Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 3:13

ιʹ Εάν κάποιος οργιστεί αναίτια, και δεν παρακαλέσει αμέσως τον αδελφό τον οποίο λύπησε, ώστε να του συγχωρήσει το αμάρτημα που διέπραξε απέναντί του, να αφορίζεται και αυτός για μία εβδομάδα. ιαʹ Εάν κάποιος υβριστεί από αδελφό, και αφού παρακληθεί από τη συνοδεία δεν συγχωρήσει το αμάρτημα, ενθυμούμενος τα λόγια εκείνου που λέει: «Εάν κάποιος έχει μομφή εναντίον κάποιου· όπως ακριβώς και ο Χριστός συγχώρησε», να αφορίζεται και αυτός ομοίως για μία εβδομάδα.

Υπακούστε με, αδελφοί, τώρα που ήρθα σε εσάς και ευαγγελίζομαι την ειρήνη, πριν από όλα και προς όλους, σύμφωνα με την παραγγελία του Κυρίου· και συνεργαστείτε μαζί μου για αυτήν, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, αν κάποιος έχει κάποιο παράπονο εναντίον κάποιου άλλου, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας συγχώρεσε, ώστε να γίνετε υιοί της ειρήνης, δηλαδή υιοί του Θεού.

Αλλά εμείς ας επιδείξουμε έργα αγάπης προς τους εν Χριστώ αδελφούς μας, ελεώντας τους φτωχούς, επαναφέροντας τους πλανημένους, σε όποια πλάνη και φτώχεια κι αν αναφερθείς, υπερασπιζόμενοι τους αδικουμένους, ενισχύοντας εκείνους που είναι καταβεβλημένοι από ασθένεια, είτε το παθαίνουν αυτό εξαιτίας ορατών εχθρών και νοσημάτων, είτε εξαιτίας αόρατων πονηρών πνευμάτων και των παθών της ατιμίας, επισκεπτόμενοι τους φυλακισμένους, αλλά και δείχνοντας ανοχή σε εκείνους που σφάλλουν απέναντί μας, και συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, αν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας συγχώρησε· και γενικά, με κάθε τρόπο και με όλα τα έργα και τα λόγια που έχουμε στη διάθεσή μας, ας επιδείξουμε την αγάπη του ενός προς τον άλλον, για να αξιωθούμε και εμείς την αγάπη του Θεού και να ευλογηθούμε από Αυτόν, και να κληρονομήσουμε την ουράνια και αιώνια βασιλεία, η οποία μας έχει υποσχεθεί και έχει ετοιμαστεί για εμάς από την δημιουργία του κόσμου.

Αλλά εμείς ας διαφυλάξουμε τους εαυτούς μας σε ομόνοια, συνδεόμενοι με τη μεταξύ μας ειρήνη και απέχοντας από τη μανία του ενός εναντίον του άλλου, η οποία παραδίδει και τις ψυχές και τα σώματα στην απώλεια. Ναι, αδελφοί, σας παρακαλώ, ας συγχωρήσει ο ένας τον άλλον, εάν κάποιος έχει κάποια μομφή εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας συγχώρησε, ώστε, παραμένοντας ατάραχοι όχι μόνο στους ναούς του Θεού, αλλά και στα σπίτια και στην αγορά, να δοξάζουμε ομόψυχα με ένα στόμα τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς. Βεβαίως, στον πονηρό κατάλογο των ολέθριων παθών που σχετίζονται με την ηδονή και την οδύνη, ανήκουν και άλλα τέτοια, τα οποία δεν είναι ούτε ανώδυνα ούτε ευχάριστα, αλλά έχουν την αφορμή της γενέσεώς τους τρόπον τινά σύμμικτη από αντίθετα στοιχεία, όπως είναι η ειρωνεία και η κολακεία, ο δόλος και η υποκρισία.

Γι' αυτό λέει κάποιος από τους προφήτες: «όπως έπραξες, έτσι θα γίνει και σε σένα· η ανταπόδοσή σου θα επιστρέψει στο κεφάλι σου». Αλλά ας μην περιμένουμε τον έλεγχο, ούτε την οργή, ούτε την καταδίκη, αδελφοί, αλλά ας ενδυθούμε, όπως λέει ο απόστολος, σπλάχνα οικτιρμών, και επιδεικνύοντας τη συμπόνια και με λόγια και με σκέψεις και με πράξεις, ας γίνουμε μεταξύ μας, όπως πάλι ο ίδιος διδάσκει, καλοί, εύσπλαχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς συγχώρεσε· διότι έτσι και αυτή η χάρη του Χριστού με βεβαιότητα θα παραμείνει σε εμάς, και μάλιστα θα χρησιμεύσει ως αρραβώνας για τις μελλοντικές άρρητες επαγγελίες.

Ας ειρηνεύσουμε με τους εαυτούς μας, υποτάσσοντας τη σάρκα στο πνεύμα, επιλέγοντας τον κατά συνείδηση τρόπο ζωής και διατηρώντας τον εσωτερικό κόσμο των λογισμών μας σε κόσμια και ευλαβική κίνηση. Διότι έτσι θα διαλύσουμε την εσωτερική μας και πραγματικά εμφύλια εξέγερση (Ας ειρηνεύσουμε μεταξύ μας «ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον και συγχωρώντας αμοιβαία, εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου άλλου, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας συγχώρησε», και επιδεικνύοντας έλεος ο ένας προς τον άλλον, το οποίο θα πηγάζει από την αμοιβαία αγάπη μας, όπως ακριβώς και ο Χριστός από μόνη την αγάπη Του για εμάς μάς ελέησε και κατέβηκε μέχρι εμάς για χάρη μας). Διότι έτσι, μέσω της δικής Του βοήθειας και χάρης, αφού ανορθωθούμε από την πτώση της αμαρτίας και υψωθούμε μέσω των αρετών, «θα έχουμε το πολίτευμά μας στους ουρανούς», από τους οποίους προσδοκούμε και την ελπίδα, τη λύτρωση από τη φθορά και την απόλαυση των ουράνιων και αιώνιων αγαθών ως τέκνα του επουράνιου Πατέρα.

Αλλά οι μεν Ιουδαίοι αποδείχθηκαν αγνώμονες απέναντι σε αυτή την ευεργεσία, ενώ από τα έθνη όσοι επέστρεψαν από τη μάταιη οδό τους και τις προηγούμενες πονηρές συνήθειές τους έδωσαν δόξα στον Θεό, όχι μόνο ομολογώντας τη σωτηρία και ανακηρύσσοντας το μέγα έλεος Εκείνου που, λόγω του άφατου πελάγους της φιλανθρωπίας Του, κένωσε τον Εαυτό Του για χάρη μας φτάνοντας μέχρι εμάς, αλλά και υπακούοντας στις εντολές Του και ζώντας σύμφωνα με αυτές, και μέσα από αυτή την πολιτεία πορευόμενοι προς την ειρήνη, δηλαδή ειρηνεύοντας με τον εαυτό τους, μεταξύ τους και με τον Θεό. Με τον Θεό ειρηνεύουν πράττοντας τα ευάρεστα σε Αυτόν, ζώντας με σωφροσύνη, φιλαλήθεια, δικαιοσύνη, «προσκαρτερώντας με προσευχές και δεήσεις», «άδοντας και ψάλλοντας μέσα στις καρδιές μας», και όχι μόνο με τα χείλη. Με τον εαυτό μας, υποτάσσοντας τη σάρκα στο πνεύμα, επιλέγοντας τον βίο που είναι σύμφωνος με τη συνείδηση και διατηρώντας τον εσωτερικό μας κόσμο των λογισμών να κινείται με κοσμιότητα και αγνότητα. Και μεταξύ μας, «ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον και συγχωρώντας, εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Χριστός μας συγχώρησε», και επιδεικνύοντας έλεος ο ένας προς τον άλλον από την αγάπη που έχουμε μεταξύ μας, όπως ακριβώς και ο Χριστός, μόνο από την αγάπη Του προς εμάς, μας ελέησε και κατήλθε μέχρι εμάς για χάρη μας.

Καλοσύνη, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία· να ανέχεστε ο ένας τον άλλον και να συγχωρείτε μεταξύ σας, εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου άλλου· όπως ακριβώς και ο Χριστός σας συγχώρησε, έτσι να κάνετε και εσείς. Πάλι μιλάει αναλυτικά· διότι από την καλοσύνη προέρχεται η ταπεινοφροσύνη, και από αυτήν η μακροθυμία. «Να ανέχεστε», λέει, «ο ένας τον άλλον», δηλαδή, να παραβλέπετε τα σφάλματα.

Τους αποκαλεί υιούς απειθείας, στερώντας τους από κάθε συγγνώμη και αποδεικνύοντας ότι επειδή δεν υπάκουσαν βρίσκονται μέσα σε αυτά. «Στα οποία», λέει, «κι εσείς περιπατήσατε κάποτε και υπακούσατε». Δείχνει ότι ήταν ακόμη μέσα σε αυτά, και τους εγκωμιάζει λέγοντας τα εξής: «Τώρα όμως αποβάλετε κι εσείς τα πάντα, την οργή, τον θυμό, την κακία, τη βλασφημία, την αισχρολογία». Δεν στρέφει τον λόγο εναντίον τους, αλλά προς άλλους, ώστε να μην τους πληγώσει. Και ως βλασφημία εννοεί τις λοιδορίες, όπως ακριβώς ονομάζει θυμό την πονηρία. Σε άλλο σημείο δε, για να τους φέρει σε συναίσθηση, λέει ότι «είμαστε μέλη ο ένας του άλλου». Τους παρουσιάζει σχεδόν ως δημιουργούς των ανθρώπων, εφόσον τον μεν παλαιό άνθρωπο τον αποβάλλουν, τον δε νέο τον αποδέχονται. Εκεί έκανε λόγο για «μέλη», ενώ εδώ λέει για «τα πάντα», εννοώντας την καρδιά, τον θυμό, το στόμα, τη βλασφημία, τα μάτια, την πορνεία, την πλεονεξία, τα χέρια και τα πόδια, το ψεύδος, την ίδια τη διάνοια και τον παλαιό νου. Μία βασιλική μορφή υπάρχει, αυτή του Χριστού. Μου φαίνεται πως αυτοί, προς τους οποίους απευθύνεται, προέρχονται μάλλον από τους εθνικούς, και δείχνει ότι τα μέλη έχουν μία βασιλική μορφή, έστω και αν το ένα είναι μεγαλύτερο και το άλλο μικρότερο. Διότι, όπως ακριβώς το χώμα, που είναι άμμος, αφού χάσει πρώτα τη δική του μορφή, ύστερα γίνεται χρυσός· και όπως το μαλλί των προβάτων, όποιο κι αν είναι, παίρνει διαφορετική όψη και αποκρύπτει την προηγούμενη· έτσι ακριβώς γίνεται και με τον πιστό. «Να ανέχεστε», λέει, «ο ένας τον άλλον».

Επομένως, εσύ είσαι κύριος του να θυμηθεί ή να μη θυμηθεί ο Θεός. Γι' αυτό και ο Παύλος παραγγέλλει να δίνουμε συγχώρεση, εάν κάποιος έχει μομφή εναντίον κάποιου· και όχι απλώς να συγχωρούμε, αλλά με τέτοιον τρόπο ώστε να μην απομένουν ούτε υπολείμματα (μνησικακίας). Επειδή και ο Χριστός όχι μόνο δεν εξέθεσε φανερά τα αμαρτήματά μας, αλλά ούτε και σε εμάς τους ίδιους που σφάλαμε δεν τα υπενθύμισε, ούτε είπε: «Αμάρτησες κάνοντας αυτά και αυτά»· αντίθετα, και συγχώρεσε και εξάλειψε το χειρόγραφο των αμαρτιών μας, χωρίς να μας καταλογίσει τα παραπτώματα, καθώς και αυτό το δήλωσε ο Παύλος. Αυτό ακριβώς ας πράττουμε και εμείς, και ας εξαλείφουμε τα πάντα από τη διάνοιά μας. Και αν μεν έχει γίνει κάποιο καλό από εκείνον που μας ελύπησε, αυτό μόνο ας αναλογιζόμαστε· εάν όμως έπραξε κάτι λυπηρό και επαχθές, ας το αποβάλλουμε και ας το εξαλείφουμε με τέτοιον τρόπο, ώστε να μην απομένει πλέον ούτε ίχνος.

Κάθε, λέει, πικρία και οργή και θυμός και κραυγή ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία· να γίνεστε δε μεταξύ σας χρηστοί, εύσπλαγχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον· εάν κάποιος έχει μομφή εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Θεός σας συγχώρησε εν Χριστώ. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού. Βλέπετε τι λογής είναι ο πράος; Τίνος ονομάζεται μιμητής; Όχι των αγγέλων, όχι των αρχαγγέλων, αλλά του Δεσπότη των πάντων. Αν και εκείνοι είναι πραότατοι και γεμάτοι από κάθε αρετή· παρ' όλα αυτά ο Παύλος ονόμασε τους ήμερους ανθρώπους ζηλωτές του Θεού, ώστε, μέσω του μεγέθους αυτής της τιμής, να διδάξει τους ακροατές να είναι πραότατοι, προκειμένου καθένας που υβρίζεται ή πάσχει κάτι άλλο δεινό, να υπομένει με πραότητα τις λοιδορίες και να συγκρατεί την οργή του, γνωρίζοντας ότι, με το να συγκρατεί την οργή του, πρόκειται να ακολουθήσει τον Θεό. Διότι ποια είναι άραγε τα έργα του Θεού; Από ψηλά βλέπει και ακούει τα πάντα, ενώ ανάμεσα σε όσα λέγονται και πράττονται στη γη, συμβαίνουν πολλά αδικήματα. Υπάρχουν δε κάποιοι που έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο ασέβειας, ώστε να βλασφημούν τον Θεό όταν θλίβονται από τις καταστάσεις της ζωής, και κοιτάζοντας προς τον ουρανό δεν παραλείπουν καμία υβριστική λέξη· ο Θεός όμως τους ανέχεται, και παρότι έχει τόσο μεγάλη δύναμη για να τιμωρήσει τους ασεβείς, δεν τους τιμωρεί. Εάν δε ο Θεός τιμωρούσε όλους όσους αμαρτάνουν, ελάχιστοι θα ήταν αυτοί που θα διασώζονταν, και οι ζωντανοί δεν θα αρκούσαν καν για τις ταφές των νεκρών. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ: Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;

Δεν πρέπει, λοιπόν, λέει, ούτε οι πιστοί που απέφυγαν την οργή να επιδίδονται σε αυτά τα έργα, στα οποία επιδιδόσασταν παλαιότερα, όταν ζούσατε αυτήν τη ζωή, την οποία σας συμβουλεύουμε να αποβάλετε. «Αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του.» Συνοψίζοντας, λέει ότι γενικά πρέπει να υπάρξει μεταβολή των παλαιών τρόπων συμπεριφοράς. Διότι ονομάζει παλαιό άνθρωπο τον παλαιό τρόπο ζωής, αυτόν που επήλθε εξαιτίας της πτώσεως. «Και αφού ενδυθείτε τον νέο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση, σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε, όπου δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος, περιτομή και ακροβυστία, βάρβαρος, Σκύθης, δούλος, ελεύθερος, αλλά τα πάντα και σε όλους είναι ο Χριστός. Ενδυθείτε, λοιπόν, ως εκλεκτοί του Θεού, άγιοι και αγαπημένοι, σπλάχνα οικτιρμού, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία, δείχνοντας ανοχή ο ένας στον άλλον και συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου· όπως ακριβώς ο Χριστός σας συγχώρησε, έτσι να κάνετε και εσείς. Και πάνω από όλα αυτά, να ενδυθείτε την αγάπη, η οποία είναι ο σύνδεσμος της τελειότητας.» Όπως δηλαδή ονομάζει παλαιό άνθρωπο την πονηρία που εισήλθε σε εμάς από την πτώση, έτσι ονομάζει και νέο την κατά Χριστόν πολιτεία, ώστε όλοι να είναι μιμητές του Χριστού, όπως ακριβώς και ο Ιουδαίος, και ο Έλληνας και ο Βάρβαρος, και ο δούλος, τους οποίους όλους επιθυμεί να γίνουν ομοιώματά Του. «

Ας μην απολειφθούμε, λοιπόν, από την αγία Εκκλησία του Θεού, η οποία περιλαμβάνει τόσα πολλά μυστήρια της σωτηρίας μας, σύμφωνα με την αγία διάταξη των θείων συμβόλων που τελούνται σε αυτήν. Δι' αυτών των μυστηρίων, η Εκκλησία διαπλάθει κατά Χριστόν τον καθένα από εμάς –ιδιαίτερα αυτόν που πολιτεύεται άριστα ανάλογα με τις δυνάμεις του– και φέρνει σε φανέρωση το χάρισμα της υιοθεσίας που δόθηκε διά του αγίου βαπτίσματος εν Αγίω Πνεύματι. Απεναντίας, με κάθε δύναμη και προθυμία ας αναδείξουμε τους εαυτούς μας άξιους των θείων χαρισμάτων, ευαρεστώντας τον Θεό με τα αγαθά έργα, χωρίς να αναστρεφόμαστε «όπως τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό, παραδομένοι στα πάθη της επιθυμίας», αλλά, καθώς λέει ο άγιος Απόστολος, «αφού νεκρώσουμε τα μέλη μας που βρίσκονται στη γη: την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας, καθώς και κάθε οργή και θυμό και αισχρολογία και ψεύδος», και, για να μιλήσουμε με συντομία, «αφού απεκδυθούμε όλον τον παλαιό άνθρωπο, ο οποίος φθείρεται από τις απατηλές επιθυμίες, μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, ας περιπατήσουμε αξίως του Θεού, ο οποίος μας κάλεσε στη δική Του βασιλεία και δόξα· ενδυόμενοι σπλάχνα οικτιρμού, χρηστότητα, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία· ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη και συγχωρώντας αμοιβαία εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον άλλου, όπως ακριβώς και ο Κύριος μας συγχώρησε, και πάνω σε όλα αυτά έχοντας τον σύνδεσμο της τελειότητας, την αγάπη και την ειρήνη, στην οποία και κληθήκαμε σε ένα σώμα», και, για να το πω συνοπτικά, ενδυόμενοι «τον νέο άνθρωπο, ο οποίος ανακαινίζεται προς επίγνωση κατ᾽ εικόνα Εκείνου που τον έκτισε».

Ας μην απομακρυνθούμε, λοιπόν, από την αγία Εκκλησία του Θεού, η οποία περιέχει τόσα μυστήρια της σωτηρίας μας μέσα από την αγία διάταξη των θείων συμβόλων που τελούνται σε αυτήν. Μέσα από αυτά η Εκκλησία, αναδημιουργώντας κατά Χριστόν τον καθένα από εμάς που πολιτεύεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο ανάλογα με τις δυνάμεις του, φέρνει σε φανέρωση το χάρισμα της υιοθεσίας που δόθηκε μέσω του αγίου βαπτίσματος εν Αγίω Πνεύματι, καθώς αυτό τελειοποιείται κατά Χριστόν. Αντίθετα, με κάθε δύναμη και προθυμία ας παραστήσουμε τους εαυτούς μας άξιους των θείων χαρισμάτων, ευαρεστώντας τον Θεό μέσω αγαθών έργων, και μη ζώντας όπως τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό, παραδομένοι στο πάθος της επιθυμίας, αλλά όπως λέει ο άγιος απόστολος: Νεκρώνοντας τα μέλη μας που βρίσκονται στη γη, δηλαδή την πορνεία, την ακαθαρσία, το πάθος, την κακή επιθυμία, και την πλεονεξία, η οποία είναι ειδωλολατρία, εξαιτίας των οποίων έρχεται η οργή του Θεού στους υιούς της απείθειας. Αφού αποβάλουμε κάθε οργή και θυμό και αισχρολογία και ψεύδος, και, για να το πω σύντομα, ολόκληρο τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, μαζί με τις πράξεις και τις επιθυμίες του, ας περπατήσουμε επάξια ενώπιον του Θεού που μας κάλεσε στη δική του βασιλεία και δόξα, ντυμένοι με σπλάχνα οικτιρμού, καλοσύνη, ταπεινοφροσύνη, πραότητα, μακροθυμία —δείχνοντας ανοχή ο ένας στον άλλον με αγάπη και συγχωρώντας ο ένας τον άλλον, εάν κάποιος έχει παράπονο εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Χριστός μάς συγχώρεσε— και πάνω από όλα αυτά ας ντυθούμε τον σύνδεσμο της τελειότητας, την αγάπη και την ειρήνη, στην οποία και κληθήκαμε σε ένα σώμα, και, για να το πω συνοπτικά, τον νέο άνθρωπο που ανακαινίζεται προς πλήρη επίγνωση σύμφωνα με την εικόνα Εκείνου που τον έκτισε. Διότι, εάν ζούμε με αυτόν τον τρόπο, θα μπορέσουμε να φτάσουμε στην εκπλήρωση των θείων επαγγελιών με αγαθή ελπίδα, και να γεμίσουμε από την επίγνωση του θελήματός του με κάθε σοφία και πνευματική σύνεση, καρποφορώντας και αυξανόμενοι στην επίγνωση του Κυρίου, ενδυναμωμένοι με κάθε δύναμη σύμφωνα με το κράτος της δόξας του, για κάθε οικοδομή και μακροθυμία, ευχαριστώντας με χαρά τον Πατέρα, ο οποίος μας έκανε άξιους να συμμετάσχουμε στη μερίδα της κληρονομιάς των αγίων μέσα στο φως.