψυχή του ώστε να ζήσει αυτή στον άφθαρτο και αιώνιο κόσμο, δεν έχει καμία ωφέλεια και κανένα κέρδος. Επειδή όλα τα κτίσματα δεν εξισώνονται με μία ψυχή, όπως λέει ο Κύριος: «εάν κερδίσεις όλον τον κόσμο, αλλά ζημιωθείς την ψυχή σου, ποιο το όφελος ή τι θα δώσεις ως αντάλλαγμα για την ψυχή σου;». Επομένως, όλος ο κόσμος δεν είναι αντάξιος μίας ψυχής.