Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 2:46

Ακούγοντας αυτά ο Ναβουχοδονόσορ και ανακαλώντας στη μνήμη του το όνειρο, αναγνώρισε ότι και όσα ειπώθηκαν από τον Δανιήλ θα είναι αληθινά, και «πέφτοντας με το πρόσωπο στη γη προσκύνησε τον Δανιήλ και διέταξε να του προσφέρουν μανάα και ευωδίες». Πόση δύναμη έχει η χάρη του Θεού, αγαπητοί, ώστε αυτόν που πριν από λίγο επρόκειτο να θανατωθεί μαζί με τους υπόλοιπους σοφούς της Βαβυλώνας, να τον προσκυνήσει ο βασιλιάς, πέφτοντας στη γη, όχι πλέον ως άνθρωπο, αλλά ως θεό. «Και διέταξε να του προσφέρουν μανάα και ευωδίες». Διότι και παλαιότερα το ίδιο είχε υποσχεθεί ο Κύριος στον Μωυσή, λέγοντας: «Ιδού, σε κατέστησα θεό για τον Φαραώ», ώστε μέσω των θαυμαστών σημείων που επιτελούνταν από αυτόν στην Αίγυπτο, να μη θεωρηθεί πλέον ο Μωυσής ως απλός άνθρωπος, αλλά να προσκυνηθεί ως θεός από τους Αιγυπτίους.

Δεν θα ήταν τόσο θαυμαστό, εάν πήγαινε να τους προσκυνήσει ενώ βρίσκονταν στη δική τους πατρίδα ή εάν βασίλευαν εκεί. Το θαυμαστό όμως είναι ότι, αφού τους έδεσε, τους συνέλαβε αιχμαλώτους και τους είχε υπό την εξουσία του, ενώπιον όλων δεν ντράπηκε να τους προσκυνήσει και να προσφέρει σπονδές και προσφορές (μανάα). Βλέπετε ότι τα όντως λαμπρά πράγματα είναι τα κατά Θεόν, ενώ τα ανθρώπινα είναι σκιά;

Όχι μόνο επειδή ελέγχθηκε, αλλά και επειδή αναιρέθηκε (διότι το γεγονός ότι αναιρέθηκε αποτελούσε απόδειξη ότι και προηγουμένως τους είχαν εξαπατήσει), όταν παρουσιάστηκε και επρόκειτο να επιλύσει το ερώτημα, ούτε και ο ίδιος κομπάζει, αλλά πρώτα αναθέτει τα πάντα στον Θεό και λέει: «Σε εμένα δε δεν αποκαλύφθηκε αυτό, ώ βασιλιά, χάρη σε κάποια δική μου σοφία, ανώτερη από όλους τους ανθρώπους». Και τον προσκύνησε ο βασιλιάς, και έδωσε εντολή να του κάνουν προσφορές και σπονδές. Βλέπεις ταπεινοφροσύνη; Βλέπεις ευγνωμοσύνη; Βλέπεις ήθος απαλλαγμένο από αλαζονεία; Άκου και τους αποστόλους να λένε, άλλοτε μεν: «Τι μας κοιτάζετε επίμονα, σαν να τον κάναμε να περπατήσει με δική μας δύναμη ή ευσέβεια;», και άλλοτε πάλι: «Και εμείς είμαστε άνθρωποι ομοιοπαθείς με εσάς». Εάν λοιπόν εκείνοι απέκρουαν κατ' αυτόν τον τρόπο τις προσφερόμενες τιμές, άνθρωποι που επιτελούσαν μεγαλύτερα έργα από του Χριστού χάρη στην ταπεινοφροσύνη του Χριστού και διά της δικής Του δυνάμεως (διότι, όπως λέει, «εκείνος που πιστεύει σε εμένα θα κάνει μεγαλύτερα από αυτά που κάνω εγώ»)· πώς δεν είναι άθλιοι και ταλαίπωροι αυτοί που δεν μπορούν να διώξουν ούτε καν τα κουνούπια, πόσο μάλλον τους δαίμονες; Αυτοί που δεν έχουν τη δύναμη να ωφελήσουν ούτε έναν άνθρωπο, πόσο μάλλον ολόκληρη την οικουμένη, και εντούτοις υπερηφανεύονται τόσο πολύ, όσο ούτε καν ο ίδιος ο διάβολος;

Η Χαναναία προσκυνά· αυτοί δεν κάνουν το ίδιο, αλλά αποδιώχνουν. Έτσι και εδώ, εκείνοι έδεσαν τον Ιερεμία, ενώ αυτός προσκύνησε τον Δανιήλ. Πάλι οι Ιουδαίοι αποδιώχνουν τους αποστόλους, ενώ οι Έλληνες λένε ότι: «Οι θεοί κατέβηκαν προς εμάς». Διότι, όταν η κρίση γίνεται χωρίς εμπάθεια, είναι αμερόληπτη και καθαρή. Βλέπεις τους τύπους να λάμπουν; Στη Βαβυλώνα ακούγονται τα περί του Χριστού, και ο βάρβαρος γίνεται ακροατής, για να μάθεις ότι όχι μόνο οι εθνικοί, αλλά και οι βάρβαροι θα τα ακούσουν αυτά, όπως λέει ο Παύλος: «Είμαι οφειλέτης να ευαγγελιστώ και σε Έλληνες και σε βαρβάρους». Και για να μην απελπιστείς, σκιαγραφεί τις ελπίδες. Διότι τι δεν αποτελούσε εμπόδιο;

Αυτά ακριβώς λένε οι αγνώμονες: ότι έπρεπε ο Χριστός να αναστήσει τον εαυτό του. Αυτός ο ισχυρισμός, όμως, συνιστούσε κατάλυση της βασιλείας του και συντέλεια ολόκληρης της οικουμένης. Ακόμη και ο Ναβουχοδονόσορ πίστεψε. Διότι δεν θα προσέφερε θυσία στον Δανιήλ, εάν δεν είχε πιστέψει. Ο Ναβουχοδονόσορ πιστεύει, και όμως μερικοί δυσπιστούν σε αυτό. Για τον λόγο αυτόν έγιναν πολλές προρρήσεις. Εάν δεν είχαν γίνει εκείνες, να μην πιστεύεις ούτε και σε αυτές. Για να μην καθιστώ, όμως, τον λόγο μου περισσότερο ασαφή, ελάτε να σας τον ερμηνεύσουμε.

Και αληθινό είναι το όνειρο, και αξιόπιστη η ερμηνεία του. Δες πώς επιβεβαιώνονται τα όσα λέχθηκαν, τα αφανή από τα φανερά, λέγοντας σχεδόν το εξής: αφού σου βρήκα το όνειρο, πίστεψε και στην ερμηνεία. Τι έκανε λοιπόν ο βασιλιάς; «Τότε», λέει, «ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ έπεσε με το πρόσωπο στη γη και προσκύνησε τον Δανιήλ, και διέταξε να του προσφέρουν δώρα και θυμίαμα». Τόσο άμεσα έγινε πιστευτός. Και εύλογα είπε να του προσφέρουν δώρα και θυμίαμα. Είδες ένα μέγιστο θαύμα; Είδες πώς ήταν συνήθεια στους Έλληνες να κάνουν θεούς τους ανθρώπους; Ώστε, όταν ρωτούν: «Από πού προήλθε η ειδωλολατρία;», να μαθαίνεις την αρχή της. Έτσι και τους αποστόλους, από ανθρώπους τους έκαναν θεούς. Έτσι και ο διάβολος πάσχισε εξαρχής να εισαγάγει την ασέβεια, λέγοντας: «Θα γίνετε σαν θεοί». Και επειδή τότε δεν τα κατάφερε, το επιχειρεί αργότερα, προσπαθώντας με κάθε τρόπο παντού να εισαγάγει την πολυθεΐα. Και αποκρινόμενος ο βασιλιάς είπε στον Δανιήλ: «Στ' αλήθεια γνωρίζω ότι ο Θεός σας, αυτός είναι Θεός ζωντανός, και Κύριος των βασιλέων». Από αυτό και μόνο πίστεψε τόσο άμεσα, ενώ οι Ιουδαίοι, αν και άκουγαν αμέτρητα τέτοια, δεν έδιναν καμία προσοχή. Βλέπεις πώς σου αποδεικνύει την καλή προαίρεση των εθνικών; Επειδή λοιπόν είχε πλέον φτάσει ο καιρός κατά τον οποίο το κήρυγμα έπρεπε να μεταφερθεί σε αυτούς, προκαταβολικά αιτιολογεί μέσω των προγόνων τους το γεγονός ότι όχι μάταια, ούτε τυχαία, προτιμά εκείνους έναντι τούτων.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Κατά το δέκατο όγδοο έτος, ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε μια χρυσή εικόνα. Το ύψος της ήταν εξήντα πήχεις και το πλάτος της έξι πήχεις· την έστησε στην πεδιάδα Δεηρά, στη χώρα της Βαβυλώνας. Και ο Ναβουχοδονόσορ έστειλε εντολή να συγκεντρωθούν όλοι οι ύπατοι, οι στρατηγοί και οι τοπάρχες, οι ηγεμόνες και οι τύραννοι, οι αξιωματούχοι και όλοι οι άρχοντες των χωρών, για να προσέλθουν στα εγκαίνια της εικόνας την οποία έστησε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ. Δες την αλήθεια των πραγμάτων να λάμπει· αν και ποιος δεν θα ντρεπόταν να το αποκαλύψει αυτό; Τι λες; Αυτός που προσκύνησε, αυτός που πρόσφερε σπονδές, αυτός που τίμησε κατ' αυτόν τον τρόπο τον Θεό και θαύμασε και έμεινε υπερβολικά κατάπληκτος, αυτός, χωρίς καν να περάσει πολύς χρόνος, επιστρέφει αμέσως στην προηγούμενη πλάνη του; Πολύ καλά, βέβαια. Διότι δεν τον καταπλήξατε με τα σημεία· αλλά τίποτα από αυτά δεν αναλογίστηκαν, παρά μόνο ένα πράγμα προσέχουν: το πώς να παραδώσουν την αλήθεια γυμνή. Διότι, αφού κυρίευσε την πόλη (γιατί τότε την κυρίευσε και την εξουσίαζε), έστησε την εικόνα, ίσως επειδή είχε κυριευτεί από έπαρση. Κάποιοι λένε ότι το έκανε επειδή θυμήθηκε εκείνη την εικόνα που του είχε φανερωθεί στα όνειρα· άλλοι πάλι λένε ότι το έπραξε επειδή επιθυμούσε να αναδείξει τον εαυτό του σε θεό. Διότι τέτοια επιθυμία είχαν οι παλαιοί, το να θεωρούνται δηλαδή θεοί, όπως ακριβώς και ο διάβολος. Και δες την κατάληξη.

Εάν όμως κάποιος μας αμφισβητεί για αυτά, θα τα επιβεβαιώσουμε και από τα θεία λόγια. Διότι ποιος, πες μου, υπήρξε πιο μιαρός από τον βασιλιά των Βαβυλωνίων, ο οποίος, αφού γνώρισε σε τέτοιο βαθμό τη δύναμη του Θεού ώστε να προσκυνήσει τον προφήτη Του και να διατάξει να του προσφέρουν μαναά και θυμίαμα, παρασύρθηκε πάλι στην προηγούμενη αλαζονεία του και εκείνους που δεν τον προτίμησαν από τον Θεό τούς έριξε δεμένους στο καμίνι;

Αλλ' όμως, μετά από μια τέτοια ομολογία, εξέπεσε πάλι στην ειδωλολατρία, και αυτός που είχε πέσει με το πρόσωπο στη γη και είχε προσκυνήσει τον δούλο του Θεού, κυριεύθηκε από τόση μανία, ώστε να ρίξει στο καμίνι τους δούλους του Θεού επειδή δεν τον προσκυνούσαν. Τι συνέβη λοιπόν; Τιμώρησε τον αποστάτη όπως έπρεπε να τον τιμωρήσει; Τουναντίον, του έδωσε ακόμη μεγαλύτερες αποδείξεις της δικής Του δυνάμεως, ελκύοντάς τον και πάλι στην προηγούμενη κατάσταση, έπειτα από τόση παραφροσύνη. Και το πιο θαυμαστό βέβαια είναι τούτο: για να μην αμφισβητούνται τα γενόμενα εξαιτίας του υπερβολικού μεγέθους των θαυμάτων, δεν πραγματοποίησε το σημείο σε κάτι άλλο, παρά στο ίδιο το καμίνι που άναψε εκείνος εναντίον των οσίων παίδων, τους οποίους έδεσε και έριξε μέσα. Θαυμαστό και παράδοξο βεβαίως ήταν και το να σβήσει τη φλόγα· όμως ο φιλάνθρωπος Θεός, προκειμένου να του εμφυσήσει μεγαλύτερο δέος, να προκαλέσει μεγαλύτερη έκπληξη και να διαλύσει ολοκληρωτικά την πώρωσή του, έπραξε κάτι μεγαλύτερο και πιο παράδοξο από αυτό.

Τι θα θεωρούσε αυτός εξαιτίας όσων τελούνταν κάποτε στη χώρα των Χαλδαίων; Άραγε δεν θα συμπεριελάμβανε και τον μέγα μεταξύ των προφητών Δανιήλ στις ίδιες κατηγορίες; Επειδή δηλαδή δεν οργίστηκε, αλλά ανέχθηκε τον Βαβυλώνιο βασιλιά να τον προσκυνά, όταν του ερμήνευσε με σαφήνεια τα οράματα που του είχαν φανεί, γεγονός για το οποίο ο τύραννος, γεμάτος έκπληξη, έσπευσε να προσφέρει σπονδές στον προφήτη και να τον τιμήσει με λιβάνι και με άλλα δώρα, και εκείνος βέβαια δέχθηκε τα όσα του προσφέρθηκαν και αναδείχθηκε άρχοντας των σατραπειών σε όλη τη Βαβυλωνία και επί των σοφών τους. Έτσι θα αποστερήσει από την αγιότητα και τον κήρυκα του Ευαγγελίου, ο οποίος όχι μόνο δεν αποδιώχνει τον δεσμοφύλακα που τον προσκυνά, αλλά αντιθέτως τον προσελκύει με το θείο κήρυγμα και με τα παράδοξα γεγονότα που συνέβησαν στη φυλακή, και τον αξιώνει του θείου και καθαρτηρίου λουτρού, αυτόν και όλο του τον οίκο, καθώς πανηγυρίζουν πνευματικά.