Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 2:30

Γι' αυτό και ο ίδιος, ταπεινοφρονώντας και υποβιβάζοντας τον εαυτό του, χωρίς να καυχάται, αν και βρέθηκε σοφότερος από όλους τους Βαβυλώνιους, έλεγε: «Και σε εμένα δεν αποκαλύφθηκε αυτό το μυστήριο λόγω κάποιας σοφίας που υπάρχει σε εμένα περισσότερο από όλους τους κατοίκους της γης, αλλά για να γνωστοποιηθεί η ερμηνεία στον βασιλιά, ώστε να γνωρίσεις τους διαλογισμούς της καρδιάς σου». Διότι, αφού ο βασιλιάς κυρίευσε την Αίγυπτο, κατέλαβε τη χώρα της Ιουδαίας και μετοίκησε τον λαό, συλλογιζόταν, καθώς βρισκόταν «στο κρεβάτι του», «τι» άραγε πρόκειται να συμβεί «μετά από αυτά». Αλλά Εκείνος που γνωρίζει τα κρυπτά όλων και «ερευνά τους διαλογισμούς» των καρδιών, του αποκάλυψε μέσω της εικόνας τα μελλούμενα, αλλά απέκρυψε από αυτόν το όραμα, ώστε τα βουλεύματα του Θεού να μην μπορέσουν να ερμηνευθούν από τους σοφούς της Βαβυλώνας, αλλά να φανερωθούν από τον μακάριο Δανιήλ, ως προφήτη του Θεού, τα όσα ήταν σε όλους αποκρυμμένα.

Αυτό δε το κάνει, όχι επειδή φοβόταν στην προηγούμενη ομιλία, αλλά επειδή δεν θα μπορούσαν να το αντέξουν εκείνοι οι άνθρωποι, όντας χλευαστές και γελωτοποιοί. Γι' αυτό, όταν άρχιζε εκείνη την ομιλία, αμέσως προσελκύει την προσοχή τους μέσω του προοιμίου, λέγοντας: «Αυτό ας σας γίνει γνωστό, και ακούστε με προσοχή τα λόγια μου». Εδώ όμως δεν έχει ανάγκη από αυτήν την προετοιμασία. Διότι δεν ήταν αδιάφοροι· καθώς το θαύμα είχε τραβήξει την προσοχή όλων τους· γι' αυτό και ήταν γεμάτοι δέος και έκπληξη. Επομένως, δεν χρειάστηκε να αρχίσει από εκεί, αλλά από αλλού, από όπου μάλιστα τους κέρδισε περισσότερο, αποκρούοντας τη δόξα που προερχόταν από αυτούς. Διότι τίποτα δεν ωφελεί και δεν ανακουφίζει τόσο τους ακροατές, όσο το να μη λέει ο ομιλητής τίποτα σπουδαίο για τον εαυτό του, αλλά και να αναιρεί την όποια υποψία. Μάλλον, λοιπόν, δόξασαν τους εαυτούς τους περιφρονώντας τη δόξα και αποδεικνύοντας ότι το γεγονός δεν είναι ανθρώπινο, αλλά θεϊκό· και ότι οι ίδιοι είναι άξιοι να θαυμάζουν μαζί με αυτούς, και όχι να θαυμάζονται. Βλέπεις πώς, όντας καθαρός από φιλοδοξία, αποδιώχνει τη δόξα που κατευθύνεται προς το πρόσωπό του; Έτσι ακριβώς έπρατταν και οι παλαιοί, όπως έλεγε ο Δανιήλ: «Και σε μένα (δόθηκε η αποκάλυψη) όχι από κάποια σοφία που υπάρχει μέσα μου»· και πάλι ο Ιωσήφ: «Δεν ανήκει στον Θεό η εξήγησή τους;»· και ο Δαβίδ: «Όταν ερχόταν το λιοντάρι και η αρκούδα, στο όνομα του Κυρίου τα διέσχιζα με τα χέρια μου». Έτσι και αυτοί τώρα: «Τι μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον έχουμε κάνει να περπατά με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;».

Επειδή, λοιπόν, είδαν τα στεφάνια, τότε βγήκαν έξω και έσκισαν τα ενδύματά τους. Όταν το άκουσαν οι απόστολοι Βαρνάβας και Παύλος, έσκισαν τα ενδύματά τους και όρμησαν μέσα στο πλήθος, κραυγάζοντας και λέγοντας: «Άνδρες, γιατί το κάνετε αυτό; Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Δες τους να είναι παντού καθαροί από τη δόξα, όχι μόνο να μην την επιδιώκουν, αλλά και να την αποκρούουν όταν τους προσφέρεται· όπως ακριβώς έλεγε και ο Πέτρος: «Γιατί μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;». Το ίδιο πράγμα λένε και αυτοί. Αλλά και ο Ιωσήφ έλεγε σχετικά με τα όνειρα: «Δεν προέρχεται από τον Θεό η ερμηνεία τους;». Το ίδιο και ο Δανιήλ: «Και σε εμένα αποκαλύφθηκε αυτό, όχι εξαιτίας κάποιας δικής μου σοφίας». Και ο Παύλος παντού αυτό διακηρύσσει, όπως όταν λέει: «Και ποιος είναι ικανός για αυτά;». Και πάλι: «Όχι ότι είμαστε ικανοί από μόνοι μας να σκεφτούμε κάτι ως προερχόμενο από εμάς, αλλά η ικανότητά μας προέρχεται από τον Θεό». Αλλά ας εξετάσουμε τα όσα ειπώθηκαν από την αρχή.

Αιχμάλωτοι ήταν αυτοί, και τους προσκύνησε ο βασιλιάς· σκηνοποιός ήταν ο Παύλος, και του προσέφεραν θυσίες ως Θεό. Εδώ ανακύπτει ένα ζήτημα· διότι πολλοί ερωτούν λέγοντας: Για ποιον λόγο άραγε οι μεν απόστολοι απέτρεψαν τις θυσίες, έσκισαν τα ενδύματά τους, τους απομάκρυναν από αυτή την ενέργεια και οδύρονταν λέγοντας: «Τι κάνετε; Και εμείς είμαστε άνθρωποι με τα ίδια πάθη με εσάς»· ενώ ο Δανιήλ δεν έκανε τίποτα τέτοιο; Διότι το ότι και αυτός ήταν ταπεινός, και απέδιδε τη δόξα στον Θεό όχι λιγότερο από αυτούς, είναι φανερό από πολλές πλευρές. Βεβαίως, κατά πρώτον, αυτό είναι φανερό και από το ίδιο το γεγονός ότι αγαπιόταν από τον Θεό· διότι δεν θα τον άφηνε να ζει, πόσο μάλλον να ευδοκιμεί, εάν σφετεριζόταν την τιμή του Θεού· δεύτερον, διότι και με πολλή παρρησία έλεγε: «Και σε εμένα, βασιλιά, δεν μου αποκαλύφθηκε το μυστήριο αυτό εξαιτίας κάποιας σοφίας που υπάρχει μέσα μου»· και τρίτον, πάλι, επειδή βρέθηκε στον λάκκο για χάρη του Θεού· και όταν του έφερε τροφή ο προφήτης, είπε: «Διότι με θυμήθηκε ο Θεός»· τόσο ταπεινός και συντετριμμένος ήταν. Βρισκόταν στον λάκκο για τον Θεό, και θεωρούσε τον εαυτό του ανάξιο να τον θυμηθεί ο Θεός και να τον εισακούσει. Εμείς όμως, που τολμούμε μύρια μιαρά έργα, και είμαστε οι πιο μιαροί από όλους, εάν δεν εισακουστούμε από την πρώτη κιόλας προσευχή, αποχωρούμε.

εʹ. Γιατί λοιπόν, αν και ήταν τόσο ταπεινός, δεν απέκρουσε ούτε την προσκύνηση εκ μέρους του βασιλιά, ούτε τις σπονδές; Αυτό δεν θα το εξηγήσω· διότι μου αρκεί να θέσω μόνο το ερώτημα· το δε υπόλοιπο το αφήνω σε εσάς, ώστε έστω και με αυτόν τον τρόπο να αφυπνίσω τη διάνοιά σας. Εκείνο πάντως σας παραγγέλλω, να επιλέγετε τα πάντα με γνώμονα τον φόβο του Θεού, έχοντας τέτοια παραδείγματα· και ότι πράγματι θα αποκτήσουμε και τα παρόντα αγαθά, εάν προσηλωθούμε γνησίως στα μέλλοντα. Διότι το ότι δεν το έπραξε αυτό από αλαζονεία, είναι φανερό από τα λόγια του: «Τα δώρα σου ας μείνουν σε εσένα». Διότι και τούτο πάλι είναι έτερο ζήτημα: πώς δηλαδή, ενώ με τον λόγο απέκρουε την τιμή, με τα έργα την αποδέχθηκε και φόρεσε τον μανιάκη. Και ο μεν Ηρώδης, όταν άκουσε το «Φωνή Θεού, και όχι ανθρώπου», επειδή δεν απέδωσε δόξα στον Θεό, διαρράγηκε και ξεχύθηκαν τα σπλάχνα του· αυτός όμως αποδέχθηκε τιμή που αρμόζει στον Θεό, και μάλιστα όχι μόνο στα λόγια. Εδώ είναι αναγκαίο να πούμε τι ακριβώς σημαίνει αυτό. Ότι στη μεν πρώτη περίπτωση οι άνθρωποι εξέπιπταν σε μεγαλύτερη ειδωλολατρία, ενώ στη δεύτερη όχι. Πώς; Διότι το να θεωρηθεί αυτός ότι είναι τέτοιος, αποτελούσε τιμή προς τον Θεό· γι' αυτό άλλωστε είπε προλαμβάνοντας: «Και σε εμένα δεν αποκαλύφθηκε χάρη σε κάποια σοφία που υπάρχει μέσα μου». Εξάλλου, δεν φαίνεται ούτε να αποδέχεται τις σπονδές· διότι αναφέρει μεν το κείμενο ότι δόθηκε εντολή να του προσφερθούν σπονδές, αλλά δεν έχει γίνει ακόμη φανερό ότι ακολούθησε και η πράξη. Ενώ εκεί έφεραν τους ταύρους για να τους θυσιάσουν· και ονόμαζαν τον μεν έναν Δία, τον δε άλλον Ερμή.

Και όμως, ποια ευεργεσία έλαβαν εκείνοι πέρα από την αξία τους; Παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην κάμινο, αιχμαλωτίστηκαν εξαιτίας των αμαρτιών άλλων (διότι ήταν ακόμη νέοι) και δεν γόγγυσαν, ούτε οργίστηκαν, ούτε είπαν: «Ναι, ποιο καλό προέκυψε σε εμάς από το ότι υπηρετούμε τον Θεό; Τι ωφεληθήκαμε προσκυνώντας τον; Αυτός είναι ασεβής και έγινε κύριός μας· μαζί με τους ειδωλολάτρες τιμωρούμαστε από τον ειδωλολάτρη, οδηγηθήκαμε στην αιχμαλωσία, στερηθήκαμε την πατρίδα, την ελευθερία, όλα τα πατρικά αγαθά, γίναμε αιχμάλωτοι και δούλοι, υπηρετούμε βάρβαρο βασιλιά». Τίποτε από αυτά δεν είπαν· αλλά τι; «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε»· και δεν κάνουν τη δέηση για τους εαυτούς τους, αλλά για τους άλλους: «Διότι σε βασιλιά», λένε, «απεχθέστατο και πονηρότατο μας παρέδωσες». Πάλι ο Δανιήλ, όταν ρίχθηκε για δεύτερη φορά στον λάκκο, έλεγε: «Διότι με θυμήθηκε ο Θεός». Γιατί δεν θα σε θυμόταν, ώ Δανιήλ, όταν τον δόξασες ενώπιον του βασιλιά, λέγοντας: «Και εγώ όχι με τη σοφία που υπάρχει μέσα μου»· αλλά όταν ρίχθηκες στον λάκκο των λεόντων επειδή δεν υπάκουσες σε εκείνο το πονηρότατο διάταγμα, γιατί δεν θα σε θυμόταν;

Όχι μόνο επειδή ελέγχθηκε, αλλά και επειδή αναιρέθηκε (διότι το γεγονός ότι αναιρέθηκε αποτελούσε απόδειξη ότι και προηγουμένως τους είχαν εξαπατήσει), όταν παρουσιάστηκε και επρόκειτο να επιλύσει το ερώτημα, ούτε και ο ίδιος κομπάζει, αλλά πρώτα αναθέτει τα πάντα στον Θεό και λέει: «Σε εμένα δε δεν αποκαλύφθηκε αυτό, ώ βασιλιά, χάρη σε κάποια δική μου σοφία, ανώτερη από όλους τους ανθρώπους». Και τον προσκύνησε ο βασιλιάς, και έδωσε εντολή να του κάνουν προσφορές και σπονδές. Βλέπεις ταπεινοφροσύνη; Βλέπεις ευγνωμοσύνη; Βλέπεις ήθος απαλλαγμένο από αλαζονεία; Άκου και τους αποστόλους να λένε, άλλοτε μεν: «Τι μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;», και άλλοτε πάλι: «Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Εάν λοιπόν εκείνοι απέκρουαν κατ' αυτόν τον τρόπο τις προσφερόμενες τιμές, άνθρωποι που επιτελούσαν μεγαλύτερα έργα από του Χριστού χάρη στην ταπεινοφροσύνη του Χριστού και διά της δικής Του δυνάμεως (διότι, όπως λέει, «εκείνος που πιστεύει σε εμένα θα κάνει μεγαλύτερα από αυτά που κάνω εγώ»)· πώς δεν είναι άθλιοι και ταλαίπωροι αυτοί που δεν μπορούν να διώξουν ούτε καν τα κουνούπια, πόσο μάλλον τους δαίμονες; Αυτοί που δεν έχουν τη δύναμη να ωφελήσουν ούτε έναν άνθρωπο, πόσο μάλλον ολόκληρη την οικουμένη, και εντούτοις υπερηφανεύονται τόσο πολύ, όσο ούτε καν ο ίδιος ο διάβολος;

Πρόσεξε, για δεύτερη ήδη φορά μνημονεύει τον Θεό, και μάλιστα όχι τυχαία, αλλά εκεί μεν λέει: «Εκείνος που είναι στον ουρανό»· εδώ δε, «Αυτός που αποκαλύπτει μυστήρια». Και συνεχίζει: «Σε μένα δε, όχι εξαιτίας κάποιας σοφίας που υπάρχει μέσα μου περισσότερο από όλους τους ζωντανούς αποκαλύφθηκε το μυστήριο αυτό, αλλά για να γίνει γνωστή η ερμηνεία στον βασιλιά, και για να γνωρίσεις τους διαλογισμούς της καρδιάς σου». Είναι σαν να λέει: Η αρχή της ανακάλυψης δεν προέρχεται από εμένα, αλλά ούτε και κατόρθωσα να το μάθω αυτό από άλλον, επειδή δήθεν υπερέχω των άλλων. Διότι ο Θεός δεν το έπραξε αυτό επειδή βρήκε κάποιον σοφό. Άλλωστε, εάν, παρόλο που ειπώθηκαν αυτά από εκείνον, ο βασιλιάς τον προσκύνησε ως Θεό· τι θα συνέβαινε, εάν δεν είχε πει αυτά τα λόγια; Αλλά για χάρη σου, λέει, έγινε αυτό. Δεν μου οφείλεις εσύ χάρη, αλλά εγώ σε εσένα· διότι για να μάθεις εσύ, το έμαθα εγώ. Πρόσεξε πώς τον οικειώνει με τον Θεό, και το θαύμα που πρόκειται να επιτελεστεί γι' αυτόν, καθώς και την αγάπη, προλαμβάνοντας, τα αποδίδει στον Θεό. Διότι εκείνος που μαθαίνει ότι ο Θεός έπραξε τούτο για να τον τιμήσει, είναι ολοφάνερο ότι θα αποκτούσε στενή σχέση μαζί Του. Εσένα τίμησε περισσότερο, του λέει, παρά εμένα.

Ή μήπως θέλει να πει τούτο, ότι δηλαδή τόσο τον τίμησε, ώστε να του δώσει το όνομα από τον θεό του; Διότι πράγματι είχαν τη συνήθεια να ονομάζουν τα παιδιά με τα ονόματα των θεών, επειδή μάλιστα και από ανθρώπους έφτιαχναν θεούς. Έτσι ονομάστηκε κάποιος Όβελος, έτσι και κάποιος Βήλαιος ανάμεσά μας. Διότι, επειδή είδαν οι δαίμονες τους ανθρώπους να τιμώνται με αυτόν τον τρόπο και να ονομάζονται θεοί, το ζήλεψαν και οι ίδιοι. Για ποιον λόγο λέει: «Ο Δανιήλ, του οποίου το όνομα είναι Βαλτάσαρ»; Διότι είχε δύναμη Θεού. Επειδή αυτό για εκείνους αποτελούσε τη μέγιστη τιμή. Και ο Δανιήλ ανεχόταν εξαιτίας τους να ονομάζεται έτσι. Πουθενά, όμως, εδώ, όταν αναφέρεται στον εαυτό του, δεν ονομάζει τον εαυτό του Βαλτάσαρ, αλλά τι λέει; «Εγώ ο Δανιήλ». Όσης τιμής αξιώθηκε ο γιος του βασιλιά, τόσης αξιώθηκε και αυτός, και πριν ακόμη δοκιμαστεί στην πράξη, φάνηκε αξιοθαύμαστος από την ίδια του την όψη. Βέβαια, δεν μιλούσε με τη δική του δύναμη, λέει, αλλά είχε μέσα του άγιο πνεύμα Θεού. Πνεύμα, όχι βέβαια αυτό που εμείς ονομάζουμε Παράκλητο, αλλά σαν να έλεγε κανείς θεία έμπνευση· ήταν ένθεος. «Βαλτάσαρ», λέει, «ο άρχοντας των επωδών». Ήταν ο πρώτος από αυτούς, λέει. Δες πόσα τεκμήρια υπάρχουν για το ότι αυτός ήταν ανώτερος. «Βαλτάσαρ, άρχοντα των επωδών, για τον οποίο γνώρισα ότι υπάρχει μέσα σου άγιο πνεύμα Θεού». Είναι ο ανώτερος, ο καλύτερος όλων, αυτός που εγώ έχω γνωρίσει. Διότι, για να μην τον φέρει πάλι στην ανάγκη να πει: «Και σε εμένα δεν φανερώθηκε λόγω κάποιας σοφίας που υπάρχει μέσα μου», περίμενε ότι με αυτό ακριβώς θα τον προσέλκυε, και γι' αυτό το είπε πριν από όλα τα άλλα.