Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 2:12

Επειδή τις πρώτες επτά ημέρες το βρέφος φορούσε τα σπάργανα, και την όγδοη ημέρα, όταν λυνόταν από αυτά, λάμβανε την περιτομή, ως σημείο σφραγίδας της πίστης του Αβραάμ, ώστε να μπορέσουμε και εμείς, έστω κι αν κατά την εβδομάδα του βίου φορέσαμε τα σπάργανα των κακιών όντας σφιγμένοι από τις αλυσίδες των δικών μας αμαρτημάτων, στο τέλος της ζωής να τα διαρρήξουμε και, όπως στην όγδοη ημέρα, κατά την ανάσταση, αποβάλλοντας ως περιτομή τον θάνατο, να ασπαστούμε τον ισάγγελο βίο· Διότι κατά την ανάσταση δεν νυμφεύονται. Γι' αυτό και η περιτομή γινόταν στα γεννητικά όργανα, ώστε και οι Χριστιανοί μετέπειτα να μάθουν να σφραγίζουν τα γεννώμενα βρέφη με το βάπτισμα στην περιτομή του Χριστού, μετά τα σπάργανα της μήτρας και πριν ακόμη από τα ίδια τα αισθητά σπάργανα, για την οποία λέει ο Παύλος: Με τον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, συνταφέντες μαζί του διά του βαπτίσματος στην περιτομή του Χριστού. Εάν λοιπόν η περιτομή του Ιουδαίου δινόταν στο βρέφος πρώιμα, γρήγορα και αμέσως μετά τα σπάργανα, πολύ περισσότερο η περιτομή του Χριστού που γίνεται διά του βαπτίσματος οφείλει να δίνεται στο βρέφος ταχύτερα για την ασφάλειά του. Αφενός μεν, για να μην φοβηθεί τους πολεμίους δαίμονες αφού θα έχει ενδυθεί τον Χριστό ως θώρακα, αφετέρου δε, για να μην παραδοθεί σε αίρεση και γίνει αιχμάλωτο —εννοήστε αυτά που λέω, γνωρίζετε όσα συμβαίνουν— και επιπλέον, ώστε, ακόμη κι αν πεθάνει, να μην αναχωρήσει από τον βίο ασφράγιστο.

Διότι η περιτομή δεν φανέρωνε τίποτε άλλο παρά την απέκδυση της γενέσεως· επειδή απεκδυόμαστε εκείνον που πέθανε κατά την έκτη ημέρα, και ανακαινιζόμαστε κατά την Κυριακή, όταν ο παλαιός άνθρωπος, αφού απεκδύθηκε, αναγεννήθηκε με την ανάσταση. Αυτό άλλωστε λέει και ο Παύλος στην προς Κολοσσαείς επιστολή: «Στον οποίο και περιτμηθήκατε με αχειροποίητη περιτομή, με την απέκδυση του σώματος της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του με το βάπτισμα στον άδη, με τον οποίο και συναναστηθήκατε». Διότι η περιτομή ήταν τύπος της απέκδυσης μέσω του βαπτίσματος. Έδωσε δε εντολή να γίνεται αυτή σε εκείνα τα μέλη μέσω των οποίων γεννιέται το σώμα, ώστε να γνωρίζουν όσοι περιτέμνονται ότι αποτελεί σημείο της απέκδυσης της παλαιότητας. Επειδή ο Αβραάμ, αφού πίστεψε, έλαβε την περιτομή, η οποία αποτελούσε σημείο της αναγεννήσεως μέσω του βαπτίσματος. Γι' αυτό, όταν ήλθε το σημαινόμενο, έπαυσε το σημείο. Διότι η μεν περιτομή ήταν το σημείο, ενώ το λουτρό της παλιγγενεσίας το σημαινόμενο. Εφόσον λοιπόν απεκδύεται ολόκληρος ο παλαιός άνθρωπος, περιττεύει η σήμανση μέσω ενός μόνο μέρους. Και όπως η Κυριακή αποτελεί την αρχή της κτίσεως και καταργεί το Σάββατο, έτσι και η ίδια, αναγεννώντας τον άνθρωπο, κατήργησε την περιτομή. Διότι και τα δύο επιτεύχθηκαν κατά την όγδοη ημέρα: και η αρχή της κτίσεως και η αναγέννηση του ανθρώπου. Γι' αυτό η όγδοη ημέρα κατήργησε το Σάββατο, και όχι το Σάββατο την όγδοη ημέρα.

Έτσι είναι καθένας που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Το να νεκρωθεί κανείς ως προς την αμαρτία, και να ζήσει για τον Θεό εν Χριστώ Ιησού. Όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό Ιησού, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του. Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς ο Χριστός αναστήθηκε από τους νεκρούς διά της δόξας του Πατρός, έτσι κι εμείς να πορευθούμε σε μια καινούργια ζωή. Διότι, εάν έχουμε γίνει σύμφυτοι μαζί του στην ομοιότητα του θανάτου του, θα γίνουμε σύμφυτοι και στην ανάστασή του, γνωρίζοντας τούτο: ότι ο παλαιός μας άνθρωπος συσταυρώθηκε μαζί του, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας. Διότι αυτός που έχει πεθάνει έχει δικαιωθεί και απαλλαγεί από την αμαρτία. ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ. Εν τω Οποίω και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, στο οποίο και συναναστηθήκατε διά της πίστεως στην ενέργεια του Θεού, ο οποίος τον ανέστησε από τους νεκρούς.

Αφού συνταφήκαμε μαζί Του δια του βαπτίσματος. Ποιος είναι λοιπόν ο τρόπος της ταφής; Και ποια είναι η ωφέλεια από τη μίμηση αυτή; Πρώτον μεν, είναι αναγκαίο να διακοπεί η συνέχεια του προηγούμενου βίου. Αυτό όμως είναι αδύνατο, αν κάποιος δεν «γεννηθεί άνωθεν», σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου. Διότι η παλιγγενεσία, όπως ακριβώς δηλώνει και το ίδιο το όνομα, είναι η αρχή ενός δεύτερου βίου. Και για να αρχίσει ο δεύτερος, πρέπει να δοθεί ένα τέλος στον προηγούμενο. Διότι, όπως συμβαίνει με όσους διατρέχουν τον δίαυλο και επιστρέφουν, μια κάποια στάση και ηρεμία παρεμβάλλεται ανάμεσα στις αντίθετες κινήσεις· έτσι και κατά τη μεταβολή των βίων, φάνηκε αναγκαίο να μεσολαβήσει ο θάνατος ανάμεσα στους δύο αυτούς βίους, ώστε να θέσει τέρμα στα προηγούμενα και να δώσει αρχή στα επόμενα. Πώς λοιπόν κατορθώνουμε την κάθοδο στον άδη; Μιμούμενοι την ταφή του Χριστού δια του βαπτίσματος. Διότι τα σώματα αυτών που βαπτίζονται, τρόπον τινά, θάβονται μέσα στο νερό. Επομένως, το βάπτισμα υποδηλώνει συμβολικά την αποβολή των έργων της σάρκας, σύμφωνα με τον απόστολο που λέει ότι: «Περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί Του στο βάπτισμα». Και είναι, κατά κάποιον τρόπο, ένας καθαρμός της ψυχής από τον ρύπο που προστέθηκε σε αυτήν εξαιτίας του σαρκικού φρονήματος, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Θα με πλύνεις, και θα γίνω λευκότερος από το χιόνι».

«Συνταφήκαμε, λοιπόν, μαζί του διά του βαπτίσματος στον θάνατο, ώστε, όπως ακριβώς αναστήθηκε ο Χριστός εκ νεκρών διά της δόξης του Πατρός, έτσι και εμείς να πορευθούμε σε νέα ζωή», και τα εξής. Και σε άλλο σημείο μάς παραδίδει εντονότερα και σαφέστερα ένα τέτοιο δόγμα, λέγοντας: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ενδυθήκατε τον Χριστό. Δεν υπάρχει Ιουδαίος ούτε Έλληνας, δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ. Διότι όλοι εσείς είστε ένας εν Χριστώ Ιησού.» Καθώς πάλι λέει προς όλους: «Διά του οποίου και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος των αμαρτιών της σαρκός, διά της περιτομής του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, στο οποίο και συναναστηθήκατε διά της πίστεως.» Άρα, καθένας που έχει βαπτιστεί το βάπτισμα του Ευαγγελίου έχει χρέος να ζει σύμφωνα με το Ευαγγέλιο και σύμφωνα με όσα είπε αλλού: «Διαμαρτύρομαι πάλι σε κάθε άνθρωπο που περιτέμνεται, ότι είναι οφειλέτης να εφαρμόσει ολόκληρο τον νόμο.» Σαφώς, λοιπόν, συνάγεται ότι καθένας που έχει βαπτιστεί το ένα βάπτισμα, όπως έχει γραφτεί, είναι εξίσου οφειλέτης, σύμφωνα με τον λόγο Εκείνου που πέθανε και αναστήθηκε για εμάς, να εκπληρώσει αυτό που έχει γραφτεί από τον ίδιο τον Απόστολο. «

Διότι τότε, τότε σωθήκαμε από αυτόν και μέσω αυτού: «Στο όνομα του οποίου», λέει, «περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σαρκικού σώματος, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, μέσω του οποίου και συναναστηθήκατε.» Επομένως, ο θάνατός του έγινε για χάρη μας, καθώς και η ανάσταση και η περιτομή του. Διότι πέθανε, ώστε εμείς που συναποθάναμε μαζί του, εφόσον εκείνος πέθανε ως προς την αμαρτία, να μη ζούμε πλέον για την αμαρτία. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Αν συναποθάναμε, θα συζήσουμε». Λέγεται δε ότι πέθανε ως προς την αμαρτία, όχι επειδή αμάρτησε («Διότι δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του»), αλλά εξαιτίας της δικής μου αμαρτίας.

Αλλά εμείς πιστεύουμε στον Χριστό που κηρύττεται, ότι σταυρώθηκε στο ξύλο, πέθανε και αναστήθηκε. Με την ομοιότητα λοιπόν της πίστεως φτάνουμε στην υιοθεσία του Αβραάμ, και τότε, μετά την πίστη, λαμβάνουμε παρόμοια με εκείνον την πνευματική σφραγίδα. Περιτεμνόμαστε μέσω του λουτρού εν Αγίω Πνεύματι, όχι την ακροβυστία του σώματος, αλλά της καρδιάς, σύμφωνα με τον Ιερεμία που λέει: Και να περιτμηθείτε για τον Θεό ως προς την ακροβυστία της καρδιάς σας. και σύμφωνα με τον Απόστολο: Με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε με αυτόν στο βάπτισμα, και τα εξής.

Και αυτό που ονομάζει περιτομή, πάλι το ονομάζει τάφο. Πρόσεξε πώς μεταβαίνει πάλι στα δικαιώματα. Των αμαρτιών της σαρκός, λέει· δηλαδή, εκείνων που έπραξαν ευρισκόμενοι στη σάρκα. Αναφέρει κάτι ανώτερο από την περιτομή· διότι δεν απέκοψαν απλώς αυτό που περιτμήθηκε, αλλά το κατέστρεψαν, αλλά το κατήργησαν. Αφού συνταφήκατε μαζί του, λέει, στο βάπτισμα, με το οποίο και συναναστηθήκατε μέσω της πίστεως στην ενέργεια του Θεού, ο οποίος τον ανέστησε από τους νεκρούς. Αλλά δεν είναι μόνο τάφος· διότι πρόσεξε τι λέει: Στο οποίο και συναναστηθήκατε μέσω της πίστεως στην ενέργεια του Θεού, ο οποίος τον ανέστησε από τους νεκρούς. Ορθώς το είπε· διότι το παν εξαρτάται από την πίστη. Πιστέψατε ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να αναστήσει, και κατ' αυτόν τον τρόπο αναστηθήκατε.

Έπειτα παραθέτει και το αξιόπιστο: «Εκείνου», λέει, «που τον ανέστησε από τους νεκρούς». Ήδη φανερώνει την ανάσταση: «Και εσάς που ήσασταν κάποτε νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων και της ακροβυστίας της σάρκας σας, σας συνεζωοποίησε μαζί του». Διότι ήσασταν καταδικασμένοι να πεθάνετε. Και αν πεθάνατε, αυτό δεν έγινε απλώς, αλλά ήταν ένας θάνατος ωφέλιμος. Δες πώς πάλι φανερώνει τι ακριβώς άξιζαν, μέσα από αυτά που πρόσθεσε: «Αφού μας συγχώρησε όλα τα παραπτώματα. Αφού εξάλειψε το καθ' ημών χειρόγραφο με τα δόγματα, το οποίο ήταν εναντίον μας, και το αφαίρεσε από τη μέση, καρφώνοντάς το στον σταυρό· αφού απεκδύθηκε τις αρχές και τις εξουσίες, τις διαπόμπευσε δημόσια, θριαμβεύοντας εναντίον τους μέσω αυτού». Αφού μας συγχώρησε, λέει, όλα τα παραπτώματα. Ποια; Αυτά που προκαλούσαν τη νέκρωση. Και τι έκανε; Άραγε τα άφησε να παραμείνουν; Όχι, αλλά τα εξάλειψε· δεν τα διέγραψε απλώς, αλλά τα εξάλειψε, ώστε ούτε καν να φαίνονται. «Με τα δόγματα», λέει. Με ποια δόγματα;

Αυτήν την περιτομή την εγκαινιάζει το πάθος του Κυρίου, ο οποίος απέθεσε τη σάρκα για εμάς και καταδέχθηκε την ίδια την περιτομή για χάρη μας, ενώ το μυστήριο αποτυπώνεται σε εμάς κατά το βάπτισμα και ολοκληρώνεται με την κατά Χριστόν ζωή· διότι λέει: «Περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απέκδυση του σώματος της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα». Όσο λοιπόν δεν αποβάλλεις το σαρκικό ήθος, είσαι αλλογενής και ξένος, χωρίς καμία μετοχή και κοινωνία με τον άγιο Χριστό που ήλθε από τον ουρανό· διότι πρέπει να γίνει ουράνιος εκείνος που πρόκειται να πλησιάσει τον Ουράνιο, και κανείς δεν θα μπορούσε να γίνει ουράνιος, εάν δεν αποβάλει τα γήινα.

Και πράγματι, δεν πέθανε εκείνη την ημέρα τον φυσικό θάνατο, αλλά πέθανε τον θάνατο της αμαρτίας· εκείνος είναι ο θάνατος της ψυχής, ενώ αυτός ο θάνατος του σώματος. Όταν όμως ακούσεις για θάνατο της ψυχής, μη νομίσεις ότι η ψυχή πεθαίνει, διότι είναι αθάνατη· θάνατος της ψυχής είναι η αμαρτία και η αιώνια κόλαση. Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: «Μη φοβηθείτε από εκείνους που θανατώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να θανατώσουν την ψυχή· μάλλον να φοβηθείτε εκείνον που μπορεί να απολέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα». Εκείνο δε που χάνεται εξακολουθεί μεν να υφίσταται, βρίσκεται όμως μακριά από το βλέμμα εκείνου που το απώλεσε. Αλλά, όπως έλεγα, σε εμάς ο θάνατος είναι διπλός· επομένως, πρέπει και η ανάσταση να είναι διπλή. Στον Χριστό ο θάνατος είναι απλός· διότι ο Χριστός δεν αμάρτησε· αλλά και αυτός ακόμη ο απλός θάνατος υπήρξε για εμάς· διότι Εκείνος δεν όφειλε να υποστεί τον θάνατο· επειδή δεν ήταν ένοχος αμαρτίας, γι' αυτό δεν ήταν ένοχος ούτε θανάτου· για τον λόγο αυτόν Εκείνος μεν αναστήθηκε με την ανάσταση από τον απλό θάνατο· εμείς όμως, επειδή πεθάναμε με διπλό θάνατο, ανασταινόμαστε και με διπλή ανάσταση· τη μία μεν ανάσταση, αυτήν από την αμαρτία, την έχουμε προς το παρόν βιώσει· διότι συνταφήκαμε μαζί Του στο βάπτισμα, και συνεγερθήκαμε μαζί Του διά του βαπτίσματος. Αυτή η μία ανάσταση είναι η απαλλαγή από τα αμαρτήματα· δεύτερη δε ανάσταση είναι αυτή του σώματος. Εφόσον έδωσε τη μεγαλύτερη, να προσδοκάς και τη μικρότερη· διότι αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη από εκείνη· επειδή είναι πολύ πιο σπουδαίο το να απαλλαγεί κανείς από τις αμαρτίες, παρά να δει το σώμα να ανασταίνεται.

Διότι δεν είναι επαρκή για τον Θεό τα ανθρώπινα νοήματα, επειδή όλες οι ανθρώπινες αντιλήψεις, προερχόμενες από τα ορατά και από τα στοιχεία του κόσμου, δεν είναι ασφαλείς για την κατανόηση των ζητουμένων, εφόσον τα ζητούμενα είναι αόρατα. «Επειδή σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς.» Στον Χριστό, λέγει, είναι και ο Πατήρ και το Άγιο Πνεύμα. Και για να μη νομίσει κανείς ότι η κατοίκηση είναι σχετική, ή απλώς συναπτική, για τον λόγο αυτό είπε «σωματικώς», αντί του «ουσιωδώς». Λέγει, λοιπόν, ότι αυτός που έγινε άνθρωπος είναι ο Υιός του Θεού, ο ομοούσιος και με Αυτόν (τον Πατέρα) και με το Άγιο Πνεύμα. «Και είστε σε αυτόν πεπληρωμένοι.» Επειδή γίνατε σάρκα του και μέλη του, και έχετε αυτόν ως κεφαλή, για τον λόγο αυτό είστε γεμάτοι από το Άγιο Πνεύμα. «Ο οποίος είναι η κεφαλή κάθε αρχής και εξουσίας.» Αν και έγινε, λέγει, ομοούσιος με εμάς κατά τη σάρκα, δηλαδή κατά την ανθρωπότητα, εντούτοις αυτός είναι και εκείνος που εξουσιάζει τους ανθρώπους. «Στον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την απεκδυσή του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, αφού συνταφήκατε μαζί του στο βάπτισμα, στο οποίο και συναναστηθήκατε μέσω της πίστεως στην ενέργεια του Θεού, ο οποίος τον ανέστησε από τους νεκρούς. Και εσάς, που ήσασταν νεκροί εξαιτίας των παραπτωμάτων σας και της ακροβυστίας της σάρκας σας, σας συνεζωοποίησε μαζί του, συγχωρώντας σας όλα τα παραπτώματα.»

Διότι όσοι έγιναν σύμφυτοι με την ομοιότητα του θανάτου του Χριστού, γίνονται όμοιοι και με την ανάσταση του Χριστού. Εκείνος, αφού αναστήθηκε, δεν πεθαίνει πλέον, ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον, και αυτός που έχει ανελκυστεί από τη θεογένεση, δηλαδή από τη ζωοποιό —ή μάλλον θεοποιό— κολυμβήθρα, δεν πεθαίνει πλέον, η αμαρτία δεν τον κυριεύει πλέον. Διότι εκείνος που γέμισε με Άγιο Πνεύμα ήδη από την κοιλιά της μητέρας του, δηλαδή της ιερής κολυμβήθρας, είναι μεν αθάνατος, επειδή η ψυχή του μετείχε στην αληθινή ζωή, στο Πνεύμα του Θεού, δεν μπορεί δε να αμαρτάνει, επειδή έχει γεννηθεί από τον Θεό. Λέει άλλωστε ο απόστολος: Στον οποίο και περιτμηθήκατε με περιτομή αχειροποίητη, με την αποβολή του σώματος των αμαρτιών της σάρκας, με την περιτομή του Χριστού, συνθαπτόμενοι με αυτόν στο βάπτισμα· γνωρίζοντας τούτο, ότι ο παλαιός μας άνθρωπος, δηλαδή η κακία, συσταυρώθηκε, για να καταργηθεί το σώμα της αμαρτίας, ώστε να μην είμαστε πλέον δούλοι της αμαρτίας· διότι και ο Χριστός, τον θάνατο που πέθανε για την αμαρτία, τον πέθανε μία φορά για πάντα, ενώ τη ζωή που ζει, τη ζει για τον Θεό· έτσι κι εσείς να θεωρείτε τους εαυτούς σας νεκρούς μεν ως προς την αμαρτία, ζωντανούς δε για τον Θεό, εν Χριστώ Ιησού στον Κύριό μας. Διότι όσοι βαπτιστήκαμε στον Χριστό, βαπτιστήκαμε στον θάνατό του.