Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 10:20

Και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήλθε να με βοηθήσει, και τον άφησα εκεί, μαζί με τον άρχοντα της βασιλείας των Περσών. Και λίγο παρακάτω: Και εγώ αναχωρούσα (λέγει) και ο άρχοντας των Ελλήνων ερχόταν. Μήπως, λοιπόν, εάν αυτά λέγονται εκ μέρους του διαβόλου, η υπερηφάνειά του δεν εκδηλώνεται κατά των ανθρώπων, αλλά κατά νοητών ή κάποιων άλλων δυνάμεων.

Και ο σοφός Δανιήλ, στην οπτασία του αγγέλου, τον άκουσε να λέει ότι ο άρχοντας του βασιλείου των Περσών στάθηκε εναντίον μου· και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήρθε να με βοηθήσει, και τον άφησα εκεί μαζί με τον άρχοντα του βασιλιά των Περσών. Και μετά από λίγο λέει ο ίδιος: Και ο άρχοντας των Ελλήνων ερχόταν. Αλλά και κάποιος αναφέρεται ως αρχιστράτηγος της δυνάμεως του Κυρίου, εκείνος που φανερώθηκε στον Ιησού του Ναυή στον Ιορδάνη.

Έτσι και τώρα, ο Θεός λέει στους Μωαβίτες ότι θα επιφέρει τους Άραβες, λέγοντας: «διότι θα φέρω επί της φάραγγας Άραβες», και πάλι: «το δε ύδωρ της Δηβών θα γεμίσει με αίμα· διότι θα φέρω επί της Δηβών Άραβες». Και λένε ότι η Αριήλ, μια πολύ μεγάλη κώμη, φαίνεται ακόμη και σήμερα στην περιοχή των Αρεοπολιτών, όπως ακριβώς και η Σιώρ και η Εσεβώρ και οι υπόλοιπες, εκτός εάν κάποια με το πέρασμα του μακρού χρόνου έχει γίνει εντελώς αφανής. Προς τι λοιπόν να περιεργαζόμαστε αυτά σε τέτοιο βαθμό, εφόσον οφείλουμε να ωφελούμαστε από την προφητεία, η οποία προαναγγέλλει την καταστροφή και την ερήμωση της ειδωλολατρίας τους, και τους προφητεύει τη γνώση του επί πάντων Θεού, με αποτέλεσμα να συγκροτηθούν εκκλησίες ανάμεσά τους, αφού εκδιωχθούν οι παλαιοί νομιζόμενοι θεοί τους, γεγονός από το οποίο τίποτα δεν θα μπορούσε να είναι πιο παράδοξο. Αυτά προφητεύει μέσω τούτων ο λόγος: «διότι θα καταστραφεί και η Δηβών· όπου βρίσκεται ο βωμός σας», και πάλι: «διότι απομακρύνθηκε η συμμαχία σου, και καταστράφηκε ο άρχων που καταπατά επί της γης»· διότι με αυτά υποδηλώνει τον πονηρό δαίμονα που παραμονεύει στο έθνος ή τον άρχοντα του έθνους, όπως ήταν ο άρχων του βασιλείου των Περσών και ο άρχων του βασιλείου των Ελλήνων και ο άρχων των Βαβυλωνίων.

Διότι ο Λόγος του Θεού προαναγγελλόταν «ως άνθρωπος» με ανθρώπινο «σχήμα», ότι δηλαδή θα εμφανιζόταν στον κόσμο ως ένσαρκος άνθρωπος, χωρίς να είναι ακόμη τότε Υιός ανθρώπου. Όταν όμως έφτασε «το πλήρωμα του χρόνου», «απέστειλε ο Θεός τον Υιό του, ο οποίος γεννήθηκε από γυναίκα», ώστε, αφού ενδυθεί την ανθρώπινη φύση από την Παρθένο, να αποδειχθεί ότι είναι Υιός Θεού και Υιός ανθρώπου. «Και άνοιξα», λέει, «το στόμα μου και μίλησα προς αυτόν που στεκόταν απέναντί μου: Κύριε, με την οπτασία σου αναστατώθηκαν τα σωθικά μου και δεν μου απέμεινε δύναμη». Διότι έπρεπε, με την παρουσία του Κυρίου, τα άνω να έρθουν κάτω, ώστε και τα κάτω να μπορέσουν να ανέλθουν στα άνω. «Και συνέχισε», λέει, «και με άγγιξε κάτι σαν όψη ανθρώπου, με ενδυνάμωσε και μου είπε: μη φοβάσαι, άνδρα των επιθυμιών· ειρήνη σε σένα, να έχεις θάρρος και δύναμη». Διότι, όταν παραλύσει κάθε δύναμη και δόξα της ζωής μας, τότε ενδυναμωνόμαστε από τον Χριστό, ο οποίος μας τείνει το χέρι και μας εγείρει «σαν ζωντανούς από τους νεκρούς» και σαν να μας βγάζει από τον άδη σε ανάσταση ζωής. «Και καθώς μιλούσε μαζί μου, πήρα δύναμη και είπα: ας μιλήσει ο Κύριός μου, διότι με ενδυνάμωσες». Διότι, όταν ο Λόγος μας γεμίσει με ελπίδα για τα μέλλοντα, μπορούμε εύκολα να ακούμε και τη φωνή Του. Λέει, λοιπόν, προς αυτόν: «Γνωρίζεις άραγε γιατί ήλθα προς εσένα;»

«Και τώρα θα επιστρέψω για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών»· «αλλά θα σου αναγγείλω το γεγραμμένο σε βιβλίο αληθείας, και δεν υπάρχει κανένας που να συμπράττει μαζί μου σε αυτά, παρά μόνο ο Μιχαήλ, ο άρχοντάς σας», «και αυτόν τον άφησα εκεί». «Διότι από την ημέρα που έδωσες το πρόσωπό σου να ταλαιπωρηθεί ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, εισακούστηκε η δέησή σου», και στάλθηκα εγώ «για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών»· επειδή είχε ληφθεί μια απόφαση να μην αφεθεί ελεύθερος ο λαός· για να εκπληρωθεί λοιπόν γρήγορα το αίτημά σου, αντιστάθηκα σε αυτόν εγώ και «άφησα εκεί» τον Μιχαήλ, τον άρχοντά σας. Ποιος όμως είναι ο Μιχαήλ παρά ο άγγελος που έχει ανατεθεί στον λαό, όπως λέει στον Μωυσή: «Δεν θα πορευθώ μαζί σας στον δρόμο, επειδή ο λαός είναι σκληροτράχηλος, αλλά ο άγγελός μου θα πορευθεί μαζί σας»; Αυτός αντιστάθηκε «στο κατάλυμα» στον Μωυσή, όταν έφερνε το παιδί του απερίτμητο στην Αίγυπτο· διότι δεν ήταν δυνατόν ο Μωυσής, ο οποίος γινόταν πρέσβης και μεσίτης του νόμου και διακήρυττε τη διαθήκη των πατέρων, να φέρνει μαζί του απερίτμητο παιδί, ώστε να μη θεωρηθεί από τον λαό ως ψευδοπροφήτης και πλάνος. «Και τώρα», λέει, «θα σου αναγγείλω την αλήθεια». Μπορούσε άραγε η αλήθεια να αναγγείλει κάτι άλλο πέρα από την αλήθεια; Η αλήθεια ήταν εκείνος που εμφανίστηκε στον Δανιήλ και αλήθεια ανήγγειλε· ο ίδιος πάλι, φανερωμένος ως αλήθεια στον κόσμο, αλήθεια δίδαξε. Ω, μακάριοι μαθητές που διδάσκεστε την αλήθεια από τον Χριστό!

Ή δεν έχεις ακούσει τον προφήτη Δανιήλ, πώς παρουσιάζει τον αρχάγγελο Μιχαήλ να συγκρούεται με τον έφορο των Περσών υπέρ της ελευθερίας των Ισραηλιτών; Διότι ο μεν ένας ανάγκαζε τον λαό να είναι υποδουλωμένος στους Πέρσες, ενώ ο άλλος αγωνιζόταν να τους λυτρώσει από την αιχμαλωσία. Και ο Μιχαήλ νικά τον αντίπαλο· και οι Ιουδαίοι, αφού διέβησαν τον Ευφράτη, κατέλαβαν πάλι την πατρική τους εστία και ανοικοδόμησαν τον πυρπολημένο ναό του Σολομώντος, με το έργο να παρατείνεται επί σαράντα έξι έτη. Διότι, άλλοτε εμποδιζόμενοι από τους γειτονικούς λαούς και άλλοτε αποκρούοντας αυτούς που τους εμπόδιζαν, πέτυχαν τελικά την επιθυμία τους, καθώς ο Νεεμίας έφερε εις πέρας για χάρη τους την οικοδομή. Έχοντας αυτό ως αφορμή, έλεγαν προς τον Κύριο: «Σαράντα και έξι έτη οικοδομείτο αυτός ο ναός, και εσύ σε τρεις ημέρες θα τον ανεγείρεις;» Αυτά μεν συνέβησαν κατά την Παλαιά Διαθήκη· τα της Καινής Διαθήκης όμως είναι σπουδαιότερα. Διότι καθ' όλο τον χρόνο της θείας οικονομίας λειτούργησαν άγγελοι: τη σύλληψη και τη γέννηση του Χριστού την ανήγγειλαν άγγελοι, όταν βαπτίσθηκε και θαυματούργησε τον διακόνησαν άγγελοι, όταν ετάφη και αναστήθηκε το μαρτύρησαν άγγελοι, στους ουρανούς ανύψωσαν τον Λυτρωτή και πάλι από τους ουρανούς θα συνοδεύσουν ως δορυφόροι τον Κριτή. Εάν λοιπόν και εμείς επιδιώκουμε να συμβιώσουμε με τους αγγέλους και να εντρυφήσουμε στα νοερά θεωρήματα, ας υπηρετήσουμε με πολύ φόβο και τρόμο τον Βασιλέα των αγγέλων.

Ένας τέτοιος άνθρωπος θεωρεί τους αγγέλους ως κάτι το πολύ σπουδαίο· διότι λέει ότι, με προσταγή του Θεού που δημιούργησε όλη την κτίση, αυτοί μοιράστηκαν μεταξύ τους και εξουσιάζουν τα ισχυρότερα από τα έθνη, και κάποιος μεν επιβλέπει τους Πέρσες, ενώ ο αρχάγγελος Μιχαήλ φρουρεί τον λαό της περιτομής· και ότι προέκυψε μεταξύ των δύο αυτών εφόρων διαμάχη, όχι από πάθος οργής, αλλά κατά κάποιον θείο και απόρρητο λόγο, καθώς ο ένας ανάγκαζε τους Ιουδαίους να είναι υποταγμένοι στους Πέρσες, ενώ ο άλλος τους έλκυε προς την ελευθερία. Θα μπορούσε, λοιπόν, να υποθέσει κανείς ότι ο έφορος των Περσών λέει τα εξής: «Άφησέ τους, Μιχαήλ· γιατί ανατρέπεις παλαιά δίκαια, θέλοντας να βγάλεις τους Ιουδαίους από τον ζυγό των Περσών; Το πράγμα δεν είναι νέο· τους παρέλαβα από τους Χαλδαίους και τους Μήδους. Η δουλεία είναι το επιτίμιο της ασέβειας. Διότι και οι ίδιοι δούλευσαν σε ξένους θεούς, αθετώντας τον ευεργέτη Θεό, ο οποίος τιμώρησε τους Αιγυπτίους με ποικίλες πληγές, τους οδήγησε πεζούς μέσα από τη θάλασσα, τους φώτισε τη νύχτα με στύλο πυρός, τους δρόσισε την ημέρα με τη σκιά της νεφέλης, τους έθρεψε με τροφές εξ ουρανού και τους πότισε από πηγές που ανέβλυσαν από μόνες τους».

Και είπε: Γνωρίζεις γιατί ήλθα σε σένα; Και τώρα θα επιστρέψω για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών. Και καθώς εγώ αναχωρούσα, ερχόταν ο άρχοντας των Ελλήνων. Αλλά θα σου αναγγείλω όσα είναι καταγεγραμμένα στο βιβλίο της αλήθειας· και δεν υπάρχει κανείς που να συμπαραστέκεται μαζί μου σε αυτά, παρά μόνο ο Μιχαήλ, ο άρχοντάς σας. Και ιδού, ένας άνδρας ενδεδυμένος με στολή. Ίσως ιερατική. Η όψη του ήταν σαν αστραπή φωτιάς από τα μάτια του. Πώς τους φαινόταν μέσα σε αστραπή; Για ποιον λόγο εμφανίζεται κατ' αυτόν τον τρόπο αυτός ο άγγελος; Μήπως για να καταπλήξει τον λαό; Και ποιο θα ήταν το όφελος;

Και ο άρχων της βασιλείας των Περσών, λέγει, στεκόταν απέναντί μου. Μήπως άραγε εννοεί τον άρχοντα των ανθρώπων; Ουδαμώς. Διότι και αλλού λέγει: «Ο άρχων των Ελλήνων εξήλθε». Εγώ νομίζω ότι αυτός δεν είναι από τους (επίγειους) άρχοντες, ούτε από εκείνους που έχουν ταχθεί επί κάποιου έθνους, αλλά από τις άνω δυνάμεις. Έπειτα, επειδή οι άλλοι άγγελοι δεν μπορούσαν να του αντισταθούν, λέγεται σε αυτόν. Ελευθερώθηκαν, λέγει· τι πάλι ζητάς; Και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες, ήλθε να με βοηθήσει· και τον άφησα εκεί μαζί με τον άρχοντα βασιλέα των Περσών. Και ήλθα για να σε κάνω να κατανοήσεις όσα πρόκειται να συμβούν στον λαό σου κατά τις έσχατες ημέρες, διότι ιδού, η όραση αφορά ημέρες. Για ποιον λόγο δεν ήλθε ο Μιχαήλ πριν από τις είκοσι ημέρες; Έχω τη γνώμη ότι θέλει να δείξει στον προφήτη πως ζητά πράγματα τα οποία εμποδίζονται και είναι παράνομα και καταναγκαστικά, ασκώντας σχεδόν βία και στους ίδιους τους αγγέλους. Γι' αυτό ούτε ο Μιχαήλ βοηθά αμέσως στην αρχή, αλλά αργότερα, για να μάθουν ότι εκείνοι έπειτα από αυτά δεν ήσαν άξιοι να ανέλθουν. Αδικούνται οι άγγελοι. Και τον άφησαν εκεί, ώστε είτε να πείσει, είτε να εμποδίσει. Και ποιος άγγελος είναι τέτοιος, ώστε, ακούγοντας ότι ο Θεός έδωσε τη χάρη, να αντισταθεί; Σωματοποιεί το γεγονός, όπως νομίζω, όπως ακριβώς έλεγε εκεί: «Ποιος θα εξέλθει και θα απατήσει για εμένα τον Αχαάβ;» Και πάλι: «Άφησέ με, και θα τους εξαλείψω». Δεν εμποδίζεται ο Θεός, ούτε υφίσταται καταναγκασμό, συγκρατούμενος από τον προφήτη.

Τόσα πολλά κατόρθωσε ο Δανιήλ. Κατέβηκα για να σου εξηγήσω όσα πρόκειται να συμβούν στον λαό σου. Δες πώς, αφήνοντας ένα αναγκαίο έργο, απολογείται στον προφήτη. Πάλι καταλαμβάνεται από έκσταση· πάλι τον σηκώνει όρθιο και λέει: Εγώ πηγαίνω να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών. Και καθώς εγώ αναχωρούσα, ερχόταν ο άρχοντας των Ελλήνων. Πρόκειται ίσως για κάποιον από εκείνους που εναντιώνονται σε όσα πρόκειται να συμβούν, ώστε να πολεμήσει εναντίον των Μακεδόνων. Και ακόμη δεν πείθεται. Υπάρχει άραγε πόλεμος μεταξύ των αγγέλων, μάχη για τους ανθρώπους; Ναι. Διότι φροντίζουν πάρα πολύ για αυτούς. Ακόμη δεν πείστηκε. Σαν να έλεγε κάποιος: Αναγκάζομαι να έρθω σε αντιπαράθεση με αυτόν.

Και πάλι με άγγιξε αυτός που είχε όψη ανθρώπου, και με ενδυνάμωσε, και μου είπε: «Μη φοβάσαι, άνδρα επιθυμιών, ειρήνη σε σένα· δείξε ανδρεία και γίνε δυνατός». Και ενώ μου μιλούσε, εγώ ενδυναμώθηκα και είπα: «Ας μιλήσει ο Κύριός μου, διότι με ενδυνάμωσες». Και εκείνος είπε: «Γνωρίζεις γιατί ήρθα σε σένα; Και τώρα θα επιστρέψω για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών· και καθώς εγώ αναχωρούσα, ερχόταν ο άρχοντας των Ελλήνων. Όμως θα σου αναγγείλω ό,τι είναι καθορισμένο στο βιβλίο της αλήθειας· και δεν υπάρχει κανείς που να με συμπαραστέκεται σε αυτά, παρά μόνο ο Μιχαήλ, ο άρχοντάς σας».

«Στάθηκε εναντίον μου είκοσι μία ημέρες», και ο Θεός δεν ανέχεται να καταστραφεί αμέσως ο αποστάτης. «Και ιδού, ο Μιχαήλ, ένας από τους πρώτους άρχοντες», δηλαδή τους αρχαγγέλους, «ήλθε να με βοηθήσει», δηλαδή να εμποδίσει τα πονηρά εγχειρήματα του διαβόλου και των Περσών, «και τον άφησα εκεί με τον άρχοντα βασιλιά των Περσών και ήλθα» «προς εσένα» «για να σε συνετίσω». Και, «αν γνωρίζεις ότι ήλθα προς εσένα», δηλαδή, αν κατανόησες γιατί ήλθα και τι σου είπα, «και τώρα θα επιστρέψω για να πολεμήσω με τον άρχοντα των Περσών», δηλαδή για να εμποδίσω τις κακοτεχνίες του. «Και εγώ αναχωρούσα», δηλαδή από την Περσία για να έλθω σε εσένα, «και ο άρχοντας των Ελλήνων ερχόταν». Και «ο άρχοντας», ο διάβολος «των Ελλήνων» Περσών, ερχόταν προς αυτούς, «και θα σου αναγγείλω το καθορισμένο στο βιβλίο της αλήθειας, και δεν υπάρχει κανείς που να με βοηθά σε αυτά», από εκεί δηλαδή από όπου ήλθα εγώ σε εσένα, «παρά μόνο ο Μιχαήλ ο άρχοντάς σας». Δεν έχει ανάγκη, λέει, και από άλλη αγγελική συμμαχία για να κατατροπώσει τους Πέρσες και τον άρχοντά τους· διότι αρκεί και μόνος του «ο Μιχαήλ ο άρχοντάς σας». Διότι ούτε εγώ απέρχομαι έχοντας συμμαχήσει μαζί του, όπως ακριβώς ούτε και εγώ, όταν ήμουν εκεί, χρειαζόμουν τη δική του βοήθεια· διότι καθένας από εμάς επαρκεί για να σώσει και να καταστρέψει, με το θέλημα του Θεού, άπειρα πλήθη εθνών, μαζί με τον διάβολο, τον άρχοντα των άπιστων εθνών, και τη συμμορία τους.

Ομοίως δε, για την ίδια αιτία νομίζουν ότι πρέπει να απορρίψουν και το εξουσιαστικό ιδίωμα (το να άρχει), αν και τα ιερά λόγια υποδεικνύουν σαφώς με τη συνέχεια της παράθεσης ότι το «κατ' εικόνα» θέλει να σημάνει το εξουσιαστικό αξίωμα. Διότι το κείμενο έχει ως συνέχεια: «ας φτιάξουμε άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή μας, και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας και τα πετεινά του ουρανού και τα κτήνη και όλη τη γη»· αυτοί όμως, χωρίς να πεισθούν ούτε από αυτό, λένε ότι μέσω του «κατ' εικόνα» δεν δηλώνεται η εξουσία, επειδή και η φύση των αγγέλων έχει αναλάβει εποπτική εξουσία· διότι ο προφήτης Δανιήλ ανακηρύσσει λαμπρά τον άρχοντα των Ασσυρίων και τον άρχοντα του έθνους των Ιουδαίων, και κάπου και ο θεόπτης λέει, «έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού». Επομένως, όπως ακριβώς το λογικό και το αυτεξούσιο είναι κοινά σε αγγέλους και ανθρώπους, έτσι ακριβώς είναι και το δεσποτικό και το βασιλικό. Αλλά τι σημαίνει αυτό; Διότι εάν η Γραφή ανέφερε ότι μόνο ο άνθρωπος πλάστηκε κατ' εικόνα Θεού, ίσως θα έβρισκε αντίθετη τη φύση των αγγέλων, διότι και σε αυτούς διακρίνονται εκείνα τα γνωρίσματα μέσω των οποίων αποτυπώνεται ο θείος χαρακτήρας· εάν όμως δεν βρίσκεται γραμμένο τίποτα τέτοιο, όχι μόνο η συμμετοχή των αγγέλων δεν αφαιρεί από την ανθρώπινη φύση το αξίωμα που έλαβε κατά την πλάση της, αλλά αντίθετα είναι ικανή να προσφέρει παραδειγματική βεβαιότητα για την αλήθεια.