Πατερικές αναφορές στο ΠΡΟΣ ΚΟΛΟΣΣΑΕΙΣ 3:16

Όπως είναι γραμμένο: τολμηροί, αυθάδεις, δεν τρέμουν να βλασφημούν τις ένδοξες δυνάμεις, τη στιγμή που οι Άγγελοι, αν και είναι ανώτεροι σε ισχύ και δύναμη, δεν φέρνουν εναντίον τους βλάσφημη κρίση. Αυτοί όμως, σαν άλογα ζώα, που έχουν γεννηθεί από τη φύση τους για να πιάνονται και να φθείρονται, βλασφημώντας για πράγματα που αγνοούν, θα φθαρούν μέσα στην ίδια τους τη φθορά, λαμβάνοντας τον μισθό της αδικίας. Εσύ όμως, ενώ είσαι άνθρωπος, δεν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου; Ή νομίζεις ότι η πράξη σου αυτή συνιστά ανδραγαθία; Όχι, σου λέω· αλλά σε όλεθρο και απώλεια θα καταλήξει για σένα αυτή η πράξη, διότι μολύνεις και τις ψυχές άλλων, γινόμενος συνεργός του Σατανά. Ενώ ο Απόστολος λέει: να διδάσκετε και να νουθετείτε ο ένας τον άλλον με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές, ψάλλοντας με την καρδιά σας προς τον Κύριο· εσύ, αντί γι' αυτά, διδάσκεις τα αντίθετα, δυσφημίες και όρκους. Και καθιστάς τον εαυτό σου και όσους σε μιμούνται στην αφροσύνη σου υιούς της γέεννας, διότι το στόμα, το οποίο ο Θεός δημιούργησε για τη δική Του δοξολογία, εσύ το γέμισες με πικρία.

Εις το τέλος· υπέρ των υιών Κορέ ψαλμός. Διότι ο Θεός, ως αγαθός, δεν ήθελε να αποβάλει τον Ιουδαϊσμό, αλλά, επειδή είδε τη σκληροκαρδία τους, εισήγαγε στη θέση του τα έθνη. Πάντα τα έθνη: Προτροπή προς τα έθνη, ώστε να συνδεθούν στενά, κρατώντας το ένα το άλλο και προτρέποντας το ένα το άλλο προς την πίστη. Αλαλάξατε: Ψάλλοντας, λέει, με ψαλμούς και ύμνους στις καρδιές σας, καθώς λέει ο απόστολος. Ότι Κύριος: Φοβερός ως Θεός, προερχόμενος από τους κόλπους του Πατρός· βασιλιάς, καθώς συγκρατεί (κρατά) ολόκληρη τη γη στη χούφτα του. Υπέταξεν: Ο λόγος αναφέρεται στους αποστόλους· διότι σε αυτούς υποτάχθηκαν όλα τα έθνη και οι λαοί μέσω του κηρύγματος. Εξελέξατο: Εννοεί τα έθνη, επειδή έγιναν σύσσωμα και συγκληρονόμα, σύμφωνα με τον απόστολο Παύλο. Την καλλονήν: Τον πιστό λαό.

Και ο Παύλος πάλι έλεγε: «Διά της υπομονής και της παρηγορίας των Γραφών να έχουμε την ελπίδα»· και πάλι: «Κάθε Γραφή είναι θεόπνευστη και ωφέλιμη»· και: «Ο λόγος του Χριστού ας κατοικεί μέσα σας πλούσια». Και ο προφήτης: «Στον νόμο Του θα μελετά ημέρα και νύχτα»· και αλλού πάλι: «Κάθε ομιλία σου ας αφορά τον νόμο του Υψίστου».

Ομιλία Θ΄. Ο λόγος του Χριστού ας κατοικεί μέσα σας πλούσια· με κάθε σοφία να διδάσκετε και να νουθετείτε ο ένας τον άλλον με ψαλμούς και ύμνους και με ωδές πνευματικές, ψάλλοντας με χάρη μέσα στις καρδιές σας προς τον Κύριο. Και καθετί, οτιδήποτε κι αν κάνετε με λόγια ή με έργα, όλα να τα κάνετε στο όνομα του Κυρίου Ιησού, ευχαριστώντας μέσω αυτού τον Θεό και Πατέρα.

Αφού προέτρεψε να είμαστε ευγνώμονες, δείχνει και τον δρόμο. Ποιος είναι ακριβώς αυτός ο δρόμος; Αυτός για τον οποίο σας μιλήσαμε προηγουμένως. Τι λέγοντας; «Ο λόγος του Χριστού ας ενοικεί μέσα σας πλούσια». Ή μάλλον όχι μόνο αυτόν τον δρόμο, αλλά και άλλον. Διότι εγώ μεν είπα ότι πρέπει να φέρνουμε στον νου μας εκείνους που έχουν υποστεί τα πιο δεινά και να αναλογιζόμαστε εκείνους που υπέμειναν χειρότερα από όσα πάθαμε εμείς, και να ευχαριστούμε τον Θεό για το ότι δεν μας συνέβησαν εκείνα· αυτός όμως τι λέει; «Ο λόγος του Χριστού ας ενοικεί μέσα σας πλούσια»· δηλαδή, η διδασκαλία, τα δόγματα, η προτροπή, σύμφωνα με τα οποία λέει ότι η παρούσα ζωή δεν είναι τίποτα, ούτε και τα αγαθά της. Διότι, εάν τα κατανοήσουμε αυτά, δεν θα υποκύψουμε σε καμία δυσκολία. «Ας ενοικεί», λέει, «μέσα σας πλούσια», όχι απλώς, αλλά με πολλή αφθονία. Ακούστε όσοι ζείτε στον κόσμο και προΐστασθε γυναίκας και παιδιών, πώς προπάντων και σε εσάς επιτρέπει να διαβάζετε τις Γραφές· και όχι απλώς ούτε όπως τύχει, αλλά με πολλή επιμέλεια.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που είναι πλούσιος σε χρήματα μπορεί να υπομείνει ζημία και καταδίκη, έτσι και εκείνος που πλουτίζει με τα δόγματα της φιλοσοφίας, όχι μόνο τη φτώχεια, αλλά και όλες τις συμφορές θα τις υπομείνει εύκολα, και μάλιστα ευκολότερα από τον πρώτο. Επειδή στην πρώτη περίπτωση, με την κάλυψη της ζημίας, είναι αναπόφευκτο ο πλούσιος να υφίσταται μείωση της περιουσίας του και να δοκιμάζεται· και αν το πάθει αυτό πολλές φορές, δεν θα μπορεί πλέον να το αντέξει. Εδώ όμως δεν συμβαίνει έτσι· διότι δεν ξοδεύουμε τους υγιείς λογισμούς, όταν πρέπει να υπομείνουμε κάτι από τα ανεπιθύμητα, αλλά παραμένουν παντοτινά. Και πρόσεξε τη σύνεση αυτού του μακαρίου· δεν είπε απλώς: «Ο λόγος του Χριστού ας είναι μέσα σας», αλλά τι είπε; «Ας κατοικεί», και μάλιστα «πλούσια». «Διδάσκοντας και νουθετώντας τους εαυτούς σας με κάθε σοφία». Ονομάζει την αρετή σοφία· και δικαιολογημένα· διότι και η ταπεινοφροσύνη, και η ελεημοσύνη, και όσα παρόμοια υπάρχουν, είναι σοφία· όπως ακριβώς τα αντίθετά τους είναι ανοησία· επειδή και η σκληρότητα προέρχεται από την ανοησία. Γι' αυτό σε πολλά σημεία ονομάζει κάθε αμαρτία αφροσύνη. Λέει, συγκεκριμένα: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του· δεν υπάρχει Θεός»· και πάλι: «Βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου». Διότι τι πιο ανόητο υπάρχει, πες μου, από εκείνον που, ενώ ντύνει τον εαυτό του με ενδύματα, παραβλέπει τους αδελφούς του που είναι γυμνοί; Από εκείνον που τρέφει σκυλιά, ενώ αδιαφορεί για την εικόνα του Θεού που λιμοκτονεί; Από εκείνον που, ενώ είναι απόλυτα πεπεισμένος ότι τα ανθρώπινα πράγματα είναι ένα τίποτα, είναι προσκολλημένος σε αυτά σαν να ήταν αθάνατα;

Όλα τα επιρρίπτετε σε εμάς. Εσείς θα έπρεπε να μαθαίνετε μόνο από εμάς· ενώ οι γυναίκες από εσάς, και τα παιδιά από εσάς· αλλά όλα τα εγκαταλείπετε σε εμάς. Γι' αυτό ο κόπος είναι πολύς. «Διδάσκοντας», λέγει, «και νουθετώντας τους εαυτούς σας με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές». Δες και το ανεπαχθές του Παύλου.

Και θα βρεις εκεί πολύ περισσότερα φιλοσοφημένα διδάγματα από αυτά· όπως, για παράδειγμα, ότι δεν πρέπει να κακολογούμε. «Αυτόν που κακολογεί», λέει, «κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εκδίωκα». Ποιος είναι ο ύμνος των επουρανίων, τι λένε τα Χερουβίμ, το γνωρίζουν οι πιστοί. Τι έλεγαν οι άγγελοι κάτω; «Δόξα εν υψίστοις Θεώ». Γι' αυτόν τον λόγο, μετά τις ψαλμωδίες ακολουθούν οι ύμνοι, ως κάτι το τελειότερο: «Με ψαλμούς», λέει, «με ύμνους, με ωδές πνευματικές, ψάλλοντας με τη χάρη μέσα στις καρδιές σας προς τον Θεό». Με αυτό εννοεί είτε ότι ο Θεός μας τα έδωσε αυτά κατά χάριν, είτε εννοεί τις ωδές που ψάλλονται εν χάριτι, είτε να νουθετούμε και να διδάσκουμε τους εαυτούς μας εν χάριτι, είτε ότι κατείχαν αυτά τα χαρίσματα μέσω της χάριτος, είτε αποτελεί επεξήγηση.

Από τη χάρη του Πνεύματος, λέει. Ψάλλοντας μέσα στις καρδιές σας προς τον Θεό. Όχι απλώς, λέει, με το στόμα, αλλά με προσοχή. Διότι αυτό σημαίνει να ψάλλει κανείς στον Θεό, ενώ το άλλο σημαίνει να ψάλλει στον αέρα· γιατί η φωνή απλώς διασκορπίζεται. Όχι για επίδειξη, λέει. Ακόμη κι αν βρίσκεσαι στην αγορά, μπορείς να συγκεντρωθείς στον εαυτό σου και να ψάλλεις στον Θεό, χωρίς να σε ακούει κανένας. Επειδή και ο Μωυσής έτσι προσευχόταν, και εισακούστηκε· διότι του λέει: «Γιατί κραυγάζεις προς εμένα;». Καίτοι δεν είχε πει τίποτα, αλλά κραύγαζε νοερά με συντετριμμένη καρδιά· γι' αυτό και τον άκουσε μόνο ο Θεός. Διότι δεν εμποδίζεται κανείς να προσεύχεται από καρδιάς ακόμη και όταν περπατά, και να βρίσκεται στα άνω. Και οτιδήποτε κι αν κάνετε, λέει, με λόγο ή με έργο, όλα να τα κάνετε στο όνομα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ευχαριστώντας μέσω αυτού τον Θεό και Πατέρα. Διότι, εάν πράττουμε έτσι, τίποτα δεν θα είναι μιαρό, τίποτα ακάθαρτο, οπουδήποτε επικαλείται ο Χριστός. Εάν τρως, εάν πίνεις, εάν έρχεσαι σε γάμο, εάν ταξιδεύεις, όλα να τα πράττεις στο όνομα του Θεού· δηλαδή, επικαλούμενος αυτόν ως βοηθό· σε όλα, πρώτα να προσεύχεσαι σε αυτόν, και έπειτα να καταπιάνεσαι με τα έργα. Θέλεις να πεις κάτι; Αυτό να προτάσσεις.

Και ο Παύλος τα ίδια προτρέπει λέγοντας: Ο λόγος του Χριστού ας ενοικεί μέσα σας πλούσια. Αλλά τι απαντούν σε αυτά όσοι είναι πιο παράλογοι και από τους κηφήνες; «Κάθε ευλογημένη ψυχή είναι απλή»· και, «Όποιος πορεύεται με απλότητα, πορεύεται με ασφάλεια». Διότι αυτή είναι η αιτία όλων των κακών, το ότι οι πολλοί δεν γνωρίζουν να παραθέτουν ούτε τις μαρτυρίες των Γραφών όπως αρμόζει. Επειδή δεν εννοεί εδώ τον ανόητο, ούτε εκείνον που δεν γνωρίζει τίποτα, αλλά τον άδολο, εκείνον που δεν πράττει το κακό, τον συνετό.

Το να κρίνει, όμως, κανείς και να διορθώνει με αγάπη, και να ελευθερώνει τον αδικούμενο από το χέρι αυτού που τον αδικεί, και να γίνεται πατέρας των αδυνάτων, και μάτι για τους τυφλούς, και πόδι για τους χωλούς, όπως έχει ειπωθεί, είναι πράξη ευσεβής και δίκαιη όταν γίνεται με την πρέπουσα νουθεσία και παραίνεση· όπως λέει ο μακάριος Απόστολος: «Επί τρία χρόνια, νύχτα και μέρα, δεν σταμάτησα να νουθετώ με δάκρυα τον καθένα από εσάς». Ο Χριστιανός, εξάλλου, πρέπει να αποφεύγει τα αισχρά κέρδη, να είναι περισσότερο ευλαβής και όσιος, και να δίνει προσοχή στην ανάγνωση, στην παράκληση, στη νουθεσία και στη διδασκαλία σύμφωνα με τα γραφόμενα: «Διδάσκοντας και νουθετώντας τους εαυτούς σας με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές, ψάλλοντας με χάρη μέσα στην καρδιά σας προς τον Κύριο»· να τιμούμε και εκείνους που μας γέννησαν, για να ζήσουμε πολλά χρόνια πάνω στη γη, και να μην κακολογούμε τον πατέρα ή τη μητέρα μας, αλλά να προνοούμε για τους δικούς μας, και μάλιστα για τους οικείους της πίστεως. Και αυτός που δεν απουσιάζει από τις εκκλησιαστικές συγκεντρώσεις, δηλαδή από τις κοινές συνάξεις και προσευχές, αλλά και δημόσια, ενώπιον όλου του λαού, αναπέμπει τις προσευχές του στον Θεό, και δεν περιφρονεί τις σοφές παραινέσεις ή τα θεοσεβή διδάγματα, ούτε θεωρεί απίστευτα ή αδύνατα τα θαύματα και τα έργα του Θεού που ενεργούνται σε κάθε γενεά, δεν κάνει τέτοιους συλλογισμούς.

Αλλά αυτά, λέγει κάποιος, διατάσσονται στους ιερείς· διότι και ο λόγος μας τώρα αναφέρεται στους ιερείς. Το ότι όμως απευθύνονται και στους ποιμαινομένους, άκουσε τι συμβουλεύει πάλι σε άλλους, σε άλλη επιστολή του: «Ο λόγος του Χριστού ας ενοικεί μέσα σας πλούσια με κάθε σοφία». Και πάλι: «Ο λόγος σας να είναι πάντοτε γεμάτος χάρη, αρτυμένος με αλάτι, ώστε να γνωρίζετε πώς πρέπει να απαντάτε στον καθένα ξεχωριστά». Και το να είναι έτοιμοι προς απολογία έχει λεχθεί προς όλους, ενώ γράφοντας στους Θεσσαλονικείς λέει: «Να οικοδομείτε, λέγει, ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς και κάνετε». Όταν όμως ομιλεί για τους ιερείς λέει: «Οι πρεσβύτεροι που προΐστανται καλώς ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στον λόγο και στη διδασκαλία». Διότι αυτός είναι ο τελειότερος όρος της διδασκαλίας, όταν δηλαδή, και με όσα πράττουν και με όσα λέγουν, καθοδηγούν τους μαθητευομένους προς τον μακάριο βίο που όρισε ο Χριστός· διότι δεν αρκεί η πράξη από μόνη της για τη διδασκαλία. Και ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, αλλά του ίδιου του Σωτήρος: «Εκείνος που θα τα εφαρμόσει, λέγει, και θα τα διδάξει, αυτός θα ονομαστεί μέγας». Εάν λοιπόν η πράξη αποτελούσε από μόνη της διδασκαλία, η δεύτερη λέξη θα είχε τεθεί περιττώς· διότι θα αρκούσε να πει μόνο: «όποιος τα εφαρμόσει».

Και η ειρήνη του Θεού ας πρυτανεύει στις καρδιές σας, στην οποία και κληθήκατε σε ένα σώμα· και να είστε ευγνώμονες. Ο λόγος του Χριστού ας κατοικεί μέσα σας πλούσια με κάθε σοφία, διδάσκοντας και νουθετώντας ο ένας τον άλλον με ψαλμούς και ύμνους και πνευματικές ωδές, ψάλλοντας με χάρη μέσα στην καρδιά σας προς τον Κύριο. Και καθετί, οτιδήποτε κι αν κάνετε με λόγο ή με έργο, όλα να τα κάνετε στο όνομα του Κυρίου Ιησού, ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα μέσω αυτού. Οι γυναίκες, να υποτάσσεστε στους συζύγους σας, όπως αρμόζει εν Κυρίω.

Διότι, όπως ακριβώς εάν υπάρχει σε ένα έρημο βουνό ένα οίκημα χριστιανικού μοναστηριού, όπου προηγουμένως λύκοι, άγρια θηρία και φοβερά ερπετά αυλίζονταν και φώλιαζαν, όταν ανοικοδομηθεί και εξημερωθεί όλος ο τόπος, τότε πλέον εκεί γίνονται αδιάλειπτοι «ψαλμοί, ύμνοι, ωδές πνευματικές», πνευματική ευωχία και αγαλλίαση προς τον Κύριο. Έτσι και η ψυχή, όταν είναι έρημη από τον Θεό εξαιτίας της παραβάσεως του Αδάμ και βρίσκεται στην αγριότητα των παθών, μέσα στη λογική γη της καρδιάς της βόσκουν, αυλίζονται και φωλιάζουν κακά θηρία, φοβεροί λύκοι και πάμπολλα ερπετά των πονηρών πνευμάτων, τα οποία φανερώνουν την ενέργειά τους μέσω των φαύλων και πονηρών λογισμών. Όταν όμως έλθει ο εξημερωτής των άγριων τόπων της ψυχής και εξολοθρευτής των νοερών θηρίων και ερπετών, ο Κύριος, και οικοδομήσει την οικία της ψυχής εν Πνεύματι και εξημερώσει όλη τη λογική γη της με τις ίδιες τις αρετές του Πνεύματος και κατασκηνώσει και κάνει την κατοικία Του σε αυτήν, τότε εκεί επιτελούνται αδιαλείπτως προσευχές και προσκυνήσεις προς τον Θεό «εν πνεύματι και αληθεία». Τότε «ψαλμοί, ύμνοι, ωδές πνευματικές» αναπέμπονται από την ψυχή στους ουρανούς διά της χάριτος, τότε γίνεται πνευματική ευωχία και εορτή αγγέλων και χαρά επουράνια και ανεκλάλητη, καθώς ο Χριστός, που εγκαταβιώνει σε αυτήν, εορτάζει πνευματικά μέσα στην ψυχή και ευφραίνει τη διάνοια με ευφροσύνη και ουράνια αγαλλίαση.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΔ'. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝΘΕΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΟΧΩΡΟΥΜΕ ΣΤΟΥΣ ΠΕΙΡΑΣΜΟΥΣ Αδελφοί και πατέρες, πρέπει να μιλάμε και να μη σιωπούμε για πολύ. Διότι η σιωπή προκαλεί ύπνο στην ψυχή, και ο ύπνος είναι αιτία θανάτου. Αυτό ακριβώς απευχόμενος ο άγιος Δαβίδ έλεγε: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως και κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου». Ο λόγος όμως που κινείται μέσα στην καρδιά, είναι «πηγή νερού που αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Από αυτό, τι θα μπορούσε να είναι ωφελιμότερο; Γνωρίζοντας πάλι αυτό ο μακάριος Απόστολος, έλεγε: «Ο λόγος του Χριστού ας κατοικεί μέσα σας πλούσια, με κάθε σοφία, διδάσκοντας και νουθετώντας τους εαυτούς σας». Βλέπεις ότι μας προτρέπει να διδάσκουμε και να νουθετούμε τους εαυτούς μας, και να μην αρκούμαστε μόνο στις δικές μας σκέψεις; Εγώ λοιπόν, ο ταπεινός, όσες φορές συνομιλώ μαζί σας, ομολογώ ότι ωφελούμαι, διότι ανακαλώ τον εαυτό μου από τη σύγχυση της παρούσας ζωής, γίνομαι πιο νηφάλιος και έρχομαι σε επίγνωση των δικών μου σφαλμάτων. Διότι η παρούσα ζωή είναι σύγχυση, και πονηροί λόγοι εισβάλλουν σε αυτήν καθημερινά, καθώς και μάταια ακούσματα, με τη συνεπίθεση και του διαβόλου μέσω των ενάντιων λογισμών. Και πρέπει να τα απομακρύνουμε πάντοτε αυτά μέσω του λόγου, να διατηρούμε καθαρή τη συνείδηση και να προσέχουμε τον σκοπό για τον οποίο έχουμε ταχθεί. Σε τι όμως έχουμε ταχθεί;

Και τι είναι αυτό μέσα μας; Το δάκρυ και ο λόγος του Θεού, από τα οποία και στα οποία τρέφεται και διασώζεται η ψυχή, και με την έλλειψη των οποίων διαφθείρεται και προδίδεται. Επομένως, «ο λόγος του Θεού ας κατοικεί μέσα σας πλούσια», όπως έχει γραφτεί· και το δάκρυ ας μην εκλείπει. Συμβαίνει όμως προδοσία και από μέσα, όπως λένε. Και αυτό πάλι τι είναι; Τα πάθη που κατοικούν μέσα μας, και οι λογισμοί που αναζωπυρώνονται από το φρόνημα της σάρκας, οι οποίοι σαν συνωμότες ανοίγουν την πόρτα στους εχθρούς δαίμονες. Αυτούς πρέπει να τους εξορίζουμε και με κάθε επαγρύπνηση να προσέχουμε να μην κυριευθεί η πόλη μας, που είναι η ψυχή, ούτε να παρασυρθούμε από την αμαρτία, ούτε να συνθηκολογήσουμε με τα ολέθρια πάθη, αλλά να παραμένουμε στην αρετή, στην οποία πλαστήκαμε για τη δόξα του Κτίστη, ως καύχημα για μένα τον αμαρτωλό κατά την ημέρα του Χριστού. Και επειδή χθες οργίστηκα μαζί σας για την ψαλμωδία, παρακαλώ και ικετεύω να ψάλλετε με τάξη και σύμφωνα με τον κανόνα· και όχι πρόχειρα, όπως τύχει και με σύγχυση· διότι αυτό δεν λυπεί εμένα τον αμαρτωλό, αλλά το Άγιο Πνεύμα. Διότι αυτό είναι που προστάζει: «Ψάλατε συνετώς».