Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 2:34

Και αν λες, ω Ιουδαίε, ότι ακόμη δεν έχει έλθει ο Χριστός, αλλά πρόκειται να έλθει προς τα έσχατα του χρόνου, τότε τι απομένει να κάνει, όταν πλέον οι καιροί αφανίζονται; Ίσως όμως πεις ότι έρχεται για να ανακτήσει όσα εξαφανίζονται, δηλαδή τα έθνη των Ιουδαίων. Και πώς στέκει αυτό, να ξανακτίζει εκείνα που με τη δική του προσταγή και βουλή αφανίζονται; Τόσο αστήρικτη είναι μια τέτοια διήγηση. Διότι πουθενά δεν έχει λεχθεί ότι, μετά την κατάλυση αυτού του κόσμου, θα εγερθεί πάλι κάποια άλλη τέτοια αποκατάσταση των Ιουδαίων. Αυτό όμως σας το λέγει ο προφήτης: «Θα σας στείλω τον Ηλία τον Θεσβίτη, πριν έλθει η μεγάλη ημέρα του Κυρίου, μήπως, όταν έλθω, πατάξω ολοκληρωτικά τη γη». Αν λοιπόν εκείνος που εσείς προσδοκάτε ως Χριστό είναι ο Ηλίας, ο οποίος δεν έρχεται για να ανακτήσει, αλλά για να πατάξει, τότε σκεφθείτε πώς δεν ονομάζεται Χριστός αλλά Ηλίας· και δεν γεννιέται από τη Βηθλεέμ, όπως σας ανήγγειλε ο προφήτης, αλλά προέρχεται από τις Θεσβές, αφού από εκεί έχει γεννηθεί. Διότι εκείνος που είπε «Θα σας στείλω τον Ηλία» είναι άλλος από εκείνον που αποστέλλεται· και το ότι είπε «μήπως, όταν έλθω, πατάξω ολοκληρωτικά τη γη», δείχνει πρώτα μέσω εκείνου, δηλαδή του Ηλία, τη μαρτυρία αυτή, και τότε αναιρεί ολόκληρο το παρόν οικοδόμημα, δηλαδή πραγματοποιεί τη συντέλεια. Τι όφελος λοιπόν απομένει για τον Χριστό να γεννηθεί τότε; Σε ποιον θα αρέσει ή σε τι θα χρησιμεύσει, αφού θα έχει ήδη γίνει η συντέλεια; Και βέβαια άλλος είναι ο Χριστός και άλλος ο Ηλίας. Διότι ο προφήτης Δανιήλ τον είδε ως λίθο μπροστά στον βασιλιά των Βαβυλωνίων, και αυτός ο λίθος έγινε όρος μεγάλο. Λέγει δηλαδή: «Και στις ημέρες εκείνων των βασιλέων ο Θεός θα αναστήσει βασιλεία που δεν θα φθαρεί ποτέ· και αυτή», λέγει, «θα μείνει στους αιώνες»· και ακόμη: «Ο βασιλιάς είδε ότι από το όρος αποκόπηκε λίθος χωρίς χέρια και χτύπησε την εικόνα· και ο λίθος έγινε όρος μεγάλο και γέμισε όλη τη γη». Και ομιλεί για τέσσερις βασιλείς: τις ένδοξες και επιφανείς βασιλείες των Βαβυλωνίων, των Μήδων, και ως τρίτη τη ληστρική και παράτολμη Μακεδονική του Αλεξάνδρου, δηλαδή των Ελλήνων. Αυτές είναι οι τρεις ισχυρές· και με αυτές συναριθμείται και η τέταρτη, αυτή η θρασεία. Ύστερα από αυτές τις βασιλείες ανέβηκε αυτή εδώ, δηλαδή η βασιλεία του Χριστού, την οποία ο Δανιήλ ονόμασε άφθαρτη και αδιάδοχη. Και αν πεις ότι είναι η σιδηρά βασιλεία του Αυγούστου Καίσαρα, τότε ποιον καταλέπτυνε ή ποιον δάμασε η βασιλεία του Αυγούστου και των λοιπών βασιλέων, οι οποίοι και νίκησαν και νικήθηκαν; Διότι, αν μεν νίκησαν εσάς τους Ιουδαίους και πολλά άλλα έθνη, όμως πάλι ηττήθηκαν· και η εξουσία του Αυγούστου Καίσαρα παρήλθε. Η δε βασιλεία του Χριστού δεν θα έχει τέλος στον αιώνα. Διότι εκείνο που καταλεπτύνει μένει αήττητο, αδάμαστο και αδιάδοχο· και αυτό είναι το όνομα και η βασιλεία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, καθώς και η πίστη μας σε Αυτόν. Πόσοι Έλληνες και κακόδοξοι βασιλείς και έθνη πολέμησαν την πίστη μας, των Χριστιανών, και δεν μπόρεσαν να τη σβήσουν! Εκείνοι όμως αφανίσθηκαν και παρήλθαν, ενώ αυτή κάθε μέρα λάμπει και πλαταίνει. Και αν θέλεις να μάθεις με ακρίβεια τον καιρό του «στις ημέρες εκείνες ο Θεός θα αναστήσει βασιλεία», να το εννοήσεις ως βασιλεία που φανερώθηκε ανάμεσα σε εκείνες τις τέσσερις βασιλείες που δηλώθηκαν· διότι αργότερα δεν θα βρεθεί. Όπως ακριβώς οι πατέρες σας, κρατώντας την προσδοκία που είχε ήδη παρέλθει, έχασαν αυτή την ευκαιρία, έτσι και εσείς. Αν λοιπόν πιστεύετε ότι υπάρχει Χριστός, από εδώ να τον αναζητήσετε· διότι αργότερα δεν βρίσκεται.

Εγώ όμως, αν και κατά τα άλλα είμαι ανάξιος υπηρέτης, τουλάχιστον αυτό δεν το λησμόνησα, ότι είμαι δούλος και οφείλω να ορθώνομαι υπέρ του Δεσπότου εναντίον των υβριστών. Γι' αυτό και θα κραυγάσω προς τους Εβραίους, σαν να είναι σήμερα παρόντες και να κατέχονται από τη μανία τους: Λιθοβολείτε, μιαροί, τον ευεργέτη; Διότι ποιος σας πότισε από την πέτρα; Λιθοβολείτε αυτόν που ρύθμισε τον βίο σας με λίθινες πλάκες; Λιθοβολείτε τον εκλεκτό και έντιμο λίθο, για τον οποίο σας προφήτευσε ο Ησαΐας; Λιθοβολείτε τον νοητό λίθο που αποκόπηκε από την απότομη πέτρα χωρίς ανθρώπινο χέρι, όπως σας δίδαξε ο θεσπέσιος Δανιήλ; Λιθοβολείτε με λίθους τον ακρογωνιαίο λίθο, που συνέχει τους δύο τοίχους, της Καινής και της Παλαιάς Διαθήκης; Διότι, ακόμη κι αν εσείς δεν πιστέψετε, ο Θεός έχει τη δύναμη από αυτούς τους λίθους να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ, δηλαδή να συγκεντρώσει στον Χριστό λαό περιούσιο προερχόμενο από τα έθνη και απερίτμητο, για τον οποίο και έλαβε ο Αβραάμ την επαγγελία, όταν του είπε ο Θεός ότι: «Μέσω εσού θα ευλογηθούν όλα τα έθνη». Διότι ο Θεός, βλέποντας το μέλλον με την άρρητη πρόγνωσή Του, ενέταξε στον αρχηγό της πίστεως, σε τάξη τέκνων, όλους όσους επρόκειτο μελλοντικά να πιστέψουν.

Μία εικόνα, της οποίας η όψη ήταν υπερβολικά λαμπρή· το θέαμά της ήταν φοβερό· η κεφαλή της από καθαρό χρυσό, τα χέρια, το στήθος και οι βραχίονές της ασημένιοι· η κοιλιά και οι μηροί χάλκινοι· οι κνήμες σιδερένιες· τα πόδια της κατά ένα μέρος σιδερένια και κατά ένα μέρος πήλινα. Την έβλεπε, μέχρι που αποκόπηκε ένας λίθος από ένα όρος χωρίς να τον αγγίξουν χέρια· και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της και τα συνέτριψε ολοσχερώς. Τότε συνετρίβησαν όλα μαζί, ο πηλός, ο σίδηρος και ο χαλκός, το ασήμι και ο χρυσός· και έγιναν σαν σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι. Και τα παρέσυρε η σφοδρότητα του ανέμου και δεν βρέθηκε τόπος για αυτά. Και ο λίθος που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο όρος και γέμισε ολόκληρη τη γη. Αυτό λοιπόν είναι το ενύπνιο του βασιλιά· και ο Δανιήλ ερμηνεύει το ενύπνιο· εξηγώντας δε την ποικιλόμορφη εικόνα, μιλούσε για διάφορες βασιλείες, και για τον λίθο ως μία βασιλεία, η οποία δεν θα φθαρεί στους αιώνες.

Κύριε ο Θεός μας, εσύ τους εισάκουσες. Αν και φάνηκε ότι αμάρτησαν σε κάτι ως άνθρωποι, δεν τους παρέβλεψες, λέγει. Ελέγχθηκε, λοιπόν, ο Ααρών που αμάρτησε στην περίπτωση του μόσχου, και ο Μωυσής στο ύδωρ της αντιλογίας. Και προσκυνείτε στο άγιο όρος του. Εννοεί είτε την επίγεια είτε την επουράνια Ιερουσαλήμ· ή πάλι ως όρος πρέπει να νοηθεί ο ίδιος ο Μονογενής, σύμφωνα με το χωρίο: Αποκόπηκε λίθος από όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια.

Αλλά ζητάς πάλι και άλλη μαρτυρία για τον χρόνο; Ο Κύριος είπε προς εμένα: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Και μετά από λίγο λέει: «Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια». Έχει ειπωθεί από εμένα και προηγουμένως ότι σιδερένια ράβδος ονομάζεται σαφώς η βασιλεία των Ρωμαίων. Σχετικά με αυτήν, ας υπενθυμίσουμε ακόμη αυτό που υπολείπεται από τον Δανιήλ. Διότι, διηγούμενος και ερμηνεύοντας στον Ναβουχοδονόσορα την εικόνα του ανδριάντα, αναφέρει και όλη την οπτασία σχετικά με αυτόν, και ότι ένας λίθος που αποκόπηκε από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, ο οποίος δεν δημιουργήθηκε από ανθρώπινη κατασκευή, θα κυριαρχήσει σε ολόκληρη την οικουμένη. Και σαφέστατα λέει τα εξής: «Και κατά τις ημέρες των βασιλειών εκείνων, ο Θεός του ουρανού θα αναδείξει μια βασιλεία η οποία δεν θα καταστραφεί ποτέ εις τον αιώνα, και η βασιλεία του δεν θα παραδοθεί σε άλλον λαό».

Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, και μην επιστρέφεις πάλι πίσω, έχοντας βάλει το χέρι στο άροτρο, στην αλμυρή πράξη αυτού του βίου· αλλά να καταφύγεις στο όρος, προς τον Ιησού Χριστό, τον λίθο που αποκόπηκε χωρίς χέρια και ο οποίος γέμισε την οικουμένη.

Φλογοφόρε λαβίδα, την οποία ο μέγας μεταξύ των προφητών Ησαΐας είδε· όρος κατάσκιο από αρετές, το οποίο προείδε ο Αββακούμ· αλατόμητο όρος του Δανιήλ· πύλη του Ιεζεκιήλ που βλέπει προς τα ανατολικά· αγιότατε παράδεισε της Εδέμ· ζωηφόρο ξύλο που φέρει τον ωραιότατο και γλυκύτατο καρπό· εύοσμο μήλο, γλυκύπνοο ρόδο, αμάραντο άνθος, λευκότατο κρίνο, εσφραγισμένο βιβλίο, το οποίο κανείς δεν δύναται να αναγνώσει· άγραφε τύπε της παρθενίας, τίμιο όραμα των Προφητών, θεοποίκιλτη στολή, θεοΰφαντη πορφύρα· σαφέστατο πλήρωμα κάθε προφητείας, ασίγητο στόμα των Αποστόλων, ανίκητο θάρρος των αθλοφόρων, στήριγμα των βασιλέων, καύχημα των ιερέων, συγχώρεση όσων σφάλλουν, ικεσία προς τον δίκαιο Κριτή, ανάσταση των πεπτωκότων, κοσμοπόθητη ανάπλαση της δικής μου ψυχής και του σώματος.

Διότι, όπως το μύρο που αδειάζεται από δοχείο σε δοχείο μυρώνει όλα τα δοχεία, έτσι και η παρουσία του Χριστού από τον ουρανό αγίασε όλη τη γη, αυτούς που Τον δέχονται εν αληθεία. Αυτός που είναι το όρος, όπως λέγεται στον Δανιήλ, και μάλιστα μέγα όρος, «λίθος που αποκόπηκε χωρίς χέρια», υπονοώντας χωρίς σπέρμα ανδρός, το μείζον δηλαδή που βρίσκεται ξανά μικρό· και πάλι ως λίθος που αναλαμβάνει το μέγεθός του και γίνεται ξανά όρος μέγα, και είναι προφανές ότι το όρος αυτό δεν βρίσκεται σε έναν τόπο, αλλά γεμίζει άπασα την οικουμένη. Αυτός, όντας η Σοφία και γενόμενος άνθρωπος, επεκτείνοντας τη δύναμή Του στον κόσμο, για να γεμίσει την οικουμένη με χάρη, «προέκοπτε σε ηλικία και σοφία». Εφόσον ήταν η Σοφία του Πατρός και Αυτός που «διδάσκει τους ανθρώπους» να μιλούν, που διάρθρωσε τη γλώσσα των ανθρώπων και «φύτεψε το αυτί» σε αυτούς που ακούν, πώς δεν γνώριζε να καλεί πατέρα ή μητέρα; Και το ότι «θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας» και τα εξής; Αλλά επειδή, εάν αμέσως μετά τη γέννησή Του από την κοιλία εμφανιζόταν να μιλά και να φθέγγεται καθαρά σαν να ήταν ήδη μεγαλύτερο παιδί, η ένσαρκη κύησή Του θα θεωρούνταν φαντασία και όχι αληθινή, ή μάλλον δόκησις· για τον λόγο αυτόν υπομένει το νεαρό της ηλικίας Του, ώστε να μην εξαφανίσει την αλήθεια της φυσικής ακολουθίας των πραγμάτων.

Για αυτήν την πύλη και στο Άσμα Ασμάτων αναφέρεται ρητά και ξεκάθαρα ο προφήτης, αναφωνώντας: «Κήπος κλεισμένος είναι η αδελφή μου, η νύμφη· κήπος κλεισμένος, πηγή σφραγισμένη». Παρέμεινε στην παρθενία της η αγία και σεμνή κόρη Μαρία, η φωτεινή νεφέλη, που έφερε μέσα της τον Θεό Λόγο· προς την οποία αναφέρεται ο μεγαλόφωνος Ησαΐας: «Ιδού νεφέλη ελαφριά, και θα έλθει στην Αίγυπτο»· το αλατόμητο όρος, που έχει μέσα του την ακρότομη πέτρα, τον Χριστό, για την οποία λέγει ο σοφότατος Δανιήλ: «Αποκόπηκε λίθος από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια»· δηλαδή, χωρίς άνδρα η Παρθένος γέννησε τη στερεά πέτρα, τον Χριστό, αυτή, ο αχειροποίητος ναός, που φέρει τον ουράνιο λίθο, τον Χριστό, η βροντώδης νεφέλη, που βάσταξε την αστραπή μέσα στην κοιλιά της· και επιβεβαιώνει τον λόγο μου η θεία Γραφή, λέγοντας: «Η κοιλία σου είναι θημωνιά σιταριού, περιφραγμένη με κρίνα»· η αγεώργητη γη, που δέχθηκε τον Λόγο ως κόκκο σιταριού και εβλάστησε το δράγμα, ο νοητός κλίβανος, που φέρει το πυρ και τον άρτο της ζωής· η αγία μητέρα του Σωτήρος, που γέννησε τον Λόγο του Πατρός, ο οποίος σαρκώθηκε από εσένα, προς την οποία λέγει ο Ησαΐας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ».

Και ο Δανιήλ. Έβλεπε μέχρι που αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς χέρια και χτύπησε την εικόνα. Και για το ότι είναι λίθος, ο Ησαΐας λέει: Ιδού, τοποθετώ στη Σιών λίθο προσκόμματος και πέτρα σκανδάλου. Και όποιος πιστεύει σε αυτόν δεν θα καταισχυνθεί.

Τι θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς κατά την πνευματική έννοια για την Ιουδαία ή για εκείνη που δηλώνεται μέσω του ρητού: «γνωστός στην Ιουδαία ο Θεός»; Η ψυχή, συνεπώς, που έχει λάβει τη γνώση του Θεού θα ήταν αληθώς Ιουδαία, εφόσον πράγματι «είναι γνωστός στην Ιουδαία ο Θεός»· επομένως, αποκαλεί τη θεογνωσία των εθνών Ιουδαία. Ο δε «οίκος του Θεού» που έχει συσταθεί σε αυτήν θα μπορούσε να είναι η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η οποία ονομάζεται «οίκος Θεού» και είναι «θεμελιωμένη πάνω στη» σωτήρια και αρραγή «πέτρα», ονομάζοντας παράλληλα «όρος» τον Λόγο του Θεού. Δεν θα έπεφτες έξω από την αλήθεια αν γινόσουν μαθητής του προφήτη Δανιήλ, ο οποίος είδε «λίθο να αποκόπτεται από όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια», με τα οποία υπονοούσε ως «λίθο» την ανθρώπινη φύση του Σωτήρα, και ως «όρος» τον Θεό Λόγο. Και προφητεύει ότι αυτά θα συμβούν «στις έσχατες ημέρες». Θα εννοήσεις δε ως «οίκο του Θεού πάνω στις κορυφές των ορέων», αν ακούσεις τον Σωτήρα μας που είπε για την Εκκλησία του: «δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε όρος». Το δε «όρος του Θεού» κατανοείται με διάφορους τρόπους: με την πιο υλική έννοια, όπως θα το αντιλαμβάνονταν οι Ιουδαίοι, ως εκείνο που βρίσκεται στη χώρα της Παλαιστίνης, κατά την πνευματική έννοια, ως ο υψηλός και επουράνιος ευαγγελικός Λόγος του Θεού, και κατά τρίτον λόγο, ο θείος Απόστολος διδάσκει ότι είναι η «επουράνια» Σιών και «η άνω Ιερουσαλήμ, η οποία είναι μητέρα όλων μας».

Θα μπορούσε δε να έχει ονομαστεί έτσι το ανθρώπινο σώμα του Σωτήρα μας, επειδή, σύμφωνα και με τον Δανιήλ, φαινόταν ως «λίθος που αποκόπηκε χωρίς χέρια»· όπου ως «λίθος» μεν νοείται το ανθρώπινο σώμα, και ως «όρος» δε η θεότητα του Σωτήρα. Σε αυτόν δε τον «λίθο», λέει, «θα θέσω κρίση για ελπίδα»· διότι κρίνοντας, ο λίθος αυτός θα παράσχει αγαθές ελπίδες σε όσους κρίνονται, επειδή έχει συνενωθεί με αυτόν η «ελεημοσύνη» μαζί με το δικαιότατο «σταθμό» και μέτρο· γι' αυτό έχει λεχθεί: «η δε ελεημοσύνη μου ως σταθμά». Αυτά μεν λοιπόν έχουν ειπωθεί για τον «λίθο», προς δε εκείνους που είπαν πρωτύτερα: «θέσαμε το ψεύδος ως ελπίδα μας και με το ψεύδος θα σκεπαστούμε», προσθέτει τα εξής λέγοντας: «και όσοι μάταια έχετε πεποίθηση στο ψεύδος· διότι δεν πρόκειται να σας προσπεράσει η καταιγίδα, μήπως και αφαιρέσει από εσάς τη διαθήκη του θανάτου»· διότι, λέει, μην απατάτε τους εαυτούς σας ισχυριζόμενοι ότι: επειδή γίναμε φίλοι «με τον θάνατο», «δεν πρόκειται να επέλθει σε εμάς καταιγίδα», ούτε θα δοκιμάσουμε τίποτα το λυπηρό.

Ψ. Του ιδίου. ΜΔ΄. Στα οράματά του ο Δανιήλ λέει: «Έβλεπα σε όραμα της νύχτας, και ιδού, ερχόταν πάνω στις νεφέλες του ουρανού κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες θα τον υπηρετούν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». Αυτά συμφωνούν με την προφητεία του ίδιου του Δανιήλ, η οποία προαναγγέλλει τα περί της βασιλείας του Χριστού μέσω του λίθου που αποκόπηκε από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια· διότι, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι αυτός που έρχεται ως υιός ανθρώπου πάνω στις νεφέλες και φτάνει έως τον Παλαιό των Ημερών, παρά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος για εμάς έλαβε μορφή δούλου, έγινε υιός ανθρώπου, και είπε: «Εξήλθα από τον Πατέρα και πηγαίνω προς τον Θεό»; Αυτός, ενώ ήταν παρόντες οι μαθητές του και τον έβλεπαν, αναλήφθηκε, και τον δέχθηκε μια νεφέλη, όταν, καθώς εκείνοι ατένιζαν προς τον ουρανό, ιδού εμφανίστηκαν δύο άνδρες με λαμπρά ενδύματα, οι οποίοι τους δίδασκαν τα σχετικά με τη δεύτερη παρουσία του, προλέγοντας ότι θα έρθει ξανά μέσα σε νεφέλη. Επομένως, μόνο στον Χριστό δόθηκε από τον Πατέρα και η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, ώστε όλα τα έθνη να τον λατρεύουν και κάθε γλώσσα να ομολογεί ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν του Θεού Πατέρα.

Θεωρώ ότι αυτά δεν διαφέρουν σε τίποτα από το όραμα του προφήτη. Διότι, όπως ακριβώς ο προφήτης έβλεπε «θάλασσα μεγάλη», έτσι και ο βασιλιάς «εικόνα πελώρια». Και πάλι, όπως ο προφήτης έβλεπε «τέσσερα θηρία», τα οποία ερμηνεύοντας τα ανήγαγε σε τέσσερις βασιλείες, έτσι και ο βασιλιάς υπονοούσε τις τέσσερις βασιλείες μέσω του χρυσού, του αργύρου, του χαλκού και του σιδήρου. Και έπειτα, όπως ο προφήτης έβλεπε τη διαίρεση των δέκα κεράτων του τελευταίου θηρίου, και τρία κέρατα να συντρίβονται από ένα, έτσι ομοίως και ο βασιλιάς παρατηρούσε στα τελευταία μέρη της εικόνας «ένα μέρος σιδερένιο και ένα μέρος πήλινο». Και επιπλέον αυτών, όπως ο προφήτης, μετά το όραμα των τεσσάρων βασιλειών, έβλεπε τον Υιό του ανθρώπου να έχει λάβει την «αρχή», την «εξουσία» και τη «βασιλεία» επί πάντων, έτσι και ο βασιλιάς έβλεπε λίθο να συντρίβει ολόκληρη την εικόνα, να γίνεται «όρος μεγάλο» και να γεμίζει ολόκληρη τη γη. Και οι δύο, λοιπόν, βλέπουν αυτά τα οράματα σχετικά με τη σύσταση του ανθρώπινου βίου.

Και είναι δυνατόν να τα μάθει κανείς αυτά και από τους Έλληνες που κατέγραψαν τα σχετικά με τον προφητευθέντα Κύρο. Επιπλέον, και στο βιβλίο του Δανιήλ, όταν βασίλευαν τότε οι Βαβυλώνιοι, αποκαλύπτονται στον Ναβουχοδονόσορα οι βασιλείες που επρόκειτο να υπάρξουν μετά από αυτόν. Αποκαλύπτονται δε μέσω της εικόνας, όπου η μεν εξουσία των Βαβυλωνίων ονομάζεται χρυσή, των Περσών αργυρή, των Μακεδόνων χάλκινη και των Ρωμαίων σιδερένια. Και πάλι, από τον ίδιο προφήτη, τα σχετικά με τον Δαρείο και τον Αλέξανδρο και τους τέσσερις διαδόχους του Αλεξάνδρου, του βασιλιά των Μακεδόνων, καθώς και για τον Πτολεμαίο, τον επονομαζόμενο Λαγών, που κυβέρνησε την Αίγυπτο, προφητεύονται ως εξής: «Και ιδού, ένας τράγος ερχόταν από τη δύση πάνω στο πρόσωπο όλης της γης. Και ο τράγος είχε ένα κέρατο ανάμεσα στα μάτια του. Και ήλθε μέχρι τον κριό που είχε τα κέρατα, τον οποίο είδα να στέκεται μπροστά στον Ουβάλ, και έτρεξε προς αυτόν με την ορμή της δύναμής του. Και τον είδα να φθάνει μέχρι τον κριό, και εξαγριώθηκε εναντίον του και χτύπησε τον κριό και συνέτριψε και τα δύο του κέρατα. Και δεν είχε δύναμη ο κριός να σταθεί ενώπιόν του, και τον έριξε στη γη και τον καταπάτησε, και δεν υπήρχε κανείς να ελευθερώσει τον κριό από τη δύναμή του. Και ο τράγος μεγαλύνθηκε σε υπερβολικό βαθμό».

Αυτά μεν έχουν έτσι. Διότι λένε πως τα πάντα είναι δούλα των περιστάσεων. Και από το παιχνίδι ποια μεγαλύτερη απόλαυση υπάρχει; Αυτό το οποίο ούτε με κόπο αποκτάται, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα, ούτε από αλλού μπορεί να το ποριστεί κανείς, ούτε βέβαια αγοράζεται — εμείς όμως, οι υπερβολικά φιλάνθρωποι, πώς καταντήσαμε; Προκηρύξαμε ενώπιον των βημάτων· φωνάζουμε προς όλους: «Όποιος θέλει, ας εισέλθει, έστω κι αν τύχει να είναι διπρόσωπος ή ευμετάβολος. Το θέατρο είναι ανοιχτό για όλους, έχει στηθεί πανήγυρις· ας μην αναχωρήσει κανείς άπρακτος. Αν γυρίσει ο κύβος (διότι δεν υπάρχει τίποτε πιο ευμετάβολο από τον καιρό), κατέχεις το τέχνασμα· γύρισε και πάλι πίσω. Δεν είναι εύκολο να μένει κανείς προσηλωμένος σε μία πίστη, αλλά το να γνωρίζει πολλές διεξόδους βίου». Εξαιτίας αυτού τι προκύπτει; Εκείνη η παλαιά πολύπλοκη εικόνα των ονείρων: χρυσός, έπειτα άργυρος, χαλκός, σίδηρος, και πηλός στα πόδια. Φοβάμαι μήπως τα πάντα τα συντρίψει ο λίθος. Ακόμη και για τους Μωαβίτες και τους Αμμανίτες, στους οποίους παλαιότερα δεν επιτρεπόταν, τώρα επιτρέπεται η είσοδος στην Εκκλησία. «Εσύ όμως δεν τα επαινούσες αυτά προηγουμένως; Πες μας. Και των συνάξεων ποιος άραγε είχε την εξουσία;» Οι συνάξεις, βέβαια, ανήκαν σε αυτούς που ανήκαν τότε (διότι διστάζω να επαναλάβω αυτά για τα οποία αισχύνομαι ντροπή), ανήκαν όμως σε όλους, που ισοδυναμεί με το να πούμε σε κανέναν· διότι η πολυαρχία είναι αναρχία.

Σύμφωνα με την ίδια πνευματική σημασία, και ο Ιακώβ, σπεύδοντας για μνηστεία, συνάντησε απροσδόκητα τη Ραχήλ στο πηγάδι. Επάνω στο πηγάδι βρισκόταν τοποθετημένος ένας μεγάλος λίθος, τον οποίο ένα πλήθος ποιμένων, αφού συγκεντρώνονταν, τον αποκυλούσαν και έτσι αντλούσαν νερό για τους εαυτούς τους και για τα πρόβατα. Ο Ιακώβ όμως, ολομόναχος, αποκυλά τον λίθο και ποτίζει τα πρόβατα της μνηστής του. Θεωρώ ότι το γεγονός αυτό αποτελεί αίνιγμα και σκιά των μελλόντων. Διότι ποιος είναι ο λίθος που έχει τοποθετηθεί επάνω, αν όχι ο ίδιος ο Χριστός; Για τον οποίο λέει ο Ησαΐας: «Και θα τοποθετήσω στα θεμέλια της Σιών λίθο πολυτελή, έντιμο, εκλεκτό»· και ο Δανιήλ ομοίως: «Αποκόπηκε λίθος χωρίς ανθρώπινο χέρι», δηλαδή γεννήθηκε ο Χριστός χωρίς άνδρα. Διότι, όπως είναι καινοφανές και παράδοξο να αποκοπεί ένας λίθος από τον βράχο χωρίς λατόμο και εργαλεία λατομείου, έτσι ξεπερνά κάθε θαύμα το να φανερωθεί γέννηση από ανύμφευτη Παρθένο. Επομένως, ο νοητός λίθος, ο Χριστός, βρισκόταν πάνω στο πηγάδι, κρύβοντας στο βάθος και ως μυστήριο το λουτρό της παλιγγενεσίας, το οποίο χρειαζόταν ακόμη πολύ χρόνο για να αποκαλυφθεί, σαν ένα μακρύ σχοινί. Κανείς, όμως, δεν αποκύλισε τον λίθο παρά μόνον ο Ισραήλ, που σημαίνει «νους που βλέπει τον Θεό». Αλλά και αντλεί το νερό και ποτίζει τα πρόβατα της Ραχήλ, δηλαδή, αφού αποκαλύψει το κρυμμένο μυστήριο, δίδει ζωοπάροχο ύδωρ στο ποίμνιο της Εκκλησίας. Ας προσθέσουμε σε αυτά και το γεγονός με τις τρεις ράβδους του Ιακώβ: διότι, αφότου τοποθετήθηκαν οι τρεις ράβδοι δίπλα στην πηγή, έκτοτε ο πολύθεος Λάβαν έγινε φτωχός, ενώ ο Ιακώβ έγινε πλούσιος και με πολυάριθμα ποίμνια.

«Διότι εσύ είσαι Θεός, και δεν το γνωρίζαμε, Θεός του Ισραήλ, Σωτήρας.» Ο Ιεζεκιήλ αναφέρει: «Και με επέστρεψε ο Κύριος στον δρόμο της πύλης που βλέπει προς τα ανατολικά, και αυτή ήταν κλειστή· και μου είπε ο Κύριος: Υιέ ανθρώπου, η πύλη αυτή θα είναι κλειστή, και κανείς δεν πρόκειται να περάσει μέσα από αυτήν, διότι ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ θα εισέλθει και θα εξέλθει μέσα από αυτήν, και θα παραμείνει κλειστή.» Ο Ησαΐας: «Από την κοιλιά της μητέρας κάλεσα το όνομά του Κοφτερή Μάχαιρα.» Ο Δανιήλ: «Ιδού, αποκόπηκε λίθος χωρίς χέρια, και χτύπησε τον ανδριάντα, και έγινε μέγα όρος, και γέμισε την οικουμένη.» Ο λίθος, λοιπόν, που αποκόπηκε χωρίς χέρι, είναι αυτός που γεννήθηκε χωρίς σπορά ανδρός. Ο Ησαΐας πάλι: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε: Γέννησα και ανέθρεψα υιούς, αυτοί όμως με αθέτησαν. Το βόδι γνώρισε αυτόν που το απέκτησε, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του· ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, ούτε ο λαός με κατανόησε.» Και πάλι: «Πάρε έναν τόμο μεγάλου νέου χαρτιού, και γράψε σε αυτόν με γραφίδα ανθρώπου, για να γίνει γρήγορα διαρπαγή λαφύρων. Και πλησίασα την προφήτιδα, και συνέλαβε, και γέννησε υιό· και μου είπε ο Κύριος: Κάλεσε το όνομά του, Ταχέως σκύλευσον, Οξέως προνόμευσον.» Ως νέο τόμο λοιπόν εννοούμε την Παρθένο· διότι όπως το νέο χαρτί είναι καθαρό, όντας άγραφο, έτσι και η αγία Παρθένος είναι αμύητη ανδρός.

Επειδή όμως η Εκκλησία του Χριστού, και μάλιστα αυτή σε τούτη τη μεγαλούπολη, δεν έχει μόνο απαίδευτους αλλά και μορφωμένους, τόσο εκ φύσεως όσο και από τη μελέτη των θύραθεν και των δικών μας γραμμάτων, γι' αυτό δεν κάνω την ομιλία μου ούτε για πολύ ούτε σε υπερβολικό βαθμό απλοϊκή, επειδή προτιμώ να ανυψώσω τους πιο ταπεινούς παρά, εξαιτίας αυτών, να υποβιβάσω και τους υψηλότερους. Αυτός όμως που προσέχει και ακούει τη διδασκαλία με επιμέλεια, έστω κι αν είναι απαίδευτος, δεν θα αγνοήσει εντελώς τα λεγόμενα, και αυτό που θα μπορέσει να κατανοήσει, να συγκρατήσει και να κάνει πράξη, έστω κι αν είναι ελάχιστο, αφενός θα διώξει από την ψυχή του κάθε κακία, αφετέρου θα αυξηθεί και θα γεμίσει και θα σώσει την καρδιά που το δέχθηκε· διότι, καθώς προέρχεται από τη θεόπνευστη Γραφή, παρομοιάζεται με εκείνο τον λίθο για τον οποίο έλεγε ο Δανιήλ, ότι αποκόπηκε από το βουνό πολύ μικρός και, χτυπώντας την εικόνα αυτών των παροδικών πραγμάτων, την έκανε κομμάτια και τη διέλυσε, ενώ ο ίδιος μεγάλωσε και γέμισε όλη τη γη.

Εγώ έδειξα στον Ιερεμία την καρυδένια ράβδο. Εγώ απεικόνισα στον Ζαχαρία τη χρυσή λυχνία. Εγώ υπέδειξα στον Δανιήλ τον αλατόμητο λίθο. Εγώ πλάτυνα την κοιλιά του κήτους για τον Ιωνά. Εμένα είδε ο μέγας Ιεζεκιήλ ως ηνίοχο των Χερουβίμ. Εγώ είμαι το πολυθρύλητο πρόβατο του Ησαΐα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Πρόσεξε πού τεντώνεις τα τόξα σου. «Διότι για εμένα ο ουρανός είναι θρόνος και η γη υποπόδιο.» Πού στέλνεις τα βέλη; «Διότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα.» Προς ποιον ρίχνεις τους λίθους; Εγώ «μέτρησα με το χέρι το νερό και τον ουρανό με τη σπιθαμή και όλη τη γη με τη χούφτα μου.» Εναντίον ποιου οπλίζεις τη γλώσσα σου; Εγώ κάνω καθαρές τις γλώσσες των βραδυγλώσσων, εγώ έπλασα τον βαρύκοο και τον κωφό, εγώ ως κεραμέας διαμόρφωσα αυτόν που βλέπει και τον τυφλό. Δες ποιον αποκαλείς πλάνο. «Εγώ πλήθυνα τις οράσεις και μέσω των προφητών παρομοιάστηκα.» «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Διότι εμένα ψάλλει ο Δαβίδ, εσύ όμως με χλευάζεις. Εκείνος με υμνεί, εσύ όμως με βλασφημείς. Εκείνος παίζει την κιθάρα, εσύ όμως κλωτσάς. Εκείνος κρούει τις χορδές, εσύ όμως χρησιμοποιείς τα όπλα. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Γιατί με πολεμάς με τα δικά μου, υπερασπίζεσαι τον νόμο και εκστρατεύεις εναντίον μου, για εμένα αγωνίζεσαι και τους δικούς μου τιμωρείς; Υπερασπίζεσαι τη δική μου δόξα, αλλά αγνοείς το πώς πρέπει να αρχίσεις τη μάχη, από πού αρμόζει να συγκροτήσεις πόλεμο.»

Γι' αυτό, αυτά λέει ο Κύριος ο Θεός: Επειδή έκανες την καρδιά σου σαν καρδιά θεού, αντί αυτού, ιδού, εγώ φέρνω εναντίον σου ξένους, φοβερούς καταστροφείς από τα έθνη, και θα γυμνώσουν τα σπαθιά τους εναντίον σου και εναντίον του κάλλους της σοφίας σου, και θα ρίξουν το κάλλος σου στην απώλεια, και θα σε κατεβάσουν στον τάφο, και θα πεθάνεις με θάνατο τραυματιών στην καρδιά της θάλασσας. Μήπως θα πεις: «εγώ είμαι θεός» ενώπιον εκείνων που θα σε σκοτώνουν; Εσύ όμως είσαι άνθρωπος και όχι θεός. Ανάμεσα σε πλήθος απερίτμητων θα πεθάνεις, στα χέρια ξένων, διότι εγώ μίλησα, λέει ο Κύριος. Αφού, λοιπόν, παρουσιάστηκαν αυτά τα ρητά, ας δούμε λεπτομερώς τι λέει ο Δανιήλ στα οράματα. Διότι αυτός, διακρίνοντας τις βασιλείες που επρόκειτο να υπάρξουν μετά από αυτά, έδειξε για τους έσχατους καιρούς και την παρουσία του αντιχρίστου και τη συντέλεια όλου του κόσμου. Λέει λοιπόν, ερμηνεύοντας το όραμα του Ναβουχοδονόσορα: «Εσύ, βασιλιά, έβλεπες, και ιδού, μια μεγάλη εικόνα στεκόταν μπροστά σου, της οποίας το κεφάλι ήταν από καθαρό χρυσάφι, οι βραχίονές της και οι ώμοι και το στήθος από ασήμι, η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό, οι κνήμες από σίδερο, τα πόδια εν μέρει από σίδερο και εν μέρει από πηλό. Έβλεπες, έως ότου αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και χτύπησε την εικόνα στα πόδια τα σιδερένια και πήλινα, και τα συνέτριψε ολοκληρωτικά».

Διότι λέγει ο Δανιήλ: «παρατηρούσα το κέρας, και ιδού, το κέρας εκείνο έκανε πόλεμο με τους αγίους και υπερίσχυε εναντίον τους», «μέχρις ότου αναιρέθηκε το θηρίο και καταστράφηκε και το σώμα του παραδόθηκε για να καεί στη φωτιά.» Μετά από αυτόν, λοιπόν, θα έλθει από τους ουρανούς «ο λίθος που χτύπησε την εικόνα» και τη συνέτριψε και μετέβαλε όλες τις βασιλείες και έδωσε τη βασιλεία στους αγίους του Υψίστου. Αυτός είναι «που έγινε μεγάλο όρος και γέμισε όλη τη γη», για τον οποίο λέγει ο Δανιήλ: «έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφθασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί.» Έδειξε όλη την εξουσία που έχει δοθεί από Αυτόν στον Υιό, ο οποίος έχει αποδειχθεί βασιλιάς και κριτής όλων, «επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», των επουρανίων μεν, διότι γεννήθηκε ως Λόγος από την καρδιά του Πατρός προ πάντων, των επιγείων δε, διότι γεννήθηκε και ως άνθρωπος ανάμεσα στους ανθρώπους, αναπλάθοντας μέσω του εαυτού του τον Αδάμ, και των καταχθονίων δε, διότι συγκαταλέχθηκε και ανάμεσα στους νεκρούς, φέρνοντας το χαρμόσυνο μήνυμα στις ψυχές των αγίων και νικώντας τον θάνατο δια του θανάτου.

Αφού λοιπόν πρόκειται να συμβούν αυτά, και τα δέκα δάχτυλα της εικόνας να καταλήξουν σε δημοκρατίες, και τα δέκα κέρατα του θηρίου να μοιραστούν σε δέκα βασιλιάδες, ας δούμε πιο καθαρά τα προκείμενα και ας τα κατανοήσουμε ολοφάνερα. Η χρυσή κεφαλή της εικόνας, η λέαινα, ήταν οι Βαβυλώνιοι. Οι ασημένιοι ώμοι και βραχίονες, η αρκούδα, οι Πέρσες και οι Μήδοι. Η χάλκινη κοιλιά και οι μηροί, η λεοπάρδαλη, οι Έλληνες που κυριάρχησαν από την εποχή του Αλεξάνδρου. Οι σιδερένιες κνήμες, το τρομακτικό και φοβερό θηρίο, οι Ρωμαίοι που κυριαρχούν τώρα. Τα πέλματα των ποδιών από πηλό και σίδερο, τα δέκα κέρατα, είναι εκείνα που πρόκειται να υπάρξουν. Το άλλο μικρό κέρατο που αναφύεται, είναι ο αντίχριστος ανάμεσά τους. Ο λίθος που πατάσσει την εικόνα και τη συντρίβει, ο οποίος γέμισε τη γη, είναι ο Χριστός που έρχεται από τους ουρανούς και επιφέρει την κρίση στον κόσμο.

Ολοφάνερα προανήγγειλε προς τον Ναβουχοδονόσορα: «Έβλεπες, βασιλιά, και να, μια μεγάλη εικόνα στεκόταν μπροστά σου, της οποίας το κεφάλι ήταν από χρυσάφι, οι βραχίονές της και οι ώμοι από ασήμι, η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό, οι κνήμες από σίδερο, τα δε πόδια εν μέρει από σίδερο και εν μέρει από πηλό. Έβλεπες, μέχρι που αποκόπηκε μια πέτρα χωρίς ανθρώπινο χέρι, και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της και τη συνέτριψε εντελώς. Τότε συνετρίβησαν μεμιάς ο πηλός και ο σίδηρος και ο χαλκός, το ασήμι και το χρυσάφι, και έγιναν σαν τη σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι, και η πέτρα που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο βουνό και γέμισε όλη τη γη». Γι' αυτό, συνδέοντας με αυτά και τις οράσεις του Δανιήλ, θα κάνουμε μία ενιαία διήγηση και για τα δύο, αποδεικνύοντας πώς ήταν σύμφωνα και αληθινά όσα είδε ο προφήτης, τα οποία είχε προδεί και ο Ναβουχοδονόσορ. Διότι λέει τα εξής ο προφήτης: «Εγώ, ο Δανιήλ, έβλεπα, και να, οι τέσσερις άνεμοι του ουρανού όρμησαν στη μεγάλη θάλασσα, και τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα, διαφορετικά μεταξύ τους. Το πρώτο θηρίο ήταν σαν λέαινα και είχε φτερά αετού. Έβλεπα μέχρι που μαδήθηκαν τα φτερά της και σηκώθηκε από τη γη και στάθηκε σε ανθρώπινα πόδια, και της δόθηκε ανθρώπινη καρδιά. Και να, ένα δεύτερο θηρίο, όμοιο με αρκούδα».

Επειδή, λοιπόν, ο μακάριος Δανιήλ διηγήθηκε το όραμα στον βασιλιά και δεν αποσιώπησε την ερμηνεία του, άφησε το ζήτημα σε όσους διαθέτουν ορθό νου, ώστε πάλι τα λεγόμενα του Δανιήλ να ερμηνευθούν από άλλους. Είναι αναγκαίο, όμως, οι φιλαλήθεις να τα ερευνούν με ακρίβεια και όχι απλώς να τα διαβάζουν βιαστικά θεωρώντας ότι τα λεγόμενα των προφητών έχουν ειπωθεί αόριστα. Διότι βλέπει μια μεγάλη εικόνα και ομολογεί ότι το κεφάλι της είναι από «καθαρό χρυσό»· έπειτα διηγείται ότι οι ώμοι και το στήθος είναι από άργυρο· έπειτα η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό· έπειτα οι κνήμες από σίδηρο· παρομοίως δε και τα δάχτυλα των ποδιών από όστρακο και σίδηρο αναμειγμένα μεταξύ τους· έπειτα έναν λίθο που αποκόπτεται από όρος χωρίς χέρια και χτυπά την εικόνα και τη συντρίβει· και αυτός «ο λίθος» «έγινε όρος μεγάλο και γέμισε όλη τη γη». Αφού είπε αυτά περί της εικόνας, ύστερα τη διαιρεί κατά είδος και, αναγόμενος σε βασιλείες, την επεξηγεί τμηματικά, λέγοντας ότι ο χρυσός είναι ο ίδιος ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ, εξηγώντας ότι αυτός είναι το χρυσό κεφάλι της εικόνας. Έπειτα ονομάζει μια δεύτερη βασιλεία, λέγοντας ότι αυτή είναι κατώτερη, δηλαδή ο άργυρος. Έπειτα μια τρίτη, «η οποία είναι ο χαλκός». Έπειτα μια τέταρτη, ισχυρή, η οποία είναι ο σίδηρος. Έπειτα, τα άκρα των ποδιών της εικόνας παρουσιάζονται ως όστρακο και σίδηρος αναμειγμένα μαζί.

Διότι άρχισε μεν από το κεφάλι, για να δείξει τον χρυσό· έπειτα το στήθος και τους βραχίονες και τα ονομάζει άργυρο· ύστερα την κοιλιά και τους μηρούς, και υποδηλώνει τον χαλκό· έπειτα περιγράφει τις κνήμες, και υποδεικνύει τον σίδηρο· έπειτα τα πόδια και τους δέκα δακτύλους, και αναγγέλλει πηλό και σίδηρο· μετά από αυτά δεν απομένει να δει κανείς τίποτε άλλο, παρά έναν λίθο που αποκόπτεται από το όρος και χτυπά την εικόνα, ο οποίος στο τέλος γίνεται μέγα όρος και γεμίζει «ολόκληρη τη γη».

Μετά από αυτά, τι λέει ο Δανιήλ; «Αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και χτύπησε την εικόνα». Εφόσον λοιπόν ο σίδηρος αναμείχθηκε με τον πηλό και προχώρησε μέχρι τα άκρα των δακτύλων, και οι άνθρωποι έγιναν ασύμφωνοι μεταξύ τους, τι άλλο πρέπει να περιμένουμε πλέον, παρά τον Χριστό να έρχεται από τους ουρανούς, ως «λίθο που αποκόπτεται από το όρος», για να καταργήσει τις βασιλείες τούτου του κόσμου και να αναστήσει την επουράνια βασιλεία των αγίων, «η οποία εις τους αιώνες δεν θα καταστραφεί», γινόμενος ο ίδιος «όρος» και πόλη των αγίων που θα γεμίσει «ολόκληρη τη γη». Και για τον λόγο αυτό, ο μακάριος Δανιήλ είπε: και «μετά το τέλος εκείνων των ημερών θα αναστήσει ο Θεός του ουρανού μια βασιλεία, η οποία εις τους αιώνες δεν θα καταστραφεί, και η βασιλεία του δεν θα αφεθεί σε άλλον λαό». Για να μην δυσπιστήσει λοιπόν κανείς στα λεγόμενα, αναρωτώμενος «αν άραγε αυτά θα γίνουν όντως ή όχι», ο προφήτης τα επισφράγισε λέγοντας: «και το όνειρο είναι αληθινό και η ερμηνεία του αξιόπιστη». «Κατά το δέκατο όγδοο έτος ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε μια χρυσή εικόνα, με ύψος εξήντα πήχεις και πλάτος έξι πήχεις, και την έστησε στην πεδιάδα Δεειρά, στη χώρα της Βαβυλώνας. Και έστειλε να συγκεντρώσουν τους υπάτους, τους στρατηγούς και τους τοπάρχες, τους ηγεμόνες και τους άρχοντες, και εκείνους που είχαν εξουσία, και όλους τους αξιωματούχους των χωρών, για να έρθουν στα εγκαίνια της εικόνας που έστησε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ».

«Και για την πέτρα του Αδάμαντα», αναφέρει, «μιλάει· διότι αυτός», λέει, «είναι ο Αδάμας, 'ο ακρογωνιαίος λίθος', 'αυτός που έγινε η κεφαλή της γωνίας' —επειδή στο κεφάλι βρίσκεται ο εγκέφαλος που δίνει τα χαρακτηριστικά, η ουσία των πάντων, 'από τον οποίο κάθε πατριά' λαμβάνει τα χαρακτηριστικά της· —'τον οποίο'», λέει, «'τοποθετώ' —δηλαδή τον Αδάμαντα— 'στα θεμέλια της Σιών'». Αυτό το λέει, αναφέρει, αλληγορώντας τη δημιουργία του ανθρώπου· διότι ο Αδάμας που τοποθετείται είναι 'ο εσωτερικός άνθρωπος', και 'τα θεμέλια της Σιών' είναι τα δόντια, όπως ακριβώς, λέει, και ο Όμηρος αναφέρει το «φράγμα οδόντων», δηλαδή το τείχος και το χαράκωμα μέσα στο οποίο βρίσκεται ο εσωτερικός άνθρωπος, αυτός που εξέπεσε από εκεί, από τον αρχάνθρωπο ή τον άνωθεν Αδάμαντα, «εκείνος που αποκόπηκε χωρίς χέρια» να τον κόψουν και κατήλθε στο πλάσμα της λήθης, το χωματένιο, το «οστράκινο». Και», λέει, «όσον αφορά το ότι οι ψυχές τον ακολουθούσαν βγάζοντας τριγμούς —δηλαδή ακολουθούσαν τον Λόγο—, λέει τα εξής: 'έτσι αυτές πορεύονταν μαζί βγάζοντας τριγμούς, και τις οδηγούσε —δηλαδή ηγείτο αυτών— ο απονήρευτος Ερμής μέσα από σκοτεινά μονοπάτια' —δηλαδή, λέει, στους αιώνιους τόπους που είναι απαλλαγμένοι από κάθε κακία. —Και πού, λέει, πήγαν; 'Προσπέρασαν τα ρεύματα του Ωκεανού και τον Λευκάδα βράχο, καθώς και τις πύλες του Ήλιου και τη χώρα των ονείρων'. Αυτός, λέει, είναι ο Ωκεανός, η γένεση των θεών και η γένεση των ανθρώπων, που περιστρέφεται διαρκώς λόγω της παλίρροιας, πότε προς τα πάνω και πότε προς τα κάτω».

Παρθένε Μαρία, που γεννάς και παραμένεις άφθορη· ω λίθε, τον οποίο είδε ο Δανιήλ να αποκόπτεται από το όρος χωρίς ανθρώπινο χέρι! Ω παρθένε μητέρα παρθένου βρέφους, και ιερό τέκνο ανύμφευτης μητέρας! Πού είναι οι φιλοπράγμονες; Ας μας πουν, πώς η Παρθένος γέννησε βρέφος χωρίς άνδρα, και μολονότι γέννησε δεν φθάρθηκε. Εάν όμως ο τρόπος είναι ανεξερεύνητος, επειδή ο γόνος προέρχεται από το Πνεύμα, πολύ περισσότερο ανεξιχνίαστη είναι η άφραστη γέννηση του Λόγου από τον Πατέρα. Αλλά εσύ μεν πιστεύεις, και παραδέχεσαι ότι αφού γέννησε δεν φθάρθηκε· όμως κατηγορείς τον Θεό λέγοντας: Εάν ο άφθαρτος Πατέρας, γεννώντας τον Υιό του, φθάρθηκε σύμφωνα με τη δική σου ανοησία, τότε πολύ περισσότερο η Παρθένος, η οποία είναι φθαρτής φύσεως, θα είχε φθαρεί όταν γέννησε.

Ήρθαν οι μάγοι, ήρθαν οι Χαλδαίοι, οι μάντεις παρουσιάστηκαν, αυτοί που πάντοτε εξαπατούσαν τον βασιλιά κλήθηκαν· και τι λένε; Πες μας το όνειρο, και εμείς θα το ερμηνεύσουμε. Ο Θεός λοιπόν, ενεργώντας κατά τη θεία οικονομία, για να μην τον εξαπατήσουν όπως συνήθως, αφαιρεί από τη μνήμη του βασιλιά την εικόνα του ονείρου· και έλεγε ο βασιλιάς: Πείτε μου το όνειρό μου. Επειδή όμως εκείνοι ομολόγησαν ξεκάθαρα πως είναι αδύνατον να διηγηθεί κανείς το όνειρο κάποιου άλλου, και ότι μπορούν μόνο να το ερμηνεύσουν εάν το ακούσουν, καλείται ο Δανιήλ, αφού αναγγέλθηκε ότι είναι ικανός για αυτά, και εισέρχεται στον βασιλιά Ναβουχοδονόσορα, έχοντας λάβει μέσω του Αγίου Πνεύματος την αποκάλυψη του ονείρου, και λέει προς τον βασιλιά: Βασιλιά, αυτά και αυτά είδες. Και αμέσως με τα λόγια του προφήτη, αυτός που άκουγε ανέκτησε τη μνήμη του ονείρου· και η ακοή έγινε ανάμνηση του θεάματος. Το ερμηνεύει λοιπόν ο προφήτης· διότι πλέον ο ερμηνευτής ήταν αξιόπιστος μετά την αφήγηση αυτού καθαυτού του ονείρου, και λέει: Η εικόνα που είδες, είναι τέσσερις βασιλείες· διότι τέσσερις βασιλείες πρόκειται να εγερθούν πάνω στη γη. Εκείνη ωστόσο η εικόνα ήταν ολόκληρη· και στεκόταν ως ένα σώμα. Είδες δε, βασιλιά, ότι ένας λίθος αποκόπηκε χωρίς ανθρώπινα χέρια, και συνέτριψε την εικόνα, και ο λίθος κατέλαβε και γέμισε ολόκληρη τη γη. Αυτό είναι που είδες· τέσσερις βασιλείες είδες· Εσύ είσαι η χρυσή κεφαλή.

Και του λέει: Εσύ είσαι η χρυσή κεφαλή· και μετά από εσένα θα αναδειχθεί μια βασιλεία κατώτερή σου. Διότι, μετά τους Ασσυρίους βασιλεύουν οι Πέρσες και οι Μήδοι· και αναδείχθηκαν και αυτοί λαμπρότατοι. Τρίτη βασιλεία θα αναδειχθεί η χάλκινη, η βασιλεία των Ελλήνων και των Μακεδόνων· όπου ο Αλέξανδρος, ευρισκόμενος στην Ελλάδα, αφού ετοίμασε εκστρατεία, εισέβαλε στην Περσία, και αφενός κατέλυσε τον Δαρείο, αφετέρου έφερε την εξουσία υπό τη δική του κυριαρχία. Παρομοιάστηκε, λοιπόν, με τον χαλκό εξαιτίας του εύηχου της ομιλίας και της γλώσσας. Διότι οι Έλληνες που βρίσκονταν μαζί με τον Αλέξανδρο, καθώς και ο ίδιος ο Αλέξανδρος, επειδή ήταν εύγλωττοι στην ομιλία, παρομοιάστηκαν με τον χαλκό· διότι ο χρυσός είναι μεν λαμπρός, αλλά δεν είναι εύηχος· παρομοίως και ο άργυρος. Ο χαλκός όμως, αν και κατώτερος ως υλικό, είναι εύηχος ως προς τον ήχο. Λέει, λοιπόν: Τρίτη βασιλεία είναι αυτή που υποδηλώνεται από τον χαλκό· και τέταρτη βασιλεία, η τελευταία, είναι η σιδερένια. «Θα τους ποιμάνεις, λοιπόν, με ράβδο σιδερένια». Δες τη συμφωνία της προφητείας· είδε, βεβαίως, ότι ο λίθος αποκόπηκε από το όρος χωρίς χέρια. Πώς αποκόπηκε; Όχι με σίδερο, αλλά χωρίς χέρια· διότι η Παρθένος τίκτει αυτομάτως· και ο λίθος χτύπησε την εικόνα, και έγινε όρος μεγάλο και γέμισε ολόκληρη την οικουμένη. Ένας λίθος γεμίζει ολόκληρη τη γη: Εκείνος ο λίθος αποκόπηκε χωρίς χέρια, και έγινε όρος μεγάλο, και γέμισε ολόκληρη την οικουμένη.

«Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια· σαν πήλινα σκεύη θα τους συντρίψεις». Κατά τη σιδερένια βασιλεία, λοιπόν, γεννιέται ο Χριστός· αποκόπηκε λίθος χωρίς τη χρήση χεριών. Δες πώς συμφωνούν τα γεγονότα και πόσο όμοια είναι τα λόγια· και χτύπησε την εικόνα, και κατέλυσε τις επίγειες βασιλείες· και έγινε μεγάλο όρος, και γέμισε ολόκληρη τη γη. Αυτό το όνειρο είχε δει ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ· λησμονήθηκε όμως το όνειρο, προκειμένου να μην το διηγηθεί στους μάγους και, κατά τη συνήθεια, εξαπατηθεί από αυτούς, ακούγοντας άλλα αντί άλλων. Μετά από λίγο χρόνο, λοιπόν, ο ίδιος ο Δανιήλ βλέπει το όνειρο με διαφορετικό τρόπο· δεν ήταν όμως όνειρο, αλλά αποκάλυψη οπτασίας· του φάνηκε ότι βρισκόταν δίπλα στη θάλασσα· και λέει ο Δανιήλ: «Τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα».

Αλλά πρόσεξε. Δεν φάνηκε από πριν ότι όλα ήταν σκόνη, παρά μόνο όταν έπεσε ο λίθος. «Έβλεπες, έως ότου αποκόπηκε ένας λίθος από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της, και τα συνέτριψε ολοκληρωτικά. Τότε συνετρίβησαν με μιας ο πηλός, ο σίδηρος, ο χαλκός, και έγιναν σαν τη σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι· και τα σήκωσε η σφοδρότητα του ανέμου, και δεν βρέθηκε τόπος για αυτά». Διότι δεν φάνηκε προηγουμένως η φύση των πραγμάτων, έως ότου ανέτειλε ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ότι δηλαδή ο χρυσός δεν είναι χρυσός. Πρόσεξε δε και σε αυτό το ίδιο, όχι μετά τη συντριβή, αλλά ενώ ακόμη αυτά στέκονταν όρθια, ότι το ένα δεν είναι καθόλου πολυτιμότερο από το άλλο. Πρόσεξε ότι και στην όψη και στον χρόνο και στην ποιότητα αυτά είναι καλύτερα από εκείνα. Διότι για τον λόγο αυτόν και ο Θεός δημιούργησε τον χρυσό από το χώμα, για να μην φανταστείς τίποτα το σπουδαίο για αυτόν. Και για ποιον λόγο ονομάζει τη δική του βασιλεία χρυσή, των Περσών αργυρή, των Μακεδόνων χάλκινη και των Ρωμαίων σιδερένια και πήλινη; Πρόσεξε πόσο κατάλληλα είναι τα υλικά. Διότι ο χρυσός από τη μια είναι ενδεικτικός του πλούτου, αλλά από την άλλη είναι αδύναμος, και περισσότερο κατάλληλος για απάτη, για στολισμό και για επίδειξη. Έτσι ήταν και εκείνη η βασιλεία του βαρβάρου. Υπήρχε πάρα πολύς χρυσός σε αυτόν και στους βαρβάρους, επειδή λέγεται ότι και εκεί υπάρχουν μεταλλεύματα. Διότι και από τους Σήρες προέρχεται πολύς πλούτος, αλλά είναι άχρηστος.

Και αποκόπηκε χωρίς τη χρήση χεριών. Υπαινίσσεται την κατά σάρκα γέννηση. Είδε να ονομάζει όρος και τις γυναίκες, όπως όταν λέει: Από τον λάκκο από τον οποίο εξορυχθήκατε. Και σε πολλά σημεία ονομάζεται λίθος λόγω της σταθερότητάς του. Και πάνω σε όποιον πέσει, θα τον κατασυντρίψει, λέει, σαν τον κονιορτό από το καλοκαιρινό αλώνι, δηλώνοντας εδώ το ακατανίκητο.

Σύνοψη των όσων έχουν ειπωθεί από τον προφήτη Δανιήλ. Επιλέγονται ο Δανιήλ και οι σύντροφοί του, παραδίδονται στον αρχιευνούχο και τρέφονται με σπόρους· και όταν παρουσιάστηκαν στον βασιλιά, αναδείχθηκαν σοφότεροι από όλους. Ο Ναβουχοδονόσορ βλέπει το ενύπνιο και, επειδή οι μάγοι αδυνατούσαν να το κατανοήσουν και να το ερμηνεύσουν, διατάζει να σφαγιαστούν. Ο Θεός όμως έσωσε τον Δανιήλ και τους συντρόφους του που κινδύνευαν, αποκαλύπτοντας στον ίδιο τον Δανιήλ τη γνώση του ενυπνίου. Ο Δανιήλ, αφού οδηγήθηκε ενώπιον του βασιλιά, του αναφέρει το ενύπνιο και την ερμηνεία του. Ο δε λίθος που αποκόπηκε «άνευ χειρών» είναι ο Χριστός· και το «άνευ χειρών» υποδηλώνει τη χωρίς συνουσία γέννησή Του από την Παρθένο. Αφού ο Ναβουχοδονόσορ έστησε την εικόνα, προστάζει να την προσκυνήσουν όλοι, και ρίχνει τους τρεις παίδες στην κάμινο επειδή δεν την προσκύνησαν. Όταν δε εκείνοι που βρίσκονταν γύρω από την κάμινο θανατώθηκαν, και οι παίδες υμνούσαν τον Θεό, αφού τους φώναξε και τους είδε σώους, θαύμασε τον Θεό, τίμησε τους ίδιους δίνοντάς τους εξουσία επί των Ιουδαίων, και εξέδωσε διάταγμα να εξολοθρεύεται όποιος βλασφημεί τον Θεό. Ο Ναβουχοδονόσορ βλέπει νέο ενύπνιο· και επειδή οι σοφοί της Βαβυλώνας και πάλι αδυνατούσαν να το κατανοήσουν, το ερμηνεύει ο Δανιήλ και συμβουλεύει τον βασιλιά να λυτρωθεί από τις ανομίες του μέσω ελεημοσυνών. Και μετά από όχι πολύ καιρό το ενύπνιο εκπληρώθηκε· και ο Ναβουχοδονόσορ δόξασε τον Θεό.

Διότι γεννιέται το επιφανέστατο όρος του Κυρίου, αυτό που έχει υψωθεί και υπερβαίνει κάθε βουνό και κάθε όρος, δηλαδή την υψηλότητα των ανθρώπων και των αγγέλων. Από αυτό ευδόκησε να αποκοπεί σωματικά, χωρίς τη μεσολάβηση ανθρώπινων χεριών, ο ακρογωνιαίος λίθος, ο Χριστός, η μία υπόσταση που συνενώνει τα διεστώτα, δηλαδή τη θεότητα και την ανθρωπότητα, τους αγγέλους και τους ανθρώπους, όσους προέρχονται από τα έθνη και τον σαρκικό Ισραήλ σε έναν πνευματικό Ισραήλ. «Όρος του Θεού, όρος παχύ, όρος τετυρωμένο, όρος παχύ, το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικήσει». Το θείο άρμα που είναι μυριοπλάσιο από εκείνα που πλουτίζουν με τη θεία χάρη, εννοώ τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ. Η κορυφή που είναι αγιότερη από το Σινά, την οποία δεν καλύπτει καπνός, ούτε γνόφος, ούτε θύελλα, ούτε τρομακτική φωτιά, αλλά η φωτιστική έκλαμψη του Παναγίου Πνεύματος. Διότι εκεί μεν ο Λόγος του Θεού έγραψε τον νόμο σε πέτρινες πλάκες χρησιμοποιώντας το Πνεύμα ως δάχτυλο, ενώ σε αυτήν, από το Άγιο Πνεύμα και από τα αίματά της, ο ίδιος ο Λόγος σαρκώθηκε και προσέφερε τον εαυτό Του στην ανθρώπινη φύση μας ως το δραστικότερο φάρμακο της σωτηρίας. Εκεί υπήρχε το μάννα· σε αυτήν βρίσκεται Εκείνος που έδωσε στο μάννα τη γλυκύτητά του. Ας υποκλιθεί η περίφημη σκηνή, την οποία κατασκεύασε ο Μωυσής στην έρημο από πολύτιμα και κάθε είδους υλικά, και πριν από αυτήν η σκηνή του πατριάρχη Αβραάμ, ενώπιον της έμψυχης και λογικής σκηνής του Θεού· διότι αυτή δεν υπήρξε απλώς δοχείο της ενέργειας του Θεού, αλλά ουσιωδώς της ίδιας της υπόστασης του Υιού του Θεού.

Πού λοιπόν θα αποδώσουμε τα κηρύγματα των προφητών; Όχι στο πρόσωπό σου, εάν βέβαια θελήσουμε να καταδείξουμε ότι αυτά είναι αληθινά; Διότι ποιος είναι ο Δαυιτικός πόκος, πάνω στον οποίο ο Υιός του Βασιλέως των συμπάντων Θεού, ο συνάναρχος και συμβασιλεύων με τον δικό Του Γεννήτορα, κατέβηκε σαν βροχή; Δεν είσαι ολοφάνερα εσύ; Και ποια είναι η Παρθένος, για την οποία ο Ησαΐας προφητικά προανήγγειλε ότι θα συλλάβει στη μήτρα της και θα γεννήσει Υιό, τον Θεό που είναι μαζί μας, δηλαδή Αυτόν που και μετά την ενανθρώπησή Του παρέμεινε Θεός; Και ποιο είναι το όρος του Δανιήλ, από το οποίο αποκόπηκε ο ακρογωνιαίος λίθος, ο Χριστός, χωρίς να υποστεί επέμβαση από ανθρώπινο εργαλείο; Δεν είσαι εσύ, που κυοφόρησες ασπόρως και παρέμεινες πάλι παρθένος; Ας έλθει ο θειότατος Ιεζεκιήλ και ας καταδείξει την κλεισμένη πύλη, από την οποία πέρασε ο Κύριος χωρίς να ανοιχθεί, όπως ακριβώς προανήγγειλε προφητικά· ας καταδείξει την εκπλήρωση των λόγων του. Εσένα οπωσδήποτε θα υποδείξει, την οποία αφού διήλθε ο επί πάντων Θεός και έλαβε σάρκα, δεν άνοιξε την πύλη της παρθενίας· διότι η σφραγίδα παραμένει όντως παντοτινή.

Οι πύλες του παραδείσου ανοίγουν και υποδέχονται τη θεοφόρο άρουρα, από την οποία βλάστησε το ξύλο της αιώνιας ζωής και διέλυσε την παρακοή της Εύας και τη νέκρωση του Αδάμ. Αυτός είναι ο Χριστός, ο αίτιος της ζωής των πάντων. Ένα λαξευμένο σπήλαιο υποδέχεται το αλατόμητο όρος, από το οποίο αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και γέμισε την οικουμένη· η παστάδα της θείας σαρκώσεως του Λόγου αναπαύεται στον πάνδοξο τάφο, σαν σε νυφικό θάλαμο, από όπου ανεβαίνει προς τον ουράνιο νυμφώνα, συμβασιλεύοντας ολοφάνερα με τον Υιό και Θεό, και αφήνοντας τον τάφο της ως παστάδα για τους ανθρώπους στη γη. Παστάδα τον τάφο; Ναι, και πολύ πιο λαμπρή από κάθε άλλη παστάδα, που δεν αστράφτει από τις λάμψεις του χρυσού, ούτε από τη φωτεινότητα του αργύρου και τη διαύγεια των πολύτιμων λίθων, και δεν είναι στολισμένη με μεταξωτά νήματα, χρυσοΰφαντη εσθήτα και αλουργίδα, αλλά με τη θεοφεγγή αίγλη του Παναγίου Πνεύματος, η οποία δεν προσφέρει σωματική συνάφεια στους εραστές των γήινων πραγμάτων, αλλά στους δέσμιους του Πνεύματος προξενεί την ένωση των οσίων ψυχών με τον Θεό, που είναι καλύτερη και πιο γλυκιά από κάθε άλλη.

Διότι, όταν ο Δανιήλ λέει ότι αυτός που παραλαμβάνει την αιώνια βασιλεία είναι «ως υιός ανθρώπου», δεν υπαινίσσεται ακριβώς αυτό; Επειδή το να τον αποκαλέσει «ως υιό ανθρώπου», φανερώνει μεν ότι εμφανίστηκε και έγινε άνθρωπος, δηλώνει όμως ότι δεν προήλθε από ανθρώπινο σπέρμα. Και το να πει ότι αυτός ο λίθος κόπηκε χωρίς χέρια, διακηρύσσει μυστηριωδώς το ίδιο πράγμα. Διότι το να πει ότι αποκόπηκε χωρίς χέρια, σημαίνει ότι δεν είναι ανθρώπινο έργο, αλλά της βουλής του Θεού, του Πατέρα των όλων, ο οποίος τον προέβαλε. Και το να λέει ο Ησαΐας: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;», φανέρωνε ότι το γένος του είναι ανεκδιήγητο. Διότι κανένας, όντας άνθρωπος από ανθρώπους, δεν έχει ανεκδιήγητο γένος. Και το ότι ο Μωυσής είπε πως θα πλύνει τη στολή του στο αίμα του σταφυλιού, δεν είναι αυτό το οποίο ήδη πολλές φορές σας είπα ότι το έχει προφητεύσει συγκεκαλυμμένα, ότι δηλαδή προμήνυε πως αυτός έχει μεν αίμα, αλλά όχι από ανθρώπους, με τον ίδιο τρόπο που το αίμα της αμπέλου δεν το δημιούργησε άνθρωπος αλλά ο Θεός; Και όταν ο Ησαΐας τον αποκάλεσε άγγελο μεγάλης βουλής, δεν προκήρυξε ότι θα γίνει δάσκαλος αυτών ακριβώς που δίδαξε όταν ήρθε;

Μακάριοι λοιπόν είμαστε εμείς που περιτμηθήκαμε με πέτρινα μαχαίρια τη δεύτερη περιτομή. Διότι η δική σας, η πρώτη, έγινε και γίνεται με σίδερο, επειδή παραμένετε σκληρόκαρδοι. Η δική μας όμως περιτομή, η οποία είναι δεύτερη στη σειρά, αφού φανερώθηκε μετά τη δική σας, μας περιτέμνει μέσω ακρότομων λίθων, δηλαδή μέσω των λόγων των αποστόλων του ακρογωνιαίου λίθου, ο οποίος κόπηκε χωρίς ανθρώπινα χέρια, και μας αποκόπτει από την ειδωλολατρία και γενικά από κάθε κακία. Οι καρδιές μας έχουν περιτμηθεί τόσο πολύ από την πονηρία, ώστε χαιρόμαστε ακόμα και όταν πεθαίνουμε για το όνομα της καλής πέτρας, η οποία αναβλύζει ζωντανό νερό στις καρδιές εκείνων που δι' αυτής αγάπησαν τον Πατέρα των όλων και ποτίζει όσους επιθυμούν να πιουν το νερό της ζωής. Όμως δεν κατανοείτε αυτά που σας λέω· διότι δεν έχετε καταλάβει όσα έχει προφητευθεί ότι θα κάνει ο Χριστός, ούτε μας πιστεύετε όταν σας φέρνουμε ενώπιον των Γραφών. Ο Ιερεμίας, λοιπόν, φωνάζει με τον εξής τρόπο: Ουαί σε εσάς, επειδή εγκαταλείψατε τη ζωντανή πηγή και σκάψατε για τους εαυτούς σας λάκκους ραγισμένους, οι οποίοι δεν θα μπορέσουν να συγκρατήσουν νερό. Μήπως είναι έρημος ο τόπος όπου βρίσκεται το όρος Σιών; Επειδή στην Ιερουσαλήμ έδωσα βιβλίο αποστασίου μπροστά στα μάτια σας.