Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 2:9

Αν όμως δεν έχουν έτσι τα πράγματα, γιατί ο Θεός δεν την έπλασε μάλλον διμερή ή τετραμερή, αλλά η ψυχή μας έχει μόνο μια κάποια τριμερή σύσταση, αδιαίρετη και ασύγχυτη, κατ’ εικόνα της αγίας και ομοουσίου Τριάδος, ώστε —αν επιτρέπεται να το πούμε— και μέσα στον άνθρωπο, και μάλιστα στον δίκαιο, να κατοικεί τυπικώς, αλλά όχι φυσικώς, όλο το πλήρωμα της θεότητος, αποτυπώνοντας κάπως αμυδρά τον Θεό που υπάρχει εν Τριάδι;

Ότι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού, είναι αληθινός Θεός, και ότι και το άγιο σώμα Του είναι πράγματι θείο εξαιτίας της θεώσεως, και ότι «μέσα σ’ Αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητος», είναι βέβαια φανερό σε όλους. Διότι όποιος δεν φρονεί έτσι, είναι ξένος και αλλότριος προς την αγία θεότητά Του. Όμως, εξαιτίας της πολλής και φιλονεικούς αντιλογίας σας, εσείς που αρνείστε την ανθρώπινη φύση του Χριστού, ιδού, παίρνω επάνω μου και αναλαμβάνω το προσωπείο του Σαμοσατέως, ή μάλλον του άπιστου Ιουδαίου φιλοσόφου Φίλωνος. Διότι και αυτός, όταν τότε αντιμιλούσε σχετικά με τη θεότητα του Χριστού προς τον Μνάσωνα, τον αποστολικό μαθητή, ρωτούσε τον Μνάσωνα λέγοντας:

Ιϛʹ. Του Σεβηριανού, επισκόπου Γαβάλων, στο αποστολικό λόγιο που λέγει για τον Χριστό ότι: «Εν αυτώ κατοικεί παν το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς». Και βέβαια, εφόσον η θεότητα είναι απερίγραπτη και άποση, δεν είναι δυνατόν να λεχθεί γι’ αυτήν ούτε «πλήρωμα» ούτε «παν». Διότι είναι φανερό ότι εκείνο που πληρούται και έχει πλήρωμα έχει και ποσότητα και όριο και σταθερότητα. Έτσι, όταν λέγεται «πλήρωμα νόμου ο Χριστός», δηλαδή «τέλος του νόμου ο Χριστός», και πάλι «το πλήρωμα του χρόνου» και «το πλήρωμα των εθνών της γης», αυτό δεν μπορεί να είναι ανώτερο από το παν· διότι το «παν» είναι δηλωτικό ποσότητας, όπως είναι το σύνολο του χρόνου και το σύνολο του κόσμου και το σύνολο του ουρανού και όλο το νερό. Η θεότητα όμως και είναι και λέγεται υπεράνω του παν· δεν έχει πλήρωμα, αλλά υπάρχει ως υπερπλήρης. Πώς λοιπόν θα εννοήσουμε το «παν το πλήρωμα της θεότητος» στον Χριστό; Διότι και ο ίδιος είπε: «Δεν είμαι μόνος, αλλά ο Πατέρας μου είναι μαζί μου», και: «Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι’ αυτό με έχρισε».

Διότι δεν έχουν ο Πατήρ και ο Υιός και το Πνεύμα, όπως ο Αβραάμ και ο Ισαάκ και ο Ιακώβ, τοπικές περιγραφές και διαιρέσεις, ούτε τρεις οίκους και τοπικούς χωρισμούς· αλλά το μυστήριο της Τριάδος έχει συγκροτηθεί με αμοιβαία συνάφεια, συμφυΐα και ενότητα του ενός με το άλλο. Επειδή όμως, κατά την επιδημία και επιφάνεια του Λόγου, Χριστός έγινε ο ίδιος ο Υιός και Λόγος, χρίστης δε αυτού είναι ο Πατήρ, και χρίσμα αυτού το Άγιο Πνεύμα, γι’ αυτό λέγεται ότι μέσα σ’ Αυτόν κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητος. Διότι και σε κάθε άνθρωπο που γίνεται χριστός συντελείται κάποια συνεργία και σύνοδος τριών, δηλαδή εκείνου που χρίει, εκείνου που χρίεται και του χρίσματος· τα οποία, αν και δεν ενώνονται υποστατικώς, όμως γίνονται γνωστά μαζί, ως ενιαίο σύνολο, διά της συνεργίας. Γι’ αυτό και κάποιος από τους αγίους Πατέρες λέγει ότι γι’ αυτό δεν σαρκώθηκε ο Πατήρ ή το Άγιο Πνεύμα, αλλά ο Υιός, ώστε να μη γίνει σύγχυση των υποστατικών ιδιοτήτων στην Αγία Τριάδα. Διότι, αν γεννιόταν επί της γης ο Πατήρ, θα προέκυπτε υἱοπάτωρ. Γι’ αυτό, θεοπρεπώς, ο άνω Υιός, ο γεννητός, ο ίδιος έγινε και κάτω γεννητός Υιός, ώστε και μετά τον τόκο να διασώζεται στην Τριάδα το αγέννητο του Πατρός και το γεννητό του Υιού και το εκπορευτό του Αγίου Πνεύματος.

ΙΖ΄ Απορία, ή μάλλον απόρροια, του Σεβηριανού προς την Καθολική Εκκλησία. «Εάν η αγία Τριάδα έχει μία φύση, και αυτή η φύση φαίνεται τέλεια και αμείωτη στην υπόσταση του Υιού, όταν θεωρείται ιδιαιτέρως, και εφόσον ο Υιός σαρκώθηκε, τότε ασφαλώς θα βρεθεί ότι ολόκληρο το πλήρωμα της θεότητας σαρκώθηκε, σύμφωνα με τον λόγο που έχει ειπωθεί: “Εν αυτώ κατοικεί παν το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς.”»

Απόκριση ορθοδόξου Δεν διακρίνεται το σύνολο της τριαδικής υπάρξεως στην ιδιαίτερη υπόσταση του Λόγου, όπως νομοθετεί η σύγχυση του Σαβελλίου. Διότι ο Λόγος δεν έχει την αγεννησία του Πατρός, ούτε τη γεννητική του ιδιότητα, ούτε το αναίτιο, ούτε το αμφιδέξιο της καθέδρας, ούτε το εγκόλπιο των ακολπών κόλπων, ούτε βέβαια το εκπορευτό του Πνεύματος, ούτε οποιοδήποτε άλλο από τα υποστατικά ιδιώματα του Πατρός και του Αγίου Πνεύματος· διότι δεν είναι ο Υιός αγέννητος, όπως είναι ο Πατέρας· ούτε είναι ο Υιός γεννήτορας, όπως είναι ο Πατέρας· ούτε πάλι είναι ο Υιός αναίτιος, ούτε εκπορευτός, ούτε αποστέλλει τον Πατέρα, όπως ο ίδιος απεστάλη από τον Πατέρα. Γι’ αυτό και η υπόσταση του Υιού, όταν σαρκώθηκε, δεν έφερε μαζί της στη σάρκωση την αγεννησία του Πατρός, ούτε την εκπορευτική υπόσταση του Αγίου Πνεύματος. Αλλά, επειδή όλα τα φυσικά ιδιώματα της Τριάδος, δηλαδή το άναρχο, το άκτιστο, το απερίγραπτο, το αναλλοίωτο, το μη επιδεχόμενο διαδοχή, το αγαθό, το ζωοποιό και όλα τα παρόμοια, βλέπονται απαράλλακτα, ισόφυτα και όμοια στον Υιό, όπως και στον Πατέρα και στο Άγιο Πνεύμα, γι’ αυτό έχει λεχθεί ότι κατοικεί σε αυτόν όλο το πλήρωμα της θεότητος, και κατά τούτο έχει λεχθεί ότι ο Χριστός είναι τέλειος κατά τη θεότητα.

Λοιπόν, με τις φυσικές ιδιότητες γίνεται ορατό στον Χριστό όλο το πλήρωμα της θεότητος και της ανθρωπότητος. Διότι, αν κάποιος βάψει με πορφύρα το νύχι του, δεν έβαψε γι’ αυτό μαζί με αυτό ούτε τη σάρκα ούτε το οστό του δακτύλου, παρόλο που και τα τρία υπάρχουν αδιαίρετα μεταξύ τους. Έτσι λοιπόν ούτε ο Πατήρ και το Πνεύμα βάφτηκαν ούτε αιματώθηκαν μαζί με τον Υιό καθ’ υπόστασιν. Αλλά, ενώπιον του Θεού, διακηρύσσω μεγάλη κατάρα εναντίον κάθε ανθρώπου που λέγει ότι η φύση είναι υπόσταση, επειδή πέφτει και στις δυσσέβειες του Σαβελλίου και του Αρείου και του Νεστορίου. Διότι ούτε, αν ένας αυγερινός περιβληθεί σύννεφο, μπορούμε να πούμε ότι όλοι οι αστέρες περιβλήθηκαν μαζί με αυτόν κατά τις ιδιαίτερες υποστάσεις τους, αλλά μόνον κατά την κοινή ιδιότητα της φύσεως του φωτός.

20. Συλλογιστικές απορίες προς τους ίδιους Ακεφάλους, με τη μορφή ερώτησης και απάντησης, σχετικά με την άρρητη ένωση του Χριστού, επειδή αυτοί λέγουν ότι, αφού έγινε η ένωση, δεν είναι πλέον δυνατό να λέγονται δύο φύσεις. Ερώτηση ορθοδόξου: Ομολογείς ότι κατά την ενανθρώπηση ο Θεός Λόγος ενώθηκε κατά υπόσταση, αδιαιρέτως και αρρήτως, με τα σπλάγχνα και τα στήθη της παναμώμου και αειπαρθένου Θεοτόκου Μαρίας, ή ότι ενώθηκε μόνο κατά απλή ενοίκηση, κατά ομοιότητα με τους λοιπούς ανθρώπους, σαν να κατοικούσε σε κάποια σκηνή και οικία, όπως λέγει ο Νεστόριος; Ο Ακέφαλος: Είναι φανερό ότι ομολογούμε πως ο Θεός Λόγος ενώθηκε κατά υπόσταση, αρρήτως και αδιαιρέτως, με την ουσία, την κοιλία και τα σπλάγχνα της, όπως ακριβώς κήρυξαν και οι άγιοι Πατέρες. Ο Ορθόδοξος: Έτσι έχει η αλήθεια, και έτσι πιστεύουμε, και έτσι κηρύττουμε. Πες μου λοιπόν, σε παρακαλώ, άριστε, αφού ο Θεός Λόγος ενώθηκε κατά υπόσταση με τα σπλάγχνα και τη σάρκα και τους μυελούς της πανύμνητης Θεοτόκου, και σαρκώθηκε αδιαιρέτως και αχωρίστως και συνυφάνθηκε με την πανακήρατη ύπαρξή της, όταν εκείνη τον έφερε στην κοιλία της, ενωμένο κατά υπόσταση μέσα της, σε όλον τον εννεάμηνο χρόνο, άραγε μία φύση ήταν η Παρθένος και ο Θεός Λόγος, που είχε ενωθεί κατά υπόσταση με τη σάρκα της, ή δύο φύσεις; Και αν πεις ότι μία φύση ήταν η γυναίκα και ο Θεός Λόγος, πες μου: ποιο μέρος αυτής της μίας φύσεως, κατά τη γέννηση, πήρε ο Χριστός και χωρίστηκε από αυτήν, και ποιο μέρος έμεινε μέσα της; Αν όμως δεν είναι μία, αλλά δύο φύσεις, η Παρθένος και ο Θεός Λόγος, μετά το ότι έγινε η καθ’ υπόστασιν ένωση μέσα στην κοιλία της, γιατί μάταια προβάλλετε ως πρόφαση ότι είναι αδύνατο να υπάρχουν δύο φύσεις μετά την καθ’ υπόστασιν ένωση; Άλλο. Η μετάβαση από τόπο σε τόπο, ως πορεία εξόδου, δεν ανήκει σε απερίγραπτη φύση· διότι ο Λόγος και Θεός πληροί τον ουρανό και τη γη. Αφού λοιπόν σαρκώθηκε και γεννήθηκε από την αγία Παρθένο, πώς εξήλθε και χωρίστηκε από αυτήν ο Χριστός; Κατά γυμνή σάρκα ή κατά σάρκα και θεότητα; Και αν πεις ότι χωρίστηκε κατά γυμνή σάρκα από τη μητέρα κατά τον τόκο, ιδού, φρονείς τα του Νεστορίου. Αν όμως πεις ότι έκανε τον χωρισμό από τη μητέρα κατά σάρκα και θεότητα, πώς η θεότητα, που είχε ενωθεί κατά υπόσταση με τα σπλάγχνα και τα στήθη της αγίας Παρθένου, χωρίστηκε από αυτήν όταν γεννήθηκε; Άλλο περί του αυτού. Ερώτηση: Πώς φρονείς ότι το πανάγιο Πνεύμα κατήλθε στον Ιορδάνη επάνω στον Χριστό και έμεινε επ’ αυτόν; Κατ’ ουσίαν και κατά αλήθειαν, υποστατικώς, ή κατά κάποια χάρη και αγιασμό, όπως σε έναν από τους προφήτες και στους απλούς ανθρώπους, καθώς λέγουν οι αιρετικοί; Ο Ακέφαλος: Είναι φανερό ότι ομολογούμε πως το πανάγιο Πνεύμα επέβη και έμεινε μέσα στον Χριστό ουσιωδώς, και όχι όπως σε έναν από τους προφήτες. Ο Ορθόδοξος: Πες μου λοιπόν, σε παρακαλώ, αφού το άγιο Πνεύμα, όπως λες, έμεινε υποστατικώς μέσα στον Χριστό, είναι ο Λόγος και η σάρκα και το άγιο Πνεύμα μία φύση ή δύο; Άλλο προς τους αυτούς. Ο θείος Απόστολος λέει ότι «ἐν Χριστῷ κατοικεῖ πᾶν τὸ πλήρωμα τῆς θεότητος σωματικῶς». Είναι λοιπόν φανερό ότι κατά την ένωση που έγινε μέσα στην αγία Παρθένο κατοίκησε τότε αρρήτως μέσα της όλο το πλήρωμα της θεότητος. Αφού λοιπόν όλο το πλήρωμα της θεότητος υπήρχε μέσα της αδιαίρετο, ήταν άραγε μία φύση η Παρθένος και όλο το πλήρωμα της θεότητος εξαιτίας της ενώσεως, ή δύο φύσεις; Άλλο. Αν εξαιτίας του αχωρίστου και αδιαιρέτου του Θεού Λόγου και της εμψύχου σαρκός του είναι μία φύση ο Θεός Λόγος και η σάρκα, τότε ασφαλώς, επειδή είναι αχώριστος από τον χερουβικό θρόνο, μία φύση είναι πλέον και ο θρόνος και ο Θεός Λόγος που είναι μέσα σε αυτόν. Άλλο. Το ασώματο προς το ασώματο, και το άυλο προς το άυλο, έχει οπωσδήποτε οικειότερη και ευχερέστερη και αχωριστότερη ένωση — ως ομοφυές και πνευματικό και ομοούσιο — από ό,τι το ασώματο προς το υλικό, και το άφθαρτο προς το φθαρτό, και το απαθές προς το παθητό, και το απερίγραπτο προς το περιγραπτό. Αν λοιπόν μία φύση είναι, εξαιτίας της αχωρίστου ενώσεως, η περιγεγραμμένη και θνητή σάρκα και ο απερίγραπτος Θεός Λόγος που είναι μέσα σε αυτήν, πολύ περισσότερο θα είναι μία υπόσταση ο Θεός και Πατήρ και ο μονογενής Υιός του, ο οποίος είναι αχώριστος από τους κόλπους του, εφόσον βέβαια δοξάζεις τον Υιό ως αχώριστο από τους κόλπους του Πατρός. Διότι όσες ενώσεις κι αν πεις ότι υπάρχουν του κτιστού προς το άκτιστο, δεν νομίζω ότι είναι αυτές ενωτικότερες από τη συναλλήλη ύπαρξη των ομοφυών και συμφυών και αΰλων υποστάσεων του Θεού, αν και βέβαια πιστεύουμε την ομοούσιο Τριάδα σε τρεις ασυγχύτους υποστάσεις. Άλλο. Εφόσον ο Σεβήρος και ο Τιμόθεος και εσείς λέτε ότι «φύσις Χριστοῦ μόνη θεότης ἐστί», ενώ ο Χριστός είπε προς τους μαθητές για τον Λάζαρο ότι «ἀπέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ», πώς, ενώ ήταν Θεός, δεν ήταν εκεί; Πού δεν είναι ο Θεός; Οπωσδήποτε, αληθινά, ο Θεός δεν είναι στην καρδιά του Σεβήρου και στη δική σας. Γι’ αυτό και για τις δικές σας καρδιές λέει ο άγιος άγγελος: «Ἠγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε ὁ Χριστός», δηλαδή δεν είναι μέσα στις ψυχές σας. Σχόλιο. Χρήσιμο, εν συντομία.

Δια του ανοίγματος του ουρανού και της θέασης της κιβωτού των ετοιμασμένων αγαθών για τους αγίους, δηλώνεται η αποκάλυψη· τα οποία αγαθά είναι όλα κρυμμένα μέσα στον Χριστό, στον Οποίο κατοίκησε σωματικά όλο το πλήρωμα της θεότητας, σύμφωνα με τον απόστολο. Τότε όμως θα αποκαλυφθούν, όταν στους ανόμους και τους ασεβείς θα έλθουν τρομακτικές φωνές και αστραπές και βροντές, σαν χαλάζι που θα ρίξει βροχηδόν επάνω τους τα κολαστήρια της γέεννας, κατά τον σεισμό της μεταβολής των παρόντων.

Και για να δώσουμε έναν τύπο στον λόγο, και άθροισμα ή πλήρωμα, ας εξετάσουμε τα της θεολογίας. Τι είναι όμως αυτά ή περί τίνος πρόκειται, ας τα ακούσουμε στη συνέχεια: ότι το άκτιστο, το ασώματο, το άχρονο, το άναρχο, το αΐδιο, το ατελεύτητο, το άπειρο, το αιώνιο, το άγνωστο, το ανερμήνευτο, το ασχημάτιστο, το ανεξιχνίαστο, το να ονομάζεται αυτός Θεός θεών, Κύριος κυρίων, Βασιλεύς βασιλευόντων, παντοκράτορας, ποιητής, δημιουργός, φως, ζωή, άγιο, αγαθό, αθάνατο, ισχυρό, παντοδύναμο, και όσα άλλα αποδίδονται κατά υπεροχή και αιτιολογία, δεν ονομάζεται το καθένα από αυτά ουσία, αλλά αναφέρεται γύρω από την ουσία· όπως ακριβώς μάθαμε ότι από δύο ή και περισσότερα έχουν την αναφορά τους σε ένα σύμφωνα με τον επιμερισμό, τα οποία ονομάζονται και άθροισμα και πλήρωμα θεότητας σύμφωνα με τη Γραφή· και δεν ανάγονται σε μία μόνο υπόσταση, αλλά θεωρούνται και θεολογούνται εξίσου για καθεμία από τις τρεις άγιες υποστάσεις. Γι' αυτό και ο ίδιος ο μονογενής Θεός λέει: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου»· και λέγοντας προς τον Πατέρα: «Τα δικά μου είναι όλα δικά σου, και τα δικά σου δικά μου, και έχω δοξαστεί σε αυτά». Διότι σε όλα όσα δοξάζεται ο Πατέρας θεολογούμενος, σε αυτά δοξάζεται και ο Υιός, και το Άγιο Πνεύμα.

Αθανάσιος. Κατά την πνευματική δε έννοια, ποταμός του Θεού είναι ο Μονογενής. Διότι, όπως ακριβώς ο ποταμός πηγάζει από την πηγή, έτσι και Αυτός προέρχεται από την ουσία του Γεννήτορος, και είναι ομοούσιος με Αυτόν· ο οποίος είναι πλήρης υδάτων, επειδή το πλήρωμα της θεότητος κατοικεί σε Αυτόν. Και είδαμε τη δόξα Του, πλήρης χάριτος και αληθείας.

Αυτός που έλυσε τα άλυτα δεσμά του άδη και κατάργησε το κράτος του διαβόλου, ανέβηκε εκεί από όπου και κατέβηκε· αφού ανέστησε εκείνο που είχε ενταφιαστεί, το προσέφερε στον Πατέρα, ελευθερώνοντάς το από τον θάνατο που το κρατούσε. Σε Αυτόν νοούμε τον Πατέρα —διότι είναι ένα και το αυτό ως προς τη θεότητα, τη δύναμη, την ουσία, την υπόσταση, τη δόξα και το όνομα του Θεού— και τον ίδιο τον Υιό μέσα στον Πατέρα. Αυτός, ο οποίος μετά την πρόσληψη της σάρκας ονομάστηκε Ιησούς, καθότι έγινε και άνθρωπος, δηλαδή ανέλαβε τον άνθρωπο μέσα Του, «στον οποίο κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητας». Αυτόν δεχόμαστε ως μη διαχωρισμένο από τον Πατέρα ή το Άγιο Πνεύμα, και ούτε λέμε ότι ο Πατέρας κατέβηκε και έγινε άνθρωπος. Έτσι πιστεύουμε σε έναν Θεό Παντοκράτορα. Και για τον λόγο αυτόν η πίστη μας είναι σε έναν Θεό, Πατέρα Παντοκράτορα, και στον Υιό Του, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, και στο Άγιο Πνεύμα· και αυτά πηγάζουν από την ενότητα μίας θεότητας, μίας δύναμης, μίας υπόστασης, μίας ουσίας, μίας δοξολογίας, μίας κυριότητας, μίας βασιλείας, μίας εικόνας της ομοούσιας Τριάδας, «μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα». Έτσι πιστεύουμε και στην ανάσταση της σάρκας, δηλαδή «του σώματός μας» σύμφωνα με τις Άγιες Γραφές, καθώς αυτό το φθαρτό και θνητό μεταβάλλεται σε αφθαρσία και αθανασία από τον Θεό. Αμήν.

Παλαιότερα, λοιπόν, ερχόταν στον καθένα από τους αγίους, και αγίαζε όσους τον δέχονταν με γνησιότητα· όμως, ούτε όταν εκείνοι γεννιούνταν λέχθηκε ότι ο ίδιος έγινε άνθρωπος, ούτε όταν εκείνοι έπασχαν λέχθηκε: «Ο ίδιος έπαθε». Όταν, όμως, επεδήμησε από τη Μαρία, μία φορά, κατά τη συντέλεια των αιώνων προς αθέτηση της αμαρτίας (διότι έτσι ευδόκησε ο Πατέρας και έστειλε τον δικό του Υιό, γεννημένο από γυναίκα, υποταγμένο στον νόμο), τότε λέχθηκε ότι, προσλαμβάνοντας σάρκα, έγινε άνθρωπος, και μέσα σε αυτήν έπαθε για χάρη μας, όπως είπε ο Πέτρος: «Εφόσον, λοιπόν, ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα»· ώστε να αποδειχθεί, και όλοι να πιστέψουμε, ότι ενώ είναι πάντοτε Θεός και αγιάζει εκείνους στους οποίους ερχόταν, κυβερνώντας και διευθετώντας τα πάντα σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα, αργότερα έγινε για εμάς άνθρωπος, και σωματικά, όπως λέει ο Απόστολος, κατοίκησε η θεότητα στη σάρκα. Αυτό ισοδυναμεί με το να πούμε ότι, όντας Θεός, έλαβε δικό του σώμα και, χρησιμοποιώντας το ως όργανο, έγινε άνθρωπος για χάρη μας.

Το παθαίνουν δε αυτό ως συνέπεια της κακοδοξίας τους, νομίζοντας ότι ο Θεός είναι σώμα και μη κατανοώντας ούτε τι σημαίνει «αληθινός Πατέρας» και «αληθινός Υιός», ούτε τι είναι «φως αόρατο και αιώνιο» και αόρατο «απαύγασμά του», ούτε τι είναι «αόρατη υπόσταση» και ασώματος «χαρακτήρας» και ασώματη «εικόνα». «Διότι αν εγνώριζαν, δεν θα δυσφημούσαν τον Κύριο της δόξης» με χλευασμούς, ούτε, εκλαμβάνοντας τα ασώματα σωματικώς, θα παρερμήνευαν τα ορθώς λεγόμενα. Θα αρκούσε, λοιπόν, μόνο το να ακούει κανείς τον Κύριο να τα λέει αυτά για να πιστέψει, επειδή και η πίστη που πηγάζει από την απλότητα είναι ανώτερη από την εκ περιεργείας «πιθανολογία». Επειδή όμως επιχείρησαν να βεβηλώσουν και αυτό προς όφελος της δικής τους αίρεσης, είναι αναγκαίο αφενός να ελέγξουμε τη δική τους κακοδοξία, αφετέρου δε να καταδείξουμε το αληθινό νόημα προς διασφάλιση των πιστών. Διότι, όταν λέγεται «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», δεν εισχωρούν ο ένας μέσα στον άλλον, όπως εκείνοι νομίζουν, ωσάν να γεμίζουν ο ένας από τον άλλον όπως συμβαίνει με τα άδεια δοχεία, ώστε ο μεν Υιός να γεμίζει το κενό του Πατέρα, ο δε Πατέρας να γεμίζει το κοίλωμα του Υιού, και να μην είναι καθένας από αυτούς πλήρης και τέλειος· διότι αυτό είναι ίδιον των σωμάτων, γι' αυτό και μόνο το να το ξεστομίζει κανείς υπερβαίνει τα όρια της ασέβειας. Διότι ο Πατέρας είναι πλήρης και τέλειος, και ο Υιός είναι «πλήρωμα θεότητος».

Γι' αυτό και υποδηλώνεται μαζί με τον Πατέρα· διότι κανείς δεν θα μπορούσε να κάνει λόγο για πατέρα, εάν δεν υπάρχει υιός. Εκείνος βέβαια που αποκαλεί τον Θεό δημιουργό, δεν υποδηλώνει απαραίτητα και τα δημιουργήματα —διότι ο δημιουργός υπάρχει και πριν από τα δημιουργήματα—, ενώ εκείνος που λέει τη λέξη «Πατέρας», αμέσως μαζί με τον Πατέρα υποδηλώνει και την ύπαρξη του Υιού. Γι' αυτόν τον λόγο και εκείνος που πιστεύει στον Υιό, πιστεύει στον Πατέρα. Διότι πιστεύει στο ίδιον της ουσίας του Πατέρα· και έτσι, μία είναι η πίστη σε έναν Θεό, και εκείνος που προσκυνά και τιμά τον Υιό, στο πρόσωπο του Υιού προσκυνά και τιμά τον Πατέρα. Διότι μία είναι η θεότητα. Και για τον λόγο αυτό, μία είναι η τιμή και μία η προσκύνηση που αποδίδεται στον Πατέρα εν τω Υιώ και μέσω Αυτού· και όποιος προσκυνά με αυτόν τον τρόπο, προσκυνά έναν Θεό. «Διότι ένας Θεός υπάρχει, και δεν υπάρχει άλλος εκτός από Αυτόν». Όταν λοιπόν ο Πατέρας ονομάζεται «μόνος Θεός» και λέγεται ότι «είναι ένας Θεός», και το «Εγώ είμαι, και εκτός από εμένα δεν υπάρχει άλλος Θεός» και «Εγώ είμαι ο πρώτος και Εγώ είμαι και έπειτα από αυτά», σωστά λέγεται —διότι είναι ένας Θεός και μόνος και πρώτος—, όμως δεν τα λέει αυτά για να αναιρέσει τον Υιό. Μη γένοιτο· αλλά υπάρχει και ο Ίδιος μέσα στον ένα και μόνο και πρώτο, όντας ο μοναδικός Λόγος και η Σοφία και το απαύγασμα του ενός και μόνου και πρώτου. Είναι δε και ο Ίδιος πρώτος και «πλήρωμα της θεότητος» του πρώτου και μόνου, όντας ολόκληρος και «πλήρης» Θεός.

Παλαιότερα βέβαια ερχόταν «προς» καθέναν από τους αγίους και αγίαζε όσους τον δέχονταν γνήσια· ούτε όμως όταν γεννιούνταν εκείνοι έχει ειπωθεί ότι ο ίδιος έγινε άνθρωπος, ούτε όταν εκείνοι έπασχαν έχει ειπωθεί ότι έπαθε ο ίδιος. Όταν όμως επιδήμησε άπαξ από τη Μαρία «κατά τη συντέλεια των αιώνων για την κατάργηση της αμαρτίας» —διότι έτσι ευδόκησε ο Πατέρας και έστειλε «τον δικό του Υιό, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα και υποτάχθηκε στον νόμο»—, τότε έχει ειπωθεί ότι, αφού προσέλαβε σάρκα, έγινε άνθρωπος και με αυτήν έπαθε για εμάς, όπως είπε ο Πέτρος: «Επειδή λοιπόν ο Χριστός έπαθε για εμάς κατά σάρκα», για να αποδειχθεί και για να πιστέψουμε όλοι ότι, αν και ήταν πάντοτε Θεός και αγίαζε αυτούς στους οποίους ερχόταν και κυβερνούσε τα πάντα σύμφωνα με το θέλημα του Πατέρα, αργότερα έγινε άνθρωπος και για εμάς, και «σωματικώς», όπως λέει ο απόστολος, «κατοίκησε η θεότητα» στη σάρκα, το οποίο ισοδυναμεί με το να πούμε «όντας Θεός, έλαβε δικό του σώμα και χρησιμοποιώντας το ως όργανο έγινε άνθρωπος». Και για τον λόγο αυτόν, τα δικά της ιδιώματα (της σάρκας) αποδίδονται σε αυτόν, επειδή βρισκόταν μέσα σε αυτήν, όπως είναι το να πεινά, να διψά, να πάσχει, να κοπιάζει και τα παρόμοια, τα οποία επιδέχεται η σάρκα· ενώ τα δικά του έργα, του ίδιου του Λόγου, όπως είναι το να ανασταίνει νεκρούς, να κάνει τυφλούς να αναβλέπουν και να θεραπεύει ο ίδιος την αιμορροούσα, τα επιτελούσε μέσω του δικού του σώματος.

Σωματικά, όπως λέγει ο απόστολος, κατοίκησε η θεότητα μέσα στη σάρκα· πράγμα που ισοδυναμεί με το να πει: «όντας Θεός, απέκτησε δικό του σώμα και, χρησιμοποιώντας το ως όργανο, έγινε άνθρωπος», και για τον λόγο αυτό τα μεν ιδιώματα αυτής της σάρκας λέγεται ότι είναι «δικά του», επειδή βρισκόταν μέσα σε αυτήν, όπως είναι το να πεινά, να διψά, να πάσχει, να κοπιάζει και τα παρόμοια, τα οποία επιδέχεται η σάρκα. Τα ίδια όμως τα έργα του Λόγου, όπως είναι το να ανασταίνει νεκρούς, να κάνει τους τυφλούς να αναβλέπουν και να θεραπεύει ο ίδιος την αιμορροούσα, τα επιτελούσε διαμέσου του δικού του σώματος. Και ο μεν Λόγος βάσταζε τις αδυναμίες της σάρκας ως δικές του, διότι δική του ήταν η σάρκα· η δε σάρκα υπηρετεί τα έργα της θεότητας, επειδή αυτά επιτελούνταν μέσα σε αυτήν. Διότι ήταν σώμα Θεού.

Του ιδίου, από τον εκτενέστερο λόγο περί πίστεως Διότι, βλέποντας ο Δημιουργός των πάντων Θεός Λόγος τον Αδάμ να παραβαίνει, εξαπατημένος από τον διάβολο, την εντολή Εκείνου που τον έπλασε, και να περιέρχεται υπό κατάρα και υπό την κυριαρχία του θανάτου, αφού έπλασε για τον εαυτό Του από την απόγονο του Αδάμ, την Παρθένο Μαρία, άχραντο σώμα ικανό να χωρέσει σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητος και τα ανθρώπινα πάθη *, το παρέδωσε εκουσίως υπέρ όλου του κόσμου, προκειμένου να θανατώσει με τον θάνατο του δικού Του σώματος τον διάβολο, ο οποίος κάποτε είχε την εξουσία του θανάτου.

Έχει ενωθεί λοιπόν ο Λόγος με το σώμα που γεννήθηκε από αυτήν ως έμβιο ον; Ορθ. Δεν έχει γραφτεί ως έμβιο ον, αλλά ως Θεός σε ζωντανό ναό. Απολ. Και σε καθέναν από τους αγίους έτσι βρίσκεται, όπως σε ζωντανό ναό; Ορθ. Όχι έτσι. Διότι καθένας από τους αγίους έγινε ναός σε τόσο βαθμό, όσο μπόρεσε να κατορθώσει μέσω της αρετής και της άσκησης, ενώ εδώ «κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας»· και οι μεν άγιοι έλαβαν μορφή Θεού έχοντας διαπρέψει στην αρετή, ενώ εδώ ο Λόγος έλαβε μορφή δούλου.

Μακ. Πού είναι γραμμένο πάλι για «μία θεότητα»; Ορθ. Ομολογείς ότι σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας, ή όχι; Μακ. Έτσι είναι γραμμένο. Ορθ. Ομολογείς άλλη τη θεότητα του Πατρός και άλλη τη θεότητα του Υιού; Μακ. Ναι. Ορθ. Η θεότητα, επομένως, του Πατρός βρίσκεται στη θεότητα του Υιού; Μακ. Ναι. Ορθ.

Ποιος λοιπόν θα θεωρήσει πλέον τους ανθρώπους αυτούς Χριστιανούς; Ή ποια πίστη υπάρχει σε αυτούς, στους οποίους ούτε λόγος ούτε κείμενο είναι σταθερό, αλλά τα πάντα ανάλογα με την περίσταση αλλάζουν και μεταβάλλονται; Διότι εάν, ω Ακάκιε και Ευδόξιε, δεν απορρίπτετε την πίστη που εκτέθηκε στη Σύνοδο των Εγκαινίων, και στην οποία έχει γραφεί: «ο Υιός είναι απαράλλακτη εικόνα της ουσίας», πώς στην Ισαυρία γράφετε: «απορρίπτουμε το ομοούσιο»; Διότι εάν ο Υιός δεν είναι όμοιος κατ' ουσίαν με τον Πατέρα, πώς είναι «απαράλλακτη εικόνα της ουσίας»; Εάν πάλι αλλάξατε γνώμη για το ότι γράψατε το «απαράλλακτη εικόνα της ουσίας», πώς αναθεματίζετε αυτούς που λένε ότι ο Υιός είναι «ανόμοιος»; Διότι εάν δεν είναι «όμοιος κατ' ουσίαν», εξάπαντος είναι «ανόμοιος». Το ανόμοιο όμως δεν θα μπορούσε να είναι «εικόνα». Εάν όμως έτσι έχουν τα πράγματα σύμφωνα με εσάς, άρα δεν ισχύει το «όποιος έχει δει τον Υιό, έχει δει τον Πατέρα», επειδή υπάρχει πάρα πολύ μεγάλη διαφορά, ή μάλλον επειδή αυτός είναι εντελώς ανόμοιος προς εκείνον. Το ανόμοιο, όμως, δεν είναι δυνατόν να ονομάζεται όμοιο. Με ποιο τέχνασμα, λοιπόν, ονομάζετε το ανόμοιο όμοιο και φρονείτε ότι το όμοιο είναι ανόμοιο, και υποκρίνεστε λέγοντας ότι «ο Υιός είναι εικόνα του Πατέρα»; Διότι εάν ο Υιός δεν είναι κατ' ουσίαν όμοιος με τον Πατέρα, κάτι λείπει από την εικόνα, και δεν είναι πλήρης εικόνα ούτε τέλειο απαύγασμα. Πώς λοιπόν διαβάζετε το «σε αυτόν κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητας» και το «από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε»;

Είμαι πλήρης. Εδώ είναι ορθό να περιοριστεί η ανάγνωση, και τα επόμενα να ξεκινήσουν από νέα αρχή. Διότι το μεν να είναι πλήρης από τη δική του μακαριότητα και να είναι απολύτως αυταρκής, είναι το πλέον πρέπον για τον Θεό· το να λέγεται, όμως, ότι είναι πλήρης από την κνίσα των ολοκαυτωμάτων και από το αίμα των σφαγιαζόμενων, είναι ανάξιο του Θεού. Είναι, λοιπόν, πλήρης, από το πλήρωμα του οποίου εμείς όλοι λάβαμε, και στον οποίο κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητας. —Διότι στους δαίμονες, λόγω της φιλήδονης και εμπαθούς φύσης τους, οι θυσίες προσφέρουν κάποια ηδονή και ικανοποιούν κάποια ανάγκη, καθώς αναθυμιώνται, επειδή με την καύση εξατμίζεται το αίμα, και έτσι, μέσω αυτής της λεπτοποίησης, απορροφάται στη δική τους σύσταση.

Διότι δεν είναι δυνατόν να επινοήσει κανείς κάτι άλλο πέρα από αυτό που έχει ειπωθεί. Αλλά ούτε και η θεόπνευστη διδασκαλία επιτρέπει να κάνουμε λόγο για πολλές θεότητες, διότι, όπου κάνει μνεία, μνημονεύει τη θεότητα ως μία: «Διότι σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητος.» Και αλλού: «Διότι τα αόρατα αυτού γνωρίσματα από την κτίση του κόσμου γίνονται καθαρά ορατά καθώς νοούνται μέσω των δημιουργημάτων, δηλαδή και η αιώνια δύναμη και η θειότητά του.» Εάν λοιπόν το να επεκτείνουμε τον αριθμό των θεοτήτων σε πλήθος αποτελεί γνώρισμα μόνο εκείνων που νοσούν από την πολύθεη πλάνη, ενώ το να αρνείται κανείς εντελώς τη θεότητα θα ήταν γνώρισμα των αθέων, ποιος είναι ο λόγος που μας διαβάλλουν επειδή ομολογούμε μία θεότητα; Αλλά αποκαλύπτουν φανερότερα τον σκοπό των λόγων τους: για μεν τον Πατέρα αποδέχονται ότι είναι Θεός, και συμφωνούν στο να τιμάται ομοίως και ο Υιός με το όνομα της θεότητος· το Πνεύμα όμως, αν και συναριθμείται με τον Πατέρα και τον Υιό, δεν το συμπεριλαμβάνουν πλέον στην έννοια της θεότητος, αλλά, θεωρώντας ότι η δύναμη της θεότητος φτάνει από τον Πατέρα μέχρι τον Υιό και εκεί σταματά, αποκόπτουν τη φύση του Πνεύματος από τη θεϊκή δόξα. Επομένως, πρέπει να δώσουμε τη δική μας απάντηση, όσο μπορούμε με συντομία, και απέναντι σε αυτήν την αντίληψη.

Διότι σε αυτόν «κατοίκησε όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς», όπως λέει ο Παύλος. Υποστηρίζει, βεβαίως, ωφέλιμα ότι ο Λόγος κατασκήνωσε ανάμεσά μας, αποκαλύπτοντάς μας και με αυτό ένα πολύ βαθύ μυστήριο. Διότι όλοι ήμασταν εν Χριστώ, και η κοινή φύση της ανθρωπότητας αναβαίνει στο δικό του πρόσωπο, επειδή για τον λόγο αυτό έχει ονομαστεί και έσχατος Αδάμ, πλουτίζοντας την κοινή μας φύση με όλα όσα φέρνουν ευφροσύνη και δόξα, όπως ακριβώς ο πρώτος Αδάμ έφερε όσα οδηγούν στη φθορά και την κατήφεια. Επομένως, σε όλους κατασκήνωσε ο Λόγος μέσω του ενός, ώστε, αφού ο ένας «ορίστηκε Υιός Θεού εν δυνάμει κατά το πνεύμα της αγιωσύνης», το αξίωμα να έλθει σε όλη την ανθρωπότητα, και έτσι να φθάσει και σε εμάς μέσω ενός από εμάς το: «Εγώ είπα, είστε θεοί και όλοι υιοί του Υψίστου». Συνεπώς, στον Χριστό πράγματι ελευθερώνεται η δουλική φύση, αναβαίνοντας στη μυστική ενότητα με εκείνον που φόρεσε τη μορφή του δούλου, ενώ σε εμάς έρχεται κατά μίμηση του Ενός, λόγω της κατά σάρκα συγγένειας. Διαφορετικά, για ποια αιτία «δεν επιλαμβάνεται της φύσεως των αγγέλων, αλλά του σπέρματος του Αβραάμ», εξαιτίας του οποίου όφειλε «να ομοιωθεί κατά πάντα με τους αδελφούς» και να γίνει αληθινά άνθρωπος;

Διότι είναι σώμα της κατά φύσιν ζωής, και όχι κάποιου από αυτούς που προέρχονται από τη γη, για το οποίο θα ίσχυε δικαίως το: «Η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα». Διότι, βεβαίως, ούτε η σάρκα του Παύλου ούτε του Πέτρου ούτε κάποιου άλλου θα κατεργαστεί αυτό μέσα μας· αλλά μόνη και κατ' εξαίρεσιν η σάρκα του Σωτήρος μας Χριστού, στον οποίο κατοίκησε «όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς». Διότι θα ήταν από τα πιο παράλογα πράγματα, το μεν μέλι να μεταδίδει τη δική του ιδιότητα σε όσα δεν έχουν εκ φύσεως τη γλυκύτητα, και να μπορεί να μεταβάλλει προς τον εαυτό του αυτό με το οποίο αναμειγνύεται, τη δε ζωοποιό φύση του Θεού Λόγου να νομίζουμε ότι δεν ανυψώνει προς το δικό της αγαθό το σώμα στο οποίο κατοίκησε. Επομένως, για όλους τους άλλους θα είναι αληθινός ο λόγος ότι η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα· θα χάσει όμως την ισχύ του μόνο στην περίπτωση του Χριστού, επειδή κατοίκησε μέσα στη σάρκα η ζωή, δηλαδή ο Μονογενής. Και αποκαλεί τον εαυτό του πνεύμα· «Διότι ο Θεός είναι πνεύμα»· και κατά τον μακάριο Παύλο, «Ο δε Κύριος είναι το πνεύμα». Και τα λέμε αυτά χωρίς να αναιρούμε την ιδιαίτερη υπόσταση του Αγίου Πνεύματος, αλλά όπως ακριβώς ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου, επειδή έγινε άνθρωπος, έτσι πάλι από το δικό του πνεύμα ονομάζει τον εαυτό του. Διότι δεν είναι ξένο προς αυτόν το Πνεύμα του. <Τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει, είναι πνεύμα και είναι ζωή.> Γεμίζει πλέον ολόκληρο το δικό του σώμα με τη ζωοποιό ενέργεια του Πνεύματος.

Όταν, λοιπόν, έλθει ο Παράκλητος, λέγει, το Πνεύμα της αληθείας, δηλαδή το δικό μου, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα. Και πώς θα μαρτυρήσει; Διότι, ενεργώντας μέσα σας και μέσω εσών τα παράδοξα, θα είναι μάρτυρας δίκαιος και αληθινός της δικής μου θεοπρεπούς εξουσίας και της εν δυνάμει μεγαλειότητος. Διότι δικό μου είναι το Πνεύμα που ενεργεί μέσα σας· και όπως είναι δικό μου, έτσι είναι και του Θεού και Πατρός. Επομένως, είναι ανάγκη να κατανοήσουμε ότι συνυβρίζονται εκείνοι που, δια του ενός αγαθού Πνεύματος, ενέργησαν τα παράδοξα προς επιβεβαίωση της πίστεως ως στο πρόσωπο του Χριστού, στον οποίο κατοίκησε, σύμφωνα με τον Παύλο, όχι κάποιο μέρος της ανέκφραστης θεότητας, αλλά «όλο το πλήρωμα σωματικώς». Και καθώς θα μαρτυρεί το Πνεύμα, θα συμμαρτυρήσετε, λέγει, και εσείς οι ίδιοι.

Διότι έτσι εμφανίστηκε στον μακάριο Ισραήλ στο όρος Χωρήβ, δηλαδή στο Σινά, την ημέρα της συνάξεως. Έτσι και στον ίδιο τον μακάριο Μωυσή, ενώ ποίμαινε στην έρημο, με μορφή φωτιάς μέσα στη βάτο κατά καιρούς, εμφανίστηκε και του μιλούσε. Όπως λοιπόν το κάρβουνο είναι ξύλο από τη φύση του, πλην όμως είναι ολόκληρο, πέρα για πέρα, γεμάτο από τη φωτιά, και έχει τη δύναμη και την ενέργειά της· κατά τον ίδιο, νομίζω, τρόπο θα μπορούσε εύλογα να νοηθεί και ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός: «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας.» Αλλά, αν και φαινόταν ως άνθρωπος σαν και εμάς κατά θεία οικονομία, εντούτοις όλο το πλήρωμα της θεότητας κατοίκησε μέσα Του, σύμφωνα βέβαια, όπως λέγω, με τον τρόπο της ενώσεως.

Διότι όπου υπάρχει μέθεξη της θείας φύσεως, και χάρη της υιοθεσίας, και υπόσχεση ζωής στον ατελεύτητο αιώνα και βασιλείας των ουρανών, εκεί οπωσδήποτε υπάρχει η αγαλλίαση. Όμως, ο Χριστός έχει χριστεί περισσότερο από τους μετόχους του· διότι εμείς μεν έχουμε λάβει μέσα μας τον αρραβώνα του Πνεύματος, όπως δε λέει ο Παύλος, όλο το πλήρωμα της θεότητας νοείται σωματικώς στον Χριστό.

Η Ιερή Γραφή παρομοιάζει τη θεία φύση με φωτιά, εξαιτίας της παντοδυναμίας της και της ικανότητάς της να καταβάλλει εύκολα τα πάντα, ενώ τον χωματένιο άνθρωπο με τα ξύλα και τα χόρτα του αγρού. Γι' αυτό λέει, άλλοτε μεν: «Ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον»· και άλλοτε πάλι: «Ο άνθρωπος είναι σαν το χόρτο· οι ημέρες του είναι σαν το άνθος του αγρού, έτσι θα ανθίσει». Αλλά, όπως ακριβώς η φωτιά δεν αντέχεται από τα αγκάθια, έτσι και η θεότητα από την ανθρωπότητα. Εντούτοις, στο πρόσωπο του Χριστού αυτό συνέβη και έγινε ανεκτό. Διότι «κατοίκησε σε αυτόν όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς», όπως ακριβώς μαρτύρησε και ο σοφός Παύλος. Και «αυτός που κατοικεί σε φως απρόσιτο», δηλαδή ο Θεός, κατασκήνωσε στον ναό που προήλθε από την Παρθένο, συγκαταβαίνοντας σε μια αξιοθαύμαστη ηπιότητα, και τρόπον τινά μετριάζοντας την άκρατη ορμή της δικής του φύσης, προκειμένου να γίνει χωρητός, όπως ακριβώς βέβαια και η φωτιά στα αγκάθια.

«Διότι κατοίκησε στον Χριστό όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά»· και σχεδόν ενώθηκε με την ανθρώπινη φύση, με τρόπο που κανείς δεν θα μπορούσε ούτε να κατανοήσει ούτε να εκφράσει. Όμως το νερό μεταβλήθηκε σε αίμα, διότι η κατά φύση ζωή, δηλαδή ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος, μέσω της οικονομικής ενώσεως, εννοώ με τη σάρκα, δηλαδή με ολόκληρη την ανθρωπότητα και τη δική μας φύση, φάνηκε να υπομένει και ο ίδιος τον θάνατο. Διότι λέμε ότι και πέθανε για χάρη μας, όχι επειδή ο ίδιος έπαθε κάτι τέτοιο στη δική του φύση (αφού ο ίδιος σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε να πεθάνει, επειδή είναι η ζωή), αλλά επειδή οικειώθηκε τον θάνατο της δικής του σάρκας. Παρατήρησε, λοιπόν, πώς αν δεν έχυνε ο Μωυσής το νερό στη γη, αυτό δεν θα είχε μεταβληθεί σε αίμα, το οποίο αποτελεί σαφές σημείο του θανάτου. Διότι ο Λόγος του Θεού, όταν νοείται έξω από τη σάρκα, είναι ζωή και ζωοποιός. Επειδή όμως κατοίκησε στη σάρκα, τότε ακριβώς, τότε λέγεται ότι πέθανε κατά το ανθρώπινο. Αυτό, λοιπόν, είναι το εξαίσιο και ολοφάνερο σημείο, μέσω του οποίου αφενός ελκύστηκε στην πίστη το υπόλοιπο του Ισραήλ, αφετέρου προσκλήθηκε μαζί του και το πλήθος των εθνών. Διότι ποιος δεν θα μεταστρεφόταν προς την υπακοή, βλέποντας να έχει εξασθενήσει ο άλλοτε φοβερός και ακατανίκητος στους επιγείους θάνατος, και να έχει καταργηθεί η φθορά, και να έχει ανυψωθεί η ανθρώπινη φύση στην ελπίδα της ατελεύτητης ζωής;

Διότι, εάν απομακρύνουμε για λίγο, αν θεωρείται σωστό, τη διερεύνηση από το πρόσωπο του Σωτήρα όλων μας, του Χριστού, και εξετάσουμε καθεαυτό το τι ακριβώς είναι η φύση καθενός από όσα αναφέρθηκαν, θα διαπιστώσουμε ότι το ένα είναι εντελώς διαφορετικό από το άλλο: δουλική και δεσποτική μορφή, δηλαδή ανθρώπινη και θεϊκή, αμνός και αρχιερέας, δημιουργός και δημιούργημα. {Θ'.} Αλλά ίσως πεις το εξής: Επομένως, δεν κατοίκησε «μέσα σε Αυτόν όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς;». Αληθινό είναι και αυτό και κανείς δεν θα μπορούσε να αρνηθεί το γεγραμμένο, όμως εμείς λέμε το εξής: ότι δεν θεωρούμε πως η θεότητα του Υιού κατοίκησε σε ξένο σώμα, αλλά μάλλον ως σε δικό της ναό, όπως ακριβώς συμβαίνει και με την ψυχή του ανθρώπου, η οποία, ενώ είναι άλλη ως προς τη σάρκα, εντούτοις συντελεί μαζί με τη σάρκα στην υπόσταση ενός ανθρώπου, του Πέτρου τυχόν ή του Παύλου. Όμως ο Χριστός νοείται και πέρα από αυτό. Διότι δεν λέμε ότι ο Λόγος του Θεού πήρε τη θέση της ψυχής στο σώμα, όπως πιστεύουν ορισμένοι με εντελώς άτοπο τρόπο· αντίθετα, διαβεβαιώνουμε ότι το άγιο και άχραντο σώμα Του ήταν εμψυχωμένο με νοερή ψυχή. {Ι'.} Παντέλειος βεβαίως και ομολογουμένως ανεπίδεκτος αύξησης είναι ο Λόγος του Θεού· διότι γεννήθηκε από τέλειο Πατέρα, ως σοφία από σοφία και δύναμη από δύναμη.

ΑΛΛΟ. «Τι σημείο μας δείχνεις για το ότι κάνεις αυτά; Αποκρίθηκε ο Ιησούς και τους είπε: Γκρεμίστε τον ναό αυτόν, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω.» Ότι ο Χριστός αποκαλεί ναό το ίδιο του το σώμα, μας το καθιστά φανερό και ο ίδιος ο ευαγγελιστής, προσθέτοντας αμέσως: «Εκείνος όμως μιλούσε για τον ναό του σώματός του.» Όταν, λοιπόν, αναστήθηκε από τους νεκρούς, θυμήθηκαν οι μαθητές ότι αυτό ήταν που τους έλεγε. Επομένως, ναός δεν θα μπορούσε να ονομαστεί κάτι κυρίως και αληθώς, αν δεν κατοικεί μέσα σε αυτό ο Θεός. Όπως, λοιπόν, και στην περίπτωσή μας κανείς δεν θα ονόμαζε το σώμα ναό της ψυχής που κατοικεί μέσα σε αυτό, ναοί όμως γινόμαστε τότε, όταν μέσω της πίστης στον Χριστό το Άγιο Πνεύμα κατοικεί μέσα μας. Δικαίως και αληθώς, λοιπόν, είναι ναός το σώμα του Χριστού, διότι μέσα σε αυτό ευδόκησε να κατοικήσει όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά, όπως λέει ο Παύλος. Είναι, εξάλλου, φανερό ότι ο Θεός Λόγος είναι αυτός που κατοίκησε. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι κτιστός εκείνος που, ως φύσει Θεός, ανέδειξε σε ναό το άγιο σώμα μέσα στο οποίο βρισκόταν;

Διότι, αναλογιζόμενοι τον τρόπο της ενανθρωπήσεως του Μονογενούς, θα δούμε τον Λόγο του Θεού Πατρός να κατοικεί στον ναό που προήλθε από την Παρθένο σαν σε κιβωτό. Διότι «κατοίκησε σε αυτόν όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς», σύμφωνα με τις Γραφές. Και τα μαρτύρια μέσα στην κιβωτό ήταν ο Λόγος του Θεού. Και τα ξύλα της ήταν άσηπτα, και ήταν στολισμένη με καθαρό και δοκιμασμένο χρυσό, από μέσα και από έξω. Διότι το σώμα του Χριστού είναι άφθαρτο, συγκρατούμενο στην αφθαρσία, σαν από κάποιο χρυσό, από τη δύναμη και τη λαμπρότητα του ενοικούντος Λόγου και από τη ζωοποιό φύση και ενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός λέγεται ότι ζωοποιεί. Διότι, όντας ζωή κατά φύση, ο εκ του Θεού Πατρός Λόγος, με τη δύναμη του δικού του πνεύματος, αναζωοποιούσε ο ίδιος τον δικό του ναό, θέτοντάς τον υπεράνω της φθοράς. Διότι «η σάρκα του δεν γνώρισε διαφθορά», σύμφωνα με τη φωνή του αγίου Παύλου. Και έλεγε κάπου προς τους Ιουδαίους για το δικό του σώμα: «Γκρεμίστε τον ναό τούτο, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω»· και εξάλλου και ο Πέτρος λέει ότι θανατώθηκε μεν κατά τη σάρκα, αλλά ζωοποιήθηκε κατά το πνεύμα. Σύμβολο, λοιπόν, της υπέρλαμπρης θεότητος είναι ο χρυσός, η οποία σαν να έχει επιχρισθεί στο άγιο σώμα, μεταδίδοντάς του τη δική της λαμπρότητα και αφθαρσία με τρόπο άρρητο, όπως μόνη της, καθ' εαυτήν, γνωρίζει η θεία και υπερβαίνουσα τον νου φύση.

«Και είπε ο Μωυσής προς τον Ααρών: Λάβε μία χρυσή στάμνα, και βάλε μέσα σε αυτήν γεμάτο το γομόρ με το μάννα, και θα την αποθέσεις ενώπιον του Θεού, για να διατηρηθεί για τις γενιές σας, όπως ακριβώς διέταξε ο Κύριος στον Μωυσή. Και την απέθεσε ο Ααρών ενώπιον της σκηνής του μαρτυρίου, προς διατήρηση». Διότι, όπως ακριβώς λέγαμε ότι η κιβωτός, επειδή περιείχε τον θείο λόγο, υποδήλωνε τον Εμμανουήλ (καθώς ο Λόγος του Θεού βρισκόταν σαν μέσα σε άγιο ναό, εννοώ αυτόν από την Παρθένο), με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και η χρυσή στάμνα για εμάς, περιέχοντας το αισθητό μάννα, φανερώνει τον άνωθεν και ζωοποιό Λόγο, δηλαδή προφανώς τον Λόγο από τον Πατέρα, σαν μέσα σε ιερό και άχραντο σώμα. Και η στάμνα είναι ολόγεμη από το μάννα. «Διότι σε αυτόν κατοίκησε σωματικά όλο το πλήρωμα της θεότητας», σύμφωνα με τη φωνή του μακάριου Παύλου. «Και δεν δίνει το Πνεύμα με το μέτρο». Διότι ο Χριστός είναι παντέλειος. Και είχε εναποτεθεί η στάμνα, για να διατηρηθεί για τις γενιές των υιών Ισραήλ.

Ευχή της Υπεραγίας Θεοτόκου Παρθένε Δέσποινα Θεοτόκε, εσύ που γέννησες πάνω από τους νόμους της φύσης και της λογικής τον μονογενή Λόγο του Θεού, τον Ποιητή και Δεσπότη όλης της ορατής και νοητής κτίσης, τον έναν Θεό της Τριάδας, Θεό μαζί και άνθρωπο· το σκήνωμα της Θεότητας, το δοχείο κάθε αγιοσύνης και χάρης, στο οποίο κατοίκησε το πλήρωμα της Θεότητας σωματικά, με την ευδοκία του Θεού και Πατέρα και με τη συνέργεια του Αγίου Πνεύματος· εσύ που με βασιλικό και θεοπρεπές αξίωμα βρίσκεσαι ανυπέρβλητα πιο πάνω και υπερέχεις από όλη την κτίση· η δόξα και η τρυφή και η άρρητη ευφροσύνη των Αγγέλων, το βασιλικό στεφάνι των Αποστόλων και των Προφητών, η υπερφυής και θαυμαστή ανδρεία των Μαρτύρων, η αφορμή των αγώνων και της νίκης τους, και η πρόξενος των αθλητικών τους στεφανιών και των αιώνιων και θεοπρεπών αμοιβών τους· η υπέρτιμη τιμή και δόξα των Οσίων, ο απλανής οδηγός και δάσκαλος της ησυχίας, η θύρα των αποκαλύψεων και των πνευματικών μυστηρίων, η πηγή του φωτός, η πύλη της αιώνιας ζωής, ο ακένωτος ποταμός του ελέους, η ανεξάντλητη θάλασσα όλων των θεοπρεπών χαρισμάτων και θαυμάτων· σε σένα δεόμαστε και εσένα παρακαλούμε, την πιο συμπαθή Μητέρα του φιλάνθρωπου Δεσπότη, δείξε ευσπλαχνία σε εμάς τους ταπεινούς και ανάξιους δούλους σου· επίβλεψε με ευμένεια στην αιχμαλωσία και την ταπείνωσή μας· θεράπευσε τα συντρίμματα των ψυχών και των σωμάτων μας.

Υπήρχε δε διάσταση και έχθρα «κατά την ανοχή του Θεού», «αλλά μας συμφιλίωσε με το σώμα της σάρκας του», «κάνοντας μέσω αυτού τα δύο ένα», (διότι ήλθε «η ειρήνη μας») και «αφού γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που συνίστατο σε διατάξεις, ώστε να δημιουργήσει τους δύο σε έναν νέο άνθρωπο», και πρόσταξε «να είναι τα έθνη σύσσωμα και συμμέτοχα και συγκληρονόμα της επαγγελίας» λέγοντας «ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω». Επομένως, «εκεί που εγώ ασθενούσα εξαιτίας της σάρκας», μου στάλθηκε σωτήρας «με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας», εκπληρώνοντας μια τέτοια οικονομία, ώστε «να με εξαγοράσει» από τη δουλεία, από τη φθορά, από τον θάνατο, και έγινε για μένα «δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση»· δικαιοσύνη μεν, καταργώντας την αμαρτία μέσω της πίστης σε αυτόν· αγιασμός δε, ελευθερώνοντάς με μέσω του ύδατος και του πνεύματος και με τον λόγο του· απολύτρωση δε, παραδίδοντας τον εαυτό του υπέρ εμού και προσφέροντας το αίμα του ως λύτρο αληθινού αμνού, ως ιλαστήριο για την κάθαρση του κόσμου και για τη συμφιλίωση των πάντων στον ουρανό και στη γη, εκπληρώνοντας στους καθορισμένους καιρούς το «μυστήριο που ήταν αποκρυμμένο προ των αιώνων και των γενεών». Ο ίδιος «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπείνωσής μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με τη δόξα του, σύμφωνα με την ενέργεια της δύναμής του να υποτάξει σε αυτόν τα πάντα». «Διότι σε αυτόν κατοικεί σωματικά όλο το πλήρωμα της θεότητας».

Λένε δε ότι ο Σωτήρας, ο οποίος προέρχεται από όλους, είναι το Παν, πράγμα που δηλώνεται μέσα από το χωρίο «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα»· ο οποίος, όντας το Παν, διήνοιξε τη μήτρα της Ενθύμησης του Αιώνα που έπαθε και εξορίστηκε εκτός του Πληρώματος, την οποία μάλιστα ονομάζουν δεύτερη Ογδοάδα, για την οποία θα μιλήσουμε λίγο αργότερα. Υποστηρίζουν επίσης ότι γι' αυτόν τον λόγο ειπώθηκε ξεκάθαρα από τον Παύλο: «και αυτός είναι τα πάντα», και πάλι: «τα πάντα σε αυτόν και από αυτόν τα πάντα», και πάλι: «σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας»· και το: «να ανακεφαλαιωθούν δε τα πάντα εν Χριστώ διά του Θεού», ερμηνεύουν ότι έχει λεχθεί με αυτή την έννοια, όπως και οτιδήποτε άλλο παρόμοιο. 15. Έπειτα, σχετικά με τον Όρο τους, τον οποίο μάλιστα αποκαλούν με πολλά ονόματα, αποφαίνονται ότι αυτός έχει δύο ενέργειες, τη στερεωτική και τη μεριστική· και κατά το ότι εδραιώνει και στηρίζει, είναι Σταυρός, ενώ κατά το ότι μερίζει και διαχωρίζει, είναι Όρος. Λένε δε ότι ο Σωτήρας υπέδειξε με αυτόν τον τρόπο τις ενέργειές του: πρώτα τη στερεωτική, με το να πει: «όποιος δεν βαστάζει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου» και πάλι: «αφού σηκώσεις τον σταυρό, ακολούθησέ με»· και τη διαχωριστική του, με το να πει: «δεν ήρθα να βάλω ειρήνη, αλλά μάχαιρα».

και έγινε για μένα «δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση»· δικαιοσύνη αφενός, λύνοντας την αμαρτία διά της πίστεως σε αυτόν· αγιασμός αφετέρου, ελευθερώνοντας δι' ύδατος και πνεύματος και με τον λόγο του· και απολύτρωση, παραδίδοντας τον εαυτό του υπέρ εμού, ώστε το αίμα του να είναι λύτρο του αληθινού αμνού, ιλαστήριο για την κάθαρση του κόσμου, για την καταλλαγή των πάντων, ουρανού και γης, εκπληρώνοντας στους ορισμένους καιρούς «το μυστήριο το απόκρυφο προ των αιώνων και των γενεών». Ο ίδιος «θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξης του, σύμφωνα με την ενέργειά του με την οποία δύναται και να υποτάξει σε αυτόν τα πάντα», «διότι σε αυτόν κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητος σωματικώς». 3. Το δοχείο, λοιπόν, της σοφίας και της θεότητος, ο Χριστός, μεσιτεύοντας «καταλλάσσει τα πάντα με τον Θεό εν αυτώ», «μη λογιζόμενος αμαρτίες», εκπληρώνοντας απόκρυφα μυστήρια με την πίστη της διαθήκης του που είχε προεπαγγελθεί από τον Νόμο και τους προφήτες, κηρυσσόμενος Υιός Θεού, ονομαζόμενος υιός Δαυίδ· διότι είναι και τα δύο, Θεός και άνθρωπος, «μεσίτης Θεού και ανθρώπων», αληθινός «οίκος Θεού», «άγιο ιεράτευμα», χορηγός του Αγίου Πνεύματος που αναγεννά και ανακαινίζει πάλι τα πάντα για τον Θεό, «διότι ο Λόγος έγινε σάρκα, και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς παρά του Πατρός». Η βροχή, όταν συνενώνεται φυσικά με τα δέντρα και τα φυτά, δημιουργεί σώμα και τον κάθε καρπό σύμφωνα με την ομοιότητά του.

Λοιπόν, το 〈ραβδί ή το κλαδί ή ο βλαστός〉 ήταν ο άνθρωπος του Σωτήρα μας που νοείται κατά σάρκα, ενώ ο Θεός Λόγος που κατοικούσε μέσα του φανερώνεται μέσα από όσα ακολουθούν, με τα οποία έχει ειπωθεί: 〈«και θα αναπαυθεί επάνω του το πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού»〉· διότι μέσω αυτών υποδηλώνεται «το πλήρωμα της θεότητος» του Μονογενούς του Θεού, για το οποίο λένε οι Ευαγγελιστές: «από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε», και ο Απόστολος: «διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητος». Διότι, ενώ από τους υπόλοιπους προφήτες ‹ο καθένας είχε λάβει κάποιο ιδιαίτερο χάρισμα›, και από τους αποστόλους ομοίως ο καθένας μετείχε σε κάποιο μέρος «από το πλήρωμα», αυτός είχε «το πλήρωμα της θεότητος», το οποίο κανένας άνθρωπος δεν μπόρεσε ποτέ να χωρέσει, παρά μόνο εκείνος που προφητεύτηκε ότι 〈θα προέλθει από τη ρίζα του Ιεσσαί〉, στον οποίο κατοίκησε το 〈πνεύμα〉 του Θεού, για το οποίο λέει ο Απόστολος: «ο δε Κύριος είναι το 〈πνεύμα〉», 〈πνεύμα σοφίας και συνέσεως〉, και ‹〈σοφία〉› ήταν ο προϋπάρχων 〈Λόγος〉 του Θεού, ‹μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα›· «διότι τα πάντα με 〈σοφία〉 τα εποίησε», και «ο Θεός με τη 〈σοφία〉 θεμελίωσε τη γη», και κατά τον Απόστολο: «ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η 〈σοφία〉 του Θεού».

Γι' αυτό προστίθεται το: 〈τον αποδέχθηκε η ψυχή μου〉· διότι αυτός μόνο ήταν ο 〈εκλεκτός〉 του Θεού, και αυτόν 〈αποδέχθηκε〉 η λεγόμενη 〈ψυχή〉 του Θεού, ⌜εφόσον η Θεία Γραφή συνηθίζει να χρησιμοποιεί καταχρηστικά το όνομα της 〈ψυχής〉 για τον Θεό, όπως ακριβώς συνηθίζει να αναφέρει ανθρωπομορφικά πόδια και χέρια και δάχτυλα και μάτια του Θεού.⌝ 〈έδωσα το Πνεύμα μου σε αυτόν, κρίση στα έθνη θα προβάλει〉. ⌞Θα διαπιστώσεις δε ότι αυτά συμφωνούν με όσα προφητεύτηκαν προηγουμένως για εκείνον που επρόκειτο να προέλθει «από τη ρίζα του Ιεσσαί». Είναι όμως 〈εκλεκτός〉 όχι με τον ίδιο τρόπο όπως οι απόστολοι, επειδή μόνο για αυτόν έχει ειπωθεί το: «τον οποίο διάλεξε 〈η ψυχή〉 μου», αλλά και επειδή ‹το 〈Πνεύμα〉 του Θεού αναπαύθηκε μόνο σε αυτόν›: «διότι σε αυτόν κατοίκησε όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς».⌟ Το 〈Πνεύμα〉 δε που δόθηκε σε αυτόν που προήλθε «〈από〉 τη ρίζα του Ιεσσαί» ήταν ο ίδιος ο Μονογενής Λόγος του Θεού, πράγμα που και ο Απόστολος δήλωνε λέγοντας: «ο δε Κύριος είναι το 〈Πνεύμα〉». ⌜Γι' αυτό, ως ο μόνος που χώρεσε το πατρικό 〈Πνεύμα〉, επιτελεί όλα τα ακόλουθα εξαγγέλλοντας τα περί της καθολικής 〈κρίσεως〉 στα 〈έθνη〉, ώστε να προετοιμαστούν όλοι για τη μέλλουσα 〈κρίση〉 του Θεού.⌝ Γι' αυτό έχει λεχθεί: 〈κρίση στα έθνη θα προβάλει〉. ⌜Έπειτα, επειδή διήλθε τον ανθρώπινο βίο του ήσυχα και πράα, ώστε να μην επιτρέπει ούτε σε εκείνους που θεραπεύονταν από αυτόν να τον κάνουν φανερό σε όλους.⌝ Για τον λόγο αυτό έχει ειπωθεί: 〈δεν θα κραυγάσει ούτε θα υψώσει φωνή, ούτε θα ακουστεί έξω η φωνή του〉, αλλά 〈ούτε τσακισμένο καλάμι θα συντρίψει〉· ⌜διότι έτσι αθόρυβα και ήσυχα θα διέλθει τον βίο του ανάμεσα στους ανθρώπους, ώστε να μη λυπήσει ούτε τον πιο τυχαίο άνθρωπο, τον πιο ταπεινό και αδύναμο από όλους, που παρομοιάζεται με 〈καλάμι〉 εξαιτίας της αδυναμίας του.⌝ αλλά 〈ούτε λινάρι που καπνίζει θα σβήσει〉, ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο: 〈ούτε αμυδρό λινάρι θα σβήσει〉, και σύμφωνα με τον Ακύλα: 〈και αμυδρό λινάρι δεν θα σβήσει〉, και σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα: 〈και αμυδρό στουπί δεν θα σβήσει. ⌜Λινάρι〉 δε που σιγοκαίει θα μπορούσες να πεις ότι είναι κάποιος που υπερηφανεύεται από τον σαρκικό του νου και έχει τυφλωθεί από έπαρση, τον οποίο ειπώθηκε ότι ο προφητευόμενος δεν θα εμποδίσει ούτε θα σταματήσει από την αλαζονεία του.