Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 10:2

Αποδείχθηκαν, μάλιστα, ισχυρότεροι και από τον χρυσό. Διότι δεν τους έλιωνε το πυρ, αλλά τους φύλαττε ακέραιους. Αν και τίποτα δεν θα μπορούσε τότε να αντέξει εκείνη τη φλόγα, την οποία έτρεφαν νάφθα, πίσσα και κληματίδες, με αποτέλεσμα να εξαπλώνεται σε απόσταση σαράντα εννέα πήχεων και, καταφλέγοντας τα πέριξ, να κατακάψει πολλούς από τους Χαλδαίους. Εκείνη, λοιπόν, την πυρκαγιά, αφού εισήλθαν με νηστεία, την καταπατούσαν οι παίδες, αναπνέοντας ελαφρύ και δροσερό αέρα μέσα σε τόσο ορμητικό πυρ. Διότι το πυρ δεν τόλμησε να αγγίξει ούτε καν τις τρίχες τους, επειδή είχαν ανατραφεί με τη νηστεία. Ο δε Δανιήλ, ο ανήρ των επιθυμιών, ο οποίος επί τρεις εβδομάδες δεν έφαγε άρτο και δεν ήπιε ύδωρ, όταν εισήλθε στον λάκκο, δίδαξε και τους λέοντες να νηστεύουν. Διότι, σαν να ήταν φτιαγμένος από λίθο, ή χαλκό, ή κάποια άλλη σκληρότερη ύλη, οι λέοντες δεν μπορούσαν να του μπήξουν τα δόντια. Έτσι, η νηστεία, αφού σκλήρυνε το σώμα του ανδρός σαν να ήταν βαφή σιδήρου, το κατέστησε αδάμαστο στους λέοντες. Ούτε ο Μωυσής θα είχε τολμήσει να πλησιάσει το όρος, ενώ η κορυφή του κάπνιζε, ούτε θα είχε το θάρρος να εισέλθει στον γνόφο, εάν δεν είχε εξοπλιστεί με τη νηστεία.

Τρεις ήταν εκείνοι που στάθηκαν εναντίον του Αμαλήκ πάνω στην πέτρα: ο Μωυσής, ο Ιησούς, ο Ωρ. Τρεις οι δυνατοί κριτές: ο Γεδεών, ο Ιεφθάε, ο Σαμψών. Τρεις οι πρεσβύτεροι των υιών του Ισραήλ: ο Μωυσής, ο Ιώβ, ο Δανιήλ. Τρεις εβδομάδες ήταν η νηστεία του Δανιήλ. Τρεις οι παίδες που δεν προσκύνησαν τη χρυσή εικόνα: ο Σιδράχ, ο Μισάχ, ο Αβδεναγώ.

Αν δε αυτοί που βρίσκονται πάνω σε αυτά τα τείχη δεν περιφρονούν μόνο τα ποικίλα εδέσματα, αλλά και παρασκευάζουν το ψωμί τους ακόμη πιο φτωχικό, αυτοί κυρίως, μέσω της εγκράτειας, ανατρέπουν και τη σκηνή της Μαδιάμ. Διότι κάτι τέτοιο προτυπώνει και η ιστορία του Γεδεών: «Ιδού», λέει, «μια κριθαρένια κουλούρα κυλούσε προς το στρατόπεδο της Μαδιάμ». Αυτός ο κριθαρένιος άρτος φανέρωνε την απλότητα και την εγκράτεια εκείνων που εκστράτευσαν μαζί με τον Γεδεών, ακόμη και ως προς τις απολύτως αναγκαίες τροφές. «Και έφτασε», λέει, «μέχρι τη σκηνή της Μαδιάμ, τη χτύπησε και την κατέστρεψε». Σκηνή δε που καταστρέφεται από την κριθαρένια κουλούρα είναι οπωσδήποτε η ορμητική επιθυμία του λαιμού και της κοιλιάς, της οποίας η μανία εξαλείφεται με τη νηστεία και με την καθιέρωση μιας λιτής τράπεζας. Ο Δανιήλ, ο άνδρας των επιθυμιών, δεν εξόντωσε μόνο τον δράκοντα με ένα ζυμάρι, τον θεό εκείνων που θεός τους είναι η κοιλιά και ο οποίος έχει τη δύναμή του στην οσφύ και στον ομφαλό της κοιλιάς, αλλά, αφού για πολλές εβδομάδες δεν έφαγε εκλεκτό ψωμί ούτε ήπιε κρασί, είδε πρωτοφανή οράματα και δέχθηκε την εμφάνιση αρχαγγέλου.

Κεφάλαιο Ι΄. Κατά το τρίτο έτος του βασιλιά των Περσών Κύρου, ένας λόγος αποκαλύφθηκε στον Δανιήλ, του οποίου το όνομα κλήθηκε Βαλτάσαρ. Και ο λόγος ήταν αληθινός· και του δόθηκε μεγάλη δύναμη και σύνεση κατά την οπτασία. Εκείνες τις ημέρες εγώ, ο Δανιήλ, πενθούσα επί τρεις εβδομάδες. Δεν έφαγα εκλεκτό άρτο, και κρέας και κρασί δεν εισήλθαν στο στόμα μου, και δεν αλείφθηκα με άλειμμα, έως ότου συμπληρώθηκαν τρεις εβδομάδες ημερών. Για ποιον λόγο πάλι πενθεί;

Ο άγιος προφήτης Δανιήλ, ο φίλος του Θεού, ο οποίος είχε μεγάλη παρρησία προς Αυτόν, νήστεψε επί τρεις εβδομάδες, και δεν έφαγε άρτο επιθυμιών, ούτε οίνος και κρέας εισήλθε στο στόμα του, ούτε με έλαιο αλείφθηκε. Και όταν η ψυχή του κατέστη πιο κατάλληλη για την υποδοχή μιας τέτοιας θεοπτίας, γενόμενη ελαφρύτερη και πνευματικότερη μέσω της νηστείας, τότε είδε τον άγγελο, και λέει: «Τα σπλάχνα μου αναστατώθηκαν κατά την οπτασία μου, και δεν απέμεινε μέσα μου πνοή ούτε δύναμη· και η δόξα μου μεταστράφηκε σε φθορά». Διότι, ενώ ο νέος ήταν όμορφος, ο φόβος από την παρουσία του αγγέλου τον έφερε σε κατάσταση παρόμοια με εκείνους που ξεψυχούν, περιχύνοντάς τον με πολλή ωχρότητα, αναλώνοντας το άνθος της νεότητάς του και καταστρέφοντας ολόκληρη την καλή χροιά του προσώπου του· γι' αυτό λέει: «Μεταστράφηκε η δόξα μου σε φθορά». Τον σήκωσε λοιπόν ο άγγελος, και εκείνος σηκώθηκε έντρομος· και καθώς ο άγγελος άρχισε να συνομιλεί μαζί του, έπεσε πάλι στο έδαφος. Και όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν καταβληθεί από τον φόβο, οι οποίοι, αφού συνεγερθούν, επανέλθουν στον εαυτό τους και ανοίξουν τα μάτια τους, ενώ εμείς τους κρατούμε και ραντίζουμε το πρόσωπό τους με ψυχρά νάματα, πολλές φορές καταρρέουν ξανά μέσα στα ίδια μας τα χέρια· έτσι ακριβώς πάθαινε και ο προφήτης.

Διότι το ότι δεν τελούσαν ούτε το Πάσχα, είναι εξαιρετικά προφανές και από αυτά. Διότι όπου δεν υπήρχε θυσία, δεν υπήρχε ούτε εορτή, επειδή έτσι έπρεπε να τελούνται όλες. Για να παράσχουμε μάλιστα την απόδειξη του ίδιου του γεγονότος, άκουσε τι λέει ο Δανιήλ: «Εκείνες τις ημέρες εγώ, ο Δανιήλ, πενθούσα επί τρεις εβδομάδες· επιθυμητό άρτο δεν έφαγα, κρασί και κρέας δεν εισήλθαν στο στόμα μου, και δεν αλείφθηκα με έλαιο κατά τις εβδομάδες εκείνες».

Αυτός λοιπόν ο Δανιήλ νήστεψε τρεις εβδομάδες, και εκλεκτό άρτο δεν έφαγε, ούτε οίνος και κρέας εισήλθε στο στόμα του, ούτε αλείφθηκε με έλαιο. Και τότε είδε εκείνη την οπτασία, όταν η ψυχή του ήταν πλέον καταλληλότερη για την υποδοχή μιας τέτοιας θεωρίας, έχοντας καταστεί ελαφρύτερη και πνευματικότερη εξαιτίας της νηστείας.

Αφού νήστεψε με αυτόν τον τρόπο, έκλεισε τον ουρανό για τους ακόλαστους και για όσους κατασπαταλούσαν τη ζωή τους στην τρυφή, ώστε αυτό που δεν επέλεξαν να εφαρμόσουν με δική τους προαίρεση, να το μάθουν παιδαγωγούμενοι μέσω της αναγκαστικής νηστείας του λιμού, και να γνωρίσουν πόσο ωφέλιμη είναι η νηστεία, η οποία επιδεικνύει το έργο της ακόμη και σε καιρό τρυφής. Ο δε Δανιήλ, αφού και ο ίδιος νήστεψε για τρεις εβδομάδες και δεν γεύθηκε εκλεκτό άρτο, όταν βρέθηκε στον λάκκο των λεόντων εξαιτίας του φθόνου των ακόλαστων, δίδαξε εκεί ακόμη και τους λέοντες να νηστεύουν. Διότι τα άγρια θηρία σεβάστηκαν τον νηστευτή, γινόμενα πιο ήμερα από τα λογικά θηρία, και έκλεισαν το ίδιο τους το στόμα, μη τολμώντας να αγγίξουν το άγιο σώμα. Επειδή, θέτοντας τη νηστεία ως όπλο στο ίδιο του το σώμα και οχυρώνοντας ολόκληρο τον εαυτό του μέσω αυτής, ξεγέλασε τα μάτια των λεόντων, καθώς δεν τους παρουσίασε ανθρώπινο σώμα, αλλά σώμα αγγελικό. Και οι Τρεις Παίδες στη Βαβυλώνα, επειδή δεν θέλησαν να συμμετάσχουν στο παράνομο τραπέζι του βασιλιά, αλλά να ακολουθήσουν τη σύμφωνη με τον νόμο νηστεία, εισήλθαν στην αναμμένη φωτιά της καμίνου και έσβησαν τη φλόγα, μετατρέποντας μέσω της νηστείας την κάμινο σε δροσιά αντί για φωτιά. Και ενώ η φωτιά καταφέρθηκε εναντίον εκείνων που ήταν άπειροι από τη νηστεία (διότι κατέκαψε όλους τους Χαλδαίους που στέκονταν γύρω), αντιθέτως υποχώρησε από εκείνους που είχαν συνηθίσει τη νηστεία, μη δυνάμενη να αγγίξει το σώμα τους.

Διότι η νηστεία γνωρίζει και τον εαυτό της και τα αντίθετά της· η μέθη όμως, αγνοώντας τον εαυτό της, αγνοεί και τα αγαθά που προέρχονται από τη νηστεία. Για ποιον λόγο, πες μου, θανατώθηκαν οι γιοι του Ααρών, οι ιερείς; Όχι επειδή, ενώ ιερουργούσαν, γεύτηκαν κρασί; Ποιος ήταν ο νόμος των Ναζηραίων; Όχι το να απέχουν από το κρασί και από καθετί που προέρχεται από αυτό; Ο Δανιήλ και οι συνοδοί του έτρωγαν σπόρους, περιφρονώντας το τυραννικό τραπέζι του Ναβουχοδονόσορα. Νήστεψε τρεις εβδομάδες ο Δανιήλ, ο άνδρας των επιθυμιών· όταν απέσχε από τις επιθυμίες, δέχθηκε αυτή την ύψιστη προσηγορία. Δεν νήστεψε μία ιουδαϊκή ημέρα, ούτε πενιχρά, αλλά τρεις εβδομάδες, προτυπώνοντας έτσι και ο ίδιος την εκκλησιαστική οδό. «Άρτο επιθυμιών», λέει, «δεν έφαγα»· ενώ άλλοι πεινούν για επιθυμίες ανάλογα με την περίσταση· «Κρασί και κρέας δεν εισήλθαν στο στόμα μου», από τα οποία νηστεύει η Εκκλησία. Δες μέσα στην Παλαιά Διαθήκη τη χριστιανική πολιτεία. Διότι στους μεν ασθενείς υπάρχουν οι τύποι, ενώ στους προφήτες διακρίνονται ήδη τα ίχνη της αλήθειας. Η νηστεία ανακάλεσε την απόφαση του Θεού.

Αν όμως ισχυριστούν ότι αυτό συνέβη πριν από τον νόμο, τι θα πουν για τον Θεσβίτη Ηλία, ο οποίος διήνυσε δρόμο σαράντα ημερών με μία μόνο τροφή; Διότι αυτός, όχι μόνο με τη νηστεία, αλλά και με την οδοιπορία κατά τα σάββατα αυτών των σαράντα ημερών, ταλαιπωρώντας τον εαυτό του κατέλυσε το σάββατο, και εκείνος που έδωσε τον νόμο δεν οργίστηκε μαζί του, αλλά μάλιστα, ως έπαθλο για την αρετή του, εμφανίστηκε σε αυτόν στο Χωρήβ. Τι θα πουν δε για τον Δανιήλ; Δεν πέρασε τρεις εβδομάδες εντελώς νηστικός; Και τι ισχύει για ολόκληρο τον Ισραήλ; Δεν περιτέμνουν το παιδί το σάββατο, αν τύχει να συμπληρώνει την όγδοη ημέρα; Δεν νηστεύουν επίσης τη μεγάλη νηστεία, η οποία τους έχει νομοθετηθεί, εάν αυτή συμπέσει με το σάββατο; Δεν βεβηλώνουν το σάββατο και οι ιερείς και οι Λευίτες με τις εργασίες της Σκηνής, και παρ' όλα αυτά είναι αναίτιοι; Αλλά ακόμη και ένα ζώο, αν πέσει σε λάκκο την ημέρα του σαββάτου, εκείνος που θα το ανασύρει είναι αναίτιος, ενώ εκείνος που θα αδιαφορήσει γι' αυτό είναι κατακριτέος. Και τι να πούμε για ολόκληρο τον Ισραήλ; Δεν περιφέρονταν γύρω από τα τείχη της Ιεριχούς περιφέροντας την κιβωτό του Θεού επί επτά ημέρες, μεταξύ των οποίων οπωσδήποτε περιλαμβανόταν και το σάββατο;

Διότι ο λόγος δεν μας υπενθύμισε τις ιστορίες ούτε για τις χίλιες χιλιάδες και τις μύριες μυριάδες των λαμπροφορεμένων αγγέλων, σύμφωνα με τον θείο Δανιήλ, ούτε για τον θείο άγγελο που κατέβηκε μαζί με τον Αζαρία στο καμίνι των Χαλδαίων, ούτε για εκείνη τη φοβερή, μεγάλη και θαυμαστή οπτασία την οποία διηγείται ο «ανήρ των επιθυμιών». Αλλά σε μένα φαίνεται θαυμαστό και άξιο διερεύνησης το ζήτημα, πώς ένας τέτοιος και τόσο σπουδαίος άνδρας, έπειτα από τόση νηστεία, καθαρότητα και πολλή σκληραγωγία, έχοντας μάλιστα αξιωθεί το προφητικό χάρισμα, δεν μπόρεσε να αντέξει την αγγελική οπτασία, αλλά έπεφτε πρηνής στη γη συντετριμμένος και, μολονότι ο θείος άγγελος τον ανασήκωνε, εκείνος πάλι έπεφτε. Θεωρώ όμως σωστό να αναγνώσουμε στη συνέχεια ολόκληρο το κείμενο εκείνου του προφητικού χωρίου και έπειτα να θέσουμε προς συζήτηση το προαναφερθέν, άξιο διερεύνησης πρόβλημα. «Εκείνες τις ημέρες», λέει, «εγώ, ο Δανιήλ, πενθούσα επί τρεις εβδομάδες ημερών και επιθυμητό άρτο δεν έφαγα, ούτε κρέας και κρασί μπήκε στο στόμα μου, και δεν αλείφθηκα με μύρο έως ότου συμπληρωθούν τρεις εβδομάδες ημερών».

«Και την εικοστή τετάρτη ημέρα του πρώτου μήνα», «στο τρίτο έτος του Κύρου, βασιλιά των Περσών», «εγώ βρισκόμουν κοντά στον μεγάλο ποταμό, που είναι ο Τίγρης, και σήκωσα τα μάτια μου και είδα· και ιδού, ένας άνδρας ντυμένος βαδδίν, και η μέση του ήταν περιεζωσμένη με χρυσάφι ωφάζ, και το σώμα του ήταν σαν θαρσίς, και το πρόσωπό του είχε την όψη αστραπής, και τα μάτια του ήταν σαν λαμπάδες πυρός, και οι βραχίονές του και τα σκέλη του είχαν την όψη στιλπνού χαλκού, και η φωνή των λόγων του ήταν σαν φωνή πλήθους· και εγώ, ο Δανιήλ, είδα μόνος την οπτασία, ενώ οι άνδρες που βρίσκονταν μαζί μου δεν την είδαν, αλλά μεγάλη έκσταση έπεσε επάνω τους και έφυγαν με φόβο, και εγώ απέμεινα μόνος και είδα αυτή τη μεγάλη οπτασία· και δεν απέμεινε μέσα μου δύναμη, και η δόξα μου μεταστράφηκε σε φθορά, και δεν διατήρησα καμία δύναμη και άκουσα τη φωνή των λόγων του, και καθώς τον άκουγα έπεσα σε κατάνυξη με το πρόσωπό μου επάνω στη γη. Και ιδού, ένα χέρι με άγγιξε και με σήκωσε στα γόνατά μου και στα ίχνη και τους ταρσούς των ποδιών μου.»