Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 10:13

Επειδή δε υπάρχουν πολλοί άρχοντες, κάποιοι ως εθνάρχες, οι οποίοι έχουν οριστεί για τη φύλαξη και διατήρηση του έθνους που υπάγεται στον καθένα από αυτούς, σύμφωνα με όσα λέει ο Μωυσής στην ωδή: Όταν ο Ύψιστος διαμέριζε τα έθνη, καθώς διέσπειρε τους υιούς του Αδάμ, έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των Αγγέλων του Θεού. Και πάλι ο Απόστολος λέει: Σοφία δε λαλούμε, όχι αυτού του αιώνα, ούτε των αρχόντων αυτού του αιώνα· αλλά λαλούμε τη σοφία του Θεού, την οποία κανένας από τους άρχοντες αυτού του αιώνα δεν γνώρισε. Και πάλι στο βιβλίο του Δανιήλ, αναγράφεται κάποιος άρχοντας των Περσών και άρχοντας των Ελλήνων. Διότι λέει προς αυτόν ο Άγγελος: Και εγώ ήλθα εξαιτίας των λόγων σου. Και ο άρχοντας της βασιλείας των Περσών στεκόταν απέναντί μου.

Και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήλθε να με βοηθήσει, και τον άφησα εκεί, μαζί με τον άρχοντα της βασιλείας των Περσών. Και λίγο παρακάτω: Και εγώ αναχωρούσα (λέγει) και ο άρχοντας των Ελλήνων ερχόταν. Μήπως, λοιπόν, εάν αυτά λέγονται εκ μέρους του διαβόλου, η υπερηφάνειά του δεν εκδηλώνεται κατά των ανθρώπων, αλλά κατά νοητών ή κάποιων άλλων δυνάμεων.

Και ο σοφός Δανιήλ, στην οπτασία του αγγέλου, τον άκουσε να λέει ότι ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών στάθηκε εναντίον μου· και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήρθε να με βοηθήσει, και τον άφησα εκεί μαζί με τον άρχοντα του βασιλιά των Περσών. Και μετά από λίγο λέει ο ίδιος: Και ο άρχοντας των Ελλήνων ερχόταν. Αλλά και κάποιος αναφέρεται ως αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου, εκείνος που φανερώθηκε στον Ιησού του Ναυή στον Ιορδάνη.

Έτσι και τώρα, ο Θεός λέει στους Μωαβίτες ότι θα επιφέρει τους Άραβες, λέγοντας: «διότι θα φέρω επί της φάραγγας Άραβες», και πάλι: «το δε ύδωρ της Δηβών θα γεμίσει με αίμα· διότι θα φέρω επί της Δηβών Άραβες». Και λένε ότι η Αριήλ, μια πολύ μεγάλη κώμη, φαίνεται ακόμη και σήμερα στην περιοχή των Αρεοπολιτών, όπως ακριβώς και η Σιώρ και η Εσεβώρ και οι υπόλοιπες, εκτός εάν κάποια με το πέρασμα του μακρού χρόνου έχει γίνει εντελώς αφανής. Προς τι λοιπόν να περιεργαζόμαστε αυτά σε τέτοιο βαθμό, εφόσον οφείλουμε να ωφελούμαστε από την προφητεία, η οποία προαναγγέλλει την καταστροφή και την ερήμωση της ειδωλολατρίας τους, και τους προφητεύει τη γνώση του επί πάντων Θεού, με αποτέλεσμα να συγκροτηθούν εκκλησίες ανάμεσά τους, αφού εκδιωχθούν οι παλαιοί νομιζόμενοι θεοί τους, γεγονός από το οποίο τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο παράδοξο. Αυτά προφητεύει μέσω τούτων ο λόγος: «διότι θα καταστραφεί και η Δηβών· όπου βρίσκεται ο βωμός σας», και πάλι: «διότι απομακρύνθηκε η συμμαχία σου, και καταστράφηκε ο άρχων που καταπατά επί της γης»· διότι με αυτά υποδηλώνει τον πονηρό δαίμονα που παραμονεύει στο έθνος ή τον άρχοντα του έθνους, όπως ήταν ο άρχων του βασιλείου των Περσών και ο άρχων του βασιλείου των Ελλήνων και ο άρχων των Βαβυλωνίων.

«Και τώρα θα επιστρέψω για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών»· «αλλά θα σου αναγγείλω το γεγραμμένο σε βιβλίο αληθείας, και δεν υπάρχει κανένας που να συμπράττει μαζί μου σε αυτά, παρά μόνο ο Μιχαήλ, ο άρχοντάς σας», «και αυτόν τον άφησα εκεί». «Διότι από την ημέρα που έδωσες το πρόσωπό σου να ταλαιπωρηθεί ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, εισακούστηκε η δέησή σου», και στάλθηκα εγώ «για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών»· επειδή είχε ληφθεί μια απόφαση να μην αφεθεί ελεύθερος ο λαός· για να εκπληρωθεί λοιπόν γρήγορα το αίτημά σου, αντιστάθηκα σε αυτόν εγώ και «άφησα εκεί» τον Μιχαήλ, τον άρχοντά σας. Ποιος όμως είναι ο Μιχαήλ παρά ο άγγελος που έχει ανατεθεί στον λαό, όπως λέει στον Μωυσή: «Δεν θα πορευθώ μαζί σας στον δρόμο, επειδή ο λαός είναι σκληροτράχηλος, αλλά ο άγγελός μου θα πορευθεί μαζί σας»; Αυτός αντιστάθηκε «στο κατάλυμα» στον Μωυσή, όταν έφερνε το παιδί του απερίτμητο στην Αίγυπτο· διότι δεν ήταν δυνατόν ο Μωυσής, ο οποίος γινόταν πρέσβης και μεσίτης του νόμου και διακήρυττε τη διαθήκη των πατέρων, να φέρνει μαζί του απερίτμητο παιδί, ώστε να μη θεωρηθεί από τον λαό ως ψευδοπροφήτης και πλάνος. «Και τώρα», λέει, «θα σου αναγγείλω την αλήθεια». Μπορούσε άραγε η αλήθεια να αναγγείλει κάτι άλλο πέρα από την αλήθεια; Η αλήθεια ήταν εκείνος που εμφανίστηκε στον Δανιήλ και αλήθεια ανήγγειλε· ο ίδιος πάλι, φανερωμένος ως αλήθεια στον κόσμο, αλήθεια δίδαξε. Ω, μακάριοι μαθητές που διδάσκεστε την αλήθεια από τον Χριστό!

Όταν εμείς το μάθαμε, τότε το έμαθαν και εκείνοι μέσω ημών. Διότι, άκουσε τον άγγελο που λέει στον Ιωσήφ: «Θα καλέσεις το όνομά του Ιησού· διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους». Αυτός απεστάλη στα έθνη, ενώ εκείνοι στην περιτομή. Ώστε, το πιο θαυμαστό και εκπληκτικό, λέει, δόθηκε σε εμένα τον ελαχιστότερο. Και αυτό ήταν έργο χάριτος, το να ανατεθούν τα μεγαλύτερα σε έναν μικρό, το να γίνει ευαγγελιστής αυτών. Διότι αυτός που έγινε ευαγγελιστής των μεγαλύτερων πραγμάτων, εξαιτίας τούτου είναι μεγάλος. Να ευαγγελιστώ στα έθνη τον ανεξιχνίαστο πλούτο του Χριστού. Αν ο πλούτος Του είναι ανεξιχνίαστος, ακόμη και μετά τη φανέρωσή του, πόσο μάλλον η ουσία Του. Αν εξακολουθεί να είναι μυστήριο, πόσο μάλλον ήταν πριν γίνει γνωστό. Διότι γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο το ονομάζει μυστήριο, επειδή ούτε οι άγγελοι το γνώριζαν ούτε σε κανέναν άλλον ήταν φανερό. Και να φωτίσω όλους, λέει, για το ποια είναι η οικονομία του μυστηρίου που ήταν αποκρυμμένο από τους αιώνες στον Θεό, ο οποίος έκτισε τα πάντα διά του Ιησού Χριστού. Οι άγγελοι γνώριζαν μόνο τούτο, ότι έγινε μερίδα του Κυρίου ο λαός Του· και πάλι, «ο άρχων των Περσών», λέει, «μου αντιστάθηκε». Ώστε δεν είναι καθόλου θαυμαστό εάν αγνοούσαν και τούτο.

Στη σύναξη των αρχαγγέλων. Πρέπει να εγκωμιάζουμε τους αγγέλους. Διότι και αυτοί, υμνώντας τον Δημιουργό, τον καθιστούν ίλεω και ευμενή προς τους ανθρώπους. Και εννοώ τους αγγέλους, τους δικούς μας συμμάχους, εκείνους που εκστρατεύουν εναντίον των αντίπαλων δυνάμεων, ένας εκ των οποίων είναι ο αρχάγγελος Μιχαήλ, ο οποίος αφενός αντιτάχθηκε στον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, και αφετέρου αντιστάθηκε στον άρχοντα των Περσών υπέρ της ελευθερίας του λαού. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που ανέκοψε την πορεία της όνου και εμπόδισε την άτοπη μανία του Βαλαάμ· και επειδή ο μάντης δεν κατανοούσε τα όσα συνέβαιναν, η φωνή του άλογου ζώου συνέτισε τον λογικό άνθρωπο. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που έσυρε το ξίφος του και προέτρεψε τον Ιησού του Ναυή να συμπλακεί με τους εχθρούς. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που πάταξε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες Ασσυρίους μέσα σε μία νύχτα και ένωσε τον θάνατο με τον ύπνο των βαρβάρων. Σε αυτούς ανήκει εκείνος που μετέφερε τον προφήτη Αμβακούμ με εναέριο άλμα, για να προσφέρει τροφή στον προφήτη Δανιήλ ανάμεσα στα νηστικά λιοντάρια.

Ή δεν έχεις ακούσει τον προφήτη Δανιήλ, πώς παρουσιάζει τον αρχάγγελο Μιχαήλ να συγκρούεται με τον έφορο των Περσών υπέρ της ελευθερίας των Ισραηλιτών; Διότι ο μεν ένας ανάγκαζε τον λαό να είναι υποδουλωμένος στους Πέρσες, ενώ ο άλλος αγωνιζόταν να τους λυτρώσει από την αιχμαλωσία. Και ο Μιχαήλ νικά τον αντίπαλο· και οι Ιουδαίοι, αφού διέβησαν τον Ευφράτη, κατέλαβαν πάλι την πατρική τους εστία και ανοικοδόμησαν τον πυρπολημένο ναό του Σολομώντος, με το έργο να παρατείνεται επί σαράντα έξι έτη. Διότι, άλλοτε εμποδιζόμενοι από τους γειτονικούς λαούς και άλλοτε αποκρούοντας αυτούς που τους εμπόδιζαν, πέτυχαν τελικά την επιθυμία τους, καθώς ο Νεεμίας έφερε εις πέρας για χάρη τους την οικοδομή. Έχοντας αυτό ως αφορμή, έλεγαν προς τον Κύριο: «Σαράντα και έξι έτη οικοδομείτο αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρεις;» Αυτά μεν συνέβησαν κατά την Παλαιά Διαθήκη· τα της Καινής Διαθήκης όμως είναι σπουδαιότερα. Διότι καθ' όλο τον χρόνο της θείας οικονομίας λειτούργησαν άγγελοι: τη σύλληψη και τη γέννηση του Χριστού την ανήγγειλαν άγγελοι, όταν βαπτίσθηκε και θαυματούργησε τον διακόνησαν άγγελοι, όταν ετάφη και αναστήθηκε το μαρτύρησαν άγγελοι, στους ουρανούς ανύψωσαν τον Λυτρωτή και πάλι από τους ουρανούς θα συνοδεύσουν ως δορυφόροι τον Κριτή. Εάν λοιπόν και εμείς επιδιώκουμε να συμβιώσουμε με τους αγγέλους και να εντρυφήσουμε στα νοερά θεωρήματα, ας υπηρετήσουμε με πολύ φόβο και τρόμο τον Βασιλέα των αγγέλων.

Ας προσέξουμε να μην κατασπαταλήσουμε τον βίο μας χωρίς να το καταλάβουμε, μέσα σε γλέντια, μεθύσια, θορύβους και χορούς· γιατί τότε, αναζητώντας τη θύρα της μετανοίας σαν να βρισκόμαστε στο σκοτάδι της νύχτας, δεν θα τη βρούμε. Μάλλον όμως θα τη βρούμε, καθώς ο Δεσπότης μάς καλεί και λέει: «Εγώ είμαι η θύρα των προβάτων». Διότι οφείλουμε να εγκωμιάζουμε τους αγγέλους· αυτοί, υμνώντας τον Δημιουργό, τον καθιστούν ίλεω και ευμενή προς τους ανθρώπους. Και όταν λέω αγγέλους, εννοώ τους δικούς μας συμμάχους, αυτούς που εκστρατεύουν εναντίον των εχθρικών δυνάμεων. Ανάμεσά τους συγκαταλέγεται ο αρχάγγελος Μιχαήλ, ο οποίος αντιτάχθηκε στον διάβολο για το σώμα του Μωυσή, και αντιστάθηκε στον άρχοντα των Περσών υπερασπιζόμενος την ελευθερία του λαού. Σε αυτούς ανήκει και εκείνος που άλλαξε την πορεία της όνου και εμπόδισε τον Βαλαάμ από την άτοπη μαντεία, και επειδή ο μάντης δεν κατανοούσε τι συνέβαινε, με τη φωνή του άλογου ζώου συνέτισε το λογικό ον. Μεταξύ τους είναι αυτός που, έχοντας γυμνώσει το ξίφος του, προέτρεπε τον Ιησού του Ναυή να συμπλακεί με τους εχθρούς. Ανάμεσά τους είναι εκείνος που πάταξε τις ογδόντα πέντε χιλιάδες των Ασσυρίων μέσα σε μία νύχτα και ένωσε τον θάνατο με τον ύπνο των βαρβάρων. Σε αυτούς ανήκει και εκείνος που με ένα εναέριο άλμα μετέφερε τον προφήτη Αμβακούμ, προκειμένου να προσφέρει τροφή στον προφήτη Δανιήλ, ο οποίος βρισκόταν ανάμεσα στα νηστικά λιοντάρια.

Ένας τέτοιος άνθρωπος θεωρεί τους αγγέλους ως κάτι το πολύ σπουδαίο· διότι λέει ότι, με προσταγή του Θεού που δημιούργησε όλη την κτίση, αυτοί μοιράστηκαν μεταξύ τους και εξουσιάζουν τα ισχυρότερα από τα έθνη, και κάποιος μεν επιβλέπει τους Πέρσες, ενώ ο αρχάγγελος Μιχαήλ φρουρεί τον λαό της περιτομής· και ότι προέκυψε μεταξύ των δύο αυτών εφόρων διαμάχη, όχι από πάθος οργής, αλλά κατά κάποιον θείο και απόρρητο λόγο, καθώς ο ένας ανάγκαζε τους Ιουδαίους να είναι υποταγμένοι στους Πέρσες, ενώ ο άλλος τους έλκυε προς την ελευθερία. Θα μπορούσε, λοιπόν, να υποθέσει κανείς ότι ο έφορος των Περσών λέει τα εξής: «Άφησέ τους, Μιχαήλ· γιατί ανατρέπεις παλαιά δίκαια, θέλοντας να βγάλεις τους Ιουδαίους από τον ζυγό των Περσών; Το πράγμα δεν είναι νέο· τους παρέλαβα από τους Χαλδαίους και τους Μήδους. Η δουλεία είναι το επιτίμιο της ασέβειας. Διότι και οι ίδιοι δούλευσαν σε ξένους θεούς, αθετώντας τον ευεργέτη Θεό, ο οποίος τιμώρησε τους Αιγυπτίους με ποικίλες πληγές, τους οδήγησε πεζούς μέσα από τη θάλασσα, τους φώτισε τη νύχτα με στύλο πυρός, τους δρόσισε την ημέρα με τη σκιά της νεφέλης, τους έθρεψε με τροφές εξ ουρανού και τους πότισε από πηγές που ανέβλυσαν από μόνες τους».

Και μου είπε: «Δανιήλ, άνδρα επιθυμιών, κατανόησε τα λόγια που εγώ σου λέω και στάσου στη θέση σου, διότι τώρα στάλθηκα σε εσένα». Και καθώς μου έλεγε τον λόγο αυτόν, σηκώθηκα έντρομος. Και μου είπε: «Μη φοβάσαι, Δανιήλ, διότι από την πρώτη ημέρα που έδωσες την καρδιά σου στο να κατανοήσεις και να ταπεινωθείς ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, εισακούστηκαν τα λόγια σου, και εγώ ήλθα εξαιτίας των λόγων σου». Βλέπεις αυτό που έλεγα, ότι δηλαδή και αυτός σχεδόν απολογείται σε εκείνον; «Από την πρώτη ημέρα», λέει, «στάλθηκα». Γιατί λοιπόν καθυστέρησες; «Και ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών στεκόταν εναντίον μου είκοσι μία ημέρες». Άκουσες ότι «Έθεσε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του»; Και κάθε έθνος έχει εκείνον που προΐσταται σε αυτό, και ο ίδιος επιθυμεί να είναι ισχυρότερος. Και του δόθηκε σύνεση μέσω του οράματος. Διότι δεν αρκούσαν τα λόγια για να διδάξουν τα όσα λέγονταν.

Και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήρθε να με βοηθήσει, και τον άφησα εκεί μαζί με τον άρχοντα του βασιλιά των Περσών. Και ήρθα για να σε κάνω να κατανοήσεις όσα πρόκειται να συμβούν στον λαό σου κατά τις έσχατες ημέρες, διότι ιδού, η όραση αναφέρεται σε ημέρες μελλοντικές. Και ενώ εκείνος μου έλεγε όλα αυτά τα λόγια, έστρεψα το πρόσωπό μου προς τη γη και κατανύχθηκα. Και ιδού, κάποιος με ομοίωμα υιού ανθρώπου άγγιξε τα χείλη μου. Και άνοιξα το στόμα μου, και μίλησα, και είπα προς αυτόν που στεκόταν απέναντί μου: Κύριε, εξαιτίας της όρασής σου ταράχθηκαν τα σπλάχνα μου μέσα μου, και ιδού, δεν έχω πλέον δύναμη. Και πώς θα μπορέσει ο δούλος σου, Κύριε, να μιλήσει με τον Κύριό μου αυτόν;

Και ο άρχων της βασιλείας των Περσών, λέγει, στεκόταν απέναντί μου. Μήπως άραγε εννοεί τον άρχοντα των ανθρώπων; Ουδαμώς. Διότι και αλλού λέγει: «Ο άρχων των Ελλήνων εξήλθε». Εγώ νομίζω ότι αυτός δεν είναι από τους (επίγειους) άρχοντες, ούτε από εκείνους που έχουν ταχθεί επί κάποιου έθνους, αλλά από τις άνω δυνάμεις. Έπειτα, επειδή οι άλλοι άγγελοι δεν μπορούσαν να του αντισταθούν, λέγεται σε αυτόν. Ελευθερώθηκαν, λέγει· τι πάλι ζητάς; Και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήλθε να με βοηθήσει· και τον άφησα εκεί μαζί με τον άρχοντα βασιλέα των Περσών. Και ήλθα για να σε κάνω να κατανοήσεις όσα πρόκειται να συμβούν στον λαό σου κατά τις έσχατες ημέρες, διότι ιδού, η όραση αφορά ημέρες. Για ποιον λόγο δεν ήλθε ο Μιχαήλ πριν από τις είκοσι ημέρες; Έχω τη γνώμη ότι θέλει να δείξει στον προφήτη πως ζητά πράγματα τα οποία εμποδίζονται και είναι παράνομα και καταναγκαστικά, ασκώντας σχεδόν βία και στους ίδιους τους αγγέλους. Γι' αυτό ούτε ο Μιχαήλ βοηθά αμέσως στην αρχή, αλλά αργότερα, για να μάθουν ότι εκείνοι έπειτα από αυτά δεν ήσαν άξιοι να ανέλθουν. Αδικούνται οι άγγελοι. Και τον άφησαν εκεί, ώστε είτε να πείσει, είτε να εμποδίσει. Και ποιος άγγελος είναι τέτοιος, ώστε, ακούγοντας ότι ο Θεός έδωσε τη χάρη, να αντισταθεί; Σωματοποιεί το γεγονός, όπως νομίζω, όπως ακριβώς έλεγε εκεί: «Ποιος θα εξέλθει και θα απατήσει για εμένα τον Αχαάβ;» Και πάλι: «Άφησέ με, και θα τους εξαλείψω». Δεν εμποδίζεται ο Θεός, ούτε υφίσταται καταναγκασμό, συγκρατούμενος από τον προφήτη.

Ο άγιος προφήτης Δανιήλ, ο φίλος του Θεού, ο οποίος είχε μεγάλη παρρησία προς Αυτόν, νήστεψε επί τρεις εβδομάδες, και δεν έφαγε άρτο επιθυμιών, ούτε οίνος και κρέας εισήλθε στο στόμα του, ούτε με έλαιο αλείφθηκε. Και όταν η ψυχή του κατέστη πιο κατάλληλη για την υποδοχή μιας τέτοιας θεοπτίας, γενόμενη ελαφρύτερη και πνευματικότερη μέσω της νηστείας, τότε είδε τον άγγελο, και λέει: «Τα σπλάχνα μου αναστατώθηκαν κατά την οπτασία μου, και δεν απέμεινε μέσα μου πνοή ούτε δύναμη· και η δόξα μου μεταστράφηκε σε φθορά». Διότι, ενώ ο νέος ήταν όμορφος, ο φόβος από την παρουσία του αγγέλου τον έφερε σε κατάσταση παρόμοια με εκείνους που ξεψυχούν, περιχύνοντάς τον με πολλή ωχρότητα, αναλώνοντας το άνθος της νεότητάς του και καταστρέφοντας ολόκληρη την καλή χροιά του προσώπου του· γι' αυτό λέει: «Μεταστράφηκε η δόξα μου σε φθορά». Τον σήκωσε λοιπόν ο άγγελος, και εκείνος σηκώθηκε έντρομος· και καθώς ο άγγελος άρχισε να συνομιλεί μαζί του, έπεσε πάλι στο έδαφος. Και όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν καταβληθεί από τον φόβο, οι οποίοι, αφού συνεγερθούν, επανέλθουν στον εαυτό τους και ανοίξουν τα μάτια τους, ενώ εμείς τους κρατούμε και ραντίζουμε το πρόσωπό τους με ψυχρά νάματα, πολλές φορές καταρρέουν ξανά μέσα στα ίδια μας τα χέρια· έτσι ακριβώς πάθαινε και ο προφήτης.

Και μου είπε: Δανιήλ, άνδρα επιθυμιών, κατανόησε τα λόγια αυτά που εγώ σου λέω, και στάσου όρθιος στη θέση σου, διότι τώρα στάλθηκα σε σένα. Και ενώ μου έλεγε τον λόγο αυτόν, σηκώθηκα έντρομος. Και μου είπε: Μη φοβάσαι, Δανιήλ, διότι από την πρώτη ημέρα που έδωσες την καρδιά σου στο να κατανοήσεις και να ταπεινωθείς ενώπιον Κυρίου του Θεού σου, εισακούστηκαν τα λόγια σου, και εγώ ήρθα εξαιτίας των λόγων σου. Και ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών στάθηκε εναντίον μου για είκοσι μία ημέρες· και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήρθε να με βοηθήσει, και τον άφησα εκεί με τον άρχοντα του βασιλείου των Περσών, και ήρθα για να σε κάνω να κατανοήσεις όσα θα συμβούν στον λαό σου στις έσχατες ημέρες, διότι ιδού το όραμα αναφέρεται σε μελλοντικές ημέρες. Και ενώ μου μιλούσε σύμφωνα με αυτά τα λόγια, έστρεψα το πρόσωπό μου προς τη γη και κατανύχθηκα. Και ιδού, κάποιος με ομοίωμα υιού ανθρώπου άγγιξε τα χείλη μου· και άνοιξα το στόμα μου και μίλησα και είπα προς αυτόν που στεκόταν απέναντί μου: Κύριε, με το όραμά σου αναστατώθηκαν τα σωθικά μου μέσα μου, και ιδού δεν έχω δύναμη. Και πώς θα μπορέσει ο δούλος σου, Κύριε, να μιλήσει με αυτόν τον Κύριό μου; Και σε εμένα από τώρα δεν θα παραμείνει δύναμη, και δεν έχει απομείνει πνοή μέσα μου.

Και: «Μη φοβάσαι, Δανιήλ, άνδρα των επιθυμιών, ειρήνη σε σένα· δείξε ανδρεία και πάρε δύναμη», διότι «από την πρώτη ημέρα που έδωσες την καρδιά σου στο να κατανοήσει και να ταλαιπωρηθεί ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, εισακούστηκαν τα λόγια σου, και εγώ ήλθα εξαιτίας των λόγων σου, και ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών στεκόταν εναντίον μου είκοσι μία ημέρες». Και ποιος άραγε είναι, ω θείε Γαβριήλ, εκείνος ο «άρχοντας του βασιλείου των Περσών»; Και πώς «στεκόταν εναντίον σου είκοσι μία ημέρες» και δεν τον εξολόθρευσες; Διότι ένας άγγελος, είτε εσύ ο ίδιος είτε άλλος, εξολόθρευσε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες, και πώς τώρα λες ότι «ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών στεκόταν εναντίον μου είκοσι μία ημέρες» και συγκρατείς το χέρι σου; Ούτε τότε, λέει, εξολοθρεύτηκαν οι εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες χωρίς θεϊκή προσταγή, ούτε πάλι τώρα χωρίς θεϊκή προσταγή συγκρατώ το χέρι μου για να μην εξολοθρεύσω τον αναφερόμενο. «Άρχοντας» δε «του βασιλείου των Περσών» είναι και ονομάζεται ο διάβολος· το δε «στεκόταν εναντίον μου είκοσι μία ημέρες» σημαίνει τούτο, ότι εναντιώνεται στο δικό μου θέλημα. Διότι εγώ, θέλοντας να υπηρετήσω το θεϊκό θέλημα, προτρέπω προς την ειρήνη το έθνος των Περσών· ο δε άρχοντάς τους ο διάβολος, δηλαδή ο αρχηγός της κακίας τους, φροντίζει να τους παρακινεί σε σφαγές και πολέμους και απιστίες και ειδωλολατρίες και αισχρουργίες, εναντιούμενος τόσο στο θεϊκό όσο και στο δικό μου θέλημα. «

«Στάθηκε εναντίον μου είκοσι μία ημέρες», και ο Θεός δεν ανέχεται να καταστραφεί αμέσως ο αποστάτης. «Και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες», δηλαδή τους αρχαγγέλους, «ήλθε να με βοηθήσει», δηλαδή να εμποδίσει τα πονηρά εγχειρήματα του διαβόλου και των Περσών, «και τον άφησα εκεί με τον άρχοντα βασιλιά των Περσών και ήλθα» «προς εσένα» «για να σε συνετίσω». Και, «αν γνωρίζεις ότι ήλθα προς εσένα», δηλαδή, αν κατανόησες γιατί ήλθα και τι σου είπα, «και τώρα θα επιστρέψω για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών», δηλαδή για να εμποδίσω τις κακοτεχνίες του. «Και εγώ αναχωρούσα», δηλαδή από την Περσία για να έλθω σε εσένα, «και ο άρχοντας των Ελλήνων ερχόταν». Και «ο άρχοντας», ο διάβολος «των Ελλήνων» Περσών, ερχόταν προς αυτούς, «και θα σου αναγγείλω το καθορισμένο στο βιβλίο της αλήθειας, και δεν υπάρχει κανείς που να με βοηθά σε αυτά», από εκεί δηλαδή από όπου ήλθα εγώ σε εσένα, «παρά μόνο ο Μιχαήλ ο άρχοντάς σας». Δεν έχει ανάγκη, λέει, και από άλλη αγγελική συμμαχία για να κατατροπώσει τους Πέρσες και τον άρχοντά τους· διότι αρκεί και μόνος του «ο Μιχαήλ ο άρχοντάς σας». Διότι ούτε εγώ απέρχομαι έχοντας συμμαχήσει μαζί του, όπως ακριβώς ούτε και εγώ, όταν ήμουν εκεί, χρειαζόμουν τη δική του βοήθεια· διότι καθένας από εμάς επαρκεί για να σώσει και να καταστρέψει, με το θέλημα του Θεού, άπειρα πλήθη εθνών, μαζί με τον διάβολο, τον άρχοντα των άπιστων εθνών, και τη συμμορία τους.

Όσο για το προαναφερθέν χωρίο ότι: «Ιδού ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήρθε να με βοηθήσει», έχει γίνει ολοφάνερο σε όσους προσέχουν, ότι δεν ήρθε για να κινήσει μαζί μου τόξα και βέλη και δόρατα, αλλά διότι «τον άφησα εκεί, μαζί με τον άρχοντα του βασιλιά των Περσών, και ήρθα να σε συνετίσω». Από αυτό μαθαίνουμε πόση πρόνοια δείχνει ο Θεός για το δικό μας γένος μέσω των θείων αγγέλων, αφού μέσω αυτών μάς απαλλάσσει ως φιλάνθρωπος από διαβολική επήρεια, από επιδρομή βαρβάρων και από χιλιάδες άλλους κινδύνους, εκτός εάν, εξαιτίας των αμαρτιών μας, οι φύλακες άγγελοί μας απομακρυνθούν από εμάς και παραδοθούμε δίκαια στους αόρατους και ορατούς, αλίμονο, βαρβάρους.

Ομοίως δε, για την ίδια αιτία νομίζουν ότι πρέπει να απορρίψουν και το εξουσιαστικό ιδίωμα (το να άρχει), αν και τα ιερά λόγια υποδεικνύουν σαφώς με τη συνέχεια της παράθεσης ότι το «κατ' εικόνα» θέλει να σημάνει το εξουσιαστικό αξίωμα. Διότι το κείμενο έχει ως συνέχεια: «ας φτιάξουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας, και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας και τα πετεινά του ουρανού και τα κτήνη και όλη τη γη»· αυτοί όμως, χωρίς να πεισθούν ούτε από αυτό, λένε ότι μέσω του «κατ' εικόνα» δεν δηλώνεται η εξουσία, επειδή και η φύση των αγγέλων έχει αναλάβει εποπτική εξουσία· διότι ο προφήτης Δανιήλ ανακηρύσσει λαμπρά τον άρχοντα των Ασσυρίων και τον άρχοντα του έθνους των Ιουδαίων, και κάπου και ο θεόπτης λέει, «έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού». Επομένως, όπως ακριβώς το λογικό και το αυτεξούσιο είναι κοινά σε αγγέλους και ανθρώπους, έτσι ακριβώς είναι και το δεσποτικό και το βασιλικό. Αλλά τι σημαίνει αυτό; Διότι εάν η Γραφή ανέφερε ότι μόνο ο άνθρωπος πλάστηκε κατ' εικόνα Θεού, ίσως θα έβρισκε αντίθετη τη φύση των αγγέλων, διότι και σε αυτούς διακρίνονται εκείνα τα γνωρίσματα μέσω των οποίων αποτυπώνεται ο θείος χαρακτήρας· εάν όμως δεν βρίσκεται γραμμένο τίποτα τέτοιο, όχι μόνο η συμμετοχή των αγγέλων δεν αφαιρεί από την ανθρώπινη φύση το αξίωμα που έλαβε κατά την πλάση της, αλλά αντίθετα είναι ικανή να προσφέρει παραδειγματική βεβαιότητα για την αλήθεια.

Από εδώ εξηγείται και το άλλο ζήτημα, το οποίο αναφέρεται στον προφήτη: «Ήλθε προς αυτόν», λέγει, «ο άγγελος Γαβριήλ, και του λέγει: Δανιήλ, δούλε του Θεού, από την ημέρα που αποφάσισες να ταλαιπωρήσεις την ψυχή σου ενώπιον του Κυρίου, εισακούστηκε η δέησή σου, και απεστάλην για να σου αναγγείλω τα λόγια αυτά· αλλά ο άρχων του βασιλείου των Περσών μού αντιστάθηκε, αν ο Μιχαήλ, ο άρχων του έθνους σας, δεν ερχόταν σε βοήθεια». Διότι θα μπορούσε κάποιος να απορήσει: αν ο άγγελος που έχει την επιστασία της Περσίας έχει ταχθεί από τον Θεό να την εποπτεύει, και ομοίως ο Γαβριήλ έχει αποσταλεί από τον Θεό για να επαναφέρει τον Ισραήλ από την αιχμαλωσία, πώς ο άρχων των Περσών ανθίστατο; Το απορούμενο αυτό ζήτημα θα μπορούσε να λυθεί ως εξής.

Ο κόσμος είχε γεμίσει από ειδωλολατρία, και οι άγγελοι που είχαν τεθεί προστάτες των εθνών αγανακτούσαν και θλίβονταν. Ο Δανιήλ, όμως, έχοντας οδηγηθεί ως αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα μαζί με τους ομοεθνείς του, κήρυττε τη θεογνωσία, το ίδιο και οι τρεις παίδες, τους οποίους η φωτιά τους δρόσιζε, μεταβάλλοντας την καυστική της δύναμη σε δροσερή αύρα. Γι' αυτό και πολλούς, απομακρύνοντάς τους από την ειδωλολατρική πλάνη, τους έκαναν να σέβονται τον Θεό. Ο άγγελος λοιπόν, που ήταν επιστάτης στο βασίλειο των Περσών, χαιρόταν βλέποντας στα δικά του μέρη να λατρεύεται ο Θεός αντί για τα είδωλα. Έβλεπε τον Ναβουχοδονόσορα, αντί να εξαναγκάζει τους ανθρώπους να θυσιάζουν στα είδωλα και να υποβάλλει όσους δεν πείθονταν σε έσχατες τιμωρίες, να θεολογεί λαμπρά και να λέει: «Σεδράχ, Μισάκ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του ύψιστου Θεού» και πολλά παρόμοια. Επειδή, λοιπόν, ο μακάριος Δανιήλ παρακαλούσε τον Θεό, καθώς είχαν συμπληρωθεί τα εβδομήντα έτη που είχαν οριστεί για την αιχμαλωσία, να επαναφέρει τον Ισραήλ από την αιχμαλωσία, και απεστάλη ο Γαβριήλ για να του αναγγείλει την απελευθέρωση, αντιστέκεται στον Γαβριήλ ο επιστάτης άγγελος του περσικού βασιλείου, λυπούμενος επειδή και πάλι η γη την οποία επέβλεπε, εάν οι δάσκαλοι της ευσέβειας απομακρύνονταν από εκεί, θα επέστρεφε στην προηγούμενη ασέβεια και πλάνη. Και δεν αντιστεκόταν πολεμώντας, αλλά προβάλλοντας τα δίκαιά του: «Ποια είναι η βιασύνη», έλεγε, «για την επιστροφή;».

Από εδώ τίθεται και το άλλο ζήτημα, το οποίο αναφέρεται στον προφήτη: «Ήλθε προς αυτόν, λέγει, ο άγγελος Γαβριήλ, και του λέγει: Δανιήλ, δούλε του Θεού, από την ημέρα που αποφάσισες να ταλαιπωρήσεις την ψυχή σου ενώπιον του Κυρίου, εισακούσθηκε η δέησή σου, και απεστάλην για να σου αναγγείλω αυτά τα λόγια. Αλλά ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών μού αντιστάθηκε, εάν ο Μιχαήλ, ο άρχοντας του έθνους σας, δεν ερχόταν σε βοήθεια». Διότι θα μπορούσε κάποιος να απορήσει: εάν ο άγγελος που επιτροπεύει την Περσία έχει ταχθεί από τον Θεό να επιτροπεύει, και ομοίως ο Γαβριήλ έχει αποσταλεί από τον Θεό για να επαναφέρει τον Ισραήλ από την αιχμαλωσία, πώς ο άρχοντας των Περσών αντιστεκόταν σε αυτόν; Το ζήτημα που προκαλεί απορία θα μπορούσε να λυθεί ως εξής: ο κόσμος είχε γεμίσει ειδωλολατρία, και οι άγγελοι που ήταν επιστάτες των εθνών αγανακτούσαν και θλίβονταν.

Ο άγγελος, λοιπόν, που είχε οριστεί προστάτης του βασιλείου των Περσών, χαιρόταν βλέποντας στα μέρη της δικαιοδοσίας του να λατρεύεται ο Θεός αντί για τα είδωλα. Έβλεπε τον Ναβουχοδονόσορα, αντί να εξαναγκάζει τους ανθρώπους να θυσιάζουν στα είδωλα και να υποβάλλει στις έσχατες τιμωρίες όσους δεν υπάκουαν, να θεολογεί λαμπρά και να λέει: «Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του ύψιστου Θεού» και πολλά άλλα παρόμοια. Επειδή, λοιπόν, ο μακάριος Δανιήλ παρακαλούσε τον Θεό, μετά τη συμπλήρωση των εβδομήντα ετών που είχαν καθοριστεί για την αιχμαλωσία, να επαναφέρει τον Ισραήλ από την αιχμαλωσία, και στάλθηκε ο Γαβριήλ για να του αναγγείλει την απελευθέρωση, αντιστέκεται στον Γαβριήλ ο προστάτης της Περσικής εξουσίας, λυπούμενος επειδή πάλι η γη της οποίας προΐστατο, με την αναχώρηση των διδασκάλων της ευσέβειας από εκεί, θα επέστρεφε στην προηγούμενη ασέβεια και πλάνη.

Ήταν λοιπόν η αντίσταση όχι του κακού προς το αγαθό· διότι δεν είπε ότι πολεμούσε, αλλά ότι αντιστεκόταν. Διότι πολλές φορές υφίσταται αντίσταση του δικαίου προς το αγαθό, όπως ακριβώς πολλές φορές η φιλανθρωπία αντιτάσσεται στον νόμο και ο νόμος στη φιλανθρωπία. Ο νόμος τιμωρεί αυτόν που έχει αμαρτήσει· η φιλανθρωπία όμως ενός βασιλιά πολλές φορές ελεεί αυτόν που έχει αμαρτήσει και τον απαλλάσσει από την τιμωρία.