Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 1:28

ΕΡΩΤΗΣΗ ΙΘʹ. Εάν κάποιος θεωρείται ύποπτος για κάποιο αμάρτημα, αλλά δεν το διαπράττει φανερά, πρέπει να τον παρακολουθούμε ώστε να ανακαλυφθεί αυτό για το οποίο είναι ύποπτος; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Οι μεν πονηρές υποψίες, οι οποίες γεννώνται από κακόβουλη προαίρεση, καταδικάζονται από τον Απόστολο. Εκείνος όμως στον οποίο έχει ανατεθεί η επιμέλεια όλων, οφείλει να επιβλέπει τους πάντες με την αγάπη του Χριστού και με την επιθυμία να θεραπευθεί ο θεωρούμενος ύποπτος, ώστε να εκπληρωθεί αυτό που έχει ειπωθεί από τον Απόστολο: «Για να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ Ιησού».

Τι είδους αγώνα έκανε για τους μαθητές του ο Απόστολος και σε τι πνευματικό μέτρο αγωνιζόταν να φτάσουν, προσευχόμενος γι' αυτούς από τα βάθη της καρδιάς του, ενώ ταυτόχρονα καθιστούσε φανερό τον ύψιστο σκοπό του χριστιανισμού σε όλους όσους θέλουν να τρέξουν ακαταπόνητα και φιλαλήθως, σύμφωνα με τον αποστολικό κανόνα της νέας κτίσης, κάνοντάς τον ξεκάθαρο σε εκείνους που αγωνίζονται να προκόψουν προς τα εμπρός; Τι λέει; Νουθετώντας, λέει, κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας με κάθε σοφία, για να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ· για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος. Και πάλι, για εκείνους που αξιώνονται τη σφραγίδα του Πνεύματος της επαγγελίας διά του βαπτίσματος, εύχεται να λάβουν αύξηση της πνευματικής τους προκοπής, λέγοντας: γι' αυτό και εγώ, αφού άκουσα για την πίστη σας και την αγάπη που έχετε προς όλους τους αγίους, δεν παύω να προσεύχομαι για εσάς και να παρακαλώ, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξας, να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως στην επίγνωσή Του, ώστε, έχοντας φωτισμένους τους οφθαλμούς της καρδιάς σας, να γνωρίζετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς Του, και ποιος είναι ο πλούτος της δόξας Του στους αγίους, και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς Του σε εμάς που πιστεύουμε.

Αφού λοιπόν άκουσες για δάσκαλο και ποιμένα μετά τους αποστόλους, οπωσδήποτε κατάλαβες ποιος είναι ο ποιμένας και δάσκαλος μετά τους αποστόλους. Εννοώ αυτόν, το σκεύος της εκλογής, τον υψηλό στον βίο και στον λόγο, τον Βασίλειο, τον ευάρεστο στον Θεό εκ γενετής, τον σεβάσμιο και ώριμο στα ήθη από τη νεότητά του, αυτόν που εκπαιδεύτηκε κατά τον Μωυσή σε όλη τη σοφία των θύραθεν γραμμάτων, αλλά που με τα ιερά γράμματα ανατράφηκε, αναπτύχθηκε και έφτασε στην ακμή του από τη βρεφική ηλικία μέχρι την τελείωσή του, εξού και δίδασκε κάθε άνθρωπο με κάθε σοφία, τόσο τη θεία όσο και την κοσμική. Σαν ένας επιδέξιος αριστέας, εξοπλίζοντας τον εαυτό του και με τα δύο είδη παιδείας απέναντι στους εχθρούς, νικούσε και με τα δύο εκείνους που πάλευαν εναντίον του, υπερτερώντας και στους δύο τομείς έναντι εκείνων που νόμιζαν ότι κατείχαν κάποια ισχύ κατά της αλήθειας στον έναν από τους δύο· τους μεν αιρετικούς, που προέβαλλαν τις Γραφές, τους ανέτρεπε με τις ίδιες τις Γραφές, τους δε Έλληνες τους κατατρόπωνε μέσω της δικής τους παιδείας. Η νίκη του όμως κατά των αντιπάλων δεν προκαλούσε την πτώση των ηττημένων, αλλά την ανάστασή τους. Διότι όσοι ηττώντο από την αλήθεια γίνονταν νικητές και στεφανηφόροι κατά της πλάνης και του ψεύδους.

Πρέπει λοιπόν να γνωρίζουμε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, προς το οποίο οφείλει να αποβλέπει και να αγωνίζεται εκείνος που ορέγεται τη μακάρια ζωή και επιθυμεί να ρυθμίσει τον βίο του σύμφωνα με αυτήν. Είναι λοιπόν τέλειο θέλημα του Θεού το να καθαρίσει την ψυχή από κάθε μολυσμό μέσω της χάριτος, καθιστώντας την ανώτερη από τις σωματικές ηδονές, και να την προσφέρει καθαρή στον Θεό, ικανή και γεμάτη πόθο να αντικρίσει εκείνο το νοητό και άρρητο φως. Τέτοιου είδους ανθρώπους μακαρίζει και ο Κύριος λέγοντας: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό»· και αλλού παραγγέλλει: «Γίνετε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος». Προς αυτήν την τελειότητα προτρέπει να τρέξουμε και ο απόστολος λέγοντας: «Για να παραστήσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ, για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος»· και ο Δαβίδ, ομιλώντας εν Πνεύματι, διδάσκει σε όσους επιθυμούν να φιλοσοφούν ορθά την οδό της αληθινής φιλοσοφίας, δια της οποίας πρέπει να βαδίζουν προς τον τέλειο σκοπό, ζητώντας από Εκείνον που τα χορηγεί αυτά που το Πνεύμα διδάσκει μέσω του Δαβίδ: «Ας γίνει», λέει, «η καρδιά μου άμωμη στα δικαιώματά σου, για να μην ντροπιαστώ». Προτρέπει να φοβούνται την ντροπή και να την απεκδύονται σαν ρυπαρό και ατιμωτικό ένδυμα όσοι την έχουν περιβληθεί εξαιτίας της κακίας· διότι πάλι λέει: «Τότε δεν θα ντροπιαστώ, όταν θα αποβλέπω σε όλες τις εντολές σου».

Είδες τη χήρα στο Ευαγγέλιο, η οποία παρουσίαζε μεν το μέγεθος της αδικίας σε έναν κριτή που δεν ήταν φιλάνθρωπος, αλλά η μεγάλη της αφοσίωση και καρτερία στην παράκληση, αφού νίκησε τον χαρακτήρα του δικαστή, τον παρακινεί να τιμωρήσει αυτόν που την αδίκησε. Μην απελπίζεσαι, λοιπόν, ούτε και εσύ όταν προσεύχεσαι· διότι, εάν η δική της αναίδεια στην παράκληση έκαμψε τη γνώμη ενός ανελέητου άρχοντα, πώς είναι δυνατόν εμείς να απελπιζόμαστε ως προς τον ζήλο μας προς τον Θεό, του οποίου το έλεος γνωρίζει να προφθάνει πολλές φορές εκείνους που ζητούν; Αλλά και ο ίδιος ο Κύριος, αποδεχόμενος την επιμονή μας στις προσευχές και προτρέποντάς μας να επιδεικνύουμε αυτή την προθυμία, λέγει: «Ακούστε τι λέγει ο άδικος κριτής· πόσο μάλλον θα αποδώσει δικαιοσύνη ο ουράνιος Πατέρας μας σε όσους βοούν προς αυτόν νύχτα και ημέρα; Ναι, σας λέω, θα τους αποδώσει δικαιοσύνη το συντομότερο». Και ο Απόστολος επίσης, επιδεικνύοντας μεγάλο ζήλο και αγωνιζόμενος να φθάσουν οι μαθητές της ευσέβειας σε τέλεια προκοπή, καθιστώντας παράλληλα φανερό σε όλους τον σκοπό της αλήθειας, λέγει: «Νουθετώντας κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας με κάθε σοφία, ώστε να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ, για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος».

ΟΜΙΛΙΑ Ε΄. Το μυστήριο που ήταν αποκεκρυμμένο από τους αιώνες και από τις γενεές, τώρα όμως φανερώθηκε στους αγίους του, στους οποίους θέλησε ο Θεός να κάνει γνωστό ποιος είναι ο πλούτος της δόξας του μυστηρίου αυτού ανάμεσα στα έθνη, ο οποίος είναι ο Χριστός μέσα σας, η ελπίδα της δόξας. Αυτόν εμείς κηρύττουμε, νουθετώντας κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας κάθε άνθρωπο με κάθε σοφία, ώστε να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ Ιησού.

«Ο οποίος είναι ο Χριστός μέσα σας», λέγει, «η ελπίδα της δόξας, τον οποίο εμείς κηρύττουμε, φέρνοντάς τον από άνω· τον οποίο εμείς κηρύττουμε, και όχι άγγελοι, διδάσκοντας και νουθετώντας, όχι επιτακτικά ούτε με καταναγκασμό· διότι και αυτό αποτελεί γνώρισμα της φιλανθρωπίας του Θεού, το να μην προσελκύονται οι άνθρωποι τυραννικά. Επειδή το "διδάσκοντας" ήταν βαρύ, πρόσθεσε το "νουθετώντας", το οποίο προσιδιάζει περισσότερο σε πατέρα παρά σε διδάσκαλο. "Τον οποίο εμείς", λέγει, "κηρύττουμε, νουθετώντας κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας κάθε άνθρωπο με κάθε σοφία"· δηλαδή, με κάθε σοφία και σύνεση, ή λέγοντας τα πάντα με σοφία. Επομένως, απαιτείται κάθε σοφία· διότι το να μπορέσει κανείς να μάθει τέτοια πράγματα, δεν είναι ίδιον των τυχαίων ανθρώπων».

Για να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ Ιησού. Τι λες; Κάθε άνθρωπο; Ναι, λέει, αυτό επιδιώκουμε. Διότι, τι κι αν δεν επιτυγχάνεται αυτό; Ο μακάριος Παύλος αγωνιζόταν να τον καταστήσει τέλειο. Επομένως, αυτό είναι η τελειότητα, ενώ εκείνο είναι ατελές· ώστε, αν κάποιος δεν κατέχει όλη τη σοφία, είναι ατελής. Τέλειο εν Χριστώ Ιησού. Όχι στον νόμο ούτε στους αγγέλους· διότι εκείνο δεν είναι τέλειο. Εν Χριστώ, δηλαδή, στη γνώση του Χριστού. Εκείνος που γνωρίζει τι έπραξε ο Χριστός, θα έχει φρόνημα ανώτερο από των αγγέλων.

«Εν Χριστώ Ιησού· για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος». Δεν καταβάλλω απλώς προσπάθεια, λέει, ούτε τυχαία, αλλά, «Κοπιάζω αγωνιζόμενος», με πολλή προθυμία, δηλαδή, με πολλή αγρύπνια. Εάν εγώ για τα δικά σας αγαθά αγρυπνώ κατ' αυτόν τον τρόπο, πολύ περισσότερο οφείλετε εσείς. Έπειτα πάλι, δείχνοντας ότι αυτό είναι θείο, λέει, «Σύμφωνα με την ενέργειά Του, η οποία ενεργείται μέσα μου με δύναμη». Δείχνει ότι αυτό είναι έργο του Θεού. Εκείνος, λοιπόν, που με καθιστά ισχυρό για αυτό, είναι φανερό ότι το θέλει· γι' αυτό και αρχίζοντας λέει: «Δια θελήματος Θεού». Ώστε όχι μόνο από μετριοφροσύνη το έθεσε αυτό, αλλά και επαληθεύοντας τον λόγο του, και αγωνιζόμενος. Λέγοντας αυτό, δείχνει ότι πολλοί τον πολεμούν. Έπειτα διαφαίνεται πολλή φιλοστοργία: «Διότι θέλω να γνωρίζετε πόσο μεγάλο αγώνα έχω για εσάς και για εκείνους που βρίσκονται στη Λαοδίκεια». Έπειτα, για να μη φανεί ότι αυτό οφείλεται στη δική τους αδυναμία, συμπεριέλαβε και άλλους, και δεν τους κατέκρινε διόλου. «Και για όσους δεν έχουν δει το πρόσωπό μου εν σαρκί». Θεόπνευστα δείχνει εδώ, ότι τους έβλεπε συνεχώς εν πνεύματι. Τους μαρτυρεί δε πολλή αγάπη· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Για να παρηγορηθούν οι καρδιές τους, αφού ενωθούν στενά με αγάπη, και φθάσουν σε όλο τον πλούτο της πλήρους βεβαιότητας της συνέσεως, προς επίγνωση του μυστηρίου του Θεού Πατρός και του Χριστού· στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσεως».

Και σχετικά με εκείνον που πόρνευσε, άκουσέ τον, πώς οδυνάται όχι λιγότερο από εκείνον και παρακαλεί λέγοντας: Επικυρώστε την αγάπη σας προς αυτόν. Αλλά και όταν τον απέκοπτε, το έπραττε με πολλά δάκρυα. Διότι από πολλή θλίψη, λέει, και συνοχή καρδιάς σας έγραψα, όχι για να λυπηθείτε, αλλά για να γνωρίσετε την αγάπη που έχω περισσώς για εσάς· και πάλι: Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, σε όσους υπόκεινται στον νόμο ως υποκείμενος στον νόμο, στους ασθενείς ως ασθενής, στους πάντες έχω γίνει τα πάντα, για να σώσω με κάθε τρόπο μερικούς· και αλλού πάλι: Για να παρουσιάσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ Ιησού.

«Για να εκπληρώσω τον λόγο του Θεού, το μυστήριο που ήταν αποκρυμμένο από τους αιώνες και από τις γενεές· τώρα όμως φανερώθηκε στους αγίους του, στους οποίους ο Θεός θέλησε να γνωρίσει ποιος είναι ο πλούτος της δόξας αυτού του μυστηρίου ανάμεσα στα έθνη, ο οποίος είναι ο Χριστός μέσα σας, η ελπίδα της δόξας. Αυτόν εμείς κηρύττουμε, νουθετώντας κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας κάθε άνθρωπο με κάθε σοφία, ώστε να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ Ιησού, για τον οποίο σκοπό και κοπιάζω, αγωνιζόμενος σύμφωνα με την ενέργειά του, η οποία ενεργεί μέσα μου με δύναμη.» ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. «Θέλω δε να γνωρίζετε πόσο μεγάλο αγώνα διεξάγω για εσάς και για εκείνους στη Λαοδίκεια, καθώς και για όσους δεν έχουν δει το πρόσωπό μου σωματικά, ώστε να πληρωθούν οι καρδιές τους, αφού συνδεθούν αρμονικά με αγάπη, και να φτάσουν σε όλο τον πλούτο της πλήρους βεβαιότητας της συνέσεως, σε επίγνωση του μυστηρίου του Θεού και Πατρός, και του Χριστού, στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσης.» Η διακονία του Αποστόλου συνίσταται στη διδασκαλία του λόγου.

Πώς όμως γίνεται αυτό; Ο μακάριος Παύλος στέλνοντας επιστολή ως απόστολος, και προτρέποντας τους πάντες στη μίμηση του Θεού και του εαυτού του, λέει: «Γίνετε λοιπόν μιμητές του Θεού, ως αγαπητά τέκνα». Έπειτα πάλι δηλώνοντας ότι τίποτα δεν κατορθώνει τόσο αυτή τη μίμηση, όσο το να ζει κανείς για το κοινό όφελος και να αποβλέπει στο τι είναι χρήσιμο για τους πάντες, πρόσθεσε: «περιπατείτε εν αγάπη». Και πολύ σωστά, αφού είπε «να γίνεστε μιμητές μου», αμέσως κάνει λόγο για την αγάπη, δείχνοντας ότι αυτή η αρετή περισσότερο από κάθε άλλη μάς κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό. Διότι όλες οι άλλες, όντας κατώτερες από αυτήν, περιστρέφονται γύρω από τους ανθρώπους, όπως ο αγώνας ενάντια στις επιθυμίες, ο πόλεμος ενάντια στη γαστριμαργία, η παράταξη ενάντια στη φιλαργυρία, η πάλη ενάντια στον θυμό. Το να αγαπούμε όμως, αυτό είναι κοινό σε εμάς και στον Θεό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κατατρέχουν, για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς». Και πάλι ο απόστολος: «Ο σκοπός της παραγγελίας είναι αγάπη από καθαρή καρδιά και αγαθή συνείδηση». Και πάλι: «Έγινα στους Ιουδαίους ως Ιουδαίος, για να κερδίσω Ιουδαίους. Και σε εκείνους που είναι υπό τον νόμο ως υπό τον νόμο, και στους ασθενείς ως ασθενής, στους πάντες έγινα τα πάντα, για να σώσω τους πάντες ή έστω μερικούς». Και αλλού: «Για να παρουσιάσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ».

Διότι τέτοιον αγώνα διεξήγαγε υπέρ των μαθητών ο Απόστολος και σε τέτοιο πνευματικό μέτρο προσπαθούσε να τους φθάσει, προσευχόμενος θερμά γι' αυτούς. Συγχρόνως, καθιστούσε ολοφάνερο τον ύψιστο σκοπό του Χριστιανισμού σε όσους επιθυμούν να προχωρήσουν άκοπα και φιλαλήθως, κάνοντας ξεκάθαρο τον αποστολικό κανόνα της καινής κτίσεως σε αυτούς που αγωνίζονται να προκόψουν προς τα εμπρός, λέγοντας: «Νουθετώντας κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας με κάθε σοφία, ώστε να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ, για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος». Και πάλι, προσεύχεται να λάβουν αύξηση της πνευματικής προκοπής όσοι έχουν καταξιωθεί να λάβουν τη σφραγίδα του Πνεύματος της επαγγελίας μέσω του βαπτίσματος, λέγοντας: «Γι' αυτό κι εγώ, έχοντας ακούσει για την πίστη σας και την αγάπη προς όλους τους αγίους, δεν παύω να προσεύχομαι για εσάς και να παρακαλώ, ώστε ο Θεός του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Πατέρας της δόξης, να σας δώσει πνεύμα σοφίας και αποκαλύψεως για την επίγνωσή Του, να φωτίσει τα μάτια της καρδιάς σας, για να γνωρίσετε ποια είναι η ελπίδα της κλήσεώς Του και ποιος ο πλούτος της δόξης της κληρονομίας Του στους αγίους και ποιο το υπερβάλλον μέγεθος της δυνάμεώς Του σε εμάς που πιστεύουμε».

Επειδή εκεί προτρέπει ο Κύριος και εκεί παρακαλεί αυτούς που τον ακολουθούν λέγοντας: «Να γίνετε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο επουράνιος», διδάσκοντας ότι πρέπει να υπάρξει μέσα μας παντελής καθαρότητα. Και πάλι: «Θέλω όπου είμαι εγώ, να είναι και αυτοί μαζί μου, για να θεωρούν τη δόξα τη δική μου». Αλλά και το χωρίο του Αποστόλου λέει: «Για να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ»· και το: «Μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Αγωνιζόμενοι, λοιπόν, με κάθε τρόπο και τρέχοντας αδιάλειπτα τον καλό δρόμο των αγαθών επιτηδευμάτων και κοπιάζοντας πάντοτε για τις αρετές, δεν θα θεωρήσουν ότι οι ίδιοι είναι κάτι σπουδαίο, εφόσον δεν έχουν φτάσει ακόμη στο μέτρο για το οποίο έχουν κληθεί, αλλά θα θεωρούν τους εαυτούς τους αδόκιμους και ταλαίπωρους, και ότι δεν έχουν κατακτήσει τον στόχο λόγω της υπερβολής της κτήσης του πνευματικού πλούτου, αν και στην πραγματικότητα είναι τίμιοι, δόκιμοι και αγωνιστές. Και επειδή σκέπτονται με τόση ταπεινοφροσύνη για τον εαυτό τους, θα αποφύγουν παντελώς την κακία, την έπαρση, την οκνηρία και τη ραθυμία, και προχωρούν αναγκαστικά σε μεγάλο μέτρο δικαιοσύνης εξαιτίας της πολλής προθυμίας, της σπουδής και του ανένδοτου αγώνα, έστω κι αν δεν μπορούν ακόμη να φτάσουν στην τελειότητα εξαιτίας αυτού του υπερβάλλοντος πλούτου.

11. Προς εκείνους που λένε ότι είναι αδύνατον να φτάσει κανείς στην τελειότητα και στην οριστική απαλλαγή από τα πάθη, έστω κι αν αξιωθεί της μετοχής και της πληρότητας του αγαθού Πνεύματος, είναι αναγκαίο να φέρουμε τη μαρτυρία των θείων Γραφών και να δείξουμε ότι έχουν εσφαλμένη γνώση, και ότι μιλούν και ψευδώς και επικινδύνως. Διότι, «Γίνετε», λέει ο Κύριος, «και εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος», σημαίνοντας με αυτά την παντελή καθαρότητα. Και, «Θέλω, όπου είμαι εγώ, να είναι και αυτοί μαζί μου, για να θεωρούν τη δόξα τη δική μου». Αυτά είναι λόγια εκείνου που είπε: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, αλλά τα λόγια μου δεν πρόκειται να παρέλθουν». Και το ρητό του Αποστόλου: «Για να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ». Και το: «Μέχρι να καταντήσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού», στο ίδιο σημείο καταλήγει. Με το να αποβλέπουν, λοιπόν, προς την τελειότητα, συμβαίνει να επιτυγχάνονται δύο άριστα πράγματα: αφενός, έχοντας σύντονο και αδιάκοπο τον αγώνα, να τρέχουν προς το τέρμα, εξαιτίας της ελπίδας να φτάσουν σε αυτό το μέτρο, εννοώ, και σε αυτή την ανάβαση, αφετέρου, να μην κυριεύονται από έπαρση, αλλά να μετριοφρονούν και να θεωρούν τους εαυτούς τους μικρούς, επειδή δεν έχουν ακόμη κατακτήσει το τέλειο.

Δόξα στη μεγαλωσύνη Του και στην άπειρη ευσπλαχνία Του στους απέραντους αιώνες των αιώνων. Αμήν. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αυτός είναι το θεμέλιο και αυτός είναι το συμπλήρωμα, ο ακρογωνιαίος λίθος. Διότι από τη γη και από τον ουρανό είναι ο Κύριος· επειδή από τον ουρανό ήλθε ως Θεός και έλαβε τον άνθρωπο από τη γη και συγκεράστηκε με τον άνθρωπο. Ιδού από τον ουρανό και ιδού από τη γη, ιδού το θεμέλιο και ιδού ο ακρογωνιαίος. Έτσι ευδόκησε να πράξει, και σε αυτούς που προέρχονται από τη γη έδωσε Άγιο Πνεύμα από τον ουρανό, ώστε τους άνω και τους κάτω να τους κάνει μία Εκκλησία, συγκεράζοντας τη θεότητα με την ανθρωπότητα. Όταν δε ακούσεις για θεμέλιο, να εννοήσεις τον Κύριο· διότι αυτό το θεμέλιο έχει μετρηθεί, και οι λίθοι που εποικοδομούνται επάνω του οφείλουν να είναι ισόμετροι με το θεμέλιο, ώστε η οικοδομή να γίνει με μία αρμονική συναρμολόγηση. Διότι ούτε οι ελλιπείς μπορούν να ταιριάξουν εκεί ούτε οι υπερμεγέθεις, αλλά αρμόζουν όσοι είναι ίσοι με το μέτρο του θεμελίου. Έτσι και ο Χριστός, όντας το αληθινό θεμέλιο και ο ακρογωνιαίος, κάλεσε όλους τους ανθρώπους να φθάσουν σε εκείνο το μέτρο της τελειότητας του Χριστού. Αυτό έλεγε ο Απόστολος: «μέχρι να καταντήσουμε όλοι» «σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού», και πάλι: «για να παραστήσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ», και πάλι: «ώστε να πληρωθείτε σε όλο το πλήρωμα» του Χριστού.