Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 2:40

Αδελφέ, μην πατήσεις πάνω σε βούρκο, και απομακρύνσου από ανθρώπους που ζουν χωρίς φόβο Θεού. Είναι φοβερό για τον άνθρωπο να στηρίζεται στον εαυτό του· αυτός όμως που ελπίζει στον Κύριο θα σωθεί. Εκείνος που καλλωπίζει τα ενδύματά του θα γίνει υπερήφανος, και ο υπερήφανος μοναχός είναι σαν άπτερος αετός. Ο ταπεινόφρων μοναχός είναι γρήγορος δρομέας και σαν εύστοχος τοξότης. Διότι, όπως ο σίδηρος συντρίβει και δαμάζει τα πάντα, έτσι και η κατά Θεόν ταπείνωση τις μηχανουργίες του Εχθρού. Όπως, δηλαδή, το δόρυ για τον κυνηγό και το όπλο για τον στρατιώτη, έτσι είναι η ταπείνωση για τον μοναχό.

Φλογοφόρε λαβίδα, την οποία ο μέγας μεταξύ των προφητών Ησαΐας είδε· όρος κατάσκιο από αρετές, το οποίο προείδε ο Αββακούμ· αλατόμητο όρος του Δανιήλ· πύλη του Ιεζεκιήλ που βλέπει προς τα ανατολικά· αγιότατε παράδεισε της Εδέμ· ζωηφόρο ξύλο που φέρει τον ωραιότατο και γλυκύτατο καρπό· εύοσμο μήλο, γλυκύπνοο ρόδο, αμάραντο άνθος, λευκότατο κρίνο, εσφραγισμένο βιβλίο, το οποίο κανείς δεν δύναται να αναγνώσει· άγραφε τύπε της παρθενίας, τίμιο όραμα των Προφητών, θεοποίκιλτη στολή, θεοΰφαντη πορφύρα· σαφέστατο πλήρωμα κάθε προφητείας, ασίγητο στόμα των Αποστόλων, ανίκητο θάρρος των αθλοφόρων, στήριγμα των βασιλέων, καύχημα των ιερέων, συγχώρεση όσων σφάλλουν, ικεσία προς τον δίκαιο Κριτή, ανάσταση των πεπτωκότων, κοσμοπόθητη ανάπλαση της δικής μου ψυχής και του σώματος.

Διότι από τότε, αφού καταλύθηκαν οι πολυαρχίες των εθνών και οι κατά τόπους εθναρχίες, επικράτησε ως μοναρχία η βασιλεία των Ρωμαίων· αυτήν και η προφητεία του Δανιήλ την ονόμασε σιδερένια. Για την εικόνα μεν είπε: «Οι κνήμες και οι πόδες ήταν σιδερένιοι»· και εκθέτοντας την ερμηνεία, λέγει: «Τέταρτη βασιλεία θα υπάρξει, ισχυρή όπως ο σίδηρος· διότι όπως ο σίδηρος λεπταίνει και δαμάζει, έτσι και αυτή». Στην όραση δε του προφήτη λέγει: «Και ιδού, τέταρτο θηρίο φοβερό, και τα δόντια του σιδερένια· κατέτρωγε και συνέτριβε, και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του».

Και πάλι, στον μεν βασιλιά, ο οποίος, όπως είναι φυσικό, υπερηφανευόταν και καυχιόταν για τη βασιλεία των προγόνων του, υποδεικνύεται η μεταβολή των πραγμάτων και το τέλος των επίγειων βασιλειών, προς καθαίρεση της αλαζονείας του και προκειμένου να μη θεωρεί τίποτε από τα ανθρώπινα βέβαιο, παρά μόνο την τελική επικράτηση της βασιλείας του Θεού επί των πάντων. Διότι μετά την πρώτη κυριαρχία των Ασσυρίων, την οποία αινισσόταν ο χρυσός, επρόκειτο να υπάρξει δεύτερη, αυτή των Περσών, που υποδηλωνόταν με τον άργυρο· έπειτα τρίτη, των Μακεδόνων, την οποία σήμαινε ο χαλκός· μετά την οποία θα ακολουθούσε ως διάδοχος τέταρτη, αυτή των Ρωμαίων, που ήταν ισχυρότερη από τις προηγούμενές της, γι' αυτό και παραβαλλόταν με τον σίδηρο (ειπώθηκε άλλωστε για αυτήν: «και τέταρτη βασιλεία θα υπάρξει ισχυρή σαν τον σίδηρο· όπως ακριβώς ο σίδηρος κομματιάζει και δαμάζει τα πάντα, έτσι τα πάντα θα κομματιάσει και θα δαμάσει»)· και μετά από όλες τις προαναφερθείσες, η βασιλεία του Θεού, η οποία παρίσταται διά του λίθου που συντρίβει ολόκληρη την εικόνα. Αλλά και ο προφήτης, σε ακολουθία με αυτά, δεν ενοράται στο τέλος τη βασιλεία του Θεού των όλων, προτού περιγράψει με τον λόγο του τις προαναφερθείσες τέσσερις δυναστείες διά των τεσσάρων θηρίων. Θεωρώ δε ότι οι οράσεις μόνο αυτών των τεσσάρων βασιλειών, και καμίας άλλης, αποκαλύφθηκαν και στον βασιλιά και στον προφήτη, επειδή το έθνος των Ιουδαίων υποδουλώθηκε σε αυτές από την εποχή του προφήτη.

Και είναι δυνατόν να τα μάθει κανείς αυτά και από τους Έλληνες που κατέγραψαν τα σχετικά με τον προφητευθέντα Κύρο. Επιπλέον, και στο βιβλίο του Δανιήλ, όταν βασίλευαν τότε οι Βαβυλώνιοι, αποκαλύπτονται στον Ναβουχοδονόσορα οι βασιλείες που επρόκειτο να υπάρξουν μετά από αυτόν. Αποκαλύπτονται δε μέσω της εικόνας, όπου η μεν εξουσία των Βαβυλωνίων ονομάζεται χρυσή, των Περσών αργυρή, των Μακεδόνων χάλκινη και των Ρωμαίων σιδερένια. Και πάλι, από τον ίδιο προφήτη, τα σχετικά με τον Δαρείο και τον Αλέξανδρο και τους τέσσερις διαδόχους του Αλεξάνδρου, του βασιλιά των Μακεδόνων, καθώς και για τον Πτολεμαίο, τον επονομαζόμενο Λαγών, που κυβέρνησε την Αίγυπτο, προφητεύονται ως εξής: «Και ιδού, ένας τράγος ερχόταν από τη δύση πάνω στο πρόσωπο όλης της γης. Και ο τράγος είχε ένα κέρατο ανάμεσα στα μάτια του. Και ήλθε μέχρι τον κριό που είχε τα κέρατα, τον οποίο είδα να στέκεται μπροστά στον Ουβάλ, και έτρεξε προς αυτόν με την ορμή της δύναμής του. Και τον είδα να φθάνει μέχρι τον κριό, και εξαγριώθηκε εναντίον του και χτύπησε τον κριό και συνέτριψε και τα δύο του κέρατα. Και δεν είχε δύναμη ο κριός να σταθεί ενώπιόν του, και τον έριξε στη γη και τον καταπάτησε, και δεν υπήρχε κανείς να ελευθερώσει τον κριό από τη δύναμή του. Και ο τράγος μεγαλύνθηκε σε υπερβολικό βαθμό».

Αφού λοιπόν πρόκειται να συμβούν αυτά, και τα δέκα δάχτυλα της εικόνας να καταλήξουν σε δημοκρατίες, και τα δέκα κέρατα του θηρίου να μοιραστούν σε δέκα βασιλιάδες, ας δούμε πιο καθαρά τα προκείμενα και ας τα κατανοήσουμε ολοφάνερα. Η χρυσή κεφαλή της εικόνας, η λέαινα, ήταν οι Βαβυλώνιοι. Οι ασημένιοι ώμοι και βραχίονες, η αρκούδα, οι Πέρσες και οι Μήδοι. Η χάλκινη κοιλιά και οι μηροί, η λεοπάρδαλη, οι Έλληνες που κυριάρχησαν από την εποχή του Αλεξάνδρου. Οι σιδερένιες κνήμες, το τρομακτικό και φοβερό θηρίο, οι Ρωμαίοι που κυριαρχούν τώρα. Τα πέλματα των ποδιών από πηλό και σίδερο, τα δέκα κέρατα, είναι εκείνα που πρόκειται να υπάρξουν. Το άλλο μικρό κέρατο που αναφύεται, είναι ο αντίχριστος ανάμεσά τους. Ο λίθος που πατάσσει την εικόνα και τη συντρίβει, ο οποίος γέμισε τη γη, είναι ο Χριστός που έρχεται από τους ουρανούς και επιφέρει την κρίση στον κόσμο.

Διότι μίλησες και δεν διαψεύστηκες. Επειδή σηκώθηκε η πάρδαλη, ήρθε ο τράγος των αιγών, χτύπησε το κριάρι, συνέτριψε τα κέρατά του, και το καταπάτησε με τα πόδια του, επικράτησε, υψώθηκε. Και όταν αυτό έπεσε, σηκώθηκαν τέσσερα κέρατα από κάτω του· ευφραίνου, μακάριε Δανιήλ, δεν πλανήθηκες, όλα αυτά έχουν πραγματοποιηθεί. Μετά από αυτό, διηγήσου μου ξανά: «ένα τέταρτο θηρίο, φοβερό και εκθαμβωτικό· τα δόντια του σιδερένια, και τα νύχια του χάλκινα, έτρωγε και κομμάτιαζε, και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του». Δες, τώρα κυριαρχεί «ο σίδηρος», δες, «δαμάζει τα πάντα και τα συντρίβει», δες, υποτάσσει όλους όσοι δεν το θέλουν, δες, τα βλέπουμε αυτά εμείς, δες, δοξάζουμε τον Θεό, διδασκόμενοι από εσένα. Αλλά επειδή είχαμε θέσει ως σκοπό να μιλήσουμε για την πόρνη, έλα εμπρός, ω μακάριε Ησαΐα. Ας δούμε τι λες για τη Βαβυλώνα. «Κατέβα, κάθισε στο χώμα, παρθένα κόρη της Βαβυλώνας, κάθισε, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πλέον απαλή και τρυφερή. Πάρε τον μύλο, άλεσε αλεύρι, βγάλε το κάλυμμά σου, ανασήκωσε τις πολιές σου, ξεσκέπασε τις κνήμες σου, διάβασε ποτάμια. Θα αποκαλυφθεί η αισχύνη σου, θα φανερωθούν οι ονειδισμοί σου. Το δίκαιο θα λάβω από εσένα, δεν θα σε παραδώσω πια σε ανθρώπους. Αυτός που σε λυτρώνει είναι ο Κύριος Σαβαώθ, το όνομά Του είναι ο Άγιος του Ισραήλ. Κάθισε συντετριμμένη, μπες στο σκοτάδι, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πια ισχύς της βασιλείας».

Αλλά πρόσεξε. Δεν φάνηκε από πριν ότι όλα ήταν σκόνη, παρά μόνο όταν έπεσε ο λίθος. «Έβλεπες, έως ότου αποκόπηκε ένας λίθος από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, και χτύπησε την εικόνα στα σιδερένια και πήλινα πόδια της, και τα συνέτριψε ολοκληρωτικά. Τότε συνετρίβησαν με μιας ο πηλός, ο σίδηρος, ο χαλκός, και έγιναν σαν τη σκόνη από καλοκαιρινό αλώνι· και τα σήκωσε η σφοδρότητα του ανέμου, και δεν βρέθηκε τόπος για αυτά». Διότι δεν φάνηκε προηγουμένως η φύση των πραγμάτων, έως ότου ανέτειλε ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ότι δηλαδή ο χρυσός δεν είναι χρυσός. Πρόσεξε δε και σε αυτό το ίδιο, όχι μετά τη συντριβή, αλλά ενώ ακόμη αυτά στέκονταν όρθια, ότι το ένα δεν είναι καθόλου πολυτιμότερο από το άλλο. Πρόσεξε ότι και στην όψη και στον χρόνο και στην ποιότητα αυτά είναι καλύτερα από εκείνα. Διότι για τον λόγο αυτόν και ο Θεός δημιούργησε τον χρυσό από το χώμα, για να μην φανταστείς τίποτα το σπουδαίο για αυτόν. Και για ποιον λόγο ονομάζει τη δική του βασιλεία χρυσή, των Περσών αργυρή, των Μακεδόνων χάλκινη και των Ρωμαίων σιδερένια και πήλινη; Πρόσεξε πόσο κατάλληλα είναι τα υλικά. Διότι ο χρυσός από τη μια είναι ενδεικτικός του πλούτου, αλλά από την άλλη είναι αδύναμος, και περισσότερο κατάλληλος για απάτη, για στολισμό και για επίδειξη. Έτσι ήταν και εκείνη η βασιλεία του βαρβάρου. Υπήρχε πάρα πολύς χρυσός σε αυτόν και στους βαρβάρους, επειδή λέγεται ότι και εκεί υπάρχουν μεταλλεύματα. Διότι και από τους Σήρες προέρχεται πολύς πλούτος, αλλά είναι άχρηστος.

Τέτοια, πράγματι, υπήρξε η βασιλεία των Μακεδόνων. Και τέταρτη βασιλεία, η οποία είναι ισχυρή σαν τον σίδηρο. Διότι, όπως ακριβώς ο σίδηρος συντρίβει και υποτάσσει τα πάντα, έτσι τα πάντα θα τα συντρίψει και θα τα υποτάξει. Και η τέταρτη, λέγει, είναι των Ρωμαίων. Δεν αναφέρει όμως τα ονόματα. Για ποιον λόγο; Επειδή, αν καθιστούσε τον λόγο πιο σαφή, πολλοί θα εξαφάνιζαν τα βιβλία.

Πού λοιπόν θα αποδώσουμε τα κηρύγματα των προφητών; Όχι στο πρόσωπό σου, εάν βέβαια θελήσουμε να καταδείξουμε ότι αυτά είναι αληθινά; Διότι ποιος είναι ο Δαυιτικός πόκος, πάνω στον οποίο ο Υιός του Βασιλέως των συμπάντων Θεού, ο συνάναρχος και συμβασιλεύων με τον δικό Του Γεννήτορα, κατέβηκε σαν βροχή; Δεν είσαι ολοφάνερα εσύ; Και ποια είναι η Παρθένος, για την οποία ο Ησαΐας προφητικά προανήγγειλε ότι θα συλλάβει στη μήτρα της και θα γεννήσει Υιό, τον Θεό που είναι μαζί μας, δηλαδή Αυτόν που και μετά την ενανθρώπησή Του παρέμεινε Θεός; Και ποιο είναι το όρος του Δανιήλ, από το οποίο αποκόπηκε ο ακρογωνιαίος λίθος, ο Χριστός, χωρίς να υποστεί επέμβαση από ανθρώπινο εργαλείο; Δεν είσαι εσύ, που κυοφόρησες ασπόρως και παρέμεινες πάλι παρθένος; Ας έλθει ο θειότατος Ιεζεκιήλ και ας καταδείξει την κλεισμένη πύλη, από την οποία πέρασε ο Κύριος χωρίς να ανοιχθεί, όπως ακριβώς προανήγγειλε προφητικά· ας καταδείξει την εκπλήρωση των λόγων του. Εσένα οπωσδήποτε θα υποδείξει, την οποία αφού διήλθε ο επί πάντων Θεός και έλαβε σάρκα, δεν άνοιξε την πύλη της παρθενίας· διότι η σφραγίδα παραμένει όντως παντοτινή.