Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 3:1

Όταν ο Κύρος και οι Μήδοι εισέβαλαν εναντίον των Βαβυλωνίων, και ο πόλεμος πλέον είχε προαναγγελθεί, οι μάγοι, πράττοντας τα συνηθισμένα σε αυτούς, καλούσαν τους ψευδώνυμους θεούς για βοήθεια στην κινδυνεύουσα πόλη, και προσέφεραν θυσίες και σπονδές στα αναίσθητα είδωλα, εναποθέτοντας σε αυτά όλη την ελπίδα της σωτηρίας τους. Αλλά εκείνα ήταν ανοησία και εξαπάτηση, απάτη και ματαιοπονία, και τίποτα άλλο. Διότι η πόλη κυριεύθηκε και πορθήθηκε, χωρίς ποτέ να νομίσει ότι θα πάθει κάτι τέτοιο. Περιγελά λοιπόν ο Θεός των όλων τη σκέψη όσων έχουν σφάλει και την ελπίδα τους στα άψυχα. Διότι τι ωφελεί, λέει, το γλυπτό, το οποίο δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια ψευδής φαντασία που δεν έχει τίποτα το αληθινό; Διότι πώς ή από πού θα μπορούσε να πιστευτεί ότι υπάρχει θεία δύναμη σε εκείνα που έχουν πλαστεί από ανθρώπινα χέρια; Επομένως, είναι μάταιο το να έχει κανείς εμπιστοσύνη σε αυτά, και το πράγμα είναι αληθινά καταγέλαστο, τουλάχιστον για όσους έχουν υγιή νου και εγρήγορση πνεύματος. Φαίνεται όμως ότι κάποιος μπορεί να αναπτύξει τη σημασία των προκείμενων λόγων και με άλλον τρόπο. Διότι ο Βαβυλώνιος βασιλιάς, αφού κυρίευσε τις πόλεις και, τρόπον τινά, αναστάτωσε όλες τις χώρες, στράφηκε αχαλίνωτα και ασυγκράτητα προς την υπεροψία, νόσησε λοιπόν από αλαζονεία, και ο άθλιος, περιθέτοντας στο δικό του κεφάλι τη δόξα του Θεού, κατασκευάζει χρυσή εικόνα, όπως ακριβώς έχει γράψει και ο θεσπέσιος προφήτης Δανιήλ.

Μετά από αυτά, τι λέει ο Δανιήλ; «Αποκόπηκε ένας λίθος χωρίς ανθρώπινα χέρια και χτύπησε την εικόνα». Εφόσον λοιπόν ο σίδηρος αναμείχθηκε με τον πηλό και προχώρησε μέχρι τα άκρα των δακτύλων, και οι άνθρωποι έγιναν ασύμφωνοι μεταξύ τους, τι άλλο πρέπει να περιμένουμε πλέον, παρά τον Χριστό να έρχεται από τους ουρανούς, ως «λίθο που αποκόπτεται από το όρος», για να καταργήσει τις βασιλείες τούτου του κόσμου και να αναστήσει την επουράνια βασιλεία των αγίων, «η οποία εις τους αιώνες δεν θα καταστραφεί», γινόμενος ο ίδιος «όρος» και πόλη των αγίων που θα γεμίσει «ολόκληρη τη γη». Και για τον λόγο αυτό, ο μακάριος Δανιήλ είπε: και «μετά το τέλος εκείνων των ημερών θα αναστήσει ο Θεός του ουρανού μια βασιλεία, η οποία εις τους αιώνες δεν θα καταστραφεί, και η βασιλεία του δεν θα αφεθεί σε άλλον λαό». Για να μην δυσπιστήσει λοιπόν κανείς στα λεγόμενα, αναρωτώμενος «αν άραγε αυτά θα γίνουν όντως ή όχι», ο προφήτης τα επισφράγισε λέγοντας: «και το όνειρο είναι αληθινό και η ερμηνεία του αξιόπιστη». «Κατά το δέκατο όγδοο έτος ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε μια χρυσή εικόνα, με ύψος εξήντα πήχεις και πλάτος έξι πήχεις, και την έστησε στην πεδιάδα Δεειρά, στη χώρα της Βαβυλώνας. Και έστειλε να συγκεντρώσουν τους υπάτους, τους στρατηγούς και τους τοπάρχες, τους ηγεμόνες και τους άρχοντες, και εκείνους που είχαν εξουσία, και όλους τους αξιωματούχους των χωρών, για να έρθουν στα εγκαίνια της εικόνας που έστησε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ».

Αφού λοιπόν πέρασε αρκετός χρόνος και έφτασε το δέκατο όγδοο έτος, ο βασιλιάς, ενθυμούμενος το όνειρό του, «κατασκεύασε μια χρυσή εικόνα», της οποίας «το ύψος ήταν εξήντα πήχεις» και «το πλάτος της έξι πήχεις». Επειδή, δηλαδή, ο μακάριος Δανιήλ, όταν του ερμήνευσε το όνειρο, αποκρίθηκε στον βασιλιά λέγοντας «εσύ είσαι η χρυσή κεφαλή» της εικόνας, από αυτά τα λόγια υπερηφανεύτηκε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ και, αφού επάρθηκε η καρδιά του, «κατασκεύασε μια εικόνα» ως αντίγραφο εκείνης, για να προσκυνηθεί από όλους ως θεός. Αυτήν λοιπόν, αφού την κατασκεύασε σε τέτοιο μέγεθος, «την έστησε στην πεδιάδα Δεειρά, στη χώρα της Βαβυλώνας». Και έστειλε αγγελιοφόρους και προσκάλεσε «τους υπάτους, τους στρατηγούς, τους τοπάρχες και όλους τους αξιωματούχους να έρθουν στα εγκαίνια της εικόνας που έστησε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ».

Έτσι λοιπόν ο Θεός, οικονομώντας τα πράγματα κατά καιρούς διά «των δούλων του, των προφητών», πείθει «όλους τους ανθρώπους να έλθουν εις επίγνωσιν» αυτού. «Τότε» λοιπόν, αφού δέθηκαν οι παίδες, «μαζί με τα ενδύματα και τα σαράβαρά τους ρίχτηκαν στο καμίνι της καιόμενης φωτιάς, σύμφωνα με το πρόσταγμα του βασιλιά». Πες μου, Ναβουχοδονόσορ, για ποιον λόγο διατάζεις να ριχτούν αυτοί δεμένοι στη φωτιά; Μήπως για να μη φύγουν; Ή μήπως, αν είναι λυμένοι, θα σβήσουν τη φωτιά με τα πόδια τους; Αλλά δεν είσαι εσύ που τα κάνεις αυτά, αλλά άλλος είναι αυτός που ενεργεί μέσα σου. Και γι' αυτό η Γραφή λέει: «τότε η μορφή του βασιλιά αλλοιώθηκε»· διότι άλλος ήταν και άλλος έγινε. Διότι αρχικά ο βασιλιάς ήταν άνθρωπος που φοβόταν τον Θεό· έπειτα, αφού υπερηφανεύθηκε εναντίον Του, αλλοιώθηκε, μιμούμενος τα έργα του διαβόλου. Και γι' αυτό ορθώς η Γραφή προανήγγειλε λέγοντας: «εγώ είμαι ο Θεός και δεν έχω αλλοιωθεί», για να δειχθεί ότι ο Θεός είναι άτρεπτος και αναλλοίωτος. Του βασιλιά «η μορφή αλλοιώθηκε», για να γίνει εύκολα κατανοητό ότι είναι άνθρωπος, και για να αναγνωριστεί εύκολα ο πλάνος που ενεργεί μέσα του, ο οποίος πάντοτε μιμείται τα έργα του Θεού και θέλει με ποικίλους τρόπους να εξαπατήσει τον άνθρωπο. Διότι, λέει, «το δέκατο όγδοο έτος ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε μια χρυσή εικόνα, με ύψος εξήντα πήχεις και πλάτος έξι πήχεις, και την έστησε στο πεδίο Δεειρά στη χώρα της Βαβυλώνας».

Επομένως, μέσω των δεκαοκτώ ετών μιμήθηκε τον Ιησού, τον Υιό του Θεού, ο οποίος, όταν ήλθε στον κόσμο, ανέστησε από τους νεκρούς τη δική του εικόνα, τον άνθρωπο, και την επέδειξε στους μαθητές του καθαρή και άμωμη σαν χρυσάφι. Μέσω δε του ύψους των εξήντα πήχεων συμβόλισε τους εξήντα πατριάρχες, δια των οποίων ο Λόγος, η εικόνα του Θεού κατά σάρκα, αποτυπώθηκε και αναπλάστηκε και ανυψώθηκε πάνω από όλους τους πατριάρχες. Μέσω δε του πλάτους των έξι πήχεων φανέρωσε την εξαήμερο δημιουργία· διότι την έκτη ημέρα δημιουργήθηκε ο άνθρωπος, πλασμένος από χώμα. Ο Ναβουχοδονόσορ, λοιπόν, αφού έπλασε χρυσό και κατασκεύασε μια εικόνα ως αντίγραφο, «την έστησε στην πεδιάδα Δεειρά στη χώρα της Βαβυλώνας», σημαίνοντας ότι η μεν πεδιάδα είναι ο κόσμος, η δε Βαβυλώνα η μεγάλη πόλη. Και τότε μεν ο Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε μία εικόνα, τώρα όμως ο πλάνος εφηύρε περισσότερες μέσα στον κόσμο, ώστε μέσω των πολλών θεαμάτων να περιπλανήσει όλους τους ανθρώπους, φέρνοντας τον καθένα αλλού, ώστε άλλοι να προσκυνούν τη χρυσή, άλλοι την αργυρή, άλλοι τη χάλκινη, ορισμένοι αυτήν που είναι φτιαγμένη από ελεφαντόδοντο, και πολλοί να σέβονται την πήλινη και τη λίθινη· και όλοι αυτοί, εγκαταλείποντας τον επουράνιο Θεό, υποτάχθηκαν στα κενά, άψυχα και μάταια είδωλα, μη θέλοντας να αναβλέψουν ψηλά, ούτε να κατανοήσουν το κάλλος του ουρανού, ώστε να μην μπορέσουν, αφού επιγνώσουν τον Θεό του, να σωθούν.

Το ενύπνιο που είδε ο Ναβουχοδονόσορ του είχε δειχθεί προς επιτίμηση του ίδιου του βασιλιά. Διότι, επειδή υψώθηκε η καρδιά του και υπερηφανεύτηκε εναντίον του Θεού, στήνοντας «χρυσή εικόνα» και αναγκάζοντας τους πάντες να γίνουν ειδωλολάτρες, του αποδείχθηκε μέσω του οράματος ότι και ο ίδιος βρίσκεται υπό την εξουσία του Θεού, αν και φαινόταν τότε να βασιλεύει πάνω από όλους τους βασιλιάδες. Και για να αποδειχθεί ότι η βασιλεία του είχε δοθεί από τον Θεό, ο Δανιήλ του είπε: «Εσύ, βασιλιά, είσαι βασιλιάς των βασιλιάδων, στον οποίο ο Θεός του ουρανού έδωσε βασιλεία ισχυρή, κραταιά και έντιμη σε κάθε τόπο όπου κατοικούν οι υιοί των ανθρώπων». Και ο ίδιος ο Ναβουχοδονόσορ, θαυμάζοντας την ερμηνεία του ενυπνίου από τον Δανιήλ, είπε ομοίως: «Αλήθεια, ο Θεός σας είναι ο Θεός των θεών και ο Κύριος των κυρίων, διότι μπόρεσες να αποκαλύψεις αυτό το μυστήριο». Επειδή λοιπόν, ξεχνώντας τα προηγούμενα λόγια του, επαίρετο αργότερα με υπερηφάνεια, έλαβε αυτή την επιτίμηση από τον Θεό, γινόμενος υπόδειγμα και παράδειγμα σε όλους τους ανθρώπους, τυράννους και βασιλιάδες, ώστε να μην αλαζονεύονται έχοντας υπεράνθρωπα φρονήματα ούτε να καυχώνται υψούμενοι εναντίον του Θεού, αλλά, προβλέποντας τον δικό τους κίνδυνο, να φοβούνται και αυτοί τον Θεό, «γνωρίζοντας ότι και» οι ίδιοι «έχουν Κύριο στους ουρανούς».

Παρομοίως λοιπόν συνέβη και στον Ναβουχοδονόσορα· διότι καθώς άρχιζε το «δέκατο όγδοο έτος», «έστησε» την «εικόνα», όπως έχει ειπωθεί στο προηγούμενο βιβλίο και έχουν υποδειχθεί τα μέτρα της. Αφού όμως συμπληρώθηκε ο χρόνος, «μετά από δώδεκα μήνες» του αφαιρέθηκε η βασιλεία, για να εκπληρωθεί το όνειρο που είχε δει, και αυτός που αιχμαλώτισε άλλους να γίνει ο ίδιος φυγάς στα βουνά, και αυτός που τιμώρησε τους Εβραίους σε ξένη γη να τιμωρηθεί και ο ίδιος επάξια σε έρημη γη. Όπως διηγείται η Γραφή λέγοντας: «Τότε ο Δανιήλ, του οποίου το όνομα ήταν Βαλτάσαρ, έμεινε άφωνος για περίπου μία ώρα, και οι λογισμοί του τον τάραζαν. Και αποκρίθηκε ο Βαλτάσαρ και είπε: Κύριε, ας είναι το όνειρο για αυτούς που σε μισούν και η ερμηνεία του για τους εχθρούς σου. Το δέντρο που είδες να μεγαλώνει και να δυναμώνει, του οποίου το ύψος έφτασε στον ουρανό και το περίγραμμά του σε όλη τη γη, και τα φύλλα του ήταν θαλερά και ο καρπός του πολύς, και υπήρχε σε αυτό τροφή για όλους, κάτω από το οποίο κατοικούσαν τα άγρια θηρία και στα κλαδιά του κατασκήνωναν τα πουλιά του ουρανού — εσύ είσαι, βασιλιά, διότι μεγάλωσες και δυνάμωσες, και η μεγαλοσύνη σου μεγάλωσε και έφτασε μέχρι τον ουρανό, και η κυριαρχία σου στα πέρατα της γης».

Και για τον λόγο αυτό, στο θηρίο που πρόκειται να έλθει συντελείται η ανακεφαλαίωση κάθε αδικίας και κάθε δόλου, ώστε, αφού συρρεύσει και συγκεντρωθεί σε αυτό κάθε αποστατική δύναμη, να ριχτεί στην κάμινο του πυρός. Κατάλληλα λοιπόν και το όνομά του θα φέρει τον αριθμό χξστ', ανακεφαλαιώνοντας στον εαυτό του όλη την επίδειξη της κακίας πριν από τον κατακλυσμό, η οποία προήλθε από την αγγελική αποστασία -διότι ο Νώε ήταν εξακοσίων ετών όταν ο κατακλυσμός επήλθε στη γη, εξαλείφοντας κάθε ανάστημα της γης εξαιτίας της διεφθαρμένης γενιάς του Αδάμ-, ανακεφαλαιώνοντας παράλληλα και όλη την ειδωλολατρία μετά τον κατακλυσμό, μέχρι την εικόνα που έστησε ο Ναβουχοδονόσορ, η οποία είχε ύψος εξήντα πήχεις και πλάτος έξι πήχεις. Διότι ολόκληρη εκείνη η εικόνα ήταν προτύπωση της παρουσίας του αντιχρίστου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γʹ. Κατά το δέκατο όγδοο έτος, ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ κατασκεύασε μια χρυσή εικόνα. Το ύψος της ήταν εξήντα πήχεις και το πλάτος της έξι πήχεις· την έστησε στην πεδιάδα Δεηρά, στη χώρα της Βαβυλώνας. Και ο Ναβουχοδονόσορ έστειλε εντολή να συγκεντρωθούν όλοι οι ύπατοι, οι στρατηγοί και οι τοπάρχες, οι ηγεμόνες και οι τύραννοι, οι αξιωματούχοι και όλοι οι άρχοντες των χωρών, για να προσέλθουν στα εγκαίνια της εικόνας την οποία έστησε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ. Δες την αλήθεια των πραγμάτων να λάμπει· αν και ποιος δεν θα ντρεπόταν να το αποκαλύψει αυτό; Τι λες; Αυτός που προσκύνησε, αυτός που πρόσφερε σπονδές, αυτός που τίμησε κατ' αυτόν τον τρόπο τον Θεό και θαύμασε και έμεινε υπερβολικά κατάπληκτος, αυτός, χωρίς καν να περάσει πολύς χρόνος, επιστρέφει αμέσως στην προηγούμενη πλάνη του; Πολύ καλά, βέβαια. Διότι δεν τον καταπλήξατε με τα σημεία· αλλά τίποτα από αυτά δεν αναλογίστηκαν, παρά μόνο ένα πράγμα προσέχουν: το πώς να παραδώσουν την αλήθεια γυμνή. Διότι, αφού κυρίευσε την πόλη (γιατί τότε την κυρίευσε και την εξουσίαζε), έστησε την εικόνα, ίσως επειδή είχε κυριευτεί από έπαρση. Κάποιοι λένε ότι το έκανε επειδή θυμήθηκε εκείνη την εικόνα που του είχε φανερωθεί στα όνειρα· άλλοι πάλι λένε ότι το έπραξε επειδή επιθυμούσε να αναδείξει τον εαυτό του σε θεό. Διότι τέτοια επιθυμία είχαν οι παλαιοί, το να θεωρούνται δηλαδή θεοί, όπως ακριβώς και ο διάβολος. Και δες την κατάληξη.

Αντί να απαιτήσει να προσκυνείται ο ίδιος, όρισε να προσκυνείται η εικόνα, θέλοντας να την κατασκευάσει με μεγάλη υπερβολή, και επιθυμώντας να προκαλέσει κατάπληξη με το μέγεθος και με τον όγκο του σώματός της, καθώς επίσης και με τον τόπο. «Στον τόπο Δεηρά», λέει. Ίσως το πεδίο να ήταν επίπεδο.

Και δες πού άνοιξε αυτό το στάδιο· όχι σε πόλη, ούτε σε κάποια περιοχή, αλλά επίπεδες και γυμνές πεδιάδες υποδέχονται αυτό το θέατρο της οικουμένης. Διότι στην πεδιάδα Δεηρά, έξω από την πόλη, έστησε την εικόνα, και ο κήρυκας αφού προχώρησε μπροστά φώναζε: Σε εσάς απευθύνεται η διαταγή, έθνη, φυλές, λαοί, γλώσσες, την ώρα που θα ακούσετε τον ήχο της σάλπιγγας, της σύριγγας και της κιθάρας, της σαμβύκης και του ψαλτηρίου, της συμφωνίας και κάθε είδους μουσικών οργάνων, να πέσετε και να προσκυνήσετε τη χρυσή εικόνα (διότι πράγματι πτώση αποτελούσε το να προσκυνήσει κανείς το είδωλο)· και όποιος δεν πέσει να προσκυνήσει, την ίδια ώρα θα ριφθεί στο καμίνι του φλεγόμενου πυρός.