Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 1:12

Φέρε στη μνήμη σου μια παλιά ιστορία και θα μάθεις πώς εκείνοι που για λόγους ευσέβειας καταπονούν το σώμα τους, δεν είναι ούτε στη δύναμη πιο αδύναμοι από εκείνους που τρυφούν και πίνουν άφθονο άκρατο οίνο, ούτε βέβαια στην όψη πιο σκυθρωποί ή με ξεθωριασμένο το χρώμα του προσώπου. Διότι εκείνος ο βασιλιάς των Ασσυρίων, ο οποίος ζούσε εξ ολοκλήρου για τη σάρκα και ήταν δεμένος στον τρυφηλό βίο σαν σε φάτνη, επειδή διέταξε οι οινοχόοι του και οι υπεύθυνοι των τραπεζιών και γενικά όλοι οι υπηρέτες της απόλαυσης να είναι επιλεγμένοι, με ωραίο σώμα και χαριτωμένη όψη, ώστε να μην τρυφά μόνο το στόμα και η γεύση, αλλά και το μάτι του με τα ορώμενα, τότε λοιπόν και οι τρεις νεανίσκοι από την αιχμαλωσία του Ισραήλ που εντάχθηκαν στον κατάλογο των υπηρετών, απέχοντας από τα εδέσματα της βασιλικής τράπεζας, επειδή ήταν μιασμένη με την ανάμειξη των ειδωλοθύτων, τρέφονταν μόνο με σπόρους. Ήταν δε και το κρασί προς αποφυγήν εξαιτίας των σπονδών, καθώς και κάθε κρέας για την προαναφερθείσα αιτία. Όταν, όμως, εξαναγκάζονταν από τον επιστάτη να μετέχουν στα προσφερόμενα σε αυτούς εδέσματα, μήπως τυχόν η ομορφιά τους μεταβληθεί σε δυσμορφία εξαιτίας της εγκράτειας, και γίνει δικό του έγκλημα και αιτία τιμωρίας το άσχημο και αθεράπευτο παρουσιαστικό των νεανίσκων, «Άφησέ μας», του είπαν, «και συγχώρησέ μας, διότι δεν θα φανούμε στον βασιλιά κατώτεροι από εκείνους που τρυφούν, ούτε τα πρόσωπά μας θα μαραθούν, και μην αγωνιάς ότι θα του παρουσιάσεις δύσμορφους υπηρέτες».

Ας αγαπήσουμε θερμά τη νηστεία· διότι μεγάλο φυλακτήριο είναι η νηστεία, η προσευχή και η ελεημοσύνη· επειδή λυτρώνουν τον άνθρωπο από τον θάνατο. Διότι, όπως ακριβώς ο Αδάμ εκδιώχθηκε από τον παράδεισο εξαιτίας της τροφής και της παρακοής, έτσι πάλι μέσω της νηστείας και της υπακοής εισέρχεται στον παράδεισο όποιος το επιθυμεί. Με αυτή την αρετή στόλισε το σώμα σου, ω παρθένε, και θα αρέσεις στον επουράνιο Νυμφίο· διότι όσες είναι προσκολλημένες στον κόσμο και καλλωπίζουν τα σώματά τους με μύρα και θυμιάματα και ευωδίες, και με πολυτελή ενδύματα και χρυσό, προκειμένου να αρέσουν στους ανθρώπους, δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό. Ο Χριστός όμως δεν χρειάζεται τίποτε από αυτά από εσένα, παρά μόνο καθαρή καρδιά και αμόλυντο σώμα που καταπονείται από τη νηστεία. Εάν δε έρχονται κάποιοι και σου λένε: «μη νηστεύεις συχνά, διαφορετικά θα γίνεις πιο αδύναμη», να μην τους πιστέψεις ούτε και να τους υπακούσεις· διότι ο εχθρός τούς υποκινεί. Να θυμάσαι αυτό που έχει γραφτεί, τότε που οι τρεις παίδες και ο Δανιήλ αιχμαλωτίστηκαν από τον Ναβουχοδονόσορα, τον βασιλιά της Βαβυλώνας, μαζί με άλλα παιδιά, και ο βασιλιάς τούς όρισε να τρώνε από το τραπέζι του και να πίνουν από το κρασί του. Ο Δανιήλ όμως και οι τρεις παίδες δεν ήθελαν να μιανθούν από το τραπέζι του βασιλιά, αλλά λένε στον ευνούχο που τους είχε αναλάβει: «Δώσε μας από τους σπόρους της γης, και θα φάμε».

Και λέγει σε αυτούς ο ευνούχος: Φοβάμαι 〈εγώ για το φαγητό και το ποτό σας, μήπως τυχόν〉 φανούν τα 〈πρόσωπά σας σκυθρωπά ενώπιον του βασιλιά σε σύγκριση με όλα τα νεαρά παιδιά που τρώνε από το τραπέζι του βασιλιά και με καταδικάσει〉· εκείνοι όμως του είπαν: 〈Δοκίμασε τους δούλους σου για δέκα περίπου ημέρες, και δώσε μας· και τους έδωσε όσπρια να φάνε και νερό να πιουν· και τους παρουσίασε ενώπιον του βασιλιά, και η όψη τους φάνηκε πιο εκλεκτή σε σύγκριση με τα νεαρά παιδιά που έτρωγαν από το τραπέζι του βασιλιά〉.

Ο μισόκαλος, λοιπόν, βλέποντας ότι ούτε κατά την πολιορκία της αγίας πόλεως μπόρεσε να τους απομακρύνει από τον Κύριο, ούτε στον δρόμο τους έπεισε να φάνε ακάθαρτα φαγητά, εισέρχεται στην καρδιά του άνομου βασιλιά και τον πείθει να ορίσει γι' αυτούς την καθημερινή τους μερίδα από το τραπέζι του και από το κρασί που έπινε ο ίδιος, και να τους αναθρέψει για τρία χρόνια, ώστε έστω και μέσω της τυραννίας να τους πείσει να γευθούν τα απαγορευμένα. Και δες την πανουργία του Δράκοντα, ότι ούτε για μία ημέρα ούτε για διάστημα ενός μηνός έθεσε την προθεσμία, αλλά παρέτεινε τον αγώνα για τρία ολόκληρα χρόνια, ώστε με τον φόβο και με τον χρόνο να καταβάλει τους εραστές της ευσέβειας. Αυτοί, όμως, χωρίς να δειλιάσουν ούτε σε αυτό το γεγονός και χωρίς να ντραπούν για τον πατροπαράδοτο νόμο, παρακαλούσαν κρυφά τον αρχιευνούχο να τους δοθούν όσπρια, για να μη μιανθούν από το τραπέζι του βασιλιά, χωρίς να φοβηθούν τον κίνδυνο της ανυπακοής και της αντίστασης. Έπειτα, παρόλο που ο ευνούχος αρνήθηκε να τους χορηγήσει τα όσπρια, δεν απομακρύνθηκαν από τον σκοπό της φιλοθεΐας τους. Ο δε Κύριος, ο οποίος δοξάζει και μεγαλύνει όσους Τον δοξάζουν, θέλοντας να τους διαφυλάξει για λαμπρότερους αγώνες, παρακινεί τον Αμελσάδ, τον οποίο είχε ορίσει υπεύθυνο γι' αυτούς ο αρχιευνούχος, να ικανοποιήσει το αίτημά τους.

Ο θάνατος δεν ερχόταν σε αυτούς κατόπιν βίας και αναπόδραστης ανάγκης, αλλά αντίθετα η σωτηρία ήταν απολύτως προσιτή και βρισκόταν στην εξουσία τους, αν βέβαια ήθελαν να καμφθούν ως προς την αντίστασή τους. Διότι υπήρχε λουτρό εκεί κοντά, το οποίο σκοπίμως γειτόνευε με τον τόπο του μαρτυρίου· και η θύρα ήταν ανοιχτή, και οι παριστάμενοι τους προσκαλούσαν. Επειδή ο τύραννος ήταν ειδήμων στους διωγμούς και σε κάθε είδους ραδιουργίες, τοποθέτησε το δέλεαρ της παραβάσεως κοντά σε αυτούς που πάγωναν, και τους συμβούλευε να λιποτακτήσουν προς τη θεραπεία, όπως ακριβώς ο πατέρας του (ο διάβολος) ώθησε τους πρωτοπλάστους στη γεύση του ξύλου. Εκείνοι όμως τότε επέτειναν ακόμη περισσότερο την ανδρεία τους, γνωρίζοντας ότι η καρτερία τότε ακριβώς παρέχει την απόδειξή της κατά τη δοκιμασία, όταν, παρότι η απόλαυση βρίσκεται μπροστά τους και στην εξουσία τους, απέχουν από αυτήν· πράγμα που σε παλαιότερα χρόνια έχει αποδειχθεί ότι έπραξε ο θεσπέσιος Δανιήλ. Διότι, μολονότι τον παρακαλούσαν να τρέφεται με άφθονα και εύγευστα φαγητά και ποτά, εκείνος, από μίσος και αποστροφή προς τα ειδωλόθυτα, αγάπησε τη σπερμοφαγία. Και νηστεύοντας άκμαζε, και ενώ απείχε από τα φαγητά, ήταν πιο ευτραφής από εκείνους που ζούσαν μέσα στην τρυφή· διότι αυτό αποτελεί εξαιρετικό δώρο του Θεού, το να χαρίζει στους πιστούς δούλους Του μέσα στις στερήσεις όσα ξεπερνούν κάθε προσδοκία.

Λέει λοιπόν η Γραφή: «Και έβαλε ο Δανιήλ στον νου του την απόφαση να μη μιανθεί με τα εδέσματα από το τραπέζι του βασιλιά και με το κρασί που εκείνος έπινε, και παρακάλεσε τον αρχιευνούχο» να τους δώσει «από τους σπόρους», για να αποδείξει ότι «δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο». «Και ο Θεός έδωσε στον Δανιήλ να βρει χάρη και ευσπλαχνία ενώπιον του αρχιευνούχου.» Έλεγε δε ο αρχιευνούχος προς αυτόν: «Εγώ φοβάμαι τον κύριό μου τον βασιλιά, ο οποίος καθόρισε το φαγητό και το ποτό σας, μήπως τυχόν φανούν τα πρόσωπά σας σκυθρωπά σε σχέση με τα παιδιά της ηλικίας σας, και έτσι καταδικάσετε το κεφάλι μου στον βασιλιά». Ήταν λοιπόν λογικό αυτό που ειπώθηκε από τον Μελγάδ· διότι, επειδή αγνοούσε το σχέδιο της οικονομίας που επιτελούνταν μέσω αυτών, φοβόταν μήπως φανούν οι όψεις τους σκυθρωπές «σε σύγκριση με τα παιδιά που έτρωγαν από το τραπέζι του βασιλιά», και αφού βρεθεί ο ίδιος υπαίτιος για αυτό, παραδοθεί στον θάνατο.

Αυτοί όμως, θέλοντας να του αποδείξουν ότι δεν είναι τα επίγεια φαγητά αυτά που παρέχουν στους ανθρώπους ομορφιά και δύναμη, αλλά η χάρη του Θεού που δωρίζεται μέσω του Λόγου, του είπαν: «Δοκίμασε, λοιπόν, τους υπηρέτες σου για δέκα ημέρες και ας μας δώσουν όσπρια να φάμε και νερό να πιούμε, και ας εξεταστούν οι όψεις μας και οι όψεις των νεαρών που τρώνε από το τραπέζι του βασιλιά, και ανάλογα με ό,τι δεις, έτσι πράξε σε εμάς». Είδες την ακλόνητη πίστη των παιδιών και τον αμετάθετο φόβο του Θεού; Ζήτησαν χρονικό διάστημα δέκα ημερών, ώστε μέσα σε αυτό να αποδείξουν ότι δεν μπορούν οι άνθρωποι με κανέναν άλλον τρόπο να αποκτήσουν χάρη από τον Θεό, παρά μόνο εάν πιστεύουν στον Λόγο που κηρύττεται μέσω του Ιησού.

Δοκίμασε τους δούλους σου για δέκα ημέρες. Έπειτα, για να μη νομίσεις ότι η λαμπρότητα του προσώπου τους οφείλεται στη φύση των σπόρων, παρατήρησε το νερό, το οποίο δεν προσφέρει θρέψη. Και δεν εμφανίστηκαν απλώς υγιείς, αλλά και υγιέστεροι από εκείνους που απολάμβαναν τη βασιλική τράπεζα.

Σε σένα αναθέτουμε την κρίση. Ελαφριά και εύκολη είναι η χάρη· πείσου από τα ίδια τα πράγματα. Διότι εγώ το γνωρίζω ξεκάθαρα· και δεν βγάζω συμπέρασμα πριν από το τέλος, για χάρη σου. Δες πώς και τους υπηρέτες διαπαιδαγώγησε αμέσως, και δίδαξε ότι είναι φιλόθεος. Και δεν λέει απλώς, «Κάνε το μαζί μας», αλλά, «Με τους δούλους σου»· και ξεκινώντας έλεγε έτσι: «Δοκίμασε τους δούλους σου». Δεν απέφευγαν να αποδίδουν τις ανθρώπινες τιμές, εκεί όπου καθόλου δεν έβλαπτε την ευσέβεια· αφού και ο Παύλος αυτό κάνει. Ξεκινώντας την απολογία του, αρχίζει με εγκώμια προς αυτόν που τον δικάζει λέγοντας τα εξής: «Επειδή απολαμβάνουμε πολλή ειρήνη χάρη σε σένα»· και αναφέρεται σε πολιτικά ζητήματα. Και ο Νάθαν, ενώ προφητεύει, προσκυνά τον Δαβίδ, και ο Ιακώβ τον Φαραώ, και ο Αβραάμ τους κατοίκους του τόπου. Και αυτός ο ίδιος λέει: «Να ζεις αιώνια». Δες μια φράση γεμάτη κολακεία. Αλλά δεν θα το ονόμαζα αυτό κολακεία, αλλά σύνεση και σοφία. Έτσι και ο Παύλος λέει: «Να συμπεριφέρεστε με σοφία προς τους έξω, αξιοποιώντας κατάλληλα τον καιρό». Έτσι και ο Χριστός δίδασκε: «Αποδώστε τα του Καίσαρα στον Καίσαρα και τα του Θεού στον Θεό». Τι λοιπόν; Οι σπόροι (τα όσπρια) δεν ήταν μιαροί; Σε καμία περίπτωση, ούτε και το νερό. Και αυτό συνέχισαν να το κάνουν επί τρία χρόνια. Και μετά το τέλος των ημερών, λέει η Γραφή, για τις οποίες είχε ορίσει ο βασιλιάς να τους παρουσιάσουν, ο αρχιευνούχος τους οδήγησε ενώπιον του Ναβουχοδονόσορα.

Διότι η νηστεία γνωρίζει και τον εαυτό της και τα αντίθετά της· η μέθη όμως, αγνοώντας τον εαυτό της, αγνοεί και τα αγαθά που προέρχονται από τη νηστεία. Για ποιον λόγο, πες μου, θανατώθηκαν οι γιοι του Ααρών, οι ιερείς; Όχι επειδή, ενώ ιερουργούσαν, γεύτηκαν κρασί; Ποιος ήταν ο νόμος των Ναζηραίων; Όχι το να απέχουν από το κρασί και από καθετί που προέρχεται από αυτό; Ο Δανιήλ και οι συνοδοί του έτρωγαν σπόρους, περιφρονώντας το τυραννικό τραπέζι του Ναβουχοδονόσορα. Νήστεψε τρεις εβδομάδες ο Δανιήλ, ο άνδρας των επιθυμιών· όταν απέσχε από τις επιθυμίες, δέχθηκε αυτή την ύψιστη προσηγορία. Δεν νήστεψε μία ιουδαϊκή ημέρα, ούτε πενιχρά, αλλά τρεις εβδομάδες, προτυπώνοντας έτσι και ο ίδιος την εκκλησιαστική οδό. «Άρτο επιθυμιών», λέει, «δεν έφαγα»· ενώ άλλοι πεινούν για επιθυμίες ανάλογα με την περίσταση· «Κρασί και κρέας δεν εισήλθαν στο στόμα μου», από τα οποία νηστεύει η Εκκλησία. Δες μέσα στην Παλαιά Διαθήκη τη χριστιανική πολιτεία. Διότι στους μεν ασθενείς υπάρχουν οι τύποι, ενώ στους προφήτες διακρίνονται ήδη τα ίχνη της αλήθειας. Η νηστεία ανακάλεσε την απόφαση του Θεού.