Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 12:2

«Και κατά την όγδοη ημέρα θα υπάρχει εξόδιο για εσάς· κανένα λατρευτικό έργο δεν θα κάνετε κατ' αυτήν». Επειδή, λοιπόν, το τέλος της επταήμερης εορτής ονομαζόταν εξόδιο και ημέρα ελεύθερη από έργα, προείδε δε ο προφήτης ότι ο Ισραήλ κατά την εορτή του Πάσχα θα σταυρώσει τον Κύριο της εορτής, ενώ κατά την εορτή της Πεντηκοστής θα υβρίσει τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος, αποκαλώντας τους αποστόλους γεμάτους από γλεύκος, και κατά την εορτή της Σκηνοπηγίας θα ζητήσουν να λιθοβολήσουν τον Χριστό. Επειδή, λοιπόν, θα αναστηθούν οι δίκαιοι «εις ζωήν αιώνιον», οι δε ασεβείς «εις αισχύνην και ονειδισμόν αιώνιον», και όγδοη είναι η ανάσταση κατά την οποία αναστήθηκε ο Κύριος, παρακαλεί «υπέρ της ογδόης», δηλαδή υπέρ της εκ νεκρών αναστάσεώς του, ώστε να αναστηθεί μαζί με τους οσίους και όχι μαζί με τους ανόσιους και ασεβείς. «Εις το τέλος, υπέρ της ογδόης. Σώσον με, Κύριε, ότι εκλέλοιπεν όσιος». Και το ότι η όγδοη είναι ημέρα της αναστάσεως, καταγράφεται ως εξής: «Νυν αναστήσομαι, λέγει Κύριος».

Γι' αυτό ο μεν άνθρωπος θα ταπεινωθεί, ο δε ανήρ θα ατιμαστεί· διότι ο μεν δεν διαφύλαξε το κοινό αγαθό, ο δε ζημιώθηκε, εξαιτίας της μεταστροφής του προς το χειρότερο, ακόμη και το αγαθό που είχε αποκτήσει από την άσκηση. Ο μεν άνθρωπος ταπεινώνεται· διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι υψηλοί, ενώ ο άνθρωπος ταπεινός. Ο δε ανήρ ατιμάζεται, επειδή εξουθενώνει τον Θεό μέσω της παραβάσεως των Εντολών. Διότι όσοι Τον εξουθενώνουν θα ατιμαστούν, όπως ακούσαμε στο πρώτο βιβλίο των Βασιλειών από τον Κύριο, ο οποίος λέγει: Εκείνους που Με δοξάζουν θα τους δοξάσω, και όσοι Με εξουθενώνουν θα ατιμαστούν. Θα ατιμαστεί, λοιπόν, ο ανήρ από την ίδια του την αμαρτία· διότι η αμαρτία προξενεί ατιμία. Διότι θα αναστηθούν (λέγει) αυτοί μεν εις ζωήν αιώνιον, αυτοί δε εις ονειδισμόν και αισχύνην αιώνιον. — Επειδή δηλαδή η τιμή είναι απόδοση βραβείου, και το βραβείο είναι έπαθλο της αρετής, στους μεν Αγίους απονέμεται και τιμή και βραβείο, στους δε ασεβείς τα αντίθετα. Διότι ο Θεός τιμά τους αξίους· επειδή Αυτός είναι το όντως τίμιο και Εκείνος που παρέχει την τιμή· διότι δεν δύναται να παράσχει τιμή ο ατιμασμένος.

Διότι, όπως ακριβώς αυτό το αισθητό φως δεν ανατέλλει σε όλους με τον ίδιο τρόπο, αλλά σε εκείνους που έχουν οφθαλμούς, που βρίσκονται σε εγρήγορση και που μπορούν χωρίς κανένα εμπόδιο να απολαύσουν την έλευση του ήλιου· έτσι και ο ήλιος της δικαιοσύνης, το αληθινό φως, που φωτίζει κάθε άνθρωπο ο οποίος έρχεται στον κόσμο, δεν χαρίζει τη λαμπρότητά του σε όλους, παρά μόνο σε εκείνους που πολιτεύονται επάξιά του. Διότι «φως», λέει η Γραφή, «ανέτειλε», όχι για τον αμαρτωλό, αλλά για τον δίκαιο. Όπως, δηλαδή, ο ήλιος ανέτειλε μεν, αλλά όχι για τις νυχτερίδες ούτε για τα άλλα νυκτόβια ζώα· έτσι και το φως από τη φύση του είναι λαμπρό και φωτιστικό, όμως δεν μετέχουν όλοι στη λαμπρότητά του. Έτσι και «κάθε άνθρωπος που πράττει τα φαύλα μισεί το φως και δεν έρχεται προς το φως, για να μη φανερωθούν τα έργα του». «Προσέλθετε, λοιπόν, προς Αυτόν και φωτιστείτε, και τα πρόσωπά σας δεν θα ντροπιαστούν». Μακάριος είναι εκείνος που, κατά την ημέρα της δικαιοκρισίας του Θεού – όταν θα έλθει ο Κύριος να φωτίσει τα κρυφά του σκότους και να φανερώσει τις βουλές των καρδιών – θα τολμήσει να βρεθεί κάτω από εκείνο το ελεγκτικό φως, και θα αποχωρήσει ακαταίσχυντος, επειδή διατήρησε τη συνείδησή του αμόλυντη από πονηρά έργα. Διότι όσοι έπραξαν τα φαύλα θα αναστηθούν για ονειδισμό και αισχύνη, βλέποντας στον ίδιο τους τον εαυτό το αίσχος και τα αποτυπώματα των αμαρτημάτων τους.

Έπειτα, βαθύ βάραθρο, και σκότος αδιεξόδευτο, και πυρ χωρίς λάμψη· το οποίο μέσα στο σκοτάδι έχει μεν την καυστική δύναμη, αλλά του έχει αφαιρεθεί το φέγγος. Έπειτα, ένα ιοβόλο και σαρκοφάγο γένος σκωλήκων, που τρώει άπληστα και δεν χορταίνει ποτέ, προκαλώντας αφόρητες οδύνες με την κατάβρωση. Έπειτα, τη σκληρότερη από όλες τις κολάσεις, εκείνον τον ονειδισμό και την αιώνια αισχύνη.

Τι λέει λοιπόν ο Κύριος; «Δεν θα γίνει έτσι». Αλλά έθεσε σημάδι επάνω του. Αυτή είναι η έβδομη τιμωρία, το να μην κρύβεται καν η τιμωρία, αλλά με ολοφάνερο σημάδι να έχει διακηρυχθεί σε όλους ότι αυτός είναι ο δημιουργός των ανόσιων έργων. Διότι, για όποιον σκέπτεται ορθά, η βαρύτερη των κολάσεων είναι η αισχύνη, για την οποία έχουμε διδαχθεί και σχετικά με την Κρίση, ότι οι μεν θα αναστηθούν για ζωή αιώνια, και οι δε για αισχύνη και ονειδισμό αιώνιο.

Έπειτα, ένα βαθύ βάραθρο, και σκοτάδι χωρίς διέξοδο, και φωτιά άφεγγη μέσα στο σκοτάδι, η οποία κατέχει μεν την καυστική δύναμη, αλλά είναι στερημένη από το φως. Έπειτα, ένα είδος σκουληκιών ιοβόλων και σαρκοφάγων, που καταβροχθίζουν άπληστα και ουδέποτε χορταίνουν, προκαλώντας αφόρητες οδύνες με το κατασπάραγμά τους· έπειτα, τη χειρότερη από όλες τις τιμωρίες, εκείνον τον ονειδισμό και την αιώνια αισχύνη. Παιδαγωγούμενος από τον φόβο αυτών των πραγμάτων, σαν με ένα χαλινάρι να συγκρατείς την ψυχή σου από την επιθυμία για τα φαύλα. Διότι εκείνος που θέτει προ οφθαλμών του την ημέρα εκείνη και την ώρα κατά την οποία ολόκληρη η κτίση θα παραστεί ενώπιον του Κριτή για να δώσει λόγο για τα πεπραγμένα, και που πάντοτε αναλογίζεται την απολογία του ενώπιον του αλάνθαστου κριτηρίου, ένας τέτοιος άνθρωπος ή δεν θα αμαρτήσει καθόλου, ή θα αμαρτήσει ελάχιστα· διότι η αμαρτία συμβαίνει σε εμάς εξαιτίας της απουσίας του φόβου του Θεού. Σε όσους όμως παραμένει ολοζώντανη η προσδοκία των επαπειλούμενων τιμωριών, ο ένοικος φόβος δεν θα τους αφήσει κανένα περιθώριο ώστε να εκπέσουν σε αθέμιτες πράξεις ή λογισμούς.

Συμπεραίνει από την ακολουθία των προηγουμένων. Αν με έχεις εκδιώξει από τη γη, αν θα κρυφτώ από το πρόσωπό σου, απομένει να σκοτωθώ από οποιονδήποτε. Τι λέει λοιπόν ο Κύριος; «Όχι έτσι». Αλλά έθεσε σημάδι επάνω του· αυτή είναι η έβδομη τιμωρία. Το να μην αποκρύπτεται η τιμωρία αλλά να διακηρύσσεται με ολοφάνερο σημάδι, ότι αυτός είναι ο δημιουργός των ανόσιων έργων (διότι αυτό ισχύει για όσους σκέπτονται ορθά), είναι η βαρύτερη ντροπή των τιμωριών, για την οποία έχουμε διδαχθεί και σχετικά με την Κρίση, όταν οι μεν θα αναστηθούν σε ζωή αιώνια, ενώ οι δε σε αιώνια ντροπή και ονειδισμό. Ακολουθεί ως προς αυτό ένα συγγενικό ζήτημα, αυτό που ειπώθηκε από τον Λάμεχ στις γυναίκες του: «Διότι σκότωσα άνδρα, και νεανίσκο για μώλωπα». Άλλο λοιπόν είναι το τραύμα, και άλλο ο μώλωπας, και άλλο ο άνδρας, και άλλο ο νεανίσκος. Διότι, αν για τον Κάιν λαμβάνεται εκδίκηση επτά φορές, για τον Λάμεχ εβδομήντα φορές το επτά, δηλαδή θα υποστεί τετρακόσιες ενενήντα τιμωρίες. Εφόσον είναι δίκαιη η κρίση του Θεού για τον Κάιν, ώστε να του επιβάλει επτά τιμωρίες· διότι εκείνος μεν δεν έμαθε από άλλον τον φόνο, ενώ αυτός είδε έναν φονιά να υφίσταται τιμωρία. Εγώ όμως, έχοντας μπροστά στα μάτια μου αυτόν που στενάζει και τρέμει, και το μέγεθος της οργής του Θεού, δεν συνετίστηκα από το παράδειγμα, γι' αυτό είμαι άξιος να υποστώ τετρακόσιες ενενήντα τιμωρίες.

Μην προσέχεις αυτούς που λένε ότι δεν ανασταίνεται αυτό το σώμα. Διότι ανασταίνεται· και μάρτυρας είναι ο Ησαΐας που λέει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία»· και, «Πολλοί από αυτούς που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν», σύμφωνα με τον Δανιήλ· «άλλοι για ζωή αιώνια, και άλλοι για αισχύνη αιώνια».

Σε προφυλάσσει και στο προλέγει ο απόστολος: και γι' αυτό θα τους στείλει ο Θεός ενέργεια πλάνης (το δε «στέλνει» σημαίνει ότι επιτρέπει να συμβεί), όχι για να απολογηθούν, αλλά για να κατακριθούν. Για ποιο λόγο; Εκείνοι που δεν πίστεψαν στην αλήθεια, δηλαδή στον αληθινό Χριστό, αλλά ευαρεστήθηκαν στην αδικία, δηλαδή στον Αντίχριστο. Και τα επιτρέπει αυτά ο Θεός, τόσο στους κατά καιρούς διωγμούς όσο και τότε, όχι επειδή αδυνατεί να τα εμποδίσει, αλλά επειδή συνήθως στεφανώνει μέσα από την υπομονή τους δικούς του αθλητές, παρόμοια με τους δικούς του προφήτες και αποστόλους· ώστε, αφού κοπιάσουν για λίγο χρόνο, να κληρονομήσουν την αιώνια βασιλεία των ουρανών, όπως λέει ο Δανιήλ: Και κατ' εκείνον τον καιρό θα σωθεί ο λαός σου, καθένας που είναι γραμμένος στο βιβλίο, εννοείται προφανώς της ζωής. Και πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, οι μεν για αιώνια ζωή, οι δε για ονειδισμό και αιώνια αισχύνη. Και οι συνετοί θα λάμψουν όπως η λαμπρότητα του στερεώματος, και από το πλήθος των δικαίων σαν τα άστρα στους αιώνες και για πάντα.

Και για να μη νομίσεις ότι ερμηνεύω αυθαίρετα, διάβασε τα ακόλουθα. Διότι, αφού διατυπώσει το ερώτημα: «ο θνητός όταν πέσει δεν υπάρχει πλέον;», λέει: «διότι εάν πεθάνει ο άνθρωπος, θα ζήσει». Και αμέσως προσθέτει: «θα υπομείνω έως ότου υπάρξω ξανά». Και αλλού πάλι λέει: «εκείνος που πρόκειται να αναστήσει πάνω στη γη το δέρμα μου, που τα υπομένει αυτά». Ο δε προφήτης Ησαΐας αναφέρει: «θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα». Και σαφέστατα ο παρών προφήτης Ιεζεκιήλ λέει: «ιδού, εγώ ανοίγω τα μνήματά σας και θα σας βγάλω από τα μνήματά σας». Αλλά και ο Δανιήλ λέει: «πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, αυτοί για ζωή αιώνια, και οι άλλοι για αιώνια αισχύνη».

Και για να μην αμφιβάλλει πάλι κανείς, κατέβασε και άλλους στον Άδη με τα σώματά τους. Διότι άνοιξε η γη το στόμα της και κατάπιε τον Δαθάν και τον Αβειρών, τους γιους του Κορέ και τον Αυνάν, και κατέβηκαν στον Άδη ζωντανοί με σώμα και ψυχή. Διότι από εκείνη την ώρα παραδόθηκαν σε κρίση, χωρίς ούτε τα σώματά τους να λιώσουν ούτε να παραδοθεί κάποιο λείψανο ή μέρος τους, αλλά παραδόθηκαν ολόκληροι σε τιμωρία, με σώμα και ψυχή. Ο Ιώβ λέει «έως ότου γίνω πάλι» και «να αναστήσει αυτό το σώμα που τα υπομένει αυτά» και «θα με ανακαινίσεις», και πάλι «θα ανακαινιστεί η νεότητά σου σαν του αετού», ο δε Ησαΐας «θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνήματα»· διότι ήλθε αυτός που «ελευθερώνει με ανδρεία τους δεσμώτες, ομοίως και όσους τον πικραίνουν και όσους κατοικούν στους τάφους». Λέει δε ο Ιώβ: «ο άνθρωπος, όταν κοιμηθεί, δεν πρόκειται πλέον να εγερθεί, ούτε θα αναγνωρίσει τον τόπο του». Και πραγματικά, η ανάσταση δεν γίνεται κάθε μέρα, αλλά έχει οριστεί για μία ημέρα. Δείχνοντας δε ότι γνωρίζει ποια προθεσμία προσδοκούσε, έλυσε αμέσως το ζήτημα λέγοντας: «έως ότου ο ουρανός διαλυθεί». Διότι, όσο καιρό υπάρχει ο ουρανός και η γη, εξακολουθούν και τα σώματα να υπάρχουν μέσα στη γη. Όταν όμως έλθει αυτός που «τυλίγει τον ουρανό σαν βιβλίο» και συνταράσσει τη γη, τότε «θα εγερθούν και όσοι βρίσκονται στο χώμα της γης».

Διότι πρόσεξε πώς, όπως είπα, μετά την παράβαση του ανθρώπου, το μεγάλο χέρι του Θεού δεν ευδόκησε να εγκαταλείψει οριστικά το έργο του ως κίβδηλο στον πονηρό, ο οποίος αδίκως το διέφθειρε από φθονερά αίτια, αλλά, αφού το έλιωσε, το ζύμωσε ξανά σε πηλό, σαν τον κεραμέα που αναπλάθει το αγγείο, έτσι ώστε, αφενός, να εξαφανιστούν μέσω της ανάπλασης όλες οι ασχήμιες και τα σπασίματα που υπήρχαν σε αυτό, και, αφετέρου, να γίνει το όλον εξ αρχής άμεμπτα αρεστό. «Ή μήπως δεν έχει εξουσία ο κεραμέας πάνω στον πηλό, ώστε από το ίδιο φύραμα να κατασκευάσει σκεύος, άλλο μεν για τιμή και άλλο για ατιμία;» Το οποίο σημαίνει (διότι αυτό ακριβώς μου φαίνεται ότι δηλώνει απολύτως ο Απόστολος): μήπως δεν έχει εξουσία ο Θεός, αφού αναπλάσει και ανακοσμήσει τον καθένα ιδιαιτέρως από την ίδια ύλη του καθενός, να μας αναστήσει είτε για τιμή και δόξα είτε για ατιμία και κατάκριση; Για ατιμία μεν εκείνους που έζησαν φαύλα μέσα στις αμαρτίες, για τιμή δε εκείνους που έζησαν μέσα στη δικαιοσύνη. Όπως ακριβώς φανερώθηκε και στον Δανιήλ, που λέει: «και πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα εξυπνήσουν, άλλοι μεν για αιώνια ζωή και άλλοι δε για ονειδισμό και αιώνια αισχύνη· και οι συνετοί θα εκλάμψουν όπως η λαμπρότητα του στερεώματος». Διότι από εμάς δεν εξαρτάται το να εξαφανίσουμε τελείως τη ρίζα της πονηρίας, αλλά το να μην της επιτρέψουμε να επεκταθεί, να βλαστήσει και να καρποφορήσει.

Αντί για το «ο οίνος θα πενθήσει», ο Ακύλας απέδωσε «πένθησε ο οπωρισμός», υποδηλώνοντας μέσω του παραδείγματος της συγκομιδής των οπωρικών το πρόσκαιρο της ομορφιάς των σωμάτων και το βραχύβιο και εύκολα φθειρόμενο της ανθρώπινης τρυφής. Τότε λέει επίσης ότι «όλοι θα στενάξουν», όσοι δηλαδή στον παρόντα βίο πορεύθηκαν την «πλατιά και ευρύχωρη» οδό, και ανάλωσαν τη ζωή τους σε «οινοφλυγίες και ασωτίες»· αυτοί, μη έχοντας πλέον την απόλαυση των ηδονών, αλλά και ελεγχόμενοι για τις αισχρές και «αθέμιτες» πράξεις που έκαναν, θα καλυφθούν από αισχύνη. Γι' αυτό κάπου έχει λεχθεί: «πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, άλλοι μεν για ζωή αιώνια, άλλοι δε για ονειδισμό και για αισχύνη αιώνια». Αλλά και ο τωρινός γλυκός «οίνος» και το λεγόμενο «σίκερα», το οποίο από τους άλλους ερμηνευτές έχει ονομαστεί «μέθυσμα», εκείνον τον καιρό θα τους είναι «πικρό». Τότε επίσης «κάθε πόλη θα κλείσει οικία ώστε να μην εισέλθει κανείς»· διότι δεν θα υπάρχουν πλέον πολιτείες όπως οι τωρινές, στις οποίες οι ασεβείς πράττουν τα θελήματα της καρδιάς τους.

Γι' αυτό, τα θέματα αυτά πρέπει να αποσιωπηθούν. Διότι μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκε όσα ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν. Πλην όμως, όπως ακριβώς στον παρόντα βίο ο ήλιος μετά τις χειμερινές τροπές, με τον ερχομό της άνοιξης, ρίχνοντας τις θερμές του ακτίνες, ζωοποιεί τα σπέρματα που κρύβονται κάτω από τη γη, τα οποία, αφού αποβάλουν το προηγούμενο σχήμα τους, τα κάνει να βλαστάνουν τρυφερά και να θάλλουν, παρουσιάζοντας ωραία και πολυανθή τη βλάστηση αυτών που μόλις φύτρωσαν· με τον ίδιο τρόπο και η ένδοξη έλευση του Μονογενούς του Θεού, καταυγάζοντας τον νέο αιώνα με τις ζωογόνες ακτίνες του φωτός της, τα σπέρματα που είχαν κρυφτεί παλαιότερα κατά τον προηγούμενο αιώνα και είχαν διασκορπιστεί σε ολόκληρο τον κόσμο, δηλαδή εκείνους που έχουν κοιμηθεί στο χώμα της γης, θα τα φέρει στο φως με σώματα ανώτερα από τα προηγούμενα και μετασχηματισμένα με τρόπο πιο θεϊκό· και αφού καταργηθεί ο θάνατος, η ίδια η ζωή πλέον θα βασιλεύσει στον νέο αιώνα.

Λέει δε ο Ησαΐας τα εξής: «Βάδισε, λαέ μου, είσελθε στα ταμεία σου, κλείσε τη θύρα σου, κρύψου για λίγο, μέχρι να παρέλθει η οργή του Κυρίου.» Ο Παύλος ομοίως: «Διότι αποκαλύπτεται η οργή του Θεού από τον ουρανό εναντίον κάθε ασέβειας και ανομίας των ανθρώπων, οι οποίοι κατακρατούν την αλήθεια του Θεού με την αδικία.» Σχετικά λοιπόν με την ανάσταση και τη βασιλεία των αγίων λέει ο Δανιήλ: «Και πολλοί από εκείνους που βρίσκονται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, άλλοι σε ζωή αιώνια, και άλλοι σε ονειδισμό και σε αιώνια αισχύνη.» Ο Ησαΐας δε λέει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη, διότι η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι ίαμα για αυτούς.» Ο δε Κύριος λέει: «Πολλοί κατά την ημέρα εκείνη θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν.» Ο δε προφήτης λέει: «Σήκω εσύ που κοιμάσαι και αναστήσου από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός.» Ο Ιωάννης δε λέει: «Μακάριος και άγιος είναι αυτός που έχει μέρος στην πρώτη ανάσταση· πάνω σε αυτούς ο δεύτερος θάνατος δεν έχει εξουσία.» «Διότι ο δεύτερος θάνατος είναι η λίμνη του πυρός που καίγεται.» Και πάλι ο Κύριος λέει: «Τότε οι δίκαιοι θα εκλάμψουν όπως ο ήλιος», λάμποντας μέσα στη δόξα του.

Διότι περί της αναστάσεως των απανταχού ανθρώπων και της βασιλείας των αγίων λέγει ο Δανιήλ: «Και πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα εξεγερθούν, αυτοί εις ζωήν αιώνιον και οι άλλοι εις ονειδισμόν και εις αισχύνην αιώνιον». Ο δε Ησαΐας λέγει: «Θα αναστηθούν οι νεκροί και θα εγερθούν όσοι βρίσκονται στα μνημεία και θα ευφρανθούν όσοι βρίσκονται στη γη». Και ο Κύριός μας λέγει: «Πολλοί κατά την ημέρα εκείνη θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού, και όσοι την ακούσουν θα ζήσουν». Διότι τότε θα ηχήσει η σάλπιγγα και θα ξυπνήσει τους κεκοιμημένους από τα κατώτατα της γης, δικαίους και αμαρτωλούς. Και κάθε φύση και γλώσσα και έθνος και φυλή θα αναστηθούν «εν ριπή οφθαλμού» και θα παρασταθούν στο πρόσωπο της γης, αναμένοντας την έλευση του δίκαιου και φοβερού Κριτή με φόβο και ανεκδιήγητο τρόμο. Διότι ο πύρινος ποταμός θα εξέλθει με θυμό σαν άγρια θάλασσα, και θα κατακάψει όρη και βουνά και θα αφανίσει τη θάλασσα και θα διαλύσει τον αιθέρα από την πύρωση σαν κερί. Τα άστρα του ουρανού θα πέσουν, «ο ήλιος θα μεταστραφεί σε σκότος και η σελήνη σε αίμα». Ο ουρανός θα τυλιχθεί σαν βιβλίο, και ολόκληρη η γη θα κατακαεί εξαιτίας των έργων που έγιναν σε αυτήν, τα οποία διέφθειραν οι άνθρωποι με πορνείες, με μοιχείες και με ψεύδη και ακαθαρσίες και με ειδωλολατρίες και με φόνους και με μάχες. Διότι θα γίνει «νέος ουρανός και νέα γη».

Εφόσον λοιπόν αυτά πρόκειται να συμβούν έτσι, πρόσθεσε λέγοντας: «και πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, αυτοί μεν σε ζωή αιώνια, εκείνοι δε σε ονειδισμό και αισχύνη αιώνια, και οι συνετοί θα λάμψουν όπως η λαμπρότητα του στερεώματος, και από το πλήθος των δικαίων όπως τα άστρα στον αιώνα και ακόμη περισσότερο». Ποιοι λοιπόν είναι αυτοί που κοιμούνται «στο χώμα της γης» παρά τα σώματα των ανθρώπων, τα οποία, αναλαμβάνοντας τις δικές τους ψυχές, θα αναστηθούν, άλλοι μεν «σε ανάσταση ζωής», λαμβάνοντάς τα πίσω καθαρά, διαυγή και απαστράπτοντα «όπως η λαμπρότητα του στερεώματος», άλλοι δε «σε ανάσταση κρίσεως», λαμβάνοντάς τα πίσω ικανά να αντέξουν την αιώνια κόλαση· όπως λέει και ο Παύλος: «ο ίδιος όμως θα σωθεί, αλλά σαν μέσα από φωτιά». Διότι και ο Κύριος στο ευαγγέλιο έχει πει κάτι παρόμοιο: «τότε οι δίκαιοι θα λάμψουν όπως ο ήλιος» που φέγγει στη δόξα του. Και ο Ησαΐας λέει: «ξύπνα εσύ που κοιμάσαι και αναστήσου από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός». Και ο Κύριος πάλι: «αλήθεια σας λέω, έρχεται η ώρα και τώρα είναι, που οι νεκροί θα ακούσουν τη φωνή του Υιού του Θεού» «και θα αναστηθούν, όσοι έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, και όσοι έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως».

Αυτοί, λέει, θα αναστηθούν «εις ζωήν», όσοι έχουν πιστέψει στην αληθινή ζωή και είναι εγγεγραμμένοι στη «βίβλο της ζωής»· και «αυτοί εις ονειδισμόν και αισχύνην αιώνιον», όσοι συμπράττουν με τον αντίχριστο και ρίχνονται μαζί του στην αιώνια κόλαση. Για αυτόν προφητεύει ο Ησαΐας λέγοντας: «Όπως ένα ένδυμα λερωμένο με αίμα δεν θα είναι καθαρό, έτσι ούτε και εσύ θα είσαι καθαρός, διότι ερήμωσες τη γη μου και σκότωσες τον λαό μου· δεν πρόκειται να παραμείνεις αιώνια, σπέρμα πονηρό· ετοίμασε τα τέκνα σου για σφαγή εξαιτίας των αμαρτιών του πατέρα σου, για να μην αναστηθούν και κληρονομήσουν τη γη μου».

Εκείνοι δε που εκπληρώνουν όλες τις εντολές του Θεού, διαθέτουν την παρρησία που προέρχεται από τη συνείδηση. Πότε όμως είναι το «τότε»; Όταν, σύμφωνα με τον προφήτη Δανιήλ, οι δίκαιοι θα αναστηθούν για την αιώνια ζωή, ενώ οι αμαρτωλοί για την αιώνια ντροπή. Παρακαλεί λοιπόν ο προφήτης να μην ντροπιαστεί τότε. Και πώς επιτυγχάνεται αυτό; Με το να προσέχει κανείς όλες τις εντολές· όχι τη μία να την εφαρμόζει και την άλλη να την παραμελεί. Διότι Εκείνος που είπε, «Μην μοιχεύσεις», είπε επίσης, «Μην πορνεύσεις»· και Εκείνος που είπε, «Μην πορνεύσεις», είπε επίσης, «Μην αδικήσεις». Και όποιος εκπληρώσει ολόκληρο τον νόμο, αλλά πταίσει σε ένα μόνο σημείο, έχει γίνει ένοχος για όλα, σύμφωνα με τον απόστολο Ιάκωβο. «Θα σε δοξολογήσω [Εξομολογήσομαί σοι] με ευθύτητα καρδιάς, όταν θα έχω μάθει τα κρίματα της δικαιοσύνης σου». Την ευχαριστία την ονομάζει εξομολόγηση. Τότε θα μπορέσω να σου προσφέρω καθαρό ύμνο, όταν κατανοήσω πλήρως όλα τα κρίματά σου και ζήσω σύμφωνα με αυτά. Διότι όποιος έχει αγαθές πράξεις, εκείνος εξομολογείται «με ευθύτητα καρδιάς», μετανοώντας με όλη του την καρδιά, όπως ο Δαβίδ για τη μοιχεία, και όπως ο τελώνης που φώναζε το «Ήμαρτον» και το «Ιλάσθητι». Εξομολογήθηκε και ο Ιούδας, λέγοντας: «Αμάρτησα, παραδίδοντας αθώο αίμα»· αλλά όχι «με ευθύτητα καρδιάς»· διότι κυριαρχούνταν από τη φιλαργυρία. Εξομολογήθηκε και ο Φαρισαίος· επειδή όμως είχε καρδιά υπερήφανη και όχι ευθεία, κατέβηκε [από τον ναό] χωρίς να δικαιωθεί, λέγοντας ότι, «Δεν είμαι όπως αυτός ο τελώνης».

Πότε, λοιπόν, είναι άμωμη η καρδιά μας, παρά όταν αναγεννηθήκαμε δι' ύδατος και Πνεύματος, και γίναμε καθαροί κατά την ψυχή και το σώμα, και διά του αγίου βαπτίσματος πολιτευόμαστε σύμφωνα με τα δικαιώματα του Θεού, ώστε να μην καταισχυνθούμε, όταν οι δίκαιοι θα αναστηθούν για τη δική τους τιμή και δόξα, ενώ οι αμαρτωλοί για την αιώνια αισχύνη;

Και ο θείος Δανιήλ γράφει: «Και κατά τον καιρό εκείνο θα εγερθεί ο Μιχαήλ, ο άρχων ο μέγας, ο οποίος στέκεται προστάτης των υιών του λαού σου· και θα υπάρξει καιρός θλίψεως, θλίψη τέτοια που δεν έχει ξαναγίνει από τότε που υπήρξε έθνος πάνω στη γη μέχρι τον καιρό εκείνο. Και κατά τον καιρό εκείνο θα σωθεί ο λαός σου, καθένας που θα βρεθεί γραμμένος στο βιβλίο. Και πολλοί από αυτούς που κοιμούνται στο χώμα της γης θα αναστηθούν, άλλοι για ζωή αιώνια, και άλλοι για ονειδισμό και αιώνια ντροπή. Και οι συνετοί θα λάμψουν όπως η λαμπρότητα του στερεώματος, και πολλοί από τους δικαίους σαν τα άστρα στους αιώνες και επέκεινα». —Λέγοντας ότι «πολλοί από αυτούς που κοιμούνται στο χώμα της γης θα εγερθούν», είναι φανερό ότι υποδηλώνει την ανάσταση των σωμάτων· διότι βεβαίως κανείς δεν θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι οι ψυχές κοιμούνται στο χώμα της γης. Αλλά και ο Κύριος στα ιερά ευαγγέλια παρέδωσε ολοκάθαρα τη διδασκαλία για την ανάσταση των σωμάτων. «Διότι θα ακούσουν», λέει, «αυτοί που βρίσκονται στα μνημεία τη φωνή του Υιού του Θεού, και θα εξέλθουν αυτοί που έπραξαν τα αγαθά σε ανάσταση ζωής, ενώ αυτοί που έπραξαν τα φαύλα σε ανάσταση κρίσεως».

Και κατ' εκείνον τον καιρό θα σωθεί ο λαός σου, καθένας που θα βρεθεί γραμμένος σε τούτο το βιβλίο· και πολλοί από εκείνους που κοιμούνται στο χώμα της γης θα εγερθούν. Αυτοί για ζωή αιώνια, και οι άλλοι για ονειδισμό και αισχύνη αιώνια· και οι συνετοί θα λάμψουν όπως η λαμπρότητα του στερεώματος, και από τους πολλούς δικαίους, σαν τους αστέρες στον αιώνα.» «Σας λέω, ότι για κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο γι' αυτόν την ημέρα της κρίσεως. Διότι από τα λόγια σου θα δικαιωθείς, και από τα λόγια σου θα καταδικαστείς.» «Και τον πλησίασαν οι μαθητές του λέγοντας: Εξήγησέ μας την παραβολή των ζιζανίων του αγρού. Εκείνος αποκρίθηκε και τους είπε: Αυτός που σπέρνει το καλό σπέρμα είναι ο Υιός του ανθρώπου· ο αγρός είναι ο κόσμος· το καλό σπέρμα, αυτοί είναι οι υιοί της βασιλείας· και τα ζιζάνια είναι οι υιοί του πονηρού· ο εχθρός που τα έσπειρε είναι ο διάβολος· ο θερισμός είναι η συντέλεια του αιώνος· και οι θεριστές είναι οι άγγελοι. Όπως, λοιπόν, μαζεύονται τα ζιζάνια και κατακαίγονται στη φωτιά, έτσι θα συμβεί και στη συντέλεια αυτού του αιώνος. Θα αποστείλει ο Υιός του ανθρώπου τους αγγέλους του, και θα συνάξουν από τη βασιλεία του όλα τα σκάνδαλα και όσους πράττουν την ανομία, και θα τους ρίξουν στο καμίνι της φωτιάς. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των δοντιών.