Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 2:35

Και αν λες, ω Ιουδαίε, ότι ακόμη δεν έχει έλθει ο Χριστός, αλλά πρόκειται να έλθει προς τα έσχατα του χρόνου, τότε τι απομένει να κάνει, όταν πλέον οι καιροί αφανίζονται; Ίσως όμως πεις ότι έρχεται για να ανακτήσει όσα εξαφανίζονται, δηλαδή τα έθνη των Ιουδαίων. Και πώς στέκει αυτό, να ξανακτίζει εκείνα που με τη δική του προσταγή και βουλή αφανίζονται; Τόσο αστήρικτη είναι μια τέτοια διήγηση. Διότι πουθενά δεν έχει λεχθεί ότι, μετά την κατάλυση αυτού του κόσμου, θα εγερθεί πάλι κάποια άλλη τέτοια αποκατάσταση των Ιουδαίων. Αυτό όμως σας το λέγει ο προφήτης: «Θα σας στείλω τον Ηλία τον Θεσβίτη, πριν έλθει η μεγάλη ημέρα του Κυρίου, μήπως, όταν έλθω, πατάξω ολοκληρωτικά τη γη». Αν λοιπόν εκείνος που εσείς προσδοκάτε ως Χριστό είναι ο Ηλίας, ο οποίος δεν έρχεται για να ανακτήσει, αλλά για να πατάξει, τότε σκεφθείτε πώς δεν ονομάζεται Χριστός αλλά Ηλίας· και δεν γεννιέται από τη Βηθλεέμ, όπως σας ανήγγειλε ο προφήτης, αλλά προέρχεται από τις Θεσβές, αφού από εκεί έχει γεννηθεί. Διότι εκείνος που είπε «Θα σας στείλω τον Ηλία» είναι άλλος από εκείνον που αποστέλλεται· και το ότι είπε «μήπως, όταν έλθω, πατάξω ολοκληρωτικά τη γη», δείχνει πρώτα μέσω εκείνου, δηλαδή του Ηλία, τη μαρτυρία αυτή, και τότε αναιρεί ολόκληρο το παρόν οικοδόμημα, δηλαδή πραγματοποιεί τη συντέλεια. Τι όφελος λοιπόν απομένει για τον Χριστό να γεννηθεί τότε; Σε ποιον θα αρέσει ή σε τι θα χρησιμεύσει, αφού θα έχει ήδη γίνει η συντέλεια; Και βέβαια άλλος είναι ο Χριστός και άλλος ο Ηλίας. Διότι ο προφήτης Δανιήλ τον είδε ως λίθο μπροστά στον βασιλιά των Βαβυλωνίων, και αυτός ο λίθος έγινε όρος μεγάλο. Λέγει δηλαδή: «Και στις ημέρες εκείνων των βασιλέων ο Θεός θα αναστήσει βασιλεία που δεν θα φθαρεί ποτέ· και αυτή», λέγει, «θα μείνει στους αιώνες»· και ακόμη: «Ο βασιλιάς είδε ότι από το όρος αποκόπηκε λίθος χωρίς χέρια και χτύπησε την εικόνα· και ο λίθος έγινε όρος μεγάλο και γέμισε όλη τη γη». Και ομιλεί για τέσσερις βασιλείς: τις ένδοξες και επιφανείς βασιλείες των Βαβυλωνίων, των Μήδων, και ως τρίτη τη ληστρική και παράτολμη Μακεδονική του Αλεξάνδρου, δηλαδή των Ελλήνων. Αυτές είναι οι τρεις ισχυρές· και με αυτές συναριθμείται και η τέταρτη, αυτή η θρασεία. Ύστερα από αυτές τις βασιλείες ανέβηκε αυτή εδώ, δηλαδή η βασιλεία του Χριστού, την οποία ο Δανιήλ ονόμασε άφθαρτη και αδιάδοχη. Και αν πεις ότι είναι η σιδηρά βασιλεία του Αυγούστου Καίσαρα, τότε ποιον καταλέπτυνε ή ποιον δάμασε η βασιλεία του Αυγούστου και των λοιπών βασιλέων, οι οποίοι και νίκησαν και νικήθηκαν; Διότι, αν μεν νίκησαν εσάς τους Ιουδαίους και πολλά άλλα έθνη, όμως πάλι ηττήθηκαν· και η εξουσία του Αυγούστου Καίσαρα παρήλθε. Η δε βασιλεία του Χριστού δεν θα έχει τέλος στον αιώνα. Διότι εκείνο που καταλεπτύνει μένει αήττητο, αδάμαστο και αδιάδοχο· και αυτό είναι το όνομα και η βασιλεία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, καθώς και η πίστη μας σε Αυτόν. Πόσοι Έλληνες και κακόδοξοι βασιλείς και έθνη πολέμησαν την πίστη μας, των Χριστιανών, και δεν μπόρεσαν να τη σβήσουν! Εκείνοι όμως αφανίσθηκαν και παρήλθαν, ενώ αυτή κάθε μέρα λάμπει και πλαταίνει. Και αν θέλεις να μάθεις με ακρίβεια τον καιρό του «στις ημέρες εκείνες ο Θεός θα αναστήσει βασιλεία», να το εννοήσεις ως βασιλεία που φανερώθηκε ανάμεσα σε εκείνες τις τέσσερις βασιλείες που δηλώθηκαν· διότι αργότερα δεν θα βρεθεί. Όπως ακριβώς οι πατέρες σας, κρατώντας την προσδοκία που είχε ήδη παρέλθει, έχασαν αυτή την ευκαιρία, έτσι και εσείς. Αν λοιπόν πιστεύετε ότι υπάρχει Χριστός, από εδώ να τον αναζητήσετε· διότι αργότερα δεν βρίσκεται.

Μία εικόνα, της οποίας η όψη ήταν υπερβολικά λαμπρή· το θέαμά της ήταν φοβερό· η κεφαλή της από καθαρό χρυσό, τα χέρια, το στήθος και οι βραχίονές της ασημένιοι· η κοιλιά και οι μηροί χάλκινοι· οι κνήμες σιδερένιες· τα πόδια της κατά ένα μέρος σιδερένια και κατά ένα μέρος πήλινα. Την έβλεπε, μέχρι που αποκόπηκε ένας λίθος από ένα όρος χωρίς να τον αγγίξουν χέρια· και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της και τα συνέτριψε ολοσχερώς. Τότε συνετρίβησαν όλα μαζί, ο πηλός, ο σίδηρος και ο χαλκός, το ασήμι και ο χρυσός· και έγιναν σαν σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι. Και τα παρέσυρε η σφοδρότητα του ανέμου και δεν βρέθηκε τόπος για αυτά. Και ο λίθος που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο όρος και γέμισε ολόκληρη τη γη. Αυτό λοιπόν είναι το ενύπνιο του βασιλιά· και ο Δανιήλ ερμηνεύει το ενύπνιο· εξηγώντας δε την ποικιλόμορφη εικόνα, μιλούσε για διάφορες βασιλείες, και για τον λίθο ως μία βασιλεία, η οποία δεν θα φθαρεί στους αιώνες.

Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, και μην επιστρέφεις πάλι πίσω, έχοντας βάλει το χέρι στο άροτρο, στην αλμυρή πράξη αυτού του βίου· αλλά να καταφύγεις στο όρος, προς τον Ιησού Χριστό, τον λίθο που αποκόπηκε χωρίς χέρια και ο οποίος γέμισε την οικουμένη.

Φλογοφόρε λαβίδα, την οποία ο μέγας μεταξύ των προφητών Ησαΐας είδε· όρος κατάσκιο από αρετές, το οποίο προείδε ο Αββακούμ· αλατόμητο όρος του Δανιήλ· πύλη του Ιεζεκιήλ που βλέπει προς τα ανατολικά· αγιότατε παράδεισε της Εδέμ· ζωηφόρο ξύλο που φέρει τον ωραιότατο και γλυκύτατο καρπό· εύοσμο μήλο, γλυκύπνοο ρόδο, αμάραντο άνθος, λευκότατο κρίνο, εσφραγισμένο βιβλίο, το οποίο κανείς δεν δύναται να αναγνώσει· άγραφε τύπε της παρθενίας, τίμιο όραμα των Προφητών, θεοποίκιλτη στολή, θεοΰφαντη πορφύρα· σαφέστατο πλήρωμα κάθε προφητείας, ασίγητο στόμα των Αποστόλων, ανίκητο θάρρος των αθλοφόρων, στήριγμα των βασιλέων, καύχημα των ιερέων, συγχώρεση όσων σφάλλουν, ικεσία προς τον δίκαιο Κριτή, ανάσταση των πεπτωκότων, κοσμοπόθητη ανάπλαση της δικής μου ψυχής και του σώματος.

Διότι, όπως το μύρο που αδειάζεται από δοχείο σε δοχείο μυρώνει όλα τα δοχεία, έτσι και η παρουσία του Χριστού από τον ουρανό αγίασε όλη τη γη, αυτούς που Τον δέχονται εν αληθεία. Αυτός που είναι το όρος, όπως λέγεται στον Δανιήλ, και μάλιστα μέγα όρος, «λίθος που αποκόπηκε χωρίς χέρια», υπονοώντας χωρίς σπέρμα ανδρός, το μείζον δηλαδή που βρίσκεται ξανά μικρό· και πάλι ως λίθος που αναλαμβάνει το μέγεθός του και γίνεται ξανά όρος μέγα, και είναι προφανές ότι το όρος αυτό δεν βρίσκεται σε έναν τόπο, αλλά γεμίζει άπασα την οικουμένη. Αυτός, όντας η Σοφία και γενόμενος άνθρωπος, επεκτείνοντας τη δύναμή Του στον κόσμο, για να γεμίσει την οικουμένη με χάρη, «προέκοπτε σε ηλικία και σοφία». Εφόσον ήταν η Σοφία του Πατρός και Αυτός που «διδάσκει τους ανθρώπους» να μιλούν, που διάρθρωσε τη γλώσσα των ανθρώπων και «φύτεψε το αυτί» σε αυτούς που ακούν, πώς δεν γνώριζε να καλεί πατέρα ή μητέρα; Και το ότι «θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας» και τα εξής; Αλλά επειδή, εάν αμέσως μετά τη γέννησή Του από την κοιλία εμφανιζόταν να μιλά και να φθέγγεται καθαρά σαν να ήταν ήδη μεγαλύτερο παιδί, η ένσαρκη κύησή Του θα θεωρούνταν φαντασία και όχι αληθινή, ή μάλλον δόκησις· για τον λόγο αυτόν υπομένει το νεαρό της ηλικίας Του, ώστε να μην εξαφανίσει την αλήθεια της φυσικής ακολουθίας των πραγμάτων.

Επομένως, εμείς θεωρούμε ότι ο εκλεκτός λίθος που δηλώνεται εδώ, ο οποίος είναι τόσο θαυμαστός και παράδοξος ώστε όσοι πίστεψαν σε αυτόν να μην καταισχυνθούν, δεν είναι άλλος από τον ιερό Λόγο του Θεού, πάνω στον οποίο ως σε σταθερό θεμέλιο έχει οικοδομηθεί η πνευματική και επουράνια Σιών, η οποία δεν είναι άλλη από την Εκκλησία του Θεού. Διότι άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά αυτό που υπάρχει, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Περί αυτού έχει ειπωθεί και στους Ψαλμούς: «Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας», και έχει ονομαστεί ακρογωνιαίος. Και ο Δανιήλ ερμηνεύει αυτόν τον λίθο ως τη βασιλεία του Χριστού, εκεί που λέει: «και ο λίθος που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο όρος, και πάταξε ή και γέμισε όλη τη γη». Εκείνοι, λοιπόν, που οικοδομούσαν την οικοδομή σύμφωνα με το γράμμα του νόμου, αποδοκίμασαν αυτόν τον λίθο. Αυτός, όμως, παρόλο που αποδοκιμάστηκε από εκείνους, αναδείχθηκε χωρίς καμία υστέρηση σε κεφαλή γωνίας της Εκκλησίας των εθνών, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί κάπου: «Θα με καταστήσεις κεφαλή των εθνών». Σε αυτόν, επομένως, τον λίθο όποιος πιστεύει δεν θα καταισχυνθεί, καθώς επαληθεύεται και αυτή η προφητεία περί αυτού.

Θεωρώ ότι αυτά δεν διαφέρουν σε τίποτα από το όραμα του προφήτη. Διότι, όπως ακριβώς ο προφήτης έβλεπε «θάλασσα μεγάλη», έτσι και ο βασιλιάς «εικόνα πελώρια». Και πάλι, όπως ο προφήτης έβλεπε «τέσσερα θηρία», τα οποία ερμηνεύοντας τα ανήγαγε σε τέσσερις βασιλείες, έτσι και ο βασιλιάς υπονοούσε τις τέσσερις βασιλείες μέσω του χρυσού, του αργύρου, του χαλκού και του σιδήρου. Και έπειτα, όπως ο προφήτης έβλεπε τη διαίρεση των δέκα κεράτων του τελευταίου θηρίου, και τρία κέρατα να συντρίβονται από ένα, έτσι ομοίως και ο βασιλιάς παρατηρούσε στα τελευταία μέρη της εικόνας «ένα μέρος σιδερένιο και ένα μέρος πήλινο». Και επιπλέον αυτών, όπως ο προφήτης, μετά το όραμα των τεσσάρων βασιλειών, έβλεπε τον Υιό του ανθρώπου να έχει λάβει την «αρχή», την «εξουσία» και τη «βασιλεία» επί πάντων, έτσι και ο βασιλιάς έβλεπε λίθο να συντρίβει ολόκληρη την εικόνα, να γίνεται «όρος μεγάλο» και να γεμίζει ολόκληρη τη γη. Και οι δύο, λοιπόν, βλέπουν αυτά τα οράματα σχετικά με τη σύσταση του ανθρώπινου βίου.

Και είναι δυνατόν να τα μάθει κανείς αυτά και από τους Έλληνες που κατέγραψαν τα σχετικά με τον προφητευθέντα Κύρο. Επιπλέον, και στο βιβλίο του Δανιήλ, όταν βασίλευαν τότε οι Βαβυλώνιοι, αποκαλύπτονται στον Ναβουχοδονόσορα οι βασιλείες που επρόκειτο να υπάρξουν μετά από αυτόν. Αποκαλύπτονται δε μέσω της εικόνας, όπου η μεν εξουσία των Βαβυλωνίων ονομάζεται χρυσή, των Περσών αργυρή, των Μακεδόνων χάλκινη και των Ρωμαίων σιδερένια. Και πάλι, από τον ίδιο προφήτη, τα σχετικά με τον Δαρείο και τον Αλέξανδρο και τους τέσσερις διαδόχους του Αλεξάνδρου, του βασιλιά των Μακεδόνων, καθώς και για τον Πτολεμαίο, τον επονομαζόμενο Λαγών, που κυβέρνησε την Αίγυπτο, προφητεύονται ως εξής: «Και ιδού, ένας τράγος ερχόταν από τη δύση πάνω στο πρόσωπο όλης της γης. Και ο τράγος είχε ένα κέρατο ανάμεσα στα μάτια του. Και ήλθε μέχρι τον κριό που είχε τα κέρατα, τον οποίο είδα να στέκεται μπροστά στον Ουβάλ, και έτρεξε προς αυτόν με την ορμή της δύναμής του. Και τον είδα να φθάνει μέχρι τον κριό, και εξαγριώθηκε εναντίον του και χτύπησε τον κριό και συνέτριψε και τα δύο του κέρατα. Και δεν είχε δύναμη ο κριός να σταθεί ενώπιόν του, και τον έριξε στη γη και τον καταπάτησε, και δεν υπήρχε κανείς να ελευθερώσει τον κριό από τη δύναμή του. Και ο τράγος μεγαλύνθηκε σε υπερβολικό βαθμό».

Αυτά μεν έχουν έτσι. Διότι λένε πως τα πάντα είναι δούλα των περιστάσεων. Και από το παιχνίδι ποια μεγαλύτερη απόλαυση υπάρχει; Αυτό το οποίο ούτε με κόπο αποκτάται, όπως συμβαίνει με τα περισσότερα, ούτε από αλλού μπορεί να το ποριστεί κανείς, ούτε βέβαια αγοράζεται — εμείς όμως, οι υπερβολικά φιλάνθρωποι, πώς καταντήσαμε; Προκηρύξαμε ενώπιον των βημάτων· φωνάζουμε προς όλους: «Όποιος θέλει, ας εισέλθει, έστω κι αν τύχει να είναι διπρόσωπος ή ευμετάβολος. Το θέατρο είναι ανοιχτό για όλους, έχει στηθεί πανήγυρις· ας μην αναχωρήσει κανείς άπρακτος. Αν γυρίσει ο κύβος (διότι δεν υπάρχει τίποτε πιο ευμετάβολο από τον καιρό), κατέχεις το τέχνασμα· γύρισε και πάλι πίσω. Δεν είναι εύκολο να μένει κανείς προσηλωμένος σε μία πίστη, αλλά το να γνωρίζει πολλές διεξόδους βίου». Εξαιτίας αυτού τι προκύπτει; Εκείνη η παλαιά πολύπλοκη εικόνα των ονείρων: χρυσός, έπειτα άργυρος, χαλκός, σίδηρος, και πηλός στα πόδια. Φοβάμαι μήπως τα πάντα τα συντρίψει ο λίθος. Ακόμη και για τους Μωαβίτες και τους Αμμανίτες, στους οποίους παλαιότερα δεν επιτρεπόταν, τώρα επιτρέπεται η είσοδος στην Εκκλησία. «Εσύ όμως δεν τα επαινούσες αυτά προηγουμένως; Πες μας. Και των συνάξεων ποιος άραγε είχε την εξουσία;» Οι συνάξεις, βέβαια, ανήκαν σε αυτούς που ανήκαν τότε (διότι διστάζω να επαναλάβω αυτά για τα οποία αισχύνομαι ντροπή), ανήκαν όμως σε όλους, που ισοδυναμεί με το να πούμε σε κανέναν· διότι η πολυαρχία είναι αναρχία.

«Διότι εσύ είσαι Θεός, και δεν το γνωρίζαμε, Θεός του Ισραήλ, Σωτήρας.» Ο Ιεζεκιήλ αναφέρει: «Και με επέστρεψε ο Κύριος στον δρόμο της πύλης που βλέπει προς τα ανατολικά, και αυτή ήταν κλειστή· και μου είπε ο Κύριος: Υιέ ανθρώπου, η πύλη αυτή θα είναι κλειστή, και κανείς δεν πρόκειται να περάσει μέσα από αυτήν, διότι ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ θα εισέλθει και θα εξέλθει μέσα από αυτήν, και θα παραμείνει κλειστή.» Ο Ησαΐας: «Από την κοιλιά της μητέρας κάλεσα το όνομά του Κοφτερή Μάχαιρα.» Ο Δανιήλ: «Ιδού, αποκόπηκε λίθος χωρίς χέρια, και χτύπησε τον ανδριάντα, και έγινε μέγα όρος, και γέμισε την οικουμένη.» Ο λίθος, λοιπόν, που αποκόπηκε χωρίς χέρι, είναι αυτός που γεννήθηκε χωρίς σπορά ανδρός. Ο Ησαΐας πάλι: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε: Γέννησα και ανέθρεψα υιούς, αυτοί όμως με αθέτησαν. Το βόδι γνώρισε αυτόν που το απέκτησε, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του· ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, ούτε ο λαός με κατανόησε.» Και πάλι: «Πάρε έναν τόμο μεγάλου νέου χαρτιού, και γράψε σε αυτόν με γραφίδα ανθρώπου, για να γίνει γρήγορα διαρπαγή λαφύρων. Και πλησίασα την προφήτιδα, και συνέλαβε, και γέννησε υιό· και μου είπε ο Κύριος: Κάλεσε το όνομά του, Ταχέως σκύλευσον, Οξέως προνόμευσον.» Ως νέο τόμο λοιπόν εννοούμε την Παρθένο· διότι όπως το νέο χαρτί είναι καθαρό, όντας άγραφο, έτσι και η αγία Παρθένος είναι αμύητη ανδρός.

Επειδή όμως η Εκκλησία του Χριστού, και μάλιστα αυτή σε τούτη τη μεγαλούπολη, δεν έχει μόνο απαίδευτους αλλά και μορφωμένους, τόσο εκ φύσεως όσο και από τη μελέτη των θύραθεν και των δικών μας γραμμάτων, γι' αυτό δεν κάνω την ομιλία μου ούτε για πολύ ούτε σε υπερβολικό βαθμό απλοϊκή, επειδή προτιμώ να ανυψώσω τους πιο ταπεινούς παρά, εξαιτίας αυτών, να υποβιβάσω και τους υψηλότερους. Αυτός όμως που προσέχει και ακούει τη διδασκαλία με επιμέλεια, έστω κι αν είναι απαίδευτος, δεν θα αγνοήσει εντελώς τα λεγόμενα, και αυτό που θα μπορέσει να κατανοήσει, να συγκρατήσει και να κάνει πράξη, έστω κι αν είναι ελάχιστο, αφενός θα διώξει από την ψυχή του κάθε κακία, αφετέρου θα αυξηθεί και θα γεμίσει και θα σώσει την καρδιά που το δέχθηκε· διότι, καθώς προέρχεται από τη θεόπνευστη Γραφή, παρομοιάζεται με εκείνο τον λίθο για τον οποίο έλεγε ο Δανιήλ, ότι αποκόπηκε από το βουνό πολύ μικρός και, χτυπώντας την εικόνα αυτών των παροδικών πραγμάτων, την έκανε κομμάτια και τη διέλυσε, ενώ ο ίδιος μεγάλωσε και γέμισε όλη τη γη.

Τότε κατασυντρίφθηκαν ταυτόχρονα ο πηλός, ο σίδηρος, ο χαλκός, ο άργυρος και ο χρυσός, και έγιναν σαν σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι· και τα σήκωσε το πλήθος του ανέμου, και δεν βρέθηκε τόπος γι' αυτά· και ο λίθος που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο όρος και γέμισε όλη τη γη.» Συνδέοντας, λοιπόν, με αυτό και τις οράσεις του Δανιήλ, κάνουμε μία κοινή διήγηση και για τα δύο, αποδεικνύοντας πώς υπάρχει συμφωνία και αλήθεια. Λέει γάρ έτσι: «Εγώ ο Δανιήλ κοίταζα, και ιδού, οι τέσσερις άνεμοι του ουρανού όρμησαν στη μεγάλη θάλασσα, και τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα, διαφορετικά το ένα από το άλλο. Το πρώτο ήταν σαν λέαινα και είχε φτερά σαν του αετού, και κοίταζα μέχρι που μαδήθηκαν τα φτερά της· και σηκώθηκε από τη γη και στάθηκε πάνω σε πόδια ανθρώπου, και της δόθηκε καρδιά ανθρώπου. Και ιδού ένα δεύτερο θηρίο όμοιο με αρκούδα, και στάθηκε στο ένα πλάι, και είχε τρία πλευρά στο στόμα της. Κοίταζα, και ιδού ένα άλλο θηρίο σαν πάρδαλη· και αυτή είχε τέσσερα φτερά πτηνού από πάνω της, και το θηρίο είχε τέσσερις κεφαλές. Πίσω από αυτό κοίταζα, και ιδού ένα τέταρτο θηρίο, φοβερό και τρομακτικό και υπερβολικά ισχυρό, με σιδερένια δόντια και χάλκινα νύχια, το οποίο έτρωγε και κατασυνέτριβε, και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του.

Διότι λέγει ο Δανιήλ: «παρατηρούσα το κέρας, και ιδού, το κέρας εκείνο έκανε πόλεμο με τους αγίους και υπερίσχυε εναντίον τους», «μέχρις ότου αναιρέθηκε το θηρίο και καταστράφηκε και το σώμα του παραδόθηκε για να καεί στη φωτιά.» Μετά από αυτόν, λοιπόν, θα έλθει από τους ουρανούς «ο λίθος που χτύπησε την εικόνα» και τη συνέτριψε και μετέβαλε όλες τις βασιλείες και έδωσε τη βασιλεία στους αγίους του Υψίστου. Αυτός είναι «που έγινε μεγάλο όρος και γέμισε όλη τη γη», για τον οποίο λέγει ο Δανιήλ: «έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφθασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί.» Έδειξε όλη την εξουσία που έχει δοθεί από Αυτόν στον Υιό, ο οποίος έχει αποδειχθεί βασιλιάς και κριτής όλων, «επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», των επουρανίων μεν, διότι γεννήθηκε ως Λόγος από την καρδιά του Πατρός προ πάντων, των επιγείων δε, διότι γεννήθηκε και ως άνθρωπος ανάμεσα στους ανθρώπους, αναπλάθοντας μέσω του εαυτού του τον Αδάμ, και των καταχθονίων δε, διότι συγκαταλέχθηκε και ανάμεσα στους νεκρούς, φέρνοντας το χαρμόσυνο μήνυμα στις ψυχές των αγίων και νικώντας τον θάνατο δια του θανάτου.

Αφού λοιπόν πρόκειται να συμβούν αυτά, και τα δέκα δάχτυλα της εικόνας να καταλήξουν σε δημοκρατίες, και τα δέκα κέρατα του θηρίου να μοιραστούν σε δέκα βασιλιάδες, ας δούμε πιο καθαρά τα προκείμενα και ας τα κατανοήσουμε ολοφάνερα. Η χρυσή κεφαλή της εικόνας, η λέαινα, ήταν οι Βαβυλώνιοι. Οι ασημένιοι ώμοι και βραχίονες, η αρκούδα, οι Πέρσες και οι Μήδοι. Η χάλκινη κοιλιά και οι μηροί, η λεοπάρδαλη, οι Έλληνες που κυριάρχησαν από την εποχή του Αλεξάνδρου. Οι σιδερένιες κνήμες, το τρομακτικό και φοβερό θηρίο, οι Ρωμαίοι που κυριαρχούν τώρα. Τα πέλματα των ποδιών από πηλό και σίδερο, τα δέκα κέρατα, είναι εκείνα που πρόκειται να υπάρξουν. Το άλλο μικρό κέρατο που αναφύεται, είναι ο αντίχριστος ανάμεσά τους. Ο λίθος που πατάσσει την εικόνα και τη συντρίβει, ο οποίος γέμισε τη γη, είναι ο Χριστός που έρχεται από τους ουρανούς και επιφέρει την κρίση στον κόσμο.

Ολοφάνερα προανήγγειλε προς τον Ναβουχοδονόσορα: «Έβλεπες, βασιλιά, και να, μια μεγάλη εικόνα στεκόταν μπροστά σου, της οποίας το κεφάλι ήταν από χρυσάφι, οι βραχίονές της και οι ώμοι από ασήμι, η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό, οι κνήμες από σίδερο, τα δε πόδια εν μέρει από σίδερο και εν μέρει από πηλό. Έβλεπες, μέχρι που αποκόπηκε μια πέτρα χωρίς ανθρώπινο χέρι, και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της και τη συνέτριψε εντελώς. Τότε συνετρίβησαν μεμιάς ο πηλός και ο σίδηρος και ο χαλκός, το ασήμι και το χρυσάφι, και έγιναν σαν τη σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι, και η πέτρα που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο βουνό και γέμισε όλη τη γη». Γι' αυτό, συνδέοντας με αυτά και τις οράσεις του Δανιήλ, θα κάνουμε μία ενιαία διήγηση και για τα δύο, αποδεικνύοντας πώς ήταν σύμφωνα και αληθινά όσα είδε ο προφήτης, τα οποία είχε προδεί και ο Ναβουχοδονόσορ. Διότι λέει τα εξής ο προφήτης: «Εγώ, ο Δανιήλ, έβλεπα, και να, οι τέσσερις άνεμοι του ουρανού όρμησαν στη μεγάλη θάλασσα, και τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα, διαφορετικά μεταξύ τους. Το πρώτο θηρίο ήταν σαν λέαινα και είχε φτερά αετού. Έβλεπα μέχρι που μαδήθηκαν τα φτερά της και σηκώθηκε από τη γη και στάθηκε σε ανθρώπινα πόδια, και της δόθηκε ανθρώπινη καρδιά. Και να, ένα δεύτερο θηρίο, όμοιο με αρκούδα».

Επειδή, λοιπόν, ο μακάριος Δανιήλ διηγήθηκε το όραμα στον βασιλιά και δεν αποσιώπησε την ερμηνεία του, άφησε το ζήτημα σε όσους διαθέτουν ορθό νου, ώστε πάλι τα λεγόμενα του Δανιήλ να ερμηνευθούν από άλλους. Είναι αναγκαίο, όμως, οι φιλαλήθεις να τα ερευνούν με ακρίβεια και όχι απλώς να τα διαβάζουν βιαστικά θεωρώντας ότι τα λεγόμενα των προφητών έχουν ειπωθεί αόριστα. Διότι βλέπει μια μεγάλη εικόνα και ομολογεί ότι το κεφάλι της είναι από «καθαρό χρυσό»· έπειτα διηγείται ότι οι ώμοι και το στήθος είναι από άργυρο· έπειτα η κοιλιά και οι μηροί από χαλκό· έπειτα οι κνήμες από σίδηρο· παρομοίως δε και τα δάχτυλα των ποδιών από όστρακο και σίδηρο αναμειγμένα μεταξύ τους· έπειτα έναν λίθο που αποκόπτεται από όρος χωρίς χέρια και χτυπά την εικόνα και τη συντρίβει· και αυτός «ο λίθος» «έγινε όρος μεγάλο και γέμισε όλη τη γη». Αφού είπε αυτά περί της εικόνας, ύστερα τη διαιρεί κατά είδος και, αναγόμενος σε βασιλείες, την επεξηγεί τμηματικά, λέγοντας ότι ο χρυσός είναι ο ίδιος ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ, εξηγώντας ότι αυτός είναι το χρυσό κεφάλι της εικόνας. Έπειτα ονομάζει μια δεύτερη βασιλεία, λέγοντας ότι αυτή είναι κατώτερη, δηλαδή ο άργυρος. Έπειτα μια τρίτη, «η οποία είναι ο χαλκός». Έπειτα μια τέταρτη, ισχυρή, η οποία είναι ο σίδηρος. Έπειτα, τα άκρα των ποδιών της εικόνας παρουσιάζονται ως όστρακο και σίδηρος αναμειγμένα μαζί.

Διότι άρχισε μεν από το κεφάλι, για να δείξει τον χρυσό· έπειτα το στήθος και τους βραχίονες και τα ονομάζει άργυρο· ύστερα την κοιλιά και τους μηρούς, και υποδηλώνει τον χαλκό· έπειτα περιγράφει τις κνήμες, και υποδεικνύει τον σίδηρο· έπειτα τα πόδια και τους δέκα δακτύλους, και αναγγέλλει πηλό και σίδηρο· μετά από αυτά δεν απομένει να δει κανείς τίποτε άλλο, παρά έναν λίθο που αποκόπτεται από το όρος και χτυπά την εικόνα, ο οποίος στο τέλος γίνεται μέγα όρος και γεμίζει «ολόκληρη τη γη».

Μετά από αυτά, τι λέει ο Δανιήλ; «Αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και χτύπησε την εικόνα». Εφόσον λοιπόν ο σίδηρος αναμείχθηκε με τον πηλό και προχώρησε μέχρι τα άκρα των δακτύλων, και οι άνθρωποι έγιναν ασύμφωνοι μεταξύ τους, τι άλλο πρέπει να περιμένουμε πλέον, παρά τον Χριστό να έρχεται από τους ουρανούς, ως «λίθο που αποκόπτεται από το όρος», για να καταργήσει τις βασιλείες τούτου του κόσμου και να αναστήσει την επουράνια βασιλεία των αγίων, «η οποία εις τους αιώνες δεν θα καταστραφεί», γινόμενος ο ίδιος «όρος» και πόλη των αγίων που θα γεμίσει «ολόκληρη τη γη». Και για τον λόγο αυτό, ο μακάριος Δανιήλ είπε: και «μετά το τέλος εκείνων των ημερών θα αναστήσει ο Θεός του ουρανού μια βασιλεία, η οποία εις τους αιώνες δεν θα καταστραφεί, και η βασιλεία του δεν θα αφεθεί σε άλλον λαό». Για να μην δυσπιστήσει λοιπόν κανείς στα λεγόμενα, αναρωτώμενος «αν άραγε αυτά θα γίνουν όντως ή όχι», ο προφήτης τα επισφράγισε λέγοντας: «και το όνειρο είναι αληθινό και η ερμηνεία του αξιόπιστη». «Κατά το δέκατο όγδοο έτος ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε μια χρυσή εικόνα, με ύψος εξήντα πήχεις και πλάτος έξι πήχεις, και την έστησε στην πεδιάδα Δεειρά, στη χώρα της Βαβυλώνας. Και έστειλε να συγκεντρώσουν τους υπάτους, τους στρατηγούς και τους τοπάρχες, τους ηγεμόνες και τους άρχοντες, και εκείνους που είχαν εξουσία, και όλους τους αξιωματούχους των χωρών, για να έρθουν στα εγκαίνια της εικόνας που έστησε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ».

ο οποίος θα καταλύσει όλες τις βασιλείες σε τούτο τον κόσμο και θα τις αλωνίσει, θα τις λιχνίσει και θα τις διασκορπίσει σαν σκόνη «από θερινό αλώνι» και θα δώσει το βασίλειο στους «αγίους του Υψίστου», συνάγοντας αφενός τον «σίτο» στην αποθήκη του, και το άχυρο κατακαίοντας με «άσβεστο πυρ»· αυτός που τώρα καταφρονείται από τους άθεους και τους ασεβείς και βλασφημείται από τους άπιστους, οι οποίοι ούτε τα γεγραμμένα κατανοούν, ούτε σε ποιον έχει παραδοθεί η εξουσία της κρίσεως. Διότι, αν και τώρα «βραδύνει», μη θέλοντας να επιφέρει την κρίση στον κόσμο πριν από τον καθορισμένο καιρό, εκτελώντας το πρόσταγμα του δικού του Πατέρα, εντούτοις ερχόμενος θα φθάσει μαζί με τις στρατιές του και «θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του».

Ήρθαν οι μάγοι, ήρθαν οι Χαλδαίοι, οι μάντεις παρουσιάστηκαν, αυτοί που πάντοτε εξαπατούσαν τον βασιλιά κλήθηκαν· και τι λένε; Πες μας το όνειρο, και εμείς θα το ερμηνεύσουμε. Ο Θεός λοιπόν, ενεργώντας κατά τη θεία οικονομία, για να μην τον εξαπατήσουν όπως συνήθως, αφαιρεί από τη μνήμη του βασιλιά την εικόνα του ονείρου· και έλεγε ο βασιλιάς: Πείτε μου το όνειρό μου. Επειδή όμως εκείνοι ομολόγησαν ξεκάθαρα πως είναι αδύνατον να διηγηθεί κανείς το όνειρο κάποιου άλλου, και ότι μπορούν μόνο να το ερμηνεύσουν εάν το ακούσουν, καλείται ο Δανιήλ, αφού αναγγέλθηκε ότι είναι ικανός για αυτά, και εισέρχεται στον βασιλιά Ναβουχοδονόσορα, έχοντας λάβει μέσω του Αγίου Πνεύματος την αποκάλυψη του ονείρου, και λέει προς τον βασιλιά: Βασιλιά, αυτά και αυτά είδες. Και αμέσως με τα λόγια του προφήτη, αυτός που άκουγε ανέκτησε τη μνήμη του ονείρου· και η ακοή έγινε ανάμνηση του θεάματος. Το ερμηνεύει λοιπόν ο προφήτης· διότι πλέον ο ερμηνευτής ήταν αξιόπιστος μετά την αφήγηση αυτού καθαυτού του ονείρου, και λέει: Η εικόνα που είδες, είναι τέσσερις βασιλείες· διότι τέσσερις βασιλείες πρόκειται να εγερθούν πάνω στη γη. Εκείνη ωστόσο η εικόνα ήταν ολόκληρη· και στεκόταν ως ένα σώμα. Είδες δε, βασιλιά, ότι ένας λίθος αποκόπηκε χωρίς ανθρώπινα χέρια, και συνέτριψε την εικόνα, και ο λίθος κατέλαβε και γέμισε ολόκληρη τη γη. Αυτό είναι που είδες· τέσσερις βασιλείες είδες· Εσύ είσαι η χρυσή κεφαλή.

Και του λέει: Εσύ είσαι η χρυσή κεφαλή· και μετά από εσένα θα αναδειχθεί μια βασιλεία κατώτερή σου. Διότι, μετά τους Ασσυρίους βασιλεύουν οι Πέρσες και οι Μήδοι· και αναδείχθηκαν και αυτοί λαμπρότατοι. Τρίτη βασιλεία θα αναδειχθεί η χάλκινη, η βασιλεία των Ελλήνων και των Μακεδόνων· όπου ο Αλέξανδρος, ευρισκόμενος στην Ελλάδα, αφού ετοίμασε εκστρατεία, εισέβαλε στην Περσία, και αφενός κατέλυσε τον Δαρείο, αφετέρου έφερε την εξουσία υπό τη δική του κυριαρχία. Παρομοιάστηκε, λοιπόν, με τον χαλκό εξαιτίας του εύηχου της ομιλίας και της γλώσσας. Διότι οι Έλληνες που βρίσκονταν μαζί με τον Αλέξανδρο, καθώς και ο ίδιος ο Αλέξανδρος, επειδή ήταν εύγλωττοι στην ομιλία, παρομοιάστηκαν με τον χαλκό· διότι ο χρυσός είναι μεν λαμπρός, αλλά δεν είναι εύηχος· παρομοίως και ο άργυρος. Ο χαλκός όμως, αν και κατώτερος ως υλικό, είναι εύηχος ως προς τον ήχο. Λέει, λοιπόν: Τρίτη βασιλεία είναι αυτή που υποδηλώνεται από τον χαλκό· και τέταρτη βασιλεία, η τελευταία, είναι η σιδερένια. «Θα τους ποιμάνεις, λοιπόν, με ράβδο σιδερένια». Δες τη συμφωνία της προφητείας· είδε, βεβαίως, ότι ο λίθος αποκόπηκε από το όρος χωρίς χέρια. Πώς αποκόπηκε; Όχι με σίδερο, αλλά χωρίς χέρια· διότι η Παρθένος τίκτει αυτομάτως· και ο λίθος χτύπησε την εικόνα, και έγινε όρος μεγάλο και γέμισε ολόκληρη την οικουμένη. Ένας λίθος γεμίζει ολόκληρη τη γη: Εκείνος ο λίθος αποκόπηκε χωρίς χέρια, και έγινε όρος μεγάλο, και γέμισε ολόκληρη την οικουμένη.

«Θα τους ποιμάνεις με ράβδο σιδερένια· σαν πήλινα σκεύη θα τους συντρίψεις». Κατά τη σιδερένια βασιλεία, λοιπόν, γεννιέται ο Χριστός· αποκόπηκε λίθος χωρίς τη χρήση χεριών. Δες πώς συμφωνούν τα γεγονότα και πόσο όμοια είναι τα λόγια· και χτύπησε την εικόνα, και κατέλυσε τις επίγειες βασιλείες· και έγινε μεγάλο όρος, και γέμισε ολόκληρη τη γη. Αυτό το όνειρο είχε δει ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ· λησμονήθηκε όμως το όνειρο, προκειμένου να μην το διηγηθεί στους μάγους και, κατά τη συνήθεια, εξαπατηθεί από αυτούς, ακούγοντας άλλα αντί άλλων. Μετά από λίγο χρόνο, λοιπόν, ο ίδιος ο Δανιήλ βλέπει το όνειρο με διαφορετικό τρόπο· δεν ήταν όμως όνειρο, αλλά αποκάλυψη οπτασίας· του φάνηκε ότι βρισκόταν δίπλα στη θάλασσα· και λέει ο Δανιήλ: «Τέσσερα μεγάλα θηρία ανέβαιναν από τη θάλασσα».

Αλλά πρόσεξε. Δεν φάνηκε από πριν ότι όλα ήταν σκόνη, παρά μόνο όταν έπεσε ο λίθος. «Έβλεπες, έως ότου αποκόπηκε ένας λίθος από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της, και τα συνέτριψε ολοκληρωτικά. Τότε συνετρίβησαν με μιας ο πηλός, ο σίδηρος, ο χαλκός, και έγιναν σαν τη σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι· και τα σήκωσε η σφοδρότητα του ανέμου, και δεν βρέθηκε τόπος για αυτά». Διότι δεν φάνηκε προηγουμένως η φύση των πραγμάτων, έως ότου ανέτειλε ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ότι δηλαδή ο χρυσός δεν είναι χρυσός. Πρόσεξε δε και σε αυτό το ίδιο, όχι μετά τη συντριβή, αλλά ενώ ακόμη αυτά στέκονταν όρθια, ότι το ένα δεν είναι καθόλου πολυτιμότερο από το άλλο. Πρόσεξε ότι και στην όψη και στον χρόνο και στην ποιότητα αυτά είναι καλύτερα από εκείνα. Διότι για τον λόγο αυτόν και ο Θεός δημιούργησε τον χρυσό από το χώμα, για να μην φανταστείς τίποτα το σπουδαίο για αυτόν. Και για ποιον λόγο ονομάζει τη δική του βασιλεία χρυσή, των Περσών αργυρή, των Μακεδόνων χάλκινη και των Ρωμαίων σιδερένια και πήλινη; Πρόσεξε πόσο κατάλληλα είναι τα υλικά. Διότι ο χρυσός από τη μια είναι ενδεικτικός του πλούτου, αλλά από την άλλη είναι αδύναμος, και περισσότερο κατάλληλος για απάτη, για στολισμό και για επίδειξη. Έτσι ήταν και εκείνη η βασιλεία του βαρβάρου. Υπήρχε πάρα πολύς χρυσός σε αυτόν και στους βαρβάρους, επειδή λέγεται ότι και εκεί υπάρχουν μεταλλεύματα. Διότι και από τους Σήρες προέρχεται πολύς πλούτος, αλλά είναι άχρηστος.

Όταν δε η αγάπη ψυχραίνεται, είναι αναπόφευκτο να υπάρχουν έχθρες και πόλεμοι. Επειδή υπάρχουν αυτοί που επιβουλεύονται και οι εχθροί, είναι ανάγκη οι άνθρωποι να συνυπάρχουν μεταξύ τους, όπως ο πηλός με τον σίδηρο. Όπως ακριβώς εκείνα διαφέρουν ως προς τη φύση τους και δεν θα μπορούσαν να ενωθούν μεταξύ τους, έτσι συμβαίνει και με αυτά. Αυτό λένε και οι προφήτες και οι απόστολοι. Γι' αυτό, λοιπόν, έρχεται και η συντέλεια. Διότι, όπως την εποχή του Νώε, όταν αυξήθηκε η κακία, έγινε ο κατακλυσμός, έτσι θα συμβεί και τώρα. Και όπως ένα ασθενές σώμα, όταν παραδοθεί στην τρυφή, τότε καταστρέφεται, έτσι και ο κόσμος. Διότι, αν όταν υπάρχουν πέντε δίκαιοι σε μία πόλη, ο Θεός χαρίζεται στην πόλη, πολύ περισσότερο θα το πράξει και για τον κόσμο, όταν υπάρχουν δίκαιοι κατ' αναλογίαν. Και ο λίθος που χτύπησε την εικόνα έγινε μεγάλο όρος και γέμισε όλη τη γη. Λίθος, λέγει, έπεσε από όρος. Πρόσεξε πότε. Όχι όταν κυριαρχούσε η χρυσή, ούτε η αργυρή, ούτε η χάλκινη, αλλά όταν εμφανίστηκε ο σίδηρος. «Έπεσε από όρος», λέγει· θέλοντας να φανερώσει το υψηλό, είπε «από όρους». Αλλά ενώπιον του βασιλιά έδειξε ότι το ζήτημα αφορά τα ανθρώπινα πράγματα. Ο δε λίθος έπεσε από το όρος, λέγει. Αυτό καταδεικνύει το εκούσιο, και ότι δεν ενήργησε κατ' ανάγκην· διότι δεν είπε «ρίχτηκε», αλλά «έπεσε από το όρος»· φανερώνει επίσης το απροσδόκητο του γεγονότος, και το ότι κανείς δεν το γνώριζε.

Και αποκόπηκε χωρίς τη χρήση χεριών. Υπαινίσσεται την κατά σάρκα γέννηση. Είδε να ονομάζει όρος και τις γυναίκες, όπως όταν λέει: Από τον λάκκο από τον οποίο εξορυχθήκατε. Και σε πολλά σημεία ονομάζεται λίθος λόγω της σταθερότητάς του. Και πάνω σε όποιον πέσει, θα τον κατασυντρίψει, λέει, σαν τον κονιορτό από το καλοκαιρινό αλώνι, δηλώνοντας εδώ το ακατανίκητο.

Και τα παρέσυρε η ορμή του ανέμου, και δεν βρέθηκε τόπος για αυτά. Διότι έτσι καταλύονται οι βασιλείες, σαν να μην υπήρξαν ποτέ. Και ο λίθος έγινε μέγα όρος. Τα αποστολικά λόγια γέμισαν ολόκληρη την οικουμένη. Άλλοτε λοιπόν ο λίθος είναι όρος, άλλοτε ακρογωνιαίος, και άλλοτε θεμέλιος, για να μάθεις ότι πληροί τα πάντα. Γι' αυτό είναι όρος, επειδή συγκρατεί τα πάντα· γι' αυτό είναι ακρογωνιαίος, επειδή τα πάντα συνίστανται σε αυτόν.

Πού λοιπόν θα αποδώσουμε τα κηρύγματα των προφητών; Όχι στο πρόσωπό σου, εάν βέβαια θελήσουμε να καταδείξουμε ότι αυτά είναι αληθινά; Διότι ποιος είναι ο Δαυιτικός πόκος, πάνω στον οποίο ο Υιός του Βασιλέως των συμπάντων Θεού, ο συνάναρχος και συμβασιλεύων με τον δικό Του Γεννήτορα, κατέβηκε σαν βροχή; Δεν είσαι ολοφάνερα εσύ; Και ποια είναι η Παρθένος, για την οποία ο Ησαΐας προφητικά προανήγγειλε ότι θα συλλάβει στη μήτρα της και θα γεννήσει Υιό, τον Θεό που είναι μαζί μας, δηλαδή Αυτόν που και μετά την ενανθρώπησή Του παρέμεινε Θεός; Και ποιο είναι το όρος του Δανιήλ, από το οποίο αποκόπηκε ο ακρογωνιαίος λίθος, ο Χριστός, χωρίς να υποστεί επέμβαση από ανθρώπινο εργαλείο; Δεν είσαι εσύ, που κυοφόρησες ασπόρως και παρέμεινες πάλι παρθένος; Ας έλθει ο θειότατος Ιεζεκιήλ και ας καταδείξει την κλεισμένη πύλη, από την οποία πέρασε ο Κύριος χωρίς να ανοιχθεί, όπως ακριβώς προανήγγειλε προφητικά· ας καταδείξει την εκπλήρωση των λόγων του. Εσένα οπωσδήποτε θα υποδείξει, την οποία αφού διήλθε ο επί πάντων Θεός και έλαβε σάρκα, δεν άνοιξε την πύλη της παρθενίας· διότι η σφραγίδα παραμένει όντως παντοτινή.

Οι πύλες του παραδείσου ανοίγουν και υποδέχονται τη θεοφόρο άρουρα, από την οποία βλάστησε το ξύλο της αιώνιας ζωής και διέλυσε την παρακοή της Εύας και τη νέκρωση του Αδάμ. Αυτός είναι ο Χριστός, ο αίτιος της ζωής των πάντων. Ένα λαξευμένο σπήλαιο υποδέχεται το αλατόμητο όρος, από το οποίο αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και γέμισε την οικουμένη· η παστάδα της θείας σαρκώσεως του Λόγου αναπαύεται στον πάνδοξο τάφο, σαν σε νυφικό θάλαμο, από όπου ανεβαίνει προς τον ουράνιο νυμφώνα, συμβασιλεύοντας ολοφάνερα με τον Υιό και Θεό, και αφήνοντας τον τάφο της ως παστάδα για τους ανθρώπους στη γη. Παστάδα τον τάφο; Ναι, και πολύ πιο λαμπρή από κάθε άλλη παστάδα, που δεν αστράφτει από τις λάμψεις του χρυσού, ούτε από τη φωτεινότητα του αργύρου και τη διαύγεια των πολύτιμων λίθων, και δεν είναι στολισμένη με μεταξωτά νήματα, χρυσοΰφαντη εσθήτα και αλουργίδα, αλλά με τη θεοφεγγή αίγλη του Παναγίου Πνεύματος, η οποία δεν προσφέρει σωματική συνάφεια στους εραστές των γήινων πραγμάτων, αλλά στους δέσμιους του Πνεύματος προξενεί την ένωση των οσίων ψυχών με τον Θεό, που είναι καλύτερη και πιο γλυκιά από κάθε άλλη.

θ΄. Έπειτα, αφού αυτές και ακόμη περισσότερες αιρέσεις σκορπίστηκαν σαν το άχυρο από το θερινό αλώνι και διαλύθηκαν σαν άγρια κύματα της θάλασσας, τι μηχανεύεται τώρα το σκολιό ερπετό, ο αντίδικος του γένους μας ο διάβολος, ο σπορέας των ζιζανίων, ο οποίος σαν ένα άλλο ηφαίστειο της ασέβειας και της αίρεσης... και εναντίον της άτρεπτης και αναλλοίωτης σαρκώσεως του Θεού Λόγου, εδώ και εκατόν τριάντα περίπου χρόνια εξαπλώνει αυτή την ανίατη και αθεράπευτη νομή [φθορά] με την εξής αφορμή: Όταν ο Θεοδόσιος, που καταγόταν από το Αδραμύττιο, είχε αναλάβει τα βασιλικά σκήπτρα, και ο Ιεζά [Γιαζίντ] ηγεμόνευε στην εξουσία των Αράβων, δύο κάποιοι θεομάχοι Εβραίοι, από αυτούς που πάντοτε και διαρκώς υψώνουν αλαζονικά τον αυχένα κατά του Κυρίου και φρυάττουν κατά του Χριστού Του, οι οποίοι ασχολούνταν με τερατείες, μαγικές επικλήσεις συμβόλων, γοητείες [φαρμακείες] και δαιμονιώδεις οιωνοσκοπίες, επιδιώκοντας τάχα κάποια αστρολογική επιστήμη, και έχοντας συγγένεια με τους Ιουδαίους της Ισαυρίας, περιπλανώμενοι έφτασαν στη βασιλική αυλή των Αράβων. Εκεί πράγματι αναγγέλθηκαν στον προειρημένο Ιεζά και τον δελέασαν δίνοντάς του χρησμούς για καλή ζωή και μακρόχρονη παραμονή στην εξουσία, εάν βέβαια κατόρθωνε να καταστρέψει τον ιερό διάκοσμο των Χριστιανών και να εξαλείψει από τους εκκλησιαστικούς περιβόλους τη θεανδρική μορφή [απεικόνιση] του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού και της Θεομήτορος που τον γέννησε.

Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω τη θυγατέρα Σιών, εννοώ την ψυχή του φιλοσόφου, που ριπίζεται και παρασύρεται σαν το άχυρο από το καλοκαιρινό αλώνι; Αλλά ίσως θα πεις ότι η μεταστροφή δεν έγινε προς τα αντίθετα· εξετάζουμε κάποια μέση οδό και οικονομία. Ποτέ, άνθρωπε, τα εκκλησιαστικά ζητήματα δεν διορθώθηκαν μέσω της μέσης οδού· δεν υπάρχει τίποτα ενδιάμεσο μεταξύ αλήθειας και ψεύδους· αλλά, όπως εκείνος που βγαίνει έξω από το φως είναι ανάγκη να βρίσκεται στο σκοτάδι, έτσι και εκείνος που παρεκκλίνει λίγο από την αλήθεια, θα λέγαμε αληθινά ότι πλέον υποτάσσεται στο ψεύδος. Αν και ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι μπορεί κανείς να πει ότι υπάρχει ενδιάμεσο, το λεγόμενο λυκαυγές ή λυκόφως, ενδιάμεσο όμως μεταξύ αλήθειας και ψεύδους κανείς δεν θα μπορούσε να επινοήσει, ακόμη κι αν κοπίαζε πολύ. Άκουσε πώς εγκωμιάζει τη σύνοδο της μέσης οδού ο μέγας στη θεολογία Γρηγόριος: «Είτε πύργο της Χαλάνης, που καλώς διαίρεσε τις γλώσσες (μακάρι να είχε διαιρέσει και αυτές· διότι η συμφωνία τους έγινε για κακό σκοπό), είτε συνέδριο του Καϊάφα, όπου καταδικάζεται ο Χριστός, είτε κάτι άλλο παρόμοιο πρέπει να ονομάσει κανείς εκείνη τη σύνοδο, η οποία ανέτρεψε και προκάλεσε σύγχυση στα πάντα, καταλύοντας το ευσεβές και παλαιό δόγμα της ομοτιμίας της Τριάδος με το να βάλει πολιορκητικό χαράκωμα και να συγκλονίσει με μηχανήματα το ομοούσιο, και ανοίγοντας την πόρτα στην ασέβεια μέσω της μέσης οδού των όσων γράφτηκαν· διότι έγιναν σοφοί στο να κάνουν το κακό, αλλά να κάνουν το καλό δεν το γνώρισαν».

Και πάλι ο νους θα θυμηθεί θεωρητικά εκείνον τον λίθο, που αποκόπηκε χωρίς ανθρώπινο χέρι από το παρθενικό όρος και συνέτριψε την εικόνα της πλάνης, και, αφού έγινε μέγα όρος, γέμισε όλη την οικουμένη με τη θεογνωσία. Ο ίδιος ονομάζεται και μέγας λίθος και άνθρακας και σάπφειρος και ίασπις. «Ιδού εγώ», λέγει ο Κύριος στην αγία πόλη, «ετοιμάζω για σένα τον λίθο σου ως άνθρακα και τα θεμέλιά σου ως σάπφειρο, και θα κατασκευάσω τις επάλξεις σου από ίασπι». Αυτός είναι και πέτρα σκανδάλου και πέτρα υδάτων ζωής. «Διότι έπιναν», λέει, «από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε, και η πέτρα αυτή ήταν ο Χριστός». Και πάλι: «Εκείνος που θα πέσει», λέει ο Κύριος, «πάνω σε αυτόν τον λίθο θα συνθλιβεί, και πάνω σε όποιον πέσει» ο λίθος, δηλαδή κατοικήσει, «θα τον λικμίσει».

Και από εκείνους μεν τους λίθους, ο καθένας θεραπεύει το τάδε πάθος, όπως έχει ειπωθεί, ο άλλος κάποιο άλλο και άλλος άλλο και έτερος πάλι έτερο, μέχρι και τους δώδεκα, και αυτά είναι σωματικά, αυτός όμως ο ακρογωνιαίος λίθος δεν βρίσκεται σπάνια στη δείνα ή στη δείνα χώρα, αλλά «έγινε», λέγει, «ο λίθος που πάταξε την εικόνα, μέγα όρος και γέμισε όλη τη γη», και δεν χρειάζεται λοιπόν αυτός που θέλει να τον αποκτήσει να μεταβεί στην Ινδία και την Αιθιοπία, για να καταβάλει στους Ευιλάτους βάρος χρημάτων και να τον αγοράσει, αλλά βρίσκεται κοντά στον καθένα μας («διότι μέσα σε αυτόν ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε»), και δεν έχουν ανάγκη καταβολής πλήθους χρημάτων όσοι θέλουν να τον αποκτήσουν, αλλά χρειάζονται για να τον αποκτήσουν καθαρότητα βίου και τήρηση των εντολών του.

Επειδή λοιπόν και αυτός ο μέγας λίθος, που γεμίζει όλη τη γη, ευδόκησε στα έσχατα χρόνια να φανερωθεί σε εμάς ως ένας από εμάς, έπρεπε λοιπόν και ο κόσμος να έχει ιαματικούς λίθους, ισάριθμους με τους ακολούθους του, προς δόξαν του. Ομοίως, έπρεπε η γη να φέρει μαργαριτάρια, ώστε, όταν φανερωθεί σε αυτήν ο αληθινός μαργαρίτης και δημιουργός των μαργαριταριών, να καταστεί γνωστό εξ αυτού το υπέρτιμο, σοφό και πανάγιο των εντολών του, που είναι σαν μαργαριτάρια. Γι' αυτό, όταν φανερώθηκε, έλεγε τα εξής στους ακολούθους του: «Μη ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους». Και: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο έμπορο που αναζητά καλά μαργαριτάρια, ο οποίος, όταν βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε, πούλησε όλα όσα είχε και το αγόρασε».