Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 10:11

Αποδείχθηκαν, μάλιστα, ισχυρότεροι και από τον χρυσό. Διότι δεν τους έλιωνε το πυρ, αλλά τους φύλαττε ακέραιους. Αν και τίποτα δεν θα μπορούσε τότε να αντέξει εκείνη τη φλόγα, την οποία έτρεφαν νάφθα, πίσσα και κληματίδες, με αποτέλεσμα να εξαπλώνεται σε απόσταση σαράντα εννέα πήχεων και, καταφλέγοντας τα πέριξ, να κατακάψει πολλούς από τους Χαλδαίους. Εκείνη, λοιπόν, την πυρκαγιά, αφού εισήλθαν με νηστεία, την καταπατούσαν οι παίδες, αναπνέοντας ελαφρύ και δροσερό αέρα μέσα σε τόσο ορμητικό πυρ. Διότι το πυρ δεν τόλμησε να αγγίξει ούτε καν τις τρίχες τους, επειδή είχαν ανατραφεί με τη νηστεία. Ο δε Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, ο οποίος επί τρεις εβδομάδες δεν έφαγε άρτο και δεν ήπιε ύδωρ, όταν εισήλθε στον λάκκο, δίδαξε και τους λέοντες να νηστεύουν. Διότι, σαν να ήταν φτιαγμένος από λίθο, ή χαλκό, ή κάποια άλλη σκληρότερη ύλη, οι λέοντες δεν μπορούσαν να του μπήξουν τα δόντια. Έτσι, η νηστεία, αφού σκλήρυνε το σώμα του ανδρός σαν να ήταν βαφή σιδήρου, το κατέστησε αδάμαστο στους λέοντες. Ούτε ο Μωυσής θα είχε τολμήσει να πλησιάσει το όρος, ενώ η κορυφή του κάπνιζε, ούτε θα είχε το θάρρος να εισέλθει στον γνόφο, εάν δεν είχε εξοπλιστεί με τη νηστεία.

Τι λοιπόν; Ήθελες αυτός που ήρθε για σωτηρία να γίνει πρόξενος απώλειας, επειδή οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να τον αντέξουν, ή να προσαρμόσει τη χάρη στα μέτρα τους; Ο Δανιήλ δεν άντεξε την οπτασία ενός αγγέλου, και εσύ θα μπορούσες να αντέξεις τη θέα του Δεσπότη των αγγέλων; Ο Γαβριήλ εμφανίστηκε και ο Δανιήλ έπεσε κάτω. Και πώς ήταν αυτός που εμφανίστηκε ή με ποια μορφή; Το πρόσωπό του ήταν σαν αστραπή, όχι σαν τον ήλιο, και τα μάτια του σαν λαμπάδες φωτιάς, όχι σαν καμίνι φωτιάς, και η φωνή των λόγων του σαν φωνή πλήθους, όχι σαν δώδεκα λεγεώνων αγγέλων. Και όμως ο προφήτης έπεσε κάτω. Και τον πλησιάζει ο άγγελος λέγοντας: Μη φοβάσαι, Δανιήλ. Σήκω, πάρε θάρρος· εισακούστηκαν τα λόγια σου. Και λέει ο Δανιήλ: Σηκώθηκα έντρομος. Και ούτε τότε αποκρίθηκε, μέχρι που τον άγγιξε κάτι σαν ομοίωμα ανθρώπινου χεριού. Και όταν αυτός που εμφανίστηκε μεταβλήθηκε σε ανθρώπινη οπτασία, τότε μιλάει ο Δανιήλ. Και τι λέει; Κύριε, με την οπτασία σου αναστατώθηκαν τα σωθικά μου μέσα μου, και δεν θα σταθεί δύναμη μέσα μου, και δεν απέμεινε πνοή μέσα μου. Αν η εμφάνιση ενός αγγέλου αφαίρεσε τη φωνή του προφήτη και τη δύναμή του, η εμφάνιση του Θεού θα του επέτρεπε να κρατήσει την πνοή του; Και μέχρις ότου, λέει η Γραφή, με άγγιξε κάτι σαν ανθρώπινη μορφή, ο Δανιήλ δεν πήρε θάρρος. Αφού λοιπόν αποδείχθηκε εμπράκτως η δική μας αδυναμία, ο Κύριος προσέλαβε αυτό ακριβώς που αναζητούσε ο άνθρωπος.

Και με σήκωσε στα γόνατά μου και μου είπε: «Δανιήλ, άνδρα επιθυμιών, κατανόησε τους λόγους τους οποίους εγώ σου λέω· και στάσου όρθιος στη θέση σου, διότι τώρα στάλθηκα σε σένα». Και καθώς αυτός έλεγε αυτόν τον λόγο, σηκώθηκα έντρομος, και μου είπε: «Μη φοβάσαι, Δανιήλ, διότι από την πρώτη ημέρα που έδωσες την καρδιά σου στο να κατανοήσεις και να ταπεινωθείς ενώπιον του Θεού, εισακούστηκαν τα λόγια σου». Δες πόση ισχύ έχει η ευλάβεια ενός δίκαιου άνδρα, ώστε όσα δεν επρόκειτο ακόμη να φανερωθούν στον κόσμο, αποκαλύφθηκαν μόνο σε αυτόν ως άξιο. Και αρχικά μεν συνετίστηκε από τον άγγελο Γαβριήλ, έπειτα για δεύτερη φορά διδάχθηκε από τον ίδιο τον Κύριο. Διότι λέει ως εξής: «Και είδα, και ιδού, κάτι σαν όψη Υιού ανθρώπου με άγγιξε». Αρχικά, λοιπόν, είπε «σαν χέρι» ανθρώπου, τώρα όμως λέει «σαν όψη Υιού ανθρώπου», ώστε πρώτα να τον υποδείξει μερικώς, και κατά δεύτερον την πλήρη του ενανθρώπηση.

Και ο σοφότατος Δανιήλ, που ήταν νέος στην ηλικία αλλά γέροντας στον νου, ο οποίος εξαιτίας της κακίας άλλων έγινε αιχμάλωτος, αλλά χάρη στις δικές του αρετές καρπωνόταν τα πρωτεία έναντι των αισχρότατων γερόντων και υπήρξε συνήγορος της αθώας Σωσάννας, ο χαλιναγωγός των λεόντων και εκείνος που προκάλεσε τον όλεθρο στον δράκοντα του Βηλ πλάθοντας μάζα, ο θεατής των ονείρων των άλλων και εραστής των μυστικών θεωριών· διότι, όπως λέει, «ο Δανιήλ υπήρξε άνδρας επιθυμιών», επιθυμιών όχι της σάρκας ούτε των ψυχικών παθών, αλλά της ένθεης σοφίας και της σύνεσης. Γι' αυτό και ο Θεός τού προανήγγειλε τα μελλοντικά, τις ηγεμονίες της γης, δηλαδή των Μήδων, των Περσών, των Μακεδόνων και αυτών των ίδιων των Ρωμαίων, και πάνω από όλα αυτά τον Κύριό μας Ιησού ως λίθο που αποκόπτεται από αλατόμητο όρος, δηλαδή που γεννιέται ένσαρκα από άγαμη Παρθένο, την ανάσταση των νεκρών, τη μεταλλαγή των ζωντανών, την κρίση διά του πυρός, τον στέφανο των ευσεβών και το βάσανο των ασεβών.

Και μου είπε: «Δανιήλ, άνδρα επιθυμιών, κατανόησε τα λόγια που εγώ σου λέω και στάσου στη θέση σου, διότι τώρα στάλθηκα σε εσένα». Και καθώς μου έλεγε τον λόγο αυτόν, σηκώθηκα έντρομος. Και μου είπε: «Μη φοβάσαι, Δανιήλ, διότι από την πρώτη ημέρα που έδωσες την καρδιά σου στο να κατανοήσεις και να ταπεινωθείς ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, εισακούστηκαν τα λόγια σου, και εγώ ήλθα εξαιτίας των λόγων σου». Βλέπεις αυτό που έλεγα, ότι δηλαδή και αυτός σχεδόν απολογείται σε εκείνον; «Από την πρώτη ημέρα», λέει, «στάλθηκα». Γιατί λοιπόν καθυστέρησες; «Και ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών στεκόταν εναντίον μου είκοσι μία ημέρες». Άκουσες ότι «Έθεσε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του»; Και κάθε έθνος έχει εκείνον που προΐσταται σε αυτό, και ο ίδιος επιθυμεί να είναι ισχυρότερος. Και του δόθηκε σύνεση μέσω του οράματος. Διότι δεν αρκούσαν τα λόγια για να διδάξουν τα όσα λέγονταν.

Ο άγιος προφήτης Δανιήλ, ο φίλος του Θεού, ο οποίος είχε μεγάλη παρρησία προς Αυτόν, νήστεψε επί τρεις εβδομάδες, και δεν έφαγε άρτο επιθυμιών, ούτε οίνος και κρέας εισήλθε στο στόμα του, ούτε με έλαιο αλείφθηκε. Και όταν η ψυχή του κατέστη πιο κατάλληλη για την υποδοχή μιας τέτοιας θεοπτίας, γενόμενη ελαφρύτερη και πνευματικότερη μέσω της νηστείας, τότε είδε τον άγγελο, και λέει: «Τα σπλάχνα μου αναστατώθηκαν κατά την οπτασία μου, και δεν απέμεινε μέσα μου πνοή ούτε δύναμη· και η δόξα μου μεταστράφηκε σε φθορά». Διότι, ενώ ο νέος ήταν όμορφος, ο φόβος από την παρουσία του αγγέλου τον έφερε σε κατάσταση παρόμοια με εκείνους που ξεψυχούν, περιχύνοντάς τον με πολλή ωχρότητα, αναλώνοντας το άνθος της νεότητάς του και καταστρέφοντας ολόκληρη την καλή χροιά του προσώπου του· γι' αυτό λέει: «Μεταστράφηκε η δόξα μου σε φθορά». Τον σήκωσε λοιπόν ο άγγελος, και εκείνος σηκώθηκε έντρομος· και καθώς ο άγγελος άρχισε να συνομιλεί μαζί του, έπεσε πάλι στο έδαφος. Και όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν καταβληθεί από τον φόβο, οι οποίοι, αφού συνεγερθούν, επανέλθουν στον εαυτό τους και ανοίξουν τα μάτια τους, ενώ εμείς τους κρατούμε και ραντίζουμε το πρόσωπό τους με ψυχρά νάματα, πολλές φορές καταρρέουν ξανά μέσα στα ίδια μας τα χέρια· έτσι ακριβώς πάθαινε και ο προφήτης.

Τι έκανε λοιπόν ο άγγελος; Τον σήκωσε όρθιο και του λέει: «Δανιήλ, άνδρα επιθυμιών, κατανόησε τα λόγια αυτά που εγώ σου λέω και στάσου όρθιος στη θέση σου, διότι τώρα στάλθηκα σε εσένα». Εκείνος τότε σηκώθηκε έντρομος. Και ενώ ο άγγελος άρχισε πάλι να συνομιλεί μαζί του και να του λέει: «Από την ημέρα που έδωσες την καρδιά σου στο να ταπεινωθεί ενώπιον του Θεού, εισακούστηκαν τα λόγια σου, και εγώ ήλθα εξαιτίας των λόγων σου», έπεσε και πάλι στη γη· πράγμα το οποίο συμβαίνει και σε όσους λιποθυμούν. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, αφού συνεφέρουν, συνέλθουν και ανοίξουν τα μάτια τους, ενώ εμείς τους συγκρατούμε και ραντίζουμε το πρόσωπό τους με κρύο νερό, πολλές φορές λιποθυμούν ξανά μέσα στα ίδια μας τα χέρια, έτσι ακριβώς πάθαινε και ο προφήτης. Διότι η ψυχή, επειδή κυριεύθηκε από φόβο και δεν μπορούσε να αντέξει το αντίκρισμα της παρουσίας του συνδούλου, ούτε είχε τη δύναμη να βαστάξει εκείνο το φως, ταραζόταν, σαν να βιαζόταν να αποσπάσει τον εαυτό της από τα δεσμά της σάρκας ως από κάποια αλυσίδα.

Διότι ο λόγος δεν μας υπενθύμισε τις ιστορίες ούτε για τις χίλιες χιλιάδες και τις μύριες μυριάδες των λαμπροφορεμένων αγγέλων, σύμφωνα με τον θείο Δανιήλ, ούτε για τον θείο άγγελο που κατέβηκε μαζί με τον Αζαρία στο καμίνι των Χαλδαίων, ούτε για εκείνη τη φοβερή, μεγάλη και θαυμαστή οπτασία την οποία διηγείται ο «ανήρ των επιθυμιών». Αλλά σε μένα φαίνεται θαυμαστό και άξιο διερεύνησης το ζήτημα, πώς ένας τέτοιος και τόσο σπουδαίος άνδρας, έπειτα από τόση νηστεία, καθαρότητα και πολλή σκληραγωγία, έχοντας μάλιστα αξιωθεί το προφητικό χάρισμα, δεν μπόρεσε να αντέξει την αγγελική οπτασία, αλλά έπεφτε πρηνής στη γη συντετριμμένος και, μολονότι ο θείος άγγελος τον ανασήκωνε, εκείνος πάλι έπεφτε. Θεωρώ όμως σωστό να αναγνώσουμε στη συνέχεια ολόκληρο το κείμενο εκείνου του προφητικού χωρίου και έπειτα να θέσουμε προς συζήτηση το προαναφερθέν, άξιο διερεύνησης πρόβλημα. «Εκείνες τις ημέρες», λέει, «εγώ, ο Δανιήλ, πενθούσα επί τρεις εβδομάδες ημερών και επιθυμητό άρτο δεν έφαγα, ούτε κρέας και κρασί μπήκε στο στόμα μου, και δεν αλείφθηκα με μύρο έως ότου συμπληρωθούν τρεις εβδομάδες ημερών».

Και μου είπε: Δανιήλ, άνδρα επιθυμιών, κατανόησε τα λόγια αυτά που εγώ σου λέω, και στάσου όρθιος στη θέση σου, διότι τώρα στάλθηκα σε σένα. Και ενώ μου έλεγε τον λόγο αυτόν, σηκώθηκα έντρομος. Και μου είπε: Μη φοβάσαι, Δανιήλ, διότι από την πρώτη ημέρα που έδωσες την καρδιά σου στο να κατανοήσεις και να ταπεινωθείς ενώπιον Κυρίου του Θεού σου, εισακούστηκαν τα λόγια σου, και εγώ ήρθα εξαιτίας των λόγων σου. Και ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών στάθηκε εναντίον μου για είκοσι μία ημέρες· και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήρθε να με βοηθήσει, και τον άφησα εκεί με τον άρχοντα του βασιλείου των Περσών, και ήρθα για να σε κάνω να κατανοήσεις όσα θα συμβούν στον λαό σου στις έσχατες ημέρες, διότι ιδού το όραμα αναφέρεται σε μελλοντικές ημέρες. Και ενώ μου μιλούσε σύμφωνα με αυτά τα λόγια, έστρεψα το πρόσωπό μου προς τη γη και κατανύχθηκα. Και ιδού, κάποιος με ομοίωμα υιού ανθρώπου άγγιξε τα χείλη μου· και άνοιξα το στόμα μου και μίλησα και είπα προς αυτόν που στεκόταν απέναντί μου: Κύριε, με το όραμά σου αναστατώθηκαν τα σωθικά μου μέσα μου, και ιδού δεν έχω δύναμη. Και πώς θα μπορέσει ο δούλος σου, Κύριε, να μιλήσει με αυτόν τον Κύριό μου; Και σε εμένα από τώρα δεν θα παραμείνει δύναμη, και δεν έχει απομείνει πνοή μέσα μου.

Θα ήθελα λοιπόν να ρωτήσω κάποιον από τους άπιστους Εβραίους το εξής: εφόσον έπρεπε «ο Υιός του Θεού» να έλθει στον κόσμο, πώς έπρεπε να εμφανιστεί σε εσάς, ώστε να πιστέψετε σε αυτόν; Μάλλον δε, επειδή εσείς δεν θέλετε όπως Εκείνος θέλησε, πώς θέλατε εσείς να εμφανιστεί αυτός; Άραγε άσαρκος και χωρίς θνητή φύση και χωρίς κανένα επικάλυμμα; Αλλά ούτε τη φύση ενός αγγέλου, όπως ακριβώς είναι, μπορεί να δει κανείς, ακόμη κι αν πρόκειται για τον Δανιήλ που είναι «ανήρ επιθυμιών». Και ποιος άραγε λοιπόν θα μπορούσε να δει τον Θεό των αγγέλων γυμνό, Θεό χωρίς σάρκα; Όμως «ήλθε» και ο «Ιωάννης» ο Βαπτιστής «στην οδό της δικαιοσύνης», «μήτε τρώγοντας, μήτε πίνοντας, και λέγατε: δαιμόνιο έχει. Ήλθε και ο Υιός του ανθρώπου, και τρώγοντας και πίνοντας, και λέτε: Άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών». Και γνωρίζω ότι, εάν ρωτούσα αυτά τα πράγματα κάποιον σκληρόκαρδο Εβραίο, δεν θα του έλειπαν διεφθαρμένες απαντήσεις ενάντια στο ίδιο του το κεφάλι.

Επομένως, προς τι αυτή η αυθαίρετη επιλογή, η μεν θεοειδής μορφή (διότι και ο ίδιος ομολογεί ότι η ψυχή έχει την ίδια μορφή με το σώμα) να απορρίπτεται ως λιγότερο ένδοξη, και να ανασταίνεται χωρίς πόδια και χωρίς χέρια; Διότι, λέγει, ο μετασχηματισμός είναι η αποκατάσταση στην απαθή και ένδοξη κατάσταση· επειδή τώρα είναι σώμα επιθυμίας και ταπεινώσεως (γι' αυτό και ο Δανιήλ αποκαλούνταν άνδρας επιθυμιών), τότε όμως θα μετασχηματιστεί σε σώμα απαθές, όχι με την αλλαγή της διάταξης των μελών, αλλά με το να μην επιθυμεί τις υλικές ηδονές.

«Εμφανίστηκε σε αυτόν», λέει, «άγγελος Κυρίου, στεκόμενος στα δεξιά του θυσιαστηρίου του θυμιάματος· και ταράχθηκε ο Ζαχαρίας όταν τον είδε, και φόβος έπεσε πάνω του»· πόσο φοβερή ήταν και η αγγελική οπτασία, η οποία εμφανίστηκε και σε φοβερό τόπο· διότι λέει: «Πόσο φοβερός είναι ο τόπος αυτός! Δεν είναι τίποτε άλλο, παρά οίκος Θεού». Και δεν είναι θαυμαστό το ότι, αν και δίκαιος ιερέας, ταράχθηκε και έπεσε φόβος πάνω του, όπου ακόμη και ο Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, όταν είδε, έμεινε έκθαμβος, και έπεσε με το πρόσωπο στη γη μένοντας άφωνος, από την ασύγκριτη λαμπρότητα της αγγελικής υπεροχής. «Εμφανίστηκε σε αυτόν», λέει, «άγγελος Κυρίου». Τι έχουν να μας πουν για αυτά οι ημίχριστοι που δεν αποδέχονται τις εικόνες; Αν ένας άγγελος εμφανίστηκε σε άνθρωπο, τότε βεβαίως και μπορεί να εικονιστεί με κανέναν άλλον τρόπο παρά όπως εμφανίστηκε· και εμφανίστηκε με τέτοια μορφή, σύμφωνα με την οποία και στον Μωυσή προηγουμένως στο όρος Σινά υποδείχθηκαν τυπικά τα Χερουβίμ γύρω από το ιλαστήριο· και αν το ασώματο και χωρίς σχήμα περιγράφεται σύμφωνα με τον τύπο που υποδείχθηκε, πώς να μην εικονίσουμε αυτό που είναι ενσώματο και έχει σχήμα και υποπίπτει σε χρώμα και αφή, και στις τρεις διαστάσεις, όπως είναι η μορφή του Σωτήρα, προς εναργή απόδειξη της πραγματικής του σαρκώσεως;

Διότι ποιος θα μπορούσε να περιγράψει την καταπληκτική θέα των αγγέλων χωρίς να την αμαυρώσει; Ο Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, όταν την αντίκρισε, αν και ήταν προφήτης, παραλίγο να μείνει παράλυτος και άπνους, όπως δηλώνουν τα κείμενα που αναφέρονται σε αυτόν. Λοιπόν, εμείς τι θα πάθουμε τελικά κατά τη φοβερή και φρικώδη εκείνη παράσταση ενώπιον του Θεού και Κριτή των πάντων, απολογούμενοι για όλα όσα πράξαμε στη ζωή μας; Και τι θα συμβεί πριν από αυτό το πρώτο; «Διότι ποιος θα αντέξει την ημέρα της ελεύσεώς του;» ανακράζει ένας από τους προφήτες. Και πάλι ο Ησαΐας: «Ιδού έρχεται ο Κύριος, και το έργο του καθενός βρίσκεται στα χέρια του»· και θα προκαλέσει συγκλονισμό σε όλα τα έθνη με την ηχώ της αρχαγγελικής σάλπιγγας· και ενώπιόν του θα παραστούμε γυμνοί και τετραχηλισμένοι.