Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 2:11

Επειδή τις πρώτες επτά ημέρες το βρέφος φορούσε τα σπάργανα, και την όγδοη ημέρα, όταν λυνόταν από αυτά, λάμβανε την περιτομή, ως σημείο σφραγίδας της πίστης του Αβραάμ, ώστε να μπορέσουμε και εμείς, έστω κι αν κατά την εβδομάδα του βίου φορέσαμε τα σπάργανα των κακιών όντας σφιγμένοι από τις αλυσίδες των δικών μας αμαρτημάτων, στο τέλος της ζωής να τα διαρρήξουμε και, όπως στην όγδοη ημέρα, κατά την ανάσταση, αποβάλλοντας ως περιτομή τον θάνατο, να ασπαστούμε τον ισάγγελο βίο· Διότι κατά την ανάσταση δεν νυμφεύονται. Γι' αυτό και η περιτομή γινόταν στα γεννητικά όργανα, ώστε και οι Χριστιανοί μετέπειτα να μάθουν να σφραγίζουν τα γεννώμενα βρέφη με το βάπτισμα στην περιτομή του Χριστού, μετά τα σπάργανα της μήτρας και πριν ακόμη από τα ίδια τα αισθητά σπάργανα, για την οποία λέει ο Παύλος: Με τον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, συνταφέντες μαζί του διά του βαπτίσματος στην περιτομή του Χριστού. Εάν λοιπόν η περιτομή του Ιουδαίου δινόταν στο βρέφος πρώιμα, γρήγορα και αμέσως μετά τα σπάργανα, πολύ περισσότερο η περιτομή του Χριστού που γίνεται διά του βαπτίσματος οφείλει να δίνεται στο βρέφος ταχύτερα για την ασφάλειά του. Αφενός μεν, για να μην φοβηθεί τους πολεμίους δαίμονες αφού θα έχει ενδυθεί τον Χριστό ως θώρακα, αφετέρου δε, για να μην παραδοθεί σε αίρεση και γίνει αιχμάλωτο —εννοήστε αυτά που λέω, γνωρίζετε όσα συμβαίνουν— και επιπλέον, ώστε, ακόμη κι αν πεθάνει, να μην αναχωρήσει από τον βίο ασφράγιστο.

Διότι η περιτομή δεν φανέρωνε τίποτε άλλο παρά την απέκδυση της γενέσεως· επειδή απεκδυόμαστε εκείνον που πέθανε κατά την έκτη ημέρα, και ανακαινιζόμαστε κατά την Κυριακή, όταν ο παλαιός άνθρωπος, αφού απεκδύθηκε, αναγεννήθηκε με την ανάσταση. Αυτό άλλωστε λέει και ο Παύλος στην προς Κολοσσαείς επιστολή: «Στον οποίο και περιτμηθήκατε με αχειροποίητη περιτομή, με την απέκδυση του σώματος της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του με το βάπτισμα στον άδη, με τον οποίο και συναναστηθήκατε». Διότι η περιτομή ήταν τύπος της απέκδυσης μέσω του βαπτίσματος. Έδωσε δε εντολή να γίνεται αυτή σε εκείνα τα μέλη μέσω των οποίων γεννιέται το σώμα, ώστε να γνωρίζουν όσοι περιτέμνονται ότι αποτελεί σημείο της απέκδυσης της παλαιότητας. Επειδή ο Αβραάμ, αφού πίστεψε, έλαβε την περιτομή, η οποία αποτελούσε σημείο της αναγεννήσεως μέσω του βαπτίσματος. Γι' αυτό, όταν ήλθε το σημαινόμενο, έπαυσε το σημείο. Διότι η μεν περιτομή ήταν το σημείο, ενώ το λουτρό της παλιγγενεσίας το σημαινόμενο. Εφόσον λοιπόν απεκδύεται ολόκληρος ο παλαιός άνθρωπος, περιττεύει η σήμανση μέσω ενός μόνο μέρους. Και όπως η Κυριακή αποτελεί την αρχή της κτίσεως και καταργεί το Σάββατο, έτσι και η ίδια, αναγεννώντας τον άνθρωπο, κατήργησε την περιτομή. Διότι και τα δύο επιτεύχθηκαν κατά την όγδοη ημέρα: και η αρχή της κτίσεως και η αναγέννηση του ανθρώπου. Γι' αυτό η όγδοη ημέρα κατήργησε το Σάββατο, και όχι το Σάββατο την όγδοη ημέρα.

Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι χρηστός. Τη γλυκύτητα του μελιού πώς να την αναγγείλω σε όσους την αγνοούν; Γευθείτε και δείτε. Η αίσθηση είναι πιο εναργής από κάθε λόγο ως προς την πείρα. Ο Ιουδαίος δεν αναβάλλει την περιτομή εξαιτίας της απειλής ότι «Κάθε ψυχή, η οποία δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα, θα εξολοθρευθεί από τον λαό της»· εσύ όμως αναβάλλεις την αχειροποίητη περιτομή, η οποία τελειούται με την απέκδυση της σάρκας στο βάπτισμα, παρόλο που έχεις ακούσει τον ίδιο τον Κύριο να λέει: «Αμήν, αμήν σας λέγω, εάν κάποιος δεν γεννηθεί από ύδωρ και Πνεύμα, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού».

Έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Το να νεκρωθεί κανείς ως προς την αμαρτία, και να ζήσει για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού. Όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του. Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς διά της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε σε μια καινούργια ζωή. Διότι, εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι μαζί του στην ομοιότητα του θανάτου του, θα γίνουμε σύμφυτοι και στην ανάστασή του, γνωρίζοντας τούτο: ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε μαζί του, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας. Διότι αυτός που έχει πεθάνει έχει δικαιωθεί και απαλλαγεί από την αμαρτία. ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ. Εν τω Οποίω και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, στο οποίο και συναναστηθήκατε διά της πίστεως στην ενέργεια του Θεού, ο οποίος τον ανέστησε από τους νεκρούς.

Κεφάλαιο Β΄. ΛΟΥΚΑΣ. Όλα όσα έχεις πούλησέ τα και μοίρασέ τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό, και έλα, ακολούθησέ με. ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ. Στον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού.

Αφού συνταφήκαμε μαζί Του δια του βαπτίσματος. Ποιος είναι λοιπόν ο τρόπος της ταφής; Και ποια είναι η ωφέλεια από τη μίμηση αυτή; Πρώτον μεν, είναι αναγκαίο να διακοπεί η συνέχεια του προηγούμενου βίου. Αυτό όμως είναι αδύνατο, αν κάποιος δεν «γεννηθεί άνωθεν», σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου. Διότι η παλιγγενεσία, όπως ακριβώς δηλώνει και το ίδιο το όνομα, είναι η αρχή ενός δεύτερου βίου. Και για να αρχίσει ο δεύτερος, πρέπει να δοθεί ένα τέλος στον προηγούμενο. Διότι, όπως συμβαίνει με όσους διατρέχουν τον δίαυλο και επιστρέφουν, μια κάποια στάση και ηρεμία παρεμβάλλεται ανάμεσα στις αντίθετες κινήσεις· έτσι και κατά τη μεταβολή των βίων, φάνηκε αναγκαίο να μεσολαβήσει ο θάνατος ανάμεσα στους δύο αυτούς βίους, ώστε να θέσει τέρμα στα προηγούμενα και να δώσει αρχή στα επόμενα. Πώς λοιπόν κατορθώνουμε την κάθοδο στον άδη; Μιμούμενοι την ταφή του Χριστού δια του βαπτίσματος. Διότι τα σώματα αυτών που βαπτίζονται, τρόπον τινά, θάβονται μέσα στο νερό. Επομένως, το βάπτισμα υποδηλώνει συμβολικά την αποβολή των έργων της σάρκας, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει ότι: «Περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί Του στο βάπτισμα». Και είναι, κατά κάποιον τρόπο, ένας καθαρμός της ψυχής από τον ρύπο που προστέθηκε σε αυτήν εξαιτίας του σαρκικού φρονήματος, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Θα με πλύνεις, και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι».

«Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξης του Πατρός, έτσι και εμείς να πορευθούμε σε νέα ζωή», και τα εξής. Και σε άλλο σημείο μάς παραδίδει εντονότερα και σαφέστερα ένα τέτοιο δόγμα, λέγοντας: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό. Δεν υπάρχει Ιουδαίος ούτε Έλληνας, δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ. Διότι όλοι εσείς είστε ένας εν Χριστώ Ιησού.» Καθώς πάλι λέει προς όλους: «Διά του οποίου και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σαρκός, διά της περιτομής του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, στο οποίο και συναναστηθήκατε διά της πίστεως.» Άρα, καθένας που έχει βαπτιστεί το βάπτισμα του Ευαγγελίου έχει χρέος να ζει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και σύμφωνα με όσα είπε αλλού: «Διαμαρτύρομαι πάλι σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να εφαρμόσει ολόκληρο τον νόμο.» Σαφώς, λοιπόν, συνάγεται ότι καθένας που έχει βαπτιστεί το ένα βάπτισμα, όπως έχει γραφτεί, είναι εξίσου οφειλέτης, σύμφωνα με τον λόγο Εκείνου που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς, να εκπληρώσει αυτό που έχει γραφτεί από τον ίδιο τον Απόστολο. «

Διότι λέμε ότι αυτή είναι η αχειροποίητη και εν Πνεύματι νοούμενη περιτομή, για την οποία ο Παύλος λέει κάπου: «Διότι Ιουδαίος δεν είναι αυτός που φαίνεται εξωτερικά, ούτε περιτομή είναι η φανερή που γίνεται στη σάρκα, αλλά Ιουδαίος είναι ο κρυφός, και περιτομή είναι αυτή της καρδιάς, κατά πνεύμα και όχι κατά γράμμα· του οποίου ο έπαινος δεν προέρχεται από ανθρώπους αλλά από τον Θεό»· και κάπου αλλού πάλι: «Στον οποίο, αφού πιστέψατε, περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη». Σε απάντηση προς αυτά ορισμένοι ισχυρίζονται ότι, αν επρόκειτο να γίνει κάποιος καθαρισμός στα κλήματα της νοητής αμπέλου, νομίζω ότι δεν θα συμβεί χωρίς πόνο, διότι πονάει τόσο, όσο και με τον τρόπο που γνωρίζει να πονάει το ξύλο· αναλόγως, λοιπόν, πρέπει να κατανοήσουμε και στην περίπτωση των αγίων, και θα συμφωνήσουμε και θα συναινέσουμε κατόπιν πολύ καλής σκέψης. Διότι ο φιλάρετος Θεός μας, μάς παιδαγωγεί διαμέσου του πόνου και της θλίψης.

Διότι τότε, τότε σωθήκαμε από αυτόν και μέσω αυτού: «Στο όνομα του οποίου», λέει, «περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σαρκικού σώματος, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, μέσω του οποίου και συναναστηθήκατε.» Επομένως, ο θάνατός του έγινε για χάρη μας, καθώς και η ανάσταση και η περιτομή του. Διότι πέθανε, ώστε εμείς που συναποθάναμε μαζί του, εφόσον εκείνος πέθανε ως προς την αμαρτία, να μη ζούμε πλέον για την αμαρτία. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Αν συναποθάναμε, θα συζήσουμε». Λέγεται δε ότι πέθανε ως προς την αμαρτία, όχι επειδή αμάρτησε («Διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του»), αλλά εξαιτίας της δικής μου αμαρτίας.

«Αλλά», λέει, «προς τιμήν του Υιού, ως τύπος της ιερωσύνης που επρόκειτο να υπάρξει σύμφωνα με αυτόν στους καιρούς, το ίδιο το Πνεύμα διαμόρφωνε τον εαυτό του». Θα ρωτήσω λοιπόν: μήπως άραγε το Άγιο Πνεύμα παραμέλησε την τιμή και την αγάπη προς τον Υιό, και θεωρεί ότι πρέπει να ενδιαφέρεται ελάχιστα γι' αυτό το ζήτημα; Καίτοι, πώς να μην είναι ήδη παραλογισμός το να σκέφτεται ή να λέει κανείς αυτά τα πράγματα; Διότι ο Παράκλητος, δηλαδή το Πνεύμα, δοξάζει τον Υιό. Και γι' αυτόν λέει: «Εκείνος θα με δοξάσει». Εφόσον, λοιπόν, έχει επιλέξει να τιμά, και μάλιστα ακατάπαυστα, γιατί δεν έγινε το ίδιο το Πνεύμα Ααρών; Γιατί δεν έγινε και Κύρος, ο οποίος κυριάρχησε στους Πέρσες και στους Μήδους; Και βεβαίως και ο Ιησούς του Ιωσεδέκ, καθώς και ο Ζοροβάβελ του Σαλαθιήλ, ο οποίος καταγόταν από τη φυλή του Ιούδα, ή και ο Μωυσής, προς τον οποίο έχει ειπωθεί κάπου, προτυπώνοντας στον εαυτό του τη μεσιτεία του Χριστού: «Προφήτη θα αναστήσω σε αυτούς από τους αδελφούς τους, σαν εσένα, και θα βάλω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όσα θα του δώσω ως εντολή»; Γιατί δεν έγινε το ίδιο και Ιησούς του Ναυή, ο στρατηγός μετά τον Μωυσή, ο οποίος πέρασε τους υιούς του Ισραήλ από τον Ιορδάνη, τους περιέτεμε με πέτρινα μαχαίρια, και τους εισήγαγε στη γη της επαγγελίας; Ή μήπως δεν έχουμε βαπτιστεί στον Χριστό και δεν έχουμε περιτμηθεί με αχειροποίητη περιτομή μέσω του Πνεύματος, και δεν έχουμε γίνει κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών; Αν και, πώς δεν είναι αυτό ολοφάνερο;

Περιτέμνεται δε και ο άνθρωπος το Σάββατο, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα, χωρίς ο νόμος να το εμποδίζει· διότι ο τύπος προτρέπει και σχεδόν επιβεβαιώνει σαφώς, ότι θα ταίριαζε και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα σε αυτούς που σαββατίζουν εν Χριστώ, δηλαδή σε εκείνους που σταματούν την αμαρτία και αγιάζονται μέσω της πίστεως, η εν Πνεύματι περιτομή να τελείται κατά την όγδοη ημέρα, δηλαδή την αναστάσιμη· διότι αυτήν την ημέρα αναστήθηκε ο Χριστός. Επειδή δε επανήλθε στη ζωή, έχοντας καταλύσει την κυριαρχία του θανάτου, σφράγισε αμέσως με το Άγιο Πνεύμα τους δικούς Του ανθρώπους, και αυτή είναι η εν Πνεύματι περιτομή. Διότι εμφύσησε λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα άγιον.» Ή μήπως δεν λέει και ο Παύλος ότι έτσι τελείται η νοητή περιτομή; Διότι διαβεβαίωσε ότι εκείνοι που έχουν πιστέψει πρέπει να έχουν περιτμηθεί με περιτομή αχειροποίητη, δηλαδή εν Πνεύματι. Θα ήθελα δε να προσθέσω ότι δεν θα έπρεπε εύλογα να σταματήσουμε τα έργα της πνευματικής ανδρείας, όπως και το να συντρίβουμε τους εχθρούς και να νικούμε εν Χριστώ αυτούς που μας αντιστέκονται, σαββατίζοντας νοητά· και ως παράδειγμα θα σου φέρω πάλι τον αρχαίο εκείνο Ιησού, ο οποίος μαζί με τους Ισραηλίτες κατέλαβε την Ιεριχώ κατά την έβδομη ημέρα, δηλαδή το Σάββατο. ΠΑΛΛ. Άρα λοιπόν το Σάββατο μάς εισάγει, όπως φαίνεται, μόνο στην αποχή από τη φαυλότητα και τις αμαρτίες, όσον αφορά τουλάχιστον την αλήθεια, η οποία σχεδόν σκιαγραφούνταν στους παλαιότερους τύπους. ΚΥΡ.

Διότι, λέει, «Εμφανίστηκε σε αυτόν ο Θεός κοντά στη βελανιδιά του Μαμβρή, ενώ εκείνος καθόταν στην πόρτα της σκηνής του το μεσημέρι. Σηκώνοντας δε τα μάτια του είδε, και ιδού, τρεις άνδρες στέκονταν από πάνω του· και βλέποντάς τους, έτρεξε να τους συναντήσει από την πόρτα της σκηνής του, προσκύνησε έως τη γη και είπε: Κύριε, αν βρήκα χάρη ενώπιόν σου, μην προσπεράσεις τον δούλο σου· ας φέρουν λίγο νερό, να πλύνουν τα πόδια σας, και ξαποστάστε κάτω από το δέντρο, και θα φέρω ψωμί να φάτε, και μετά από αυτό θα συνεχίσετε τον δρόμο σας, εφόσον κάνατε την τιμή να περάσετε από τον δούλο σας. Και εκείνοι είπαν: Έτσι θα κάνουμε, όπως είπες». Διότι η σαρκική περιτομή θα μπορούσε να είναι πολύ σαφής τύπος της νοητής και πνευματικής, μέσω της οποίας ο Χριστός απομακρύνει κάθε μολυσμό από τις διάνοιές μας. «Επειδή περιτμηθήκαμε», σύμφωνα με τον λόγο του μακαρίου Παύλου, «με περιτομή αχειροποίητη μέσω της απεκδύσεως της σαρκός». Απεκδυόμενοι λοιπόν τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις επιθυμίες της απάτης, και έχοντας σχεδόν αποκόψει τις ηδονές της σαρκός με την οξύτητα και την ενέργεια του Πνεύματος, αναδεικνύουμε πλέον τους εαυτούς μας άξιους να αξιωθούμε και τη θεοπτία, και να γίνουμε ιερό κατάλυμα της αγίας και ομοουσίου Τριάδος. «

Αλλά εμείς πιστεύουμε στον Χριστό που κηρύττεται, ότι σταυρώθηκε στο ξύλο, πέθανε και αναστήθηκε. Με την ομοιότητα λοιπόν της πίστεως φτάνουμε στην υιοθεσία του Αβραάμ, και τότε, μετά την πίστη, λαμβάνουμε παρόμοια με εκείνον την πνευματική σφραγίδα. Περιτεμνόμαστε μέσω του λουτρού εν Αγίω Πνεύματι, όχι την ακροβυστία του σώματος, αλλά της καρδιάς, σύμφωνα με τον Ιερεμία που λέει: Και να περιτμηθείτε για τον Θεό ως προς την ακροβυστία της καρδιάς σας. και σύμφωνα με τον Απόστολο: Με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε με αυτόν στο βάπτισμα, και τα εξής.

ή «να θυμάστε τα λόγια του Κυρίου, ότι ο ίδιος είπε, καλό είναι να δίνει κανείς μάλλον παρά να λαμβάνει»· «και τώρα ιδού, εγώ δεδεμένος από το Πνεύμα πορεύομαι», σαν να έλεγε: «Ο Παύλος, δέσμιος του Ιησού Χριστού»· «μόνο που το Πνεύμα μού διαμαρτύρεται από πόλη σε πόλη λέγοντας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο Κύριος μαρτυρεί στην ψυχή μου ότι δεν ψεύδομαι»· «εν δυνάμει κατά το Πνεύμα της αγιωσύνης», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «Άγιος είναι ο αναπαυόμενος εν αγίοις»· και «περιτομή της καρδιάς εν πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών, κατά την περιτομή του Χριστού»· «εάν βέβαια το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όπως ακριβώς παραλάβατε τον Χριστό, μέσα σε αυτόν να περιπατείτε» και «το Πνεύμα του Κυρίου μίλησε μέσα μου και ο λόγος του είναι στο στόμα μου»· και «έχοντας την απαρχή του Πνεύματος», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «η απαρχή είναι ο Χριστός»· «αλλά το ίδιο το Πνεύμα υπερεντυγχάνει υπέρ ημών», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «ο οποίος είναι στα δεξιά του Θεού, ο οποίος και μεσιτεύει υπέρ ημών»· «για να γίνει η προσφορά των εθνών ευπρόσδεκτη, αγιασμένη εν Αγίω Πνεύματι», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «και είθε ο Κύριος να σας αγιάσει, ώστε να είστε ειλικρινείς και απρόσκοπτοι κατά την ημέρα του Χριστού»· «σε εμάς όμως τα αποκάλυψε ο Θεός δια του Πνεύματός του», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «όταν ευδόκησε αυτός που με ξεχώρισε από την κοιλιά της μητέρας μου δια της χάριτός του να αποκαλύψει τον Υιό του μέσα μου»· «εμείς όμως δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «δοκιμάζετε τους εαυτούς σας εάν ο Χριστός είναι μέσα σας»· «είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας», το οποίο είναι όμοιο με το να ειπωθεί: «θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περιπατήσω μαζί τους, και θα είμαι Θεός τους και αυτοί θα είναι λαός μου».

Αλλά πρώτα εκφράζει τα δικαιώματα της σάρκας, αναγείροντας μέσω του Μωυσή τον εξωτερικό περίβολο του ναού· δεύτερον, εξιστορεί τα δικαιώματα της ψυχής, κοσμώντας τα Άγια στις υπόλοιπες προφητείες· και τρίτον, τα δικαιώματα του πνεύματος, διαμορφώνοντας το ιλαστήριο και τα Άγια των Αγίων στα ευαγγελικά κείμενα για δική της κατοίκηση· σκηνή άγια, ναό άγιο, ο οποίος περιέχει μόνο τον δίκαιο που συνυπάρχει με αυτά. Κατοικεί δε σε αυτόν μία θεότητα άπειρη, μία θεότητα άφθαρτη, μία θεότητα απερινόητη, ακατάληπτη, ανεκδιήγητη, αόρατη, που γνωρίζει μόνο τον εαυτό της, που φανερώνει τον εαυτό της σε όποιους θέλει, εγείροντας για τον εαυτό της μάρτυρες, καλώντας, προορίζοντας, δοξάζοντας, υψώνοντας από τον Άδη, αγιάζοντας, ενοποιώντας πάλι προς τη δική της δόξα και πίστη αυτά τα τρία: επουράνια, επίγεια και καταχθόνια, πνεύμα, ψυχή και σάρκα, πίστη, ελπίδα και αγάπη, παρελθόντα, παρόντα και μέλλοντα, αιώνα του αιώνος, αιώνες των αιώνων, σάββατα των σαββάτων, περιτομή της σάρκας, περιτομή της καρδιάς, «περιτομή του Χριστού με την απεκδύση του σώματος των αμαρτιών»· και γενικά καθαίρει για τον εαυτό της τα πάντα, τα αόρατα και τα ορατά, θρόνους, κυριότητες, αρχές, εξουσίες, δυνάμεις· και σε όλα αντηχεί η ίδια άγια φωνή, η οποία από δόξα σε δόξα αναφωνεί «άγιος, άγιος, άγιος», δοξάζοντας τον Πατέρα εν τω Υιώ και τον Υιό εν τω Πατρί μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν. Και όποιος πιστεύει με αυτόν τον τρόπο θα πει: γένοιτο, γένοιτο.

«καὶ ὅταν ἦλθαν στὴν Μυσία, δοκίμαζαν νὰ πορευθοῦν πρὸς τὴν Βιθυνία καὶ δὲν τοὺς ἄφησε τὸ Πνεῦμα», ὅπως θὰ ἔλεγε ὁ Χριστὸς «πορευθέντες βαπτίσατε ὅλα τὰ ἔθνη» ἢ «μὴ βαστάζετε σακίδιο, μήτε ράβδο, μήτε ὑποδήματα»· «οἱ ὁποῖοι (λέγει) ἔλεγαν στὸν Παῦλο μέσῳ τοῦ Πνεύματος νὰ μὴν ἀνεβαίνει στὰ Ἱεροσόλυμα», ἢ ὁ Ἄγαβος «αὐτὰ λέγει τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιο, τὸν ἄνδρα στὸν ὁποῖο ἀνήκει ἡ ζώνη αὐτή», ὅμοιο μὲ αὐτὸ ποὺ εἶπε ὁ Παῦλος «ἐὰν ζητεῖτε ἀπόδειξη τοῦ Χριστοῦ ποὺ λαλεῖ μέσα μου» ἢ «νὰ θυμᾶστε τοὺς λόγους τοῦ Κυρίου, ὅτι ὁ ἴδιος εἶπε πὼς εἶναι καλὸ νὰ δίνει κανεὶς μᾶλλον παρὰ νὰ λαμβάνει»· «καὶ τώρα ἰδού, ἐγὼ δεμένος μὲ τὸ Πνεῦμα πορεύομαι», ὅπως θὰ ἔλεγε «ὁ Παῦλος, δέσμιος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ»· «ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ Πνεῦμα διαμαρτύρεται σὲ ἐμένα σὲ κάθε πόλη λέγοντας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ Κύριος μαρτυρεῖ στὴν ψυχή μου ὅτι δὲν ψεύδομαι»· «ἐν δυνάμει κατὰ τὸ πνεῦμα τῆς ἁγιωσύνης», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἅγιος εἶναι αὐτὸς ποὺ ἀναπαύεται ἐν ἁγίοις»· «καὶ ἡ περιτομὴ τῆς καρδιᾶς ἐν πνεύματι» ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ περιτμηθήκατε μὲ περιτομὴ ἀχειροποίητη, μὲ τὴν ἀπέκδυση τοῦ σώματος τῶν ἁμαρτιῶν διὰ τῆς περιτομῆς τοῦ Χριστοῦ»· «ἐὰν βέβαια τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καθὼς λάβατε τὸν Χριστό, νὰ περιπατεῖτε ἐν αὐτῷ»· καὶ «τὸ Πνεῦμα τοῦ Κυρίου ἐλάλησε μέσα μου καὶ ὁ λόγος του εἶναι στὸ στόμα μου» καὶ «ἔχοντας τὴν ἀπαρχὴ τοῦ Πνεύματος», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ἀπαρχὴ εἶναι ὁ Χριστός»· «ἀλλὰ τὸ ἴδιο τὸ Πνεῦμα ὑπερμεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὁ ὁποῖος εἶναι στὰ δεξιὰ τοῦ Θεοῦ, ὁ ὁποῖος καὶ μεσιτεύει ὑπὲρ ἡμῶν»· «ὥστε νὰ γίνει ἡ προσφορὰ τῶν ἐθνῶν εὐπρόσδεκτη, ἁγιασμένη ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «καὶ ὁ Κύριος νὰ σᾶς ἁγιάσει, ὥστε νὰ εἶστε εἰλικρινεῖς καὶ ἀπρόσκοπτοι κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Χριστοῦ»· «σὲ ἐμᾶς δὲ τὸ ἀπεκάλυψε ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Πνεύματός του», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «ὅταν εὐδόκησε αὐτὸς ποὺ μὲ ξεχώρισε ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας μου, διὰ τῆς χάριτός του νὰ ἀποκαλύψει τὸν Υἱό του σὲ ἐμένα»· «ἐμεῖς δὲ δὲν λάβαμε τὸ πνεῦμα τοῦ κόσμου, ἀλλὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἐκ τοῦ Θεοῦ», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «δοκιμάζετε τὸν ἑαυτό σας ἂν ὁ Χριστὸς εἶναι μέσα σας»· «ναὸς τοῦ Θεοῦ εἶστε καὶ τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ κατοικεῖ μέσα σας», ὅμοιο μὲ τὸ νὰ λέει «θὰ κατοικήσω ἀνάμεσά τους καὶ θὰ περπατήσω μαζί τους, καὶ θὰ εἶμαι Θεός τους καὶ αὐτοὶ θὰ εἶναι λαός μου». 6.

Αλλά πρώτον εκφράζει τα δικαιώματα της σαρκός, σαν να ανεγείρει τον εξωτερικό περίβολο του ναού στο πρόσωπο του Μωυσή· δεύτερον δε, διηγείται τα δικαιώματα της ψυχής, σαν να κοσμεί τα Άγια στις υπόλοιπες προφητείες· τρίτον δε, τα δικαιώματα του πνεύματος, σαν να ρυθμίζει το ιλαστήριο και τα Άγια των Αγίων στα ευαγγελικά κείμενα για να κατοικήσει η ίδια σε αυτά, και ως αγία σκηνή έχει τον άγιο λαό, ο οποίος έχει μόνο τον Δίκαιο να συνυπάρχει με αυτούς. Κατοικεί δε μέσα σε αυτόν μία θεότητα άπειρη, μία θεότητα άφθαρτη, μία θεότητα απερινόητη, ακατάληπτη, ανεκδιήγητη, αόρατη, η οποία γνωρίζει μόνο η ίδια τον εαυτό της, φανερώνει τον εαυτό της σε όσους θέλει, εγείρει μάρτυρες για τον εαυτό της, καλεί, προορίζει, δοξάζει, υψώνει από τον Άδη, αγιάζει, ενοποιώντας πάλι προς τη δική της δόξα και πίστη αυτά τα τρία: τα επουράνια, τα επίγεια και τα καταχθόνια, το πνεύμα, την ψυχή και τη σάρκα, την πίστη, την ελπίδα και την αγάπη, τα παρελθόντα, τα ενεστώτα και τα μέλλοντα, τα αιώνια, τον αιώνα του αιώνος, τους αιώνες των αιώνων, τα σάββατα των σαββάτων, την περιτομή της σαρκός, την περιτομή της καρδίας, την «περιτομή του Χριστού με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών». Συνολικά δε, καθαίρει για τον εαυτό της τα πάντα, τα αόρατα και τα ορατά, θρόνους, κυριότητες, αρχές, εξουσίες, δυνάμεις· σε όλα δε υπάρχει η ίδια αγία φωνή, η οποία από δόξα σε δόξα αναφωνεί «άγιος, άγιος, άγιος», δοξάζοντας τον Πατέρα εν τω Υιώ, και τον Υιό εν τω Πατρί, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν.

Το όλον ονομάζεται πλήρωμα. Έπειτα η λέξη «Σωματικώς», τι θέλει να δηλώσει; Ότι κατοικεί όπως σε κεφαλή. Και γιατί λέει πάλι το ίδιο: «Και είστε εν αυτώ πεπληρωμένοι»; Τι σημαίνει λοιπόν αυτό; Σημαίνει ότι δεν έχετε τίποτα λιγότερο από αυτόν· όπως ακριβώς κατοίκησε σε εκείνον, έτσι και σε εσάς. Διότι ο Παύλος διαρκώς αγωνίζεται να μας φέρει κοντά στον Χριστό, όπως όταν λέει: «Μας ανέστησε μαζί του και μας έβαλε να καθίσουμε μαζί του»· και: «Εάν υπομένουμε, θα συμβασιλεύσουμε»· και: «Πώς δεν θα μας χαρίσει τα πάντα μαζί με αυτόν;»· και μας ονομάζει συγκληρονόμους. Έπειτα, ως προς το αξίωμα λέει: «Και αυτός είναι η κεφαλή κάθε αρχής και εξουσίας». Αυτός που είναι ανώτερος από όλα, η αιτία των πάντων, δεν είναι άραγε ομοούσιος; Έπειτα εισήγαγε το ζήτημα της ευεργεσίας με θαυμαστό τρόπο, και μάλιστα πολύ πιο θαυμαστό από ό,τι στην προς Ρωμαίους επιστολή. Διότι εκεί μεν λέει: «Περιτομή καρδιάς εν πνεύματι, όχι εν γράμματι»· εδώ όμως λέει: «Εν τω Χριστώ». «Στον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την αποβολή του σώματος των αμαρτιών της σαρκός, με την περιτομή του Χριστού».

Πρόσεξε πώς προσεγγίζει την ουσία του ζητήματος. Στην «απέκδυση», λέει. Δεν είπε, στην έκδυση. Του σώματος των αμαρτιών. Εννοεί τον παλαιό βίο. Συνεχώς περιστρέφεται γύρω από αυτά με διάφορους τρόπους, όπως ακριβώς έλεγε και παραπάνω: «Ο οποίος μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σκότους και μας συμφιλίωσε, ενώ ήμασταν αποξενωμένοι, ώστε να είμαστε άγιοι και άμωμοι». Δεν γίνεται πλέον, λέει, η περιτομή με μαχαίρι, αλλά διά του ίδιου του Χριστού· διότι αυτήν την περιτομή δεν την επιφέρει ανθρώπινο χέρι, όπως εκεί, αλλά το Πνεύμα, το οποίο δεν περιτέμνει ένα μέρος, αλλά ολόκληρο τον άνθρωπο. Σώμα και τούτο, σώμα και εκείνο· αλλά το ένα περιτέμνεται σαρκικά, ενώ το άλλο πνευματικά· όχι όμως όπως οι Ιουδαίοι, διότι δεν απεκδυθήκατε σάρκα, αλλά αμαρτήματα. Πότε και πού; Στο βάπτισμα.

Από τη γέννησή σου είχες, ω άνθρωπε, ένα κάλυμμα, το οποίο έπρεπε να αποβάλεις, ώστε με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο να θεωρείς την αλήθεια, και να μην ατενίζεις την αλήθεια όντας καλυμμένος με το σώμα και το γήινο κάλυμμα. Διότι, όταν απογυμνωθείς από το σαρκικό σώμα, ως πνεύμα θα προσέλθεις προς τον Χριστό, και προσκολλώμενος στον Κύριο θα γίνεις ένα πνεύμα μαζί Του, μετέχοντας στην ιερή και σωτήρια κοινωνία, την οποία υποδήλωνε η βρώση των κρεάτων. Περιτμήσου, λοιπόν, και απεκδύσου το σώμα ακολουθώντας τον Χριστό, σύμφωνα με τον Παύλο που λέει ότι: «Περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος της σαρκός, εν τη περιτομή του Χριστού»· και έτσι, αποκόπτοντας κάθε φιλοχρηματία, φιλοδοξία και φιληδονία, να χορτάσεις με την προς τον Θεό τροφή που ανυψώνει στον ουρανό, ελευθερώνει από τους πονηρούς άρχοντες, λυτρώνει από τους σκληρούς πόνους, εξασφαλίζοντας για τον εαυτό σου την ένδοξη και μακάρια επάνοδο προς τον Θεό, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον Οποίο ανήκει η δόξα εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αυτήν την περιτομή την εγκαινιάζει το πάθος του Κυρίου, ο οποίος απέθεσε τη σάρκα για εμάς και καταδέχθηκε την ίδια την περιτομή για χάρη μας, ενώ το μυστήριο αποτυπώνεται σε εμάς κατά το βάπτισμα και ολοκληρώνεται με την κατά Χριστόν ζωή· διότι λέει: «Περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα». Όσο λοιπόν δεν αποβάλλεις το σαρκικό ήθος, είσαι αλλογενής και ξένος, χωρίς καμία μετοχή και κοινωνία με τον άγιο Χριστό που ήλθε από τον ουρανό· διότι πρέπει να γίνει ουράνιος εκείνος που πρόκειται να πλησιάσει τον Ουράνιο, και κανείς δεν θα μπορούσε να γίνει ουράνιος, εάν δεν αποβάλει τα γήινα.

Ονομάζεται και βάπτισμα· διότι, «όσοι βαπτισθήκατε στον Χριστό, τον Χριστό ενδυθήκατε». Ονομάζεται ταφή· διότι, λέγει, «συνταφήκατε μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο». Ονομάζεται περιτομή· διότι διά του Χριστού «περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σαρκός». Ονομάζεται σταυρός· διότι «ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας». Είναι δυνατόν να αναφέρουμε και άλλα περισσότερα ονόματα από αυτά, αλλά, για να μην αναλώσουμε όλο τον χρόνο μας στις ονομασίες του χαρίσματος, ας επανέλθουμε στην πρώτη ονομασία και, αφού εξηγήσουμε τη σημασία της, ας ολοκληρώσουμε τον λόγο μας· προς το παρόν, όμως, ας ανατρέξουμε με τη διδασκαλία μας λίγο πιο πίσω.

Διότι δεν είναι επαρκή για τον Θεό τα ανθρώπινα νοήματα, επειδή όλες οι ανθρώπινες αντιλήψεις, προερχόμενες από τα ορατά και από τα στοιχεία του κόσμου, δεν είναι ασφαλείς για την κατανόηση των ζητουμένων, εφόσον τα ζητούμενα είναι αόρατα. «Επειδή σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς.» Στον Χριστό, λέγει, είναι και ο Πατήρ και το Άγιο Πνεύμα. Και για να μη νομίσει κανείς ότι η κατοίκηση είναι σχετική, ή απλώς συναπτική, για τον λόγο αυτό είπε «σωματικώς», αντί του «ουσιωδώς». Λέγει, λοιπόν, ότι αυτός που έγινε άνθρωπος είναι ο Υιός του Θεού, ο ομοούσιος και με Αυτόν (τον Πατέρα) και με το Άγιο Πνεύμα. «Και είστε σε αυτόν πεπληρωμένοι.» Επειδή γίνατε σάρκα του και μέλη του, και έχετε αυτόν ως κεφαλή, για τον λόγο αυτό είστε γεμάτοι από το Άγιο Πνεύμα. «Ο οποίος είναι η κεφαλή κάθε αρχής και εξουσίας.» Αν και έγινε, λέγει, ομοούσιος με εμάς κατά τη σάρκα, δηλαδή κατά την ανθρωπότητα, εντούτοις αυτός είναι και εκείνος που εξουσιάζει τους ανθρώπους. «Στον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απεκδυσή του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, στο οποίο και συναναστηθήκατε μέσω της πίστεως στην ενέργεια του Θεού, ο οποίος τον ανέστησε από τους νεκρούς. Και εσάς, που ήσασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων σας και της ακροβυστίας της σάρκας σας, σας συνεζωοποίησε μαζί του, συγχωρώντας σας όλα τα παραπτώματα.»

Επειδή από αυτό προέρχεται η σπορά και συντελείται η κατά σάρκα γέννηση ολόκληρου του ανθρώπου. Εξάλλου, με αυτό τον τρόπο μας σκιαγραφεί τον όλο άνθρωπο που απεκδύεται τη σάρκα, ώστε μέσω αυτής να είναι και εκείνοι αναγνωρίσιμοι ως τέκνα της σάρκας και να αποτελέσει τύπο της πνευματικής περιτομής των πνευματικών τέκνων, τα οποία επρόκειτο αργότερα να αναγεννηθούν χωρίς ρεύση, συνουσία και φθορά, ώστε, όταν εκείνη φανεί, αυτή τότε να καταργηθεί και στην ακροβυστία της σάρκας το κάθε πρόβατο να σφραγιστεί, αντί γι' αυτήν, με το αίμα του Χριστού, δηλαδή με την αχειροποίητη περιτομή, σύμφωνα με τον Παύλο, και με την απεκδύση της σάρκας, εννοώ του γήινου φρονήματος, καθώς εμείς περιτεμνόμαστε μυστικά μεν, αλλά με πνευματική αίσθηση και με επίγνωση της ψυχής μας.

Διότι όσοι έγιναν σύμφυτοι με την ομοιότητα του θανάτου του Χριστού, γίνονται όμοιοι και με την ανάσταση του Χριστού. Εκείνος, αφού αναστήθηκε, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον, και αυτός που έχει ανελκυστεί από τη θεογένεση, δηλαδή από τη ζωοποιό —ή μάλλον θεοποιό— κολυμβήθρα, δεν πεθαίνει πλέον, η αμαρτία δεν τον κυριεύει πλέον. Διότι εκείνος που γέμισε με Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, δηλαδή της ιερής κολυμβήθρας, είναι μεν αθάνατος, επειδή η ψυχή του μετείχε στην αληθινή ζωή, στο Πνεύμα του Θεού, δεν μπορεί δε να αμαρτάνει, επειδή έχει γεννηθεί από τον Θεό. Λέει άλλωστε ο απόστολος: Στον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την αποβολή του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, συνθαπτόμενοι με αυτόν στο βάπτισμα· γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος, δηλαδή η κακία, συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας· διότι και ο Χριστός, τον θάνατο που πέθανε για την αμαρτία, τον πέθανε μία φορά για πάντα, ενώ τη ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό· έτσι κι εσείς να θεωρείτε τους εαυτούς σας νεκρούς μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανούς δε για τον Θεό, εν Χριστώ Ιησού στον Κύριό μας. Διότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του.