Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 2:21

Τους παραγγέλλει δε ο λόγος να μην αυξάνουν με την αλαζονεία την ανομία, ούτε να κινούν τη γλώσσα τους εναντίον του Θεού. Διότι ούτε από την ανατολή, ούτε από τη δύση, ούτε από τα έρημα όρη. Μέσα από αυτά δηλώνει ολόκληρο τον κόσμο της οικουμένης· «έξοδο» εννοεί την ανατολή, από την οποία ανατέλλει ο ήλιος, και «δυσμάς» την εσπέρα· «έρημα όρη» δε, τα βόρεια και τα νότια· διότι αυτά λόγω της υπερβολής του ψύχους και του καύσωνα είναι ακατοίκητα. Μην παρανομείτε λοιπόν, λέει, διότι κανείς σε ολόκληρη την οικουμένη δεν θα μπορούσε να διαφύγει της προσοχής του Θεού λέγοντας κάτι βλάσφημο εναντίον Του. Αυτόν ταπεινώνει, και αυτόν υψώνει. Όντας, λέει, αγαθός Κριτής, ταπεινώνει μεν τους ασεβείς, υψώνει δε τους ταπεινούς στην καρδιά. Πρέπει δε να εκληφθούν αυτά και για τους δύο λαούς, των Ιουδαίων εννοώ και εκείνον που προέρχεται από τα έθνη· διότι ο ένας έχει ταπεινωθεί εξαιτίας της αλαζονείας, ενώ ο άλλος υψώνεται εξαιτίας της ταπεινοφροσύνης. (Corderius.) Διότι Αυτός εγκαθιδρύει βασιλείς και τους καθαιρεί, εγείρει από το χώμα τον φτωχό και από την κοπριά ανυψώνει τον πένητα. Αλλά και αφού ταπείνωσε εκείνους που προέρχονταν από την περιτομή, ύψωσε εκείνους που προέρχονταν από τα έθνη.

Δεν σώζεται ο βασιλιάς χάρη στη μεγάλη του δύναμη. Ούτε η προστασία της στρατιωτικής δύναμης, ούτε τα τείχη των πόλεων, ούτε η πεζική φάλαγγα, ούτε η ιππική δύναμη, ούτε η εξάρτυση της ναυτικής ισχύος εξασφαλίζουν τη σωτηρία στον βασιλιά. Διότι ο Κύριος εγκαθιστά και καθαιρεί βασιλείς, και δεν υπάρχει εξουσία που να μην έχει ταχθεί από τον Θεό. Σώζεται, λοιπόν, ο βασιλιάς όχι χάρη στη μεγάλη δύναμη, αλλά χάρη στη θεία χάρη. Ώστε να αληθεύει και για αυτούς ο λόγος ότι κατά χάριν είστε σεσωσμένοι. Όπως ακριβώς ούτε ο γεωργός δεν αποκτά τον καρπό της γεωργίας τόσο χάρη στη γεωργική του φροντίδα, όσο χάρη στον Θεό που δίνει την αύξηση στα σπαρτά. Διότι ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση. Εάν δε η καρδιά του βασιλιά βρίσκεται στο χέρι του Θεού, τότε αυτός δεν σώζεται χάρη στη στρατιωτική δύναμη, αλλά χάρη στη θεία καθοδήγηση.

Δανιήλ. Διότι η σοφία και η σύνεση είναι δικές του· και αυτός μεταβάλλει τους καιρούς και τους χρόνους, εγκαθιστά βασιλείς και τους καθαιρεί, δίνει σοφία στους σοφούς, και φρόνηση σε αυτούς που κατέχουν σύνεση. Αυτός αποκαλύπτει τα βαθιά και τα απόκρυφα, γνωρίζοντας όσα βρίσκονται στο σκοτάδι, και το φως είναι μαζί του.

Σε ποια δε πόλη, παρά σε τούτη την αρτισύστατη και θεότευκτη; 〈η οποία είναι εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας〉, για την οποία και άλλο ένα θείο λόγιο διαγγέλλει χαρμόσυνα τα εξής: 〈ένδοξα πράγματα ελέχθησαν για σένα, πόλη του Θεού〉· στην οποία, αφού μας συγκέντρωσε ο πανάγαθος Θεός διά της χάριτος του Μονογενούς Του, ο καθένας από τους προσκεκλημένους ας υμνεί, σχεδόν φωνάζοντας και λέγοντας: 〈ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν 〈στον οίκο του Κυρίου θα πορευτούμε〉〉 και 〈Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου〉. Και όχι μόνο βέβαια ο καθένας ξεχωριστά, αλλά και όλοι μαζί ταυτόχρονα, αποδίδοντας τιμή με ένα πνεύμα και με μία ψυχή, ας επευφημούμε, προσθέτοντας: 〈μέγας είναι ο Κύριος και πάρα πολύ αινετός στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του〉. Διότι είναι όντως αληθινά μέγας, και 〈μέγας είναι ο οίκος του〉, υψηλός 〈και επιμήκης και ωραίος σε κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων〉· μέγας είναι ο Κύριος, που μόνος αυτός κάνει θαυμάσια· μέγας είναι αυτός 〈που κάνει μεγάλα και ανεξιχνίαστα, ένδοξα και εξαίσια, τα οποία δεν έχουν αριθμό〉· μέγας είναι αυτός 〈που μεταβάλλει καιρούς και χρόνους, που καθαιρεί και εγκαθιστά βασιλείς, που εγείρει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα.

Τότε «ο Δανιήλ εισήλθε στο σπίτι του και έκανε γνωστό το ζήτημα στον Ανανία, τον Μισαήλ και τον Αζαρία. Και ζητούσαν το έλεος από τον Θεό του ουρανού», «για να μην καταστραφούν και αυτοί» «μαζί με τους υπόλοιπους σοφούς της Βαβυλώνας. Τότε, σε όραμα της νύχτας, αποκαλύφθηκε το μυστήριο στον Δανιήλ. Και ευλόγησε τον Θεό του ουρανού ο Δανιήλ λέγοντας: Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Κυρίου από τον αιώνα και έως τον αιώνα, διότι δική Του είναι η σοφία, η σύνεση και η δύναμη· και Αυτός αλλάζει καιρούς και χρόνους, εγκαθιδρύει και καθαιρεί βασιλιάδες, δίνοντας σοφία στους σοφούς και φρόνηση σε αυτούς που κατέχουν σύνεση· Αυτός αποκαλύπτει τα βαθιά και τα απόκρυφα, γνωρίζοντας όσα κρύβονται στο σκοτάδι, και το φως βρίσκεται μαζί Του. Σε Σένα, Θεέ των πατέρων μου, εκφράζω την ευγνωμοσύνη μου και Σε αινώ, διότι μου έδωσες σοφία και δύναμη, και μου έκανες γνωστά αυτά που ζητήσαμε από Σένα, και μου φανέρωσες τον λόγο του βασιλιά». Πρέπει, λοιπόν, να κατανοήσουμε την ευσπλαχνία του Θεού, το πώς γρήγορα αποκαλύπτει και φανερώνει στους άξιους και σε όσους Τον φοβούνται, εκπληρώνοντας τις δεήσεις και τα αιτήματά τους, όπως λέει ο προφήτης: «Ποιος είναι σοφός για να τα κατανοήσει αυτά; Και ποιος άνθρωπος συνετός για να τα γνωρίσει;»

Διότι ο βασιλιάς, αφού άκουσε τη γραφή και την ερμηνεία της, λυπήθηκε για όσα ειπώθηκαν, διέταξε όμως να ντύσουν «τον Δανιήλ με πορφύρα» και «να είναι αυτός ο τρίτος άρχοντας στο βασίλειο. Εκείνη ακριβώς τη νύχτα θανατώθηκε ο Βαλτάσαρ, ο βασιλιάς των Χαλδαίων, και ο Δαρείος ο Μήδος παρέλαβε τη βασιλεία όντας εξήντα δύο ετών». Και αφού δόθηκε η ερμηνεία από τον Δανιήλ, όπως αναφέρει η Γραφή, «εκείνη ακριβώς τη νύχτα» ο λόγος εκπληρώθηκε και η βασιλεία των Βαβυλωνίων πέρασε στους Μήδους, όπως έχει ειπωθεί από τον Δανιήλ: «εγκαθιστά βασιλείς και τους καθαιρεί», «γνωρίζοντας τα όσα βρίσκονται στο σκοτάδι, και το φως είναι μαζί του».

16. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΕΡΑΚΑ, ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. «Αυτός που δίνει σοφία στους σοφούς, και φρόνηση σε αυτούς που γνωρίζουν σύνεση.» Το χωρίο που ειπώθηκε από τον Δανιήλ: «Αυτός που δίνει σοφία στους σοφούς, και φρόνηση σε αυτούς που γνωρίζουν σύνεση», το είπε πρωτίστως για τον εαυτό του. Επειδή ο Θεός τού αποκάλυψε όχι μόνο το όνειρο του βασιλιά (το οποίο ο ίδιος που το είδε δεν το γνώριζε), αλλά και την αιτία για την οποία φανερώθηκε εκείνο το όραμα, καθώς και την ερμηνεία του. Και η αιτία ήταν οι σκέψεις του βασιλιά. Επειδή, όπως είναι φυσικό, είχε υπερηφανευτεί για τα τρόπαιά του, καθώς είχε θριαμβεύσει όχι μόνο εναντίον των άλλων εθνών, αλλά και εναντίον των Ιουδαίων, οι οποίοι καυχιόνταν πολλά και μεγάλα για τις ευεργεσίες που είχαν λάβει και στην Αίγυπτο και στην έρημο και στην Παλαιστίνη, συλλογίστηκε, όπως ήταν φυσικό, βλέποντας πολλές βασιλείες να έχουν σβήσει (αφού και η βασιλεία των Ασσυρίων είχε λάβει τέλος), μήπως συμβεί κάποια μεταβολή και στον ίδιο. Κατά συνέπεια, το όραμα συνέβη σε ακολουθία με αυτές τις σκέψεις του. Ο προφήτης, λοιπόν, τού διηγήθηκε πρώτα όσα είχε σκεφτεί, ώστε, ξεκινώντας από τα ομολογημένα, να γίνουν αξιόπιστα και τα κρυφά, και να γίνει εύκολα αποδεκτή η ερμηνεία. Έτσι, λοιπόν, και ο βασιλιάς αποδέχτηκε τα λεγόμενα. Διότι, όχι μόνο από το γεγονός ότι του είπε τους διαλογισμούς του, συμπέρανε ότι τα λεγόμενα είναι αληθινά, αλλά ίσως και να αναπόλησε αυτό που είχε δει και να το θυμήθηκε εξαιτίας της ακρίβειας των όσων του ειπώθηκαν.

Και αυτά μεν αρκούν μέχρις εδώ. Αν δε αυτό το είπε και για τους άλλους, σοφούς, νομίζω, ονομάζει αυτούς που έχουν αποκτήσει τον θείο φόβο («Διότι αρχή της σοφίας είναι ο φόβος του Κυρίου»)· και εκείνους που γνωρίζουν τη σύνεση, αυτούς που έχουν διδαχθεί τον νόμο. Διότι, αν απομακρυνθούν από την απάτη των ειδώλων και ακολουθήσουν τις ουράνιες αποκαλύψεις, θα λάβουν τη γνώση των άρρητων. «Διότι δίνει σοφία στους σοφούς», δηλαδή χορηγεί τη θεία χάρη σε όσους Τον φοβούνται· «και φρόνηση σε εκείνους που γνωρίζουν τη σύνεση», δηλαδή τη γνώση των κρυμμένων σε αυτούς που με σύνεση καταφεύγουν σε Εκείνον που δύναται να αποκαλύπτει τέτοια πράγματα.

Αυτός είναι ο δεύτερος άθλος· και πάλι ο Δανιήλ τίθεται επικεφαλής του ζητήματος, και ζητά χρόνο, έχοντας προετοιμαστεί για πολλή υπομονή και προσευχή. Ώστε δεν απαιτούσε να εισακουστεί αμέσως· εκείνος του έδωσε αυτή τη χάρη, και αυτός την ανακοίνωσε στους φίλους του. Τότε το μυστήριο αποκαλύφθηκε στον Δανιήλ σε νυχτερινό όραμα. Και ευλόγησε ο Δανιήλ τον Θεό του ουρανού και είπε: «Ας είναι ευλογημένο το όνομα του Θεού από τον αιώνα και έως τον αιώνα, διότι δική Του είναι η σοφία και η σύνεση και η δύναμη. Και Αυτός μεταβάλλει τους χρόνους και τους καιρούς, εγκαθιστά και καθαιρεί βασιλείς, δίνοντας σοφία στους σοφούς και φρόνηση σε εκείνους που ζητούν σύνεση. Αυτός αποκαλύπτει τα βαθιά και απόκρυφα, γνωρίζοντας όσα βρίσκονται στο σκοτάδι· και το φως κατοικεί μαζί Του. Σε Εσένα, τον Θεό των πατέρων μου, αναπέμπω δοξολογία και αίνο, διότι μου έδωσες σοφία και σύνεση, και τώρα μου έκανες γνωστά εκείνα που Σου ζητήσαμε». Δεν του αποκαλύφθηκε ακόμη με φανερό τρόπο, αλλά πάλι μέσω οράματος· διότι ο προφήτης προγυμνάζεται πνευματικά. Δες όμως την παρρησία του. «Ποια είναι», λέει, «αυτή η αναίσχυντη απόφαση;» Σε εμένα τουλάχιστον φαίνεται ότι, ακόμη και πριν βρει τη λύση, εμπόδισε τον αρχιδήμιο από τη σφαγή, τόσο με το να επικρίνει την επιχείρηση, όσο και με το να υποσχεθεί ότι θα βρει λύση στο δεινό. Τι αποκαλύφθηκε λοιπόν στον Δανιήλ; Διότι υπάρχει υπεροχή ακόμη και μεταξύ των αγίων· γι' αυτό και εκείνος λαμβάνει το προβάδισμα. Και πώς το είδε; Σε όραμα, λέει, και όχι μέσω ανθρώπινης σοφίας. Και πολύ σωστά το ονομάζει μυστήριο, καθώς αυτό ήταν άγνωστο σε όλους.

Διότι η πρόνοιά του εκτείνεται στα πάντα. Δες πώς μέσω της ευχαριστίας φανερώνει και τη γνώση των ονείρων. Ότι η σοφία, και η σύνεση, και η ισχύς ανήκουν σε αυτόν· δηλαδή, το να γνωρίζει τα πάντα και να τα προγνωρίζει. Διότι εδώ αυτό λέει: ο ίδιος γνωρίζει τα πάντα, τίποτα δεν αγνοεί. Τι λοιπόν; Μόνο αυτό; Έχει μόνο πρόγνωση; Και δεν είπε, «έχει», αλλά, «σε αυτόν ανήκει», θέλοντας να μας παρουσιάσει το φυσικό αγαθό, ότι δηλαδή αυτά υπάρχουν σε αυτόν εκ φύσεως. Τι λοιπόν; Μόνο προγνωρίζει, και δεν ενεργεί κιόλας; Ναι, και ενεργεί. Αλλάζει καιρούς και χρόνους. Δεν εννοεί τις τροπές των εποχών, αλλά τις μεταβολές των καταστάσεων. Εγκαθιστά βασιλείς και τους καθαιρεί. Διότι πραγματοποιεί μεταβολές. Άραγε λοιπόν είναι μόνο αυτό, ότι δηλαδή προγνωρίζει και ενεργεί; Δεν κάνει και κάτι άλλο μέγιστο, το ότι μεταδίδει και σε άλλους αυτή τη γνώση; Δίνοντας σοφία στους σοφούς· όχι σε αυτούς που ήταν ήδη σοφοί πριν από αυτό, αλλά σε εκείνους που την έλαβαν. Αν κάποιος σοφός δεν έχει τη σοφία από Εκείνον, δεν είναι σοφός. Μη νομίσετε ότι πρόκειται για χαλδαϊκή τέχνη. Και δίνει φρόνηση, λέει, σε όσους ζητούν σύνεση.

ΞΖ΄. Ο Θεός, που ταπεινώνει το υψηλό δέντρο και υψώνει το ταπεινό δέντρο, που ξηραίνει το χλωρό δέντρο και κάνει να βλαστήσει ξανά το ξηρό δέντρο, αυτός είναι που δίνει ανοιχτό στόμα, εν μέσω μεγάλης συνάξεως, στους δούλους του, και λόγο σε εκείνους που ευαγγελίζονται με πολλή δύναμη, διότι η σοφία και η σύνεση και η ισχύς είναι δικές του, και αυτός, όπως μεταβάλλει καιρούς και χρόνους, έτσι και τις ψυχές που τον ζητούν και τον ποθούν τις καθιστά βασιλιάδες κυρίαρχους των παθών, και τις μεταθέτει από ζωή σε ζωή, δίνοντας σοφία στους σοφούς κατά το πνεύμα και φρόνηση σε εκείνους που γνωρίζουν τη σύνεση. Αυτός αποκαλύπτει τα βαθιά και απόκρυφα σε εκείνους που ερευνούν τα βάθη του Θεού, και τους δίνει τη δυνατότητα να γνωρίζουν όσα κρύβονται στο σκοτάδι των αινιγμάτων, διότι το φως της σοφίας και της γνώσης είναι μαζί του, και το δίνει σε όποιον θέλει.