Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 2:33

Και είναι δυνατόν να τα μάθει κανείς αυτά και από τους Έλληνες που κατέγραψαν τα σχετικά με τον προφητευθέντα Κύρο. Επιπλέον, και στο βιβλίο του Δανιήλ, όταν βασίλευαν τότε οι Βαβυλώνιοι, αποκαλύπτονται στον Ναβουχοδονόσορα οι βασιλείες που επρόκειτο να υπάρξουν μετά από αυτόν. Αποκαλύπτονται δε μέσω της εικόνας, όπου η μεν εξουσία των Βαβυλωνίων ονομάζεται χρυσή, των Περσών αργυρή, των Μακεδόνων χάλκινη και των Ρωμαίων σιδερένια. Και πάλι, από τον ίδιο προφήτη, τα σχετικά με τον Δαρείο και τον Αλέξανδρο και τους τέσσερις διαδόχους του Αλεξάνδρου, του βασιλιά των Μακεδόνων, καθώς και για τον Πτολεμαίο, τον επονομαζόμενο Λαγών, που κυβέρνησε την Αίγυπτο, προφητεύονται ως εξής: «Και ιδού, ένας τράγος ερχόταν από τη δύση πάνω στο πρόσωπο όλης της γης. Και ο τράγος είχε ένα κέρατο ανάμεσα στα μάτια του. Και ήλθε μέχρι τον κριό που είχε τα κέρατα, τον οποίο είδα να στέκεται μπροστά στον Ουβάλ, και έτρεξε προς αυτόν με την ορμή της δύναμής του. Και τον είδα να φθάνει μέχρι τον κριό, και εξαγριώθηκε εναντίον του και χτύπησε τον κριό και συνέτριψε και τα δύο του κέρατα. Και δεν είχε δύναμη ο κριός να σταθεί ενώπιόν του, και τον έριξε στη γη και τον καταπάτησε, και δεν υπήρχε κανείς να ελευθερώσει τον κριό από τη δύναμή του. Και ο τράγος μεγαλύνθηκε σε υπερβολικό βαθμό».

Αυτά μεν έχουν έτσι. Διότι λένε πως τα πάντα είναι δούλα των περιστάσεων. Και από το παιχνίδι ποια μεγαλύτερη απόλαυση υπάρχει; Αυτό το οποίο ούτε με κόπο αποκτάται, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα, ούτε από αλλού μπορεί να το ποριστεί κανείς, ούτε βέβαια αγοράζεται — εμείς όμως, οι υπερβολικά φιλάνθρωποι, πώς καταντήσαμε; Προκηρύξαμε ενώπιον των βημάτων· φωνάζουμε προς όλους: «Όποιος θέλει, ας εισέλθει, έστω κι αν τύχει να είναι διπρόσωπος ή ευμετάβολος. Το θέατρο είναι ανοιχτό για όλους, έχει στηθεί πανήγυρις· ας μην αναχωρήσει κανείς άπρακτος. Αν γυρίσει ο κύβος (διότι δεν υπάρχει τίποτε πιο ευμετάβολο από τον καιρό), κατέχεις το τέχνασμα· γύρισε και πάλι πίσω. Δεν είναι εύκολο να μένει κανείς προσηλωμένος σε μία πίστη, αλλά το να γνωρίζει πολλές διεξόδους βίου». Εξαιτίας αυτού τι προκύπτει; Εκείνη η παλαιά πολύπλοκη εικόνα των ονείρων: χρυσός, έπειτα άργυρος, χαλκός, σίδηρος, και πηλός στα πόδια. Φοβάμαι μήπως τα πάντα τα συντρίψει ο λίθος. Ακόμη και για τους Μωαβίτες και τους Αμμανίτες, στους οποίους παλαιότερα δεν επιτρεπόταν, τώρα επιτρέπεται η είσοδος στην Εκκλησία. «Εσύ όμως δεν τα επαινούσες αυτά προηγουμένως; Πες μας. Και των συνάξεων ποιος άραγε είχε την εξουσία;» Οι συνάξεις, βέβαια, ανήκαν σε αυτούς που ανήκαν τότε (διότι διστάζω να επαναλάβω αυτά για τα οποία αισχύνομαι ντροπή), ανήκαν όμως σε όλους, που ισοδυναμεί με το να πούμε σε κανέναν· διότι η πολυαρχία είναι αναρχία.

Γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός: Επειδή έκανες την καρδιά σου σαν καρδιά θεού, αντί αυτού, ιδού, εγώ φέρνω εναντίον σου ξένους, φοβερούς καταστροφείς από τα έθνη, και θα γυμνώσουν τα σπαθιά τους εναντίον σου και εναντίον του κάλλους της σοφίας σου, και θα ρίξουν το κάλλος σου στην απώλεια, και θα σε κατεβάσουν στον τάφο, και θα πεθάνεις με θάνατο τραυματιών στην καρδιά της θάλασσας. Μήπως θα πεις: «εγώ είμαι θεός» ενώπιον εκείνων που θα σε σκοτώνουν; Εσύ όμως είσαι άνθρωπος και όχι θεός. Ανάμεσα σε πλήθος απερίτμητων θα πεθάνεις, στα χέρια ξένων, διότι εγώ μίλησα, λέει ο Κύριος. Αφού, λοιπόν, παρουσιάστηκαν αυτά τα ρητά, ας δούμε λεπτομερώς τι λέει ο Δανιήλ στα οράματα. Διότι αυτός, διακρίνοντας τις βασιλείες που επρόκειτο να υπάρξουν μετά από αυτά, έδειξε για τους έσχατους καιρούς και την παρουσία του αντιχρίστου και τη συντέλεια όλου του κόσμου. Λέει λοιπόν, ερμηνεύοντας το όραμα του Ναβουχοδονόσορα: «Εσύ, βασιλιά, έβλεπες, και ιδού, μια μεγάλη εικόνα στεκόταν μπροστά σου, της οποίας το κεφάλι ήταν από καθαρό χρυσάφι, οι βραχίονές της και οι ώμοι και το στήθος από ασήμι, η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό, οι κνήμες από σίδερο, τα πόδια εν μέρει από σίδερο και εν μέρει από πηλό. Έβλεπες, έως ότου αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και χτύπησε την εικόνα στα πόδια τα σιδερένια και πήλινα, και τα συνέτριψε ολοκληρωτικά».

Το να λέει όμως «τέσσερα φτερά πτηνού και τέσσερα κεφάλια στο θηρίο» δίδαξε σαφέστατα πώς διαμελίστηκε σε τέσσερα μέρη η βασιλεία του Αλεξάνδρου. Διότι, λέγοντας τέσσερα κεφάλια, υπέδειξε τους τέσσερις βασιλείς που αναδείχθηκαν από αυτήν. Διότι πεθαίνοντας ο Αλέξανδρος διαίρεσε τη βασιλεία του σε τέσσερα μέρη. Έπειτα, λέει, «ένα τέταρτο θηρίο φοβερό και εκπληκτικό· τα δόντια του ήταν σιδερένια και τα νύχια του χάλκινα». Ποιοι είναι αυτοί παρά οι Ρωμαίοι; Το οποίο είναι ο σίδηρος, η νυν παρούσα βασιλεία. «Διότι οι κνήμες της», λέει, «ήταν σιδερένιες». Μετά από αυτό, τι απομένει, αγαπητέ, παρά τα πέλματα των ποδιών της εικόνας, στα οποία «ένα μέρος είναι σιδερένιο και ένα άλλο μέρος πήλινο, αναμεμειγμένα μεταξύ τους». Μυστικώς δήλωσε μέσω των δακτύλων των ποδιών τους δέκα βασιλείς που θα εγερθούν από αυτήν, όπως λέει ο Δανιήλ: «Παρατηρούσα προσεκτικά το θηρίο, και ιδού, είχε δέκα κέρατα πίσω του, ανάμεσα στα οποία θα αναβλαστήσει ένα άλλο μικρό σαν παραφυάδα, και θα ξεριζώσει τρία από τα προηγούμενα». Αυτό αποδεικνύεται ότι δεν είναι άλλος παρά ο Αντίχριστος που θα εγερθεί, ο οποίος θα αναστήσει τη βασιλεία των Ιουδαίων. Λέγοντας δε ότι τρία κέρατα θα ξεριζωθούν από αυτόν, υποδεικνύει τους τρεις βασιλείς της Αιγύπτου, των Λιβύων και των Αιθιόπων, τους οποίους θα εξοντώσει σε πολεμική παράταξη, ο οποίος, αφού επικρατήσει έναντι όλων, όντας δεινός και ωμός τύραννος, θα προκαλέσει θλίψη και διωγμό εναντίον των αγίων, επαιρόμενος εναντίον τους.

Αφού λοιπόν πρόκειται να συμβούν αυτά, και τα δέκα δάχτυλα της εικόνας να καταλήξουν σε δημοκρατίες, και τα δέκα κέρατα του θηρίου να μοιραστούν σε δέκα βασιλιάδες, ας δούμε πιο καθαρά τα προκείμενα και ας τα κατανοήσουμε ολοφάνερα. Η χρυσή κεφαλή της εικόνας, η λέαινα, ήταν οι Βαβυλώνιοι. Οι ασημένιοι ώμοι και βραχίονες, η αρκούδα, οι Πέρσες και οι Μήδοι. Η χάλκινη κοιλιά και οι μηροί, η λεοπάρδαλη, οι Έλληνες που κυριάρχησαν από την εποχή του Αλεξάνδρου. Οι σιδερένιες κνήμες, το τρομακτικό και φοβερό θηρίο, οι Ρωμαίοι που κυριαρχούν τώρα. Τα πέλματα των ποδιών από πηλό και σίδερο, τα δέκα κέρατα, είναι εκείνα που πρόκειται να υπάρξουν. Το άλλο μικρό κέρατο που αναφύεται, είναι ο αντίχριστος ανάμεσά τους. Ο λίθος που πατάσσει την εικόνα και τη συντρίβει, ο οποίος γέμισε τη γη, είναι ο Χριστός που έρχεται από τους ουρανούς και επιφέρει την κρίση στον κόσμο.

Ολοφάνερα προανήγγειλε προς τον Ναβουχοδονόσορα: «Έβλεπες, βασιλιά, και να, μια μεγάλη εικόνα στεκόταν μπροστά σου, της οποίας το κεφάλι ήταν από χρυσάφι, οι βραχίονές της και οι ώμοι από ασήμι, η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό, οι κνήμες από σίδερο, τα δε πόδια εν μέρει από σίδερο και εν μέρει από πηλό. Έβλεπες, μέχρι που αποκόπηκε μια πέτρα χωρίς ανθρώπινο χέρι, και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της και τη συνέτριψε εντελώς. Τότε συνετρίβησαν μεμιάς ο πηλός και ο σίδηρος και ο χαλκός, το ασήμι και το χρυσάφι, και έγιναν σαν τη σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι, και η πέτρα που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο βουνό και γέμισε όλη τη γη». Γι' αυτό, συνδέοντας με αυτά και τις οράσεις του Δανιήλ, θα κάνουμε μία ενιαία διήγηση και για τα δύο, αποδεικνύοντας πώς ήταν σύμφωνα και αληθινά όσα είδε ο προφήτης, τα οποία είχε προδεί και ο Ναβουχοδονόσορ. Διότι λέει τα εξής ο προφήτης: «Εγώ, ο Δανιήλ, έβλεπα, και να, οι τέσσερις άνεμοι του ουρανού όρμησαν στη μεγάλη θάλασσα, και τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα, διαφορετικά μεταξύ τους. Το πρώτο θηρίο ήταν σαν λέαινα και είχε φτερά αετού. Έβλεπα μέχρι που μαδήθηκαν τα φτερά της και σηκώθηκε από τη γη και στάθηκε σε ανθρώπινα πόδια, και της δόθηκε ανθρώπινη καρδιά. Και να, ένα δεύτερο θηρίο, όμοιο με αρκούδα».

Διότι άρχισε μεν από το κεφάλι, για να δείξει τον χρυσό· έπειτα το στήθος και τους βραχίονες και τα ονομάζει άργυρο· ύστερα την κοιλιά και τους μηρούς, και υποδηλώνει τον χαλκό· έπειτα περιγράφει τις κνήμες, και υποδεικνύει τον σίδηρο· έπειτα τα πόδια και τους δέκα δακτύλους, και αναγγέλλει πηλό και σίδηρο· μετά από αυτά δεν απομένει να δει κανείς τίποτε άλλο, παρά έναν λίθο που αποκόπτεται από το όρος και χτυπά την εικόνα, ο οποίος στο τέλος γίνεται μέγα όρος και γεμίζει «ολόκληρη τη γη».

Πώς λοιπόν να μην κατανοήσουμε όσα προφητεύτηκαν παλαιά στη Βαβυλώνα από τον Δανιήλ και εκπληρώνονται ακόμη και τώρα στον κόσμο; Διότι η εικόνα που φανερώθηκε εκείνο τον καιρό στον Ναβουχοδονόσορα περιείχε τον τύπο της βασιλείας όλου του κόσμου. Κατά τους καιρούς εκείνους βασίλευσαν τότε οι Βαβυλώνιοι, όντας η χρυσή κεφαλή της εικόνας. Έπειτα, μετά από αυτούς, κυριάρχησαν οι Πέρσες για διακόσια σαράντα πέντε χρόνια, ώστε να αποδεικνύεται ότι αυτοί είναι ο άργυρος. Μετά από αυτούς κυριάρχησαν οι Έλληνες, αρχής γενομένης από τον Αλέξανδρο τον Μακεδόνα, για τριακόσια χρόνια, ώστε αυτοί να είναι ο χαλκός. Μετά από αυτούς οι Ρωμαίοι, οι οποίοι αποτελούν τις σιδερένιες κνήμες της εικόνας, όντας ισχυροί όπως ο σίδηρος. Έπειτα τα δάχτυλα των ποδιών, για να φανούν οι κατά τόπους δημοκρατίες που πρόκειται να υπάρξουν, οι οποίες διαιρούνται στους δέκα δακτύλους της εικόνας, στους οποίους θα είναι «ο σίδηρος αναμειγμένος με τον πηλό».

Επειδή, λοιπόν, προηγουμένως και σε άλλο έργο έχουμε ήδη αναπτύξει αυτό το θέμα, και δεν αποσιωπήσαμε ούτε την παρουσία του αντιχρίστου ούτε την καταγωγή του, ούτε από πού και πώς θα εμφανιστεί ο πλάνος, ούτε τα έργα του, ωστόσο και τώρα θα τα υπενθυμίσω με λίγα λόγια, ώστε ο άνθρωπος, στεκόμενος σταθερά σε όλα και χωρίς να αμφιταλαντεύεται καθόλου στο νου του, να μπορέσει να πιστέψει στον Θεό με όλη του την καρδιά. Διότι λέει ο μακάριος Δανιήλ, ερμηνεύοντας το όραμα στον Ναβουχοδονόσορα, εννοώ το όραμα με την εικόνα, για την οποία αποφάνθηκε ότι το κεφάλι της ήταν από χρυσό, έπειτα τα χέρια, οι βραχίονες και το στήθος από άργυρο, ύστερα η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό, έπειτα οι κνήμες από σίδηρο, έπειτα τα πόδια· στα οποία ένα μέρος ήταν σιδερένιο και ένα μέρος πήλινο, για να αποδείξει με αυτό εκείνο που τώρα στο δικό του όραμα διηγήθηκε μέσω των θηρίων: ότι ο μεν χρυσός είναι η βασιλεία των Βαβυλωνίων, η οποία ήταν η λέαινα, ο δε άργυρος η βασιλεία των Περσών, που ήταν η αρκούδα, έπειτα ο χαλκός των Ελλήνων, των οποίων άρχοντας ήταν ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας, για να υποδείξει την πάρδαλη. Μετά από αυτά αναφέρει τις σιδερένιες κνήμες, για να υποδηλώσει το φοβερό και τρομακτικό θηρίο, που έχει τα σιδερένια δόντια, το οποίο είναι οι Ρωμαίοι που κυριαρχούν τώρα, όντας ισχυροί σαν τον σίδηρο.