Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 2:32

Μία εικόνα, της οποίας η όψη ήταν υπερβολικά λαμπρή· το θέαμά της ήταν φοβερό· η κεφαλή της από καθαρό χρυσό, τα χέρια, το στήθος και οι βραχίονές της ασημένιοι· η κοιλιά και οι μηροί χάλκινοι· οι κνήμες σιδερένιες· τα πόδια της κατά ένα μέρος σιδερένια και κατά ένα μέρος πήλινα. Την έβλεπε, μέχρι που αποκόπηκε ένας λίθος από ένα όρος χωρίς να τον αγγίξουν χέρια· και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της και τα συνέτριψε ολοσχερώς. Τότε συνετρίβησαν όλα μαζί, ο πηλός, ο σίδηρος και ο χαλκός, το ασήμι και ο χρυσός· και έγιναν σαν σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι. Και τα παρέσυρε η σφοδρότητα του ανέμου και δεν βρέθηκε τόπος για αυτά. Και ο λίθος που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο όρος και γέμισε ολόκληρη τη γη. Αυτό λοιπόν είναι το ενύπνιο του βασιλιά· και ο Δανιήλ ερμηνεύει το ενύπνιο· εξηγώντας δε την ποικιλόμορφη εικόνα, μιλούσε για διάφορες βασιλείες, και για τον λίθο ως μία βασιλεία, η οποία δεν θα φθαρεί στους αιώνες.

Και είναι δυνατόν να τα μάθει κανείς αυτά και από τους Έλληνες που κατέγραψαν τα σχετικά με τον προφητευθέντα Κύρο. Επιπλέον, και στο βιβλίο του Δανιήλ, όταν βασίλευαν τότε οι Βαβυλώνιοι, αποκαλύπτονται στον Ναβουχοδονόσορα οι βασιλείες που επρόκειτο να υπάρξουν μετά από αυτόν. Αποκαλύπτονται δε μέσω της εικόνας, όπου η μεν εξουσία των Βαβυλωνίων ονομάζεται χρυσή, των Περσών αργυρή, των Μακεδόνων χάλκινη και των Ρωμαίων σιδερένια. Και πάλι, από τον ίδιο προφήτη, τα σχετικά με τον Δαρείο και τον Αλέξανδρο και τους τέσσερις διαδόχους του Αλεξάνδρου, του βασιλιά των Μακεδόνων, καθώς και για τον Πτολεμαίο, τον επονομαζόμενο Λαγών, που κυβέρνησε την Αίγυπτο, προφητεύονται ως εξής: «Και ιδού, ένας τράγος ερχόταν από τη δύση πάνω στο πρόσωπο όλης της γης. Και ο τράγος είχε ένα κέρατο ανάμεσα στα μάτια του. Και ήλθε μέχρι τον κριό που είχε τα κέρατα, τον οποίο είδα να στέκεται μπροστά στον Ουβάλ, και έτρεξε προς αυτόν με την ορμή της δύναμής του. Και τον είδα να φθάνει μέχρι τον κριό, και εξαγριώθηκε εναντίον του και χτύπησε τον κριό και συνέτριψε και τα δύο του κέρατα. Και δεν είχε δύναμη ο κριός να σταθεί ενώπιόν του, και τον έριξε στη γη και τον καταπάτησε, και δεν υπήρχε κανείς να ελευθερώσει τον κριό από τη δύναμή του. Και ο τράγος μεγαλύνθηκε σε υπερβολικό βαθμό».

Αυτά μεν έχουν έτσι. Διότι λένε πως τα πάντα είναι δούλα των περιστάσεων. Και από το παιχνίδι ποια μεγαλύτερη απόλαυση υπάρχει; Αυτό το οποίο ούτε με κόπο αποκτάται, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα, ούτε από αλλού μπορεί να το ποριστεί κανείς, ούτε βέβαια αγοράζεται — εμείς όμως, οι υπερβολικά φιλάνθρωποι, πώς καταντήσαμε; Προκηρύξαμε ενώπιον των βημάτων· φωνάζουμε προς όλους: «Όποιος θέλει, ας εισέλθει, έστω κι αν τύχει να είναι διπρόσωπος ή ευμετάβολος. Το θέατρο είναι ανοιχτό για όλους, έχει στηθεί πανήγυρις· ας μην αναχωρήσει κανείς άπρακτος. Αν γυρίσει ο κύβος (διότι δεν υπάρχει τίποτε πιο ευμετάβολο από τον καιρό), κατέχεις το τέχνασμα· γύρισε και πάλι πίσω. Δεν είναι εύκολο να μένει κανείς προσηλωμένος σε μία πίστη, αλλά το να γνωρίζει πολλές διεξόδους βίου». Εξαιτίας αυτού τι προκύπτει; Εκείνη η παλαιά πολύπλοκη εικόνα των ονείρων: χρυσός, έπειτα άργυρος, χαλκός, σίδηρος, και πηλός στα πόδια. Φοβάμαι μήπως τα πάντα τα συντρίψει ο λίθος. Ακόμη και για τους Μωαβίτες και τους Αμμανίτες, στους οποίους παλαιότερα δεν επιτρεπόταν, τώρα επιτρέπεται η είσοδος στην Εκκλησία. «Εσύ όμως δεν τα επαινούσες αυτά προηγουμένως; Πες μας. Και των συνάξεων ποιος άραγε είχε την εξουσία;» Οι συνάξεις, βέβαια, ανήκαν σε αυτούς που ανήκαν τότε (διότι διστάζω να επαναλάβω αυτά για τα οποία αισχύνομαι ντροπή), ανήκαν όμως σε όλους, που ισοδυναμεί με το να πούμε σε κανέναν· διότι η πολυαρχία είναι αναρχία.

Γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός: Επειδή έκανες την καρδιά σου σαν καρδιά θεού, αντί αυτού, ιδού, εγώ φέρνω εναντίον σου ξένους, φοβερούς καταστροφείς από τα έθνη, και θα γυμνώσουν τα σπαθιά τους εναντίον σου και εναντίον του κάλλους της σοφίας σου, και θα ρίξουν το κάλλος σου στην απώλεια, και θα σε κατεβάσουν στον τάφο, και θα πεθάνεις με θάνατο τραυματιών στην καρδιά της θάλασσας. Μήπως θα πεις: «εγώ είμαι θεός» ενώπιον εκείνων που θα σε σκοτώνουν; Εσύ όμως είσαι άνθρωπος και όχι θεός. Ανάμεσα σε πλήθος απερίτμητων θα πεθάνεις, στα χέρια ξένων, διότι εγώ μίλησα, λέει ο Κύριος. Αφού, λοιπόν, παρουσιάστηκαν αυτά τα ρητά, ας δούμε λεπτομερώς τι λέει ο Δανιήλ στα οράματα. Διότι αυτός, διακρίνοντας τις βασιλείες που επρόκειτο να υπάρξουν μετά από αυτά, έδειξε για τους έσχατους καιρούς και την παρουσία του αντιχρίστου και τη συντέλεια όλου του κόσμου. Λέει λοιπόν, ερμηνεύοντας το όραμα του Ναβουχοδονόσορα: «Εσύ, βασιλιά, έβλεπες, και ιδού, μια μεγάλη εικόνα στεκόταν μπροστά σου, της οποίας το κεφάλι ήταν από καθαρό χρυσάφι, οι βραχίονές της και οι ώμοι και το στήθος από ασήμι, η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό, οι κνήμες από σίδερο, τα πόδια εν μέρει από σίδερο και εν μέρει από πηλό. Έβλεπες, έως ότου αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και χτύπησε την εικόνα στα πόδια τα σιδερένια και πήλινα, και τα συνέτριψε ολοκληρωτικά».

Αφού λοιπόν πρόκειται να συμβούν αυτά, και τα δέκα δάχτυλα της εικόνας να καταλήξουν σε δημοκρατίες, και τα δέκα κέρατα του θηρίου να μοιραστούν σε δέκα βασιλιάδες, ας δούμε πιο καθαρά τα προκείμενα και ας τα κατανοήσουμε ολοφάνερα. Η χρυσή κεφαλή της εικόνας, η λέαινα, ήταν οι Βαβυλώνιοι. Οι ασημένιοι ώμοι και βραχίονες, η αρκούδα, οι Πέρσες και οι Μήδοι. Η χάλκινη κοιλιά και οι μηροί, η λεοπάρδαλη, οι Έλληνες που κυριάρχησαν από την εποχή του Αλεξάνδρου. Οι σιδερένιες κνήμες, το τρομακτικό και φοβερό θηρίο, οι Ρωμαίοι που κυριαρχούν τώρα. Τα πέλματα των ποδιών από πηλό και σίδερο, τα δέκα κέρατα, είναι εκείνα που πρόκειται να υπάρξουν. Το άλλο μικρό κέρατο που αναφύεται, είναι ο αντίχριστος ανάμεσά τους. Ο λίθος που πατάσσει την εικόνα και τη συντρίβει, ο οποίος γέμισε τη γη, είναι ο Χριστός που έρχεται από τους ουρανούς και επιφέρει την κρίση στον κόσμο.

Ολοφάνερα προανήγγειλε προς τον Ναβουχοδονόσορα: «Έβλεπες, βασιλιά, και να, μια μεγάλη εικόνα στεκόταν μπροστά σου, της οποίας το κεφάλι ήταν από χρυσάφι, οι βραχίονές της και οι ώμοι από ασήμι, η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό, οι κνήμες από σίδερο, τα δε πόδια εν μέρει από σίδερο και εν μέρει από πηλό. Έβλεπες, μέχρι που αποκόπηκε μια πέτρα χωρίς ανθρώπινο χέρι, και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της και τη συνέτριψε εντελώς. Τότε συνετρίβησαν μεμιάς ο πηλός και ο σίδηρος και ο χαλκός, το ασήμι και το χρυσάφι, και έγιναν σαν τη σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι, και η πέτρα που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο βουνό και γέμισε όλη τη γη». Γι' αυτό, συνδέοντας με αυτά και τις οράσεις του Δανιήλ, θα κάνουμε μία ενιαία διήγηση και για τα δύο, αποδεικνύοντας πώς ήταν σύμφωνα και αληθινά όσα είδε ο προφήτης, τα οποία είχε προδεί και ο Ναβουχοδονόσορ. Διότι λέει τα εξής ο προφήτης: «Εγώ, ο Δανιήλ, έβλεπα, και να, οι τέσσερις άνεμοι του ουρανού όρμησαν στη μεγάλη θάλασσα, και τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα, διαφορετικά μεταξύ τους. Το πρώτο θηρίο ήταν σαν λέαινα και είχε φτερά αετού. Έβλεπα μέχρι που μαδήθηκαν τα φτερά της και σηκώθηκε από τη γη και στάθηκε σε ανθρώπινα πόδια, και της δόθηκε ανθρώπινη καρδιά. Και να, ένα δεύτερο θηρίο, όμοιο με αρκούδα».

Επειδή, λοιπόν, ο μακάριος Δανιήλ διηγήθηκε το όραμα στον βασιλιά και δεν αποσιώπησε την ερμηνεία του, άφησε το ζήτημα σε όσους διαθέτουν ορθό νου, ώστε πάλι τα λεγόμενα του Δανιήλ να ερμηνευθούν από άλλους. Είναι αναγκαίο, όμως, οι φιλαλήθεις να τα ερευνούν με ακρίβεια και όχι απλώς να τα διαβάζουν βιαστικά θεωρώντας ότι τα λεγόμενα των προφητών έχουν ειπωθεί αόριστα. Διότι βλέπει μια μεγάλη εικόνα και ομολογεί ότι το κεφάλι της είναι από «καθαρό χρυσό»· έπειτα διηγείται ότι οι ώμοι και το στήθος είναι από άργυρο· έπειτα η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό· έπειτα οι κνήμες από σίδηρο· παρομοίως δε και τα δάχτυλα των ποδιών από όστρακο και σίδηρο αναμειγμένα μεταξύ τους· έπειτα έναν λίθο που αποκόπτεται από όρος χωρίς χέρια και χτυπά την εικόνα και τη συντρίβει· και αυτός «ο λίθος» «έγινε όρος μεγάλο και γέμισε όλη τη γη». Αφού είπε αυτά περί της εικόνας, ύστερα τη διαιρεί κατά είδος και, αναγόμενος σε βασιλείες, την επεξηγεί τμηματικά, λέγοντας ότι ο χρυσός είναι ο ίδιος ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ, εξηγώντας ότι αυτός είναι το χρυσό κεφάλι της εικόνας. Έπειτα ονομάζει μια δεύτερη βασιλεία, λέγοντας ότι αυτή είναι κατώτερη, δηλαδή ο άργυρος. Έπειτα μια τρίτη, «η οποία είναι ο χαλκός». Έπειτα μια τέταρτη, ισχυρή, η οποία είναι ο σίδηρος. Έπειτα, τα άκρα των ποδιών της εικόνας παρουσιάζονται ως όστρακο και σίδηρος αναμειγμένα μαζί.

Διότι άρχισε μεν από το κεφάλι, για να δείξει τον χρυσό· έπειτα το στήθος και τους βραχίονες και τα ονομάζει άργυρο· ύστερα την κοιλιά και τους μηρούς, και υποδηλώνει τον χαλκό· έπειτα περιγράφει τις κνήμες, και υποδεικνύει τον σίδηρο· έπειτα τα πόδια και τους δέκα δακτύλους, και αναγγέλλει πηλό και σίδηρο· μετά από αυτά δεν απομένει να δει κανείς τίποτε άλλο, παρά έναν λίθο που αποκόπτεται από το όρος και χτυπά την εικόνα, ο οποίος στο τέλος γίνεται μέγα όρος και γεμίζει «ολόκληρη τη γη».

Επειδή, λοιπόν, προηγουμένως και σε άλλο έργο έχουμε ήδη αναπτύξει αυτό το θέμα, και δεν αποσιωπήσαμε ούτε την παρουσία του αντιχρίστου ούτε την καταγωγή του, ούτε από πού και πώς θα εμφανιστεί ο πλάνος, ούτε τα έργα του, ωστόσο και τώρα θα τα υπενθυμίσω με λίγα λόγια, ώστε ο άνθρωπος, στεκόμενος σταθερά σε όλα και χωρίς να αμφιταλαντεύεται καθόλου στο νου του, να μπορέσει να πιστέψει στον Θεό με όλη του την καρδιά. Διότι λέει ο μακάριος Δανιήλ, ερμηνεύοντας το όραμα στον Ναβουχοδονόσορα, εννοώ το όραμα με την εικόνα, για την οποία αποφάνθηκε ότι το κεφάλι της ήταν από χρυσό, έπειτα τα χέρια, οι βραχίονες και το στήθος από άργυρο, ύστερα η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό, έπειτα οι κνήμες από σίδηρο, έπειτα τα πόδια· στα οποία ένα μέρος ήταν σιδερένιο και ένα μέρος πήλινο, για να αποδείξει με αυτό εκείνο που τώρα στο δικό του όραμα διηγήθηκε μέσω των θηρίων: ότι ο μεν χρυσός είναι η βασιλεία των Βαβυλωνίων, η οποία ήταν η λέαινα, ο δε άργυρος η βασιλεία των Περσών, που ήταν η αρκούδα, έπειτα ο χαλκός των Ελλήνων, των οποίων άρχοντας ήταν ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας, για να υποδείξει την πάρδαλη. Μετά από αυτά αναφέρει τις σιδερένιες κνήμες, για να υποδηλώσει το φοβερό και τρομακτικό θηρίο, που έχει τα σιδερένια δόντια, το οποίο είναι οι Ρωμαίοι που κυριαρχούν τώρα, όντας ισχυροί σαν τον σίδηρο.

Εσύ, βασιλιά, έβλεπες, και ιδού μία εικόνα· η εικόνα εκείνη ήταν μεγάλη και η όψη της εξόχως λαμπρή, στεκόταν μπροστά σου, και το θέαμά της ήταν φοβερό. Μια εικόνα της οποίας το κεφάλι ήταν από καθαρό χρυσό· τα χέρια της, το στήθος και οι βραχίονές της από άργυρο· η κοιλιά και οι μηροί της από χαλκό· οι κνήμες από σίδηρο· τα πόδια της κατά ένα μέρος από σίδηρο και κατά ένα μέρος από πηλό. Δες ποιού οράματος αξιώθηκε ο Ναβουχοδονόσορ. Διότι, επειδή το κήρυγμα επρόκειτο να διαδοθεί στα έθνη, το γεγονός αυτό προαναγγέλλει άνωθεν την παράδοση στα έθνη· και το όραμα αυτό αποκαλύπτεται σε εθνική χώρα, αφού ο ναός είχε καταστραφεί και οι νομικές διατάξεις είχαν καταργηθεί. Πλην όμως, ερμηνεύεται μέσω των Εβραίων.