Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 2:45

Κύριε ο Θεός μας, εσύ τους εισάκουσες. Αν και φάνηκε ότι αμάρτησαν σε κάτι ως άνθρωποι, δεν τους παρέβλεψες, λέγει. Ελέγχθηκε, λοιπόν, ο Ααρών που αμάρτησε στην περίπτωση του μόσχου, και ο Μωυσής στο ύδωρ της αντιλογίας. Και προσκυνείτε στο άγιο όρος του. Εννοεί είτε την επίγεια είτε την επουράνια Ιερουσαλήμ· ή πάλι ως όρος πρέπει να νοηθεί ο ίδιος ο Μονογενής, σύμφωνα με το χωρίο: Αποκόπηκε λίθος από όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια.

Θυμόμαστε δε ότι από τον σοφότατο Δανιήλ, ο Θεός και Πατέρας ονομάζεται πάλι όρος, από το οποίο «αποκόπηκε λίθος άνευ χειρών, ο οποίος» κομμάτιασε τον χρυσό, τον άργυρο, τον χαλκό, τον «σίδηρο», και αυτό αποτελούσε τύπο του Χριστού. Διότι ο Υιός, έχοντας γεννηθεί από τον Θεό Πατέρα με τρόπο άρρητο και υπέρλογο, συνέτριψε όλες τις βασιλείες, ώστε σε αυτόν πλέον να αποδοθεί η εξουσία. «Διότι σε αυτόν θα λυγίσει κάθε γόνατο, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός, εις δόξαν Θεού Πατρός». Επομένως, ο Υιός, ως ακρογωνιαίος και εκλεκτός λίθος που αποκόπηκε από το όρος, τον Θεό και Πατέρα, έγινε για εμάς κληρονομιά. Διότι μέσω αυτού έχουμε κληθεί σε υιοθεσία, και γίναμε κληρονόμοι του ζώντος Θεού, κερδίζοντας ισότητα χάριτος αντί χάριτος. Και τι σημαίνει λοιπόν αυτό;

Κύριος δε, και με άλλον τρόπο, ένας θα είναι ο Χριστός, καθώς θα καταργηθεί κάθε επίγεια βασιλεία, και σε αυτόν αποκλειστικά θα ανατεθεί η εξουσία επί όλων όσων βρίσκονται κάτω από τον ουρανό. Κάτι τέτοιο είπε και ο σοφότατος Δανιήλ. Διότι, αναλύοντας τους τρόπους των οραμάτων, λέει: «Όπως είδες ότι αποκόπηκε από το όρος ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και συνέτριψε τον πηλό, τον σίδηρο, τον χαλκό, τον άργυρο, τον χρυσό· ο μέγας Θεός έκανε γνωστό στον βασιλιά τι πρέπει να συμβεί μετά από αυτά, και το ενύπνιο είναι αληθινό και η ερμηνεία του αξιόπιστη.» Επομένως, ένας θα είναι και μόνος, και θα γεμίσει με τη δική του δόξα την αγία πόλη, δηλαδή τη νοητή Ιερουσαλήμ, το πλάτος και το μήκος της οποίας δεικνύει τυπολογικά και πάλι στην επίγεια Ιερουσαλήμ, λέγοντας ότι θα διευρυνθεί από τη Γαβέλ έως τη Ρεμμών. Και η μεν Γαβέλ, ή Γαβέ, είναι κώμη και κλήρος της φυλής του Βενιαμίν, και λέγεται ότι αυτή βρίσκεται στα βορειότερα μέρη της Ιερουσαλήμ. Η δε Ρεμμών πάλι είναι κάποιος βράχος προς τη νότια έρημο. Επομένως, το πλάτος της Ιερουσαλήμ ορίζεται από τη Γαβέλ έως τη Ρεμμών. Καθορίζει δε και το μήκος λέγοντας τα εξής: Από την πύλη του Βενιαμίν έως την πρώτη πύλη, έως τις γωνιακές πύλες και έως τον πύργο του Αναμεήλ, έως τα υπολήνια του βασιλιά.

Έχεις κάτι παρόμοιο και στην ερμηνεία του λίθου που αποκόπηκε από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, ο οποίος είναι ο Χριστός κατά τη σάρκα. Και η βασιλεία του δεν θα αφεθεί σε άλλον λαό. Και ο Δαβίδ άλλοτε μεν λέει: Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος, άλλοτε δε: Εσύ, Κύριε, κατ' αρχάς θεμελίωσες τη γη, και τα εξής: αυτοί θα χαθούν, εσύ όμως παραμένεις. Και τα εξής: Εσύ όμως είσαι ο ίδιος και τα έτη σου δεν θα εκλείψουν. Αυτά ο Παύλος τα ερμήνευσε ότι αναφέρονται στον Υιό.

Φλογοφόρε λαβίδα, την οποία ο μέγας μεταξύ των προφητών Ησαΐας είδε· όρος κατάσκιο από αρετές, το οποίο προείδε ο Αββακούμ· αλατόμητο όρος του Δανιήλ· πύλη του Ιεζεκιήλ που βλέπει προς τα ανατολικά· αγιότατε παράδεισε της Εδέμ· ζωηφόρο ξύλο που φέρει τον ωραιότατο και γλυκύτατο καρπό· εύοσμο μήλο, γλυκύπνοο ρόδο, αμάραντο άνθος, λευκότατο κρίνο, εσφραγισμένο βιβλίο, το οποίο κανείς δεν δύναται να αναγνώσει· άγραφε τύπε της παρθενίας, τίμιο όραμα των Προφητών, θεοποίκιλτη στολή, θεοΰφαντη πορφύρα· σαφέστατο πλήρωμα κάθε προφητείας, ασίγητο στόμα των Αποστόλων, ανίκητο θάρρος των αθλοφόρων, στήριγμα των βασιλέων, καύχημα των ιερέων, συγχώρεση όσων σφάλλουν, ικεσία προς τον δίκαιο Κριτή, ανάσταση των πεπτωκότων, κοσμοπόθητη ανάπλαση της δικής μου ψυχής και του σώματος.

Ψ. Από τον Δανιήλ. ΜΒʹ. Ο Δανιήλ είναι αυτός που λέει: Και κατά τους χρόνους των βασιλέων εκείνων, ο Θεός του ουρανού θα αναδείξει μια άλλη βασιλεία, η οποία θα παραμείνει στους αιώνες και δεν θα φθαρεί, και αυτή η βασιλεία δεν θα μεταβιβαστεί σε άλλο έθνος, αλλά θα πατάξει και θα αφανίσει όλες τις βασιλείες, και η ίδια θα σταθεί αιώνια, όπως ακριβώς είδες λίθο να αποκόπτεται από το όρος χωρίς τη μεσολάβηση χειρών, και συνέτριψε τον πηλό, τον σίδηρο, τον χαλκό, τον άργυρο και τον χρυσό. Και αυτά φανερώνονται για τη βασιλεία του Χριστού, η οποία πρόκειται να έλθει κατά τη συντέλεια των αιώνων· διότι ο λίθος, που αποκόπηκε από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, αποτελεί σύμβολο του Λόγου του Θεού, ο οποίος και σε άλλες προφητείες ονομάζεται λίθος, όπως στο: «Ιδού, θέτω στη Σιών λίθο ακρογωνιαίο, εκλεκτό, έντιμο»· και, «λίθον τον οποίο αποδοκίμασαν οι οικοδομούντες, αυτός έγινε κεφαλή γωνίας». Γι' αυτόν, λοιπόν, αναφέρει ο παρών λόγος ότι, αφού καθαιρέσει και συντρίψει τις βασιλείες του κόσμου και τις αρχές και τις εξουσίες και τους κοσμοκράτορες, θα κατέχει τη βασιλεία των αγίων εις τον αιώνα.

ιθ΄. Και ποταμό τον ονόμασε εκείνος που είπε: «τα ορμήματα του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού». κ΄. Επίσης, τον αποκάλεσε και όρος εκείνος που ανέφερε: «το όρος στο οποίο ευδόκησε ο Θεός να κατοικεί». Γι' αυτό και στον Δανιήλ, λίθος που αποκόπηκε «από όρος» «άνευ χειρών» φαινόταν πάλι ο ίδιος να μεταβάλλεται σε όρος υψηλό, όπου το μεν όρος σημαίνει την προΰπαρξη της θεότητάς του, ο δε λίθος την ανθρωπότητά του.

Ο μέγας Θεός έκανε γνωστό στον βασιλιά όσα πρέπει να γίνουν μετά από αυτά· και το ενύπνιο είναι αληθινό και η ερμηνεία του αξιόπιστη.

Μετά από αυτά, τι λέει ο Δανιήλ; «Αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και χτύπησε την εικόνα». Εφόσον λοιπόν ο σίδηρος αναμείχθηκε με τον πηλό και προχώρησε μέχρι τα άκρα των δακτύλων, και οι άνθρωποι έγιναν ασύμφωνοι μεταξύ τους, τι άλλο πρέπει να περιμένουμε πλέον, παρά τον Χριστό να έρχεται από τους ουρανούς, ως «λίθο που αποκόπτεται από το όρος», για να καταργήσει τις βασιλείες τούτου του κόσμου και να αναστήσει την επουράνια βασιλεία των αγίων, «η οποία εις τους αιώνες δεν θα καταστραφεί», γινόμενος ο ίδιος «όρος» και πόλη των αγίων που θα γεμίσει «ολόκληρη τη γη». Και για τον λόγο αυτό, ο μακάριος Δανιήλ είπε: και «μετά το τέλος εκείνων των ημερών θα αναστήσει ο Θεός του ουρανού μια βασιλεία, η οποία εις τους αιώνες δεν θα καταστραφεί, και η βασιλεία του δεν θα αφεθεί σε άλλον λαό». Για να μην δυσπιστήσει λοιπόν κανείς στα λεγόμενα, αναρωτώμενος «αν άραγε αυτά θα γίνουν όντως ή όχι», ο προφήτης τα επισφράγισε λέγοντας: «και το όνειρο είναι αληθινό και η ερμηνεία του αξιόπιστη». «Κατά το δέκατο όγδοο έτος ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε μια χρυσή εικόνα, με ύψος εξήντα πήχεις και πλάτος έξι πήχεις, και την έστησε στην πεδιάδα Δεειρά, στη χώρα της Βαβυλώνας. Και έστειλε να συγκεντρώσουν τους υπάτους, τους στρατηγούς και τους τοπάρχες, τους ηγεμόνες και τους άρχοντες, και εκείνους που είχαν εξουσία, και όλους τους αξιωματούχους των χωρών, για να έρθουν στα εγκαίνια της εικόνας που έστησε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ».

Χωρίς την επέμβαση χεριών λαξεύεται λίθος από το όρος, τον οποίο προεικόνισε ο σοφότατος Δανιήλ. Άνδρας δεν παρίσταται για συζυγική συνάφεια, και μητέρα γέννησε την Αλήθεια. Η πύλη του παλατιού φαινόταν ασφαλισμένη, και μέσα στον κοιτώνα αναγνωριζόταν ο βασιλιάς.

Και του λέει: Εσύ είσαι η χρυσή κεφαλή· και μετά από εσένα θα αναδειχθεί μια βασιλεία κατώτερή σου. Διότι, μετά τους Ασσυρίους βασιλεύουν οι Πέρσες και οι Μήδοι· και αναδείχθηκαν και αυτοί λαμπρότατοι. Τρίτη βασιλεία θα αναδειχθεί η χάλκινη, η βασιλεία των Ελλήνων και των Μακεδόνων· όπου ο Αλέξανδρος, ευρισκόμενος στην Ελλάδα, αφού ετοίμασε εκστρατεία, εισέβαλε στην Περσία, και αφενός κατέλυσε τον Δαρείο, αφετέρου έφερε την εξουσία υπό τη δική του κυριαρχία. Παρομοιάστηκε, λοιπόν, με τον χαλκό εξαιτίας του εύηχου της ομιλίας και της γλώσσας. Διότι οι Έλληνες που βρίσκονταν μαζί με τον Αλέξανδρο, καθώς και ο ίδιος ο Αλέξανδρος, επειδή ήταν εύγλωττοι στην ομιλία, παρομοιάστηκαν με τον χαλκό· διότι ο χρυσός είναι μεν λαμπρός, αλλά δεν είναι εύηχος· παρομοίως και ο άργυρος. Ο χαλκός όμως, αν και κατώτερος ως υλικό, είναι εύηχος ως προς τον ήχο. Λέει, λοιπόν: Τρίτη βασιλεία είναι αυτή που υποδηλώνεται από τον χαλκό· και τέταρτη βασιλεία, η τελευταία, είναι η σιδερένια. «Θα τους ποιμάνεις, λοιπόν, με ράβδο σιδερένια». Δες τη συμφωνία της προφητείας· είδε, βεβαίως, ότι ο λίθος αποκόπηκε από το όρος χωρίς χέρια. Πώς αποκόπηκε; Όχι με σίδερο, αλλά χωρίς χέρια· διότι η Παρθένος τίκτει αυτομάτως· και ο λίθος χτύπησε την εικόνα, και έγινε όρος μεγάλο και γέμισε ολόκληρη την οικουμένη. Ένας λίθος γεμίζει ολόκληρη τη γη: Εκείνος ο λίθος αποκόπηκε χωρίς χέρια, και έγινε όρος μεγάλο, και γέμισε ολόκληρη την οικουμένη.

Είδε πέντε ύλες: χρυσό, άργυρο, χαλκό, σίδηρο, πηλό. Έπειτα, ολόκληρη η εικόνα είναι ο χρόνος και η ακολουθία του χρόνου. Και ορθά την ονόμασε Εικόνα. Διότι τα δικά μας μοιάζουν με εικόνα, με εικόνα άψυχη. Και ορθά η εικόνα είναι από χρυσό. Διότι, όπως ακριβώς ο χρυσός, έστω κι αν είναι λαμπρός, προέρχεται από τη γη, έτσι είναι και η δική μας φύση, και τα πράγματα. Και πρόσεξε ότι γίνεται σκόνη, αυτό ακριβώς που ήταν πριν από αυτό. Αν και ένας λίθος δεν θα μπορούσε να το κάνει αυτό. Ένας λίθος μπορεί μεν να συντρίψει, δεν μπορεί δε να μεταβάλει την ουσία. Αλλά αυτό συνέβη. Είδες το μυστήριο της αναστάσεως. Διότι και τα σώματά μας, αφού πρώτα διαλυθούν στα στοιχεία τους και επανέλθουν στην αρχική τους φύση, εννοώ τη γη, τότε υπεισέρχεται η φθορά. Όλα αυτά όμως τα κάνει ο λίθος. Ώστε, όταν δεις την εικόνα να αποτελείται από διάφορες ύλες, και το κεφάλι της να είναι λαμπρό, το στήθος πιο ευτελές, την κοιλιά πιο άτιμη και τις κνήμες πιο ταπεινές, θεώρησε ότι αυτή η διαφορά αφορά μόνο την εξωτερική όψη. Διότι τα πάντα είναι μιας ουσίας· και αυτό το μαρτυρεί το τέλος, το οποίο διαλύει τα πάντα σε σκόνη. Δεν είναι μικρή αυτή η φιλοσοφία. Αναλογίσου λοιπόν αυτή τη φιλοσοφία και από τα παρόντα πράγματα, κατεβαίνοντας από τον ανώτατο άρχοντα στον βασιλιά, στον ύπαρχο, σε αυτόν που έρχεται μετά από εκείνον, δηλαδή στον χαλκό, και σε αυτούς που έπονται, οι οποίοι είναι από πηλό και σίδηρο. Αλλά αν πας στο μνήμα, ακόμη κι αν εκεί καταβάλλουν άπειρες προσπάθειες κατασκευάζοντας χρυσή λάρνακα, θα αντικρίσεις την ίδια τη φύση.

Είδες προφητείες. Εάν δεν εκπληρώθηκαν όσα αφορούσαν εκείνες, μην πιστεύεις ούτε στη συντέλεια. Έπειτα προσθέτει: «Όπως είδες ότι αποκόπηκε λίθος από το όρος χωρίς ανθρώπινα χέρια, και συνέτριψε τον πηλό, τον σίδηρο, τον χαλκό, τον άργυρο, τον χρυσό, ο Θεός έκανε γνωστό στον βασιλιά όσα πρέπει να συμβούν μετά από αυτά».

Και αληθινό είναι το όνειρο, και αξιόπιστη η ερμηνεία του. Δες πώς επιβεβαιώνονται τα όσα λέχθηκαν, τα αφανή από τα φανερά, λέγοντας σχεδόν το εξής: αφού σου βρήκα το όνειρο, πίστεψε και στην ερμηνεία. Τι έκανε λοιπόν ο βασιλιάς; «Τότε», λέει, «ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ έπεσε με το πρόσωπο στη γη και προσκύνησε τον Δανιήλ, και διέταξε να του προσφέρουν δώρα και θυμίαμα». Τόσο άμεσα έγινε πιστευτός. Και εύλογα είπε να του προσφέρουν δώρα και θυμίαμα. Είδες ένα μέγιστο θαύμα; Είδες πώς ήταν συνήθεια στους Έλληνες να κάνουν θεούς τους ανθρώπους; Ώστε, όταν ρωτούν: «Από πού προήλθε η ειδωλολατρία;», να μαθαίνεις την αρχή της. Έτσι και τους αποστόλους, από ανθρώπους τους έκαναν θεούς. Έτσι και ο διάβολος πάσχισε εξαρχής να εισαγάγει την ασέβεια, λέγοντας: «Θα γίνετε σαν θεοί». Και επειδή τότε δεν τα κατάφερε, το επιχειρεί αργότερα, προσπαθώντας με κάθε τρόπο παντού να εισαγάγει την πολυθεΐα. Και αποκρινόμενος ο βασιλιάς είπε στον Δανιήλ: «Στ' αλήθεια γνωρίζω ότι ο Θεός σας, αυτός είναι Θεός ζωντανός, και Κύριος των βασιλέων». Από αυτό και μόνο πίστεψε τόσο άμεσα, ενώ οι Ιουδαίοι, αν και άκουγαν αμέτρητα τέτοια, δεν έδιναν καμία προσοχή. Βλέπεις πώς σου αποδεικνύει την καλή προαίρεση των εθνικών; Επειδή λοιπόν είχε πλέον φτάσει ο καιρός κατά τον οποίο το κήρυγμα έπρεπε να μεταφερθεί σε αυτούς, προκαταβολικά αιτιολογεί μέσω των προγόνων τους το γεγονός ότι όχι μάταια, ούτε τυχαία, προτιμά εκείνους έναντι τούτων.

Πού λοιπόν θα αποδώσουμε τα κηρύγματα των προφητών; Όχι στο πρόσωπό σου, εάν βέβαια θελήσουμε να καταδείξουμε ότι αυτά είναι αληθινά; Διότι ποιος είναι ο Δαυιτικός πόκος, πάνω στον οποίο ο Υιός του Βασιλέως των συμπάντων Θεού, ο συνάναρχος και συμβασιλεύων με τον δικό Του Γεννήτορα, κατέβηκε σαν βροχή; Δεν είσαι ολοφάνερα εσύ; Και ποια είναι η Παρθένος, για την οποία ο Ησαΐας προφητικά προανήγγειλε ότι θα συλλάβει στη μήτρα της και θα γεννήσει Υιό, τον Θεό που είναι μαζί μας, δηλαδή Αυτόν που και μετά την ενανθρώπησή Του παρέμεινε Θεός; Και ποιο είναι το όρος του Δανιήλ, από το οποίο αποκόπηκε ο ακρογωνιαίος λίθος, ο Χριστός, χωρίς να υποστεί επέμβαση από ανθρώπινο εργαλείο; Δεν είσαι εσύ, που κυοφόρησες ασπόρως και παρέμεινες πάλι παρθένος; Ας έλθει ο θειότατος Ιεζεκιήλ και ας καταδείξει την κλεισμένη πύλη, από την οποία πέρασε ο Κύριος χωρίς να ανοιχθεί, όπως ακριβώς προανήγγειλε προφητικά· ας καταδείξει την εκπλήρωση των λόγων του. Εσένα οπωσδήποτε θα υποδείξει, την οποία αφού διήλθε ο επί πάντων Θεός και έλαβε σάρκα, δεν άνοιξε την πύλη της παρθενίας· διότι η σφραγίδα παραμένει όντως παντοτινή.

Έπρεπε αυτή, που έβαψε ολοκληρωτικά τον εαυτό της με τη βαφή των παρθενικών αιμάτων, να χρησιμεύσει ως βασιλική πορφύρα του παμβασιλέα. Ω του θαύματος! Αυτόν που ολόκληρη η κτίση δεν χωρά, η παρθενική μήτρα ευρύχωρα τον κυοφορεί· αυτόν που τα Χερουβείμ δεν τολμούν να ατενίσουν, με πήλινα χέρια η Παρθένος τον κρατά στην αγκαλιά της. Το άγιο όρος προέρχεται από την έρημη και στείρα μήτρα· από αυτό, αφού αποκόπηκε χωρίς ανθρώπινα χέρια ο πολύτιμος ακρογωνιαίος λίθος, ο Χριστός ο Θεός μας, συνέτριψε τα ιερά των δαιμόνων και τα βασίλεια του Άδη μαζί με την ίδια τους την τυραννία. Ο έμψυχος και ουράνιος κλίβανος κατασκευάζεται πάνω στη γη, μέσα στον οποίο ο Πλάστης του δικού μου φυράματος, αφού έψησε με το θεϊκό πυρ την απαρχή και κατέκαψε τη σπορά των ζιζανίων, κάνει άρτο για τον εαυτό Του ολόκληρο το φύραμα καθαρό.