Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 3:17

Ώστε λοιπόν και εδώ, όσα συμβαίνουν κατ' αυτόν τον τρόπο δεν γίνονται εξαιτίας αδυναμίας εκείνου που ερωτάται ή εκείνου που προσεύχεται, αλλά για τη δοκιμασία και τη βεβαίωση της πίστης όσων προσέρχονται, προκειμένου να φανεί εάν θα παραμείνουν στηριγμένοι στην πίστη μέχρι τέλους. Διότι παραμένοντας σε αυτήν, στα έσχατα της εκβάσεως του πράγματος βλέπουν τη δόξα του Θεού η οποία εκδηλώνεται σε αυτούς. Υπάρχουν δε κάποιοι που ζητούν με την ελπίδα να επιτύχουν κάποιο σαρκικό πράγμα, και όχι πλέον για την ωφέλεια της ψυχής. Και οι άνθρωποι αυτοί το επιτυγχάνουν γρήγορα. Γιατί όμως δεν προσέχουμε περισσότερο τα όσα συνέβησαν με τον Αζαρία και τον Ανανία; Οι οποίοι, έχοντας την πεποίθηση στον Θεό ότι δύναται να τους σώσει από το καμίνι, έλεγαν στον βασιλιά: «Έχουμε Θεό στους ουρανούς, ο οποίος δύναται να μας λυτρώσει από τα χέρια σου και από το καμίνι του πυρός· αλλά ακόμη και αν δεν το πράξει, εμείς τους θεούς σου δεν θα τους λατρεύσουμε». Και ο Θεός δεν τους δόξασε αμέσως, αλλά τους άφησε μέχρι που παραδόθηκαν μέσα στο ίδιο το καμίνι. Και όταν φανερώθηκε σε όλους η τέλεια πεποίθησή τους στον Θεό, τους λύτρωσε και τους δόξασε, αφήνοντας μέσω αυτών ένα υπόδειγμα για όσους ολιγωρούν απέναντι στην ανοχή του Θεού, ο οποίος είπε: «Εκείνος δε που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί».

Δεν αγνοούσα, βέβαια, ότι οι προστάτες της φωτιάς θα άναβαν το καμίνι επταπλάσια εναντίον μου, αλλά έλεγα από μέσα μου: δυνατός είναι ο Θεός να γλιτώσει από κάθε κακοπάθεια εκείνους που υπεραλγούν για την κληρονομιά Του και προτιμούν να λένε και να πράττουν τα πάντα υπέρ αυτής, και αν ακόμη δεν θελήσει να τους γλιτώσει, με κρίσεις που γνωρίζει Εκείνος, ωστόσο το να συμπράττουμε εμείς ή να συναινούμε, παρόντες στις κοινές ύβρεις, είναι επιζήμιο και ενώπιον του Θεού δεν είναι ανεύθυνο. Εξαιτίας αυτών, η φωτιά, αφού ξεχύθηκε, περιέκλεισε σχεδόν εμάς πρώτους. Αλλά να ξέρεις ότι δεν μείναμε άγευστοι ούτε από τα θαύματα που συνέβησαν στους Αβραμιαίους παίδες μέσα στη φωτιά· διότι, για να πω το ψαλμικό αλλάζοντάς το λίγο: «σαν άνθρωπος αβοήθητος, ανάμεσα σε φυλακισμένους είμαι ελεύθερος». Σε αυτούς όμως που μας φυλακίζουν και βρίσκονται κοντά μας, αυτό δεν είναι φανερό· διότι μάλλον θα τους εξόργιζε, και δεν θα τους έκανε να μεταμεληθούν, αν το μάθαιναν, όπως συνέβη με εκείνους τους Χαλδαίους.

«Τώρα, λοιπόν, αν είστε έτοιμοι, μόλις ακούσετε τον ήχο της σάλπιγγας, της σύριγγας και της κιθάρας, της σαμβύκης και του ψαλτηρίου και κάθε είδους μουσικών οργάνων, να πέσετε και να προσκυνήσετε τη χρυσή εικόνα· αν όμως δεν το κάνετε, την ίδια εκείνη ώρα θα ριχτείτε στο καμίνι του καιόμενου πυρός, και ποιος είναι ο θεός που θα σας γλιτώσει από τα χέρια μου;» Είδες την απειλή ενός τυραννικού βασιλιά, ο οποίος δεν γνώριζε εκείνον που είπε: «μη φοβηθείτε από τους ανθρώπους που μπορούν να σκοτώσουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν το εσωτερικό (την ψυχή)· μάλλον να φοβηθείτε εκείνον που μπορεί και την ψυχή και το σώμα να καταστρέψει στη γέεννα». Μην πτοούμενοι από αυτά τα λόγια, οι παίδες «αποκρίθηκαν λέγοντας: Δεν έχουμε εμείς ανάγκη να σου αποκριθούμε για τον λόγο αυτόν. Διότι υπάρχει ο Θεός, τον οποίο εμείς λατρεύουμε, ικανός να μας γλιτώσει από το καμίνι του καιόμενου πυρός, και από τα χέρια σου, βασιλιά, θα μας ελευθερώσει· και αν όχι, ας σου είναι γνωστό, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν την προσκυνάμε.» Δες, λοιπόν, τρεις παίδες που έγιναν υπόδειγμα σε όλους τους πιστούς ανθρώπους, οι οποίοι ούτε το πλήθος των σατραπών φοβήθηκαν, ούτε όταν άκουσαν τα λόγια του βασιλιά δείλιασαν, ούτε όταν είδαν τη φωτιά του καμινιού να καίει πτοήθηκαν, αλλά καταφρόνησαν όλους τους ανθρώπους και ολόκληρο τον κόσμο, έχοντας μόνο τον φόβο του Θεού μπροστά στα μάτια τους.

Θα τολμήσω να πω κάτι και δεν θα κινδυνεύσω λέγοντάς το: αυτοί, διαβάζοντας το ρητό που ειπώθηκε από τον προφήτη, γνώριζαν ότι για αυτούς είχε γραφτεί. Διότι πώς είπε το ρητό προς τη Βαβυλώνα «θα θυμηθώ τη Ραάβ και τη Βαβυλώνα για εκείνους που με γνωρίζουν», αν δεν προέβλεπε μέσω του Πνεύματος το μυστήριο που επρόκειτο να οικονομηθεί εκεί; Διότι αυτοί, βλέποντας τότε όλους τους ανθρώπους να προσκυνούν την εικόνα και να υπακούν στο πρόσταγμα του βασιλιά, στήριξαν τον νου τους λέγοντας: Δεν έχει γραφτεί άσκοπα αυτό, αδελφοί. Ίσως τώρα να εκπληρωθεί σε εμάς. Διότι ιδού, έφτασε η ώρα, και όλο το γένος μας έχει αιχμαλωτιστεί και έχει υποδουλωθεί στους Βαβυλώνιους. Ο Ναβουχοδονόσορ τυραννεί εναντίον μας ως μεγάλος διάβολος και, έχοντας φτιάξει χρυσή εικόνα, μας αναγκάζει να ειδωλολατρούμε. Ας μείνουμε πιστοί μέχρι θανάτου, ας μην ντροπιάσουμε τον δάσκαλό μας τον Μωυσή, ούτε να επιτρέψουμε να χλευαστεί το γένος μας. Ας νικήσουμε εμείς οι τρεις όλη τη δύναμη των Βαβυλωνίων. Θα μας λυτρώσει ο Θεός από το χέρι του βασιλιά, όπως λύτρωσε τους πατέρες μας από το χέρι του Φαραώ. Ας θυμηθούμε τα όσα έγιναν παλαιά στη γη της Αιγύπτου: πώς η θάλασσα, όταν χτυπήθηκε με το ραβδί, φοβήθηκε, και ο Ιορδάνης, βλέποντας την κιβωτό, στράφηκε προς τα πίσω, και η πόρνη Ραάβ, επειδή βρέθηκε πιστή στην πόλη της Ιεριχούς, διασώθηκε από τη σφαγή του μαχαιριού.

Έτσι λοιπόν και τότε, οι τρεις παίδες στη Βαβυλώνα, όντας μαθητές της πίστεως, «αποκρίθηκαν στον βασιλιά λέγοντας: Δεν έχουμε εμείς ανάγκη να σου αποκριθούμε για τον λόγο αυτό». Ο δε Δανιήλ, ακούγοντας τα λόγια αυτά, τους επαίνεσε. Και εκείνοι πάλι είπαν: «Υπάρχει Θεός, τον οποίο εμείς λατρεύουμε, ο οποίος είναι δυνατός να μας ελευθερώσει από το καμίνι της φλεγόμενης φωτιάς και θα μας γλιτώσει, βασιλιά, από τα χέρια σου». Ο δε μακάριος Δανιήλ, επειδή ήταν προφήτης και προέβλεπε το μέλλον, επιδοκίμασε ότι πράγματι θα γίνει αυτό που ειπώθηκε από αυτούς, και οι παίδες, για να αποδείξουν στον βασιλιά το ανυπέρβλητο της πίστης τους, πρόσθεσαν λέγοντας: «Ακόμη όμως και αν όχι, ας γίνει γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν την προσκυνούμε». Ακούγοντας πάλι αυτά, την τρίτη φωνή, ο μακάριος Δανιήλ τους θαύμασε ως καλούς αθλητές και τους στεφάνωσε για την πίστη τους.

Δείτε τη σταθερότητα των λόγων που προφέρονται από ένα μόνο στόμα, ώστε να μην σφάλουν σε καμία λέξη. Διότι, όταν ο βασιλιάς απείλησε και είπε: «Γιατί δεν λατρεύετε τους θεούς μου και δεν προσκυνάτε τη χρυσή εικόνα που έστησα;» εκείνοι αποκρίθηκαν: «Δεν έχουμε καμία ανάγκη να σου δώσουμε απάντηση για το ζήτημα αυτό», θεωρώντας τον ανάξιο για μια τέτοια απολογία. Έπειτα, όταν ο βασιλιάς είπε: «Θα ριχθείτε στο καιόμενο καμίνι της φωτιάς, και ποιος είναι εκείνος ο θεός που θα μπορέσει να σας γλιτώσει από τα χέρια μου;», αντέκρουσαν τον λόγο που ειπώθηκε από τον βασιλιά και είπαν: «Υπάρχει ο Θεός, τον οποίο εμείς λατρεύουμε, ο οποίος είναι δυνατός να μας ελευθερώσει από το καιόμενο καμίνι της φωτιάς και θα μας γλιτώσει, βασιλιά, από τα χέρια σου». Όταν δε ο βασιλιάς είπε πάλι: «Τώρα λοιπόν, αν είστε έτοιμοι, μόλις ακούσετε τον ήχο της σάλπιγγας, της σύριγγας και της κιθάρας, της σαμβύκης και του ψαλτηρίου και κάθε είδους μουσικών οργάνων, να πέσετε και να προσκυνήσετε τη χρυσή εικόνα», εκείνοι του αποκρίθηκαν: «Ας σου είναι γνωστό, βασιλιά, ότι δεν λατρεύουμε τους θεούς σου και δεν προσκυνάμε τη χρυσή εικόνα που έστησας».

Διότι τρία πράγματα τους έθεσε ο βασιλιάς με έναν λόγο, σαν να αγωνίζονταν για τρία βραβεία, ώστε, παγιδεύοντάς τους έστω και σε ένα από αυτά, να τους ανατρέψει. Εκείνοι όμως απάντησαν γενναία και στα τρία, μη θέλοντας να ηττηθούν σε τίποτα. Διότι, πρώτον, περιφρόνησαν τον λόγο του βασιλιά, αποδεικνύοντας ότι το είδωλο που εκείνος προσκυνούσε δεν ήταν άξιο ούτε καν λόγου. Δεύτερον, δίδαξαν τον βασιλιά ποιον πρέπει να φοβάται κανείς και να προσκυνά, λέγοντας: «Υπάρχει Θεός, τον οποίο εμείς λατρεύουμε, ο οποίος είναι δυνατός να μας διασώσει από το καμίνι της φλεγόμενης φωτιάς». Έπειτα, τρίτον, θέλοντας να επιδείξουν την πίστη τους, είπαν: «Και αν όχι, ας είναι γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν λατρεύουμε και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν προσκυνούμε». Διότι αυτό ακριβώς εξασφάλισαν με αυτή τη φράση, μήπως τυχόν, αφού ριχτούν στο καμίνι και κατακαούν, καυχηθούν οι Χαλδαίοι και πλανήσουν τον βασιλιά λέγοντας: «Μη λυπάσαι, βασιλιά, νίκησες και έλαβες το βραβείο εναντίον τους· διότι φώναζαν καθώς καίγονταν μέσα στη φωτιά και έλεγαν: σε παρακαλούμε, κύριε βασιλιά, θα κάνουμε τα όσα διατάζεις, θα προσκυνήσουμε την εικόνα». Για να ονομαστούν λοιπόν πιστοί μάρτυρες ακόμη και μετά τον θάνατό τους, εξασφάλισαν τους εαυτούς τους με κάθε τρόπο, μη θέλοντας να δώσουν καμία αφορμή στον διάβολο.

Διότι απέδωσαν όλη την εξουσία και τη δόξα στον Θεό, πιστεύοντας ότι «είναι δυνατός να μας ελευθερώσει». «Και αν» πάλι «δεν» το θελήσει, εμείς προτιμούμε με χαρά να πεθάνουμε, παρά να πράξουμε τα όσα εσύ έχεις προστάξει. «Τότε ο Ναβουχοδονόσορ γέμισε από οργή και η όψη του προσώπου του αλλοιώθηκε εναντίον του Σεδράχ, του Μισάχ και του Αβδεναγώ, και είπε: ανάψτε το καμίνι επτά φορές περισσότερο, μέχρι να καεί εντελώς. Και διέταξε άνδρες ισχυρούς στη δύναμη, αφού τους δέσουν, να τους ρίξουν στο καμίνι της φωτιάς που καιγόταν. Τότε οι άνδρες εκείνοι δέθηκαν μαζί με τα ενδύματα και τις περισκελίδες τους... και ρίχτηκαν στο καμίνι της φωτιάς που καιγόταν» σύμφωνα με «τον λόγο του βασιλιά». Υπερίσχυαν, λοιπόν, αν πρέπει να λέμε την αλήθεια, οι παίδες... Διότι, όσο υπερίσχυε ο λόγος των παίδων, τόσο οργιζόταν ο βασιλιάς. «Και είπε: το καμίνι ανάψτε το επτά φορές περισσότερο», προφανώς επειδή ήδη νικιόταν από αυτούς. Διότι στα επίγεια πράγματα υπερίσχυσε ο βασιλιάς, αλλά στην πίστη προς τον Θεό υπερίσχυσαν οι τρεις παίδες. —Αλλά θα πει κάποιος: δεν μπορούσε, λοιπόν, ο Δανιήλ, όντας φίλος του βασιλιά, να παρακαλέσει για αυτούς και να ζητήσει την απελευθέρωση των τριών παίδων; Μπορούσε, αλλά για να φανερωθούν τα μεγάλα έργα του Θεού και να μάθουν οι Βαβυλώνιοι να φοβούνται τον Θεό, για τον λόγο αυτόν σιωπούσε, ώστε και η πίστη αυτών να φανερωθεί και ο Θεός να δοξαστεί μέσω αυτών.

Τι σε συμφέρει, ω άνθρωπε, να μαρτυρήσεις και να αναχωρήσεις εν δόξη από αυτόν τον κόσμο, ή να διασωθείς και, παραμένοντας εδώ, να αμαρτάνεις; Διότι γνωρίζουμε πολλούς που ομολόγησαν την πίστη τους μπροστά στο δικαστικό βήμα και εξαιτίας κάποιας αφορμής, κατά θεία πρόνοια, αφέθηκαν ελεύθεροι, και οι οποίοι, αφού έζησαν για ικανό χρονικό διάστημα, βρέθηκαν να υποπίπτουν σε παραπτώματα. Τι τους ωφέλησε η ομολογία προς τον Θεό; Διότι θα τους συνέφερε περισσότερο εάν είχαν αναχωρήσει από αυτόν τον κόσμο καθαροί, φέροντας τον επουράνιο στέφανο, παρά μένοντας πίσω να επισωρεύουν στον εαυτό τους αμαρτίες, για τις οποίες πρόκειται να δώσουν λόγο. Ώστε, ας εύχεται εκείνος που προσάγεται εξαιτίας του Ονόματος, αφού μαρτυρήσει με οποιονδήποτε τρόπο, να αναχωρήσει. Διότι αυτός πλέον δεν κρίνεται αλλά θα κρίνει, «έχοντας ίδια μερίδα στην πρώτη ανάσταση». Γίνε, λοιπόν, σταθερός, ω άνθρωπε, χωρίς ποτέ να κλονίζεσαι στην πίστη, και όταν κληθείς στο μαρτύριο υπάκουσε πρόθυμα, ώστε να φανεί η πίστη σου. Ίσως, πάλι, ο Θεός σε δοκίμασε όπως τον Αβραάμ, όταν του ζήτησε τον Ισαάκ. Εάν, ενώ έχεις προσαχθεί, θελήσει να σε λυτρώσει, δόξαζε τον Θεό και γι' αυτό. Μιμήσου και εσύ τους τρεις παίδες και κατανόησε την πίστη τους· διότι είπαν στον βασιλιά: «Δυνατός είναι ο Θεός να μας λυτρώσει», αλλά «εάν δεν» θελήσει, βρισκόμαστε στην εξουσία του Θεού· ευχαρίστως πεθαίνουμε παρά να πράξουμε αυτό που προστάχθηκε από εσένα.

Δεν υπάρχει ανάγκη, λένε, να απαντήσουμε στον βασιλιά για το ζήτημα αυτό. Όχι με λόγια, αλλά με πράξεις θα δώσουμε την απόδειξη. Υπάρχει Θεός στον ουρανό, ο οποίος έχει τη δύναμη να μας ελευθερώσει. Του υπενθύμισαν την ευεργεσία προς τον Δανιήλ, λέγοντας τα ίδια ακριβώς λόγια που είχε πει τότε ο προφήτης. Διότι τι έλεγε εκείνος; Δεν είναι υπόθεση των μάγων, των Γαζαρηνών και των Χαλδαίων το ζήτημα που απαιτεί ο βασιλιάς· αλλά υπάρχει Θεός στους ουρανούς, ο οποίος αποκαλύπτει μυστήρια.

Αυτήν λοιπόν τη φωνή τού υπενθυμίζουν, ώστε να τον κάνουν πιο επιεική. Έπειτα λέει: «Και αν όχι, ας γίνει γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα, την οποία έστησες, δεν προσκυνούμε». Παρατήρησε τη σοφία εκείνων των νέων. Διότι, αφενός, για να μην καταλογίσουν αδυναμία στον Θεό οι τότε παρευρισκόμενοι, αν συνέβαινε να πεθάνουν πέφτοντας μέσα στο καμίνι, ομολόγησαν εκ των προτέρων τη δύναμή Του, λέγοντας ότι: «Υπάρχει Θεός στον ουρανό, ο οποίος δύναται να μας ελευθερώσει»· αφετέρου δε, για να μη θεωρηθεί πάλι, διαφεύγοντας από τη φλόγα, ότι δουλεύουν στον Θεό με σκοπό τον μισθό και την ανταμοιβή, πρόσθεσαν ότι: «Και αν όχι, ας γίνει γνωστό σε εσένα, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν προσκυνούμε», ανακηρύσσοντας έτσι ταυτόχρονα τη δύναμη του Θεού και επιδεικνύοντας το παράστημα της δικής τους ψυχής, ώστε να μην πει κανείς για αυτούς εκείνο το οποίο είπε συκοφαντώντας ο διάβολος για τον Ιώβ. Και τι είπε ο διάβολος για τον Ιώβ; Ότι: «Δεν σε σέβεται δωρεάν ο Ιώβ· διότι εσύ περιέφραξες με ασφάλεια τα εσωτερικά και τα εξωτερικά του». Για να μην μπορεί, λοιπόν, κάποιος να το λέει αυτό και για τούτους, εκείνοι προκαταβολικά έφραξαν το αναίσχυντο στόμα.

Διότι, ενώ σε εκείνους η φωτιά δεν μπόρεσε να αγγίξει ούτε τις άκρες των μαλλιών τους, σε αυτόν η οργή κατέκαψε τον νου πιο σφοδρά από τη φωτιά. Αναλογίσου, δηλαδή, πόσο βαρύ ήταν γι' αυτόν να περιφρονείται μπροστά σε τόσα βλέμματα από αιχμάλωτα παιδιά. Απέδειξε λοιπόν έτσι, ότι κυρίευσε την πόλη τους όχι χάρη στη δική του ισχύ, αλλά εξαιτίας της αμαρτίας των πολλών. Διότι, αν δεν μπόρεσε να υπερισχύσει απέναντι σε αυτούς που ήταν δεμένοι, και μάλιστα ριγμένοι μέσα σε καμίνι, πώς θα τους νικούσε με τους νόμους του πολέμου, αν όλοι τους ήταν σαν κι αυτούς; Επομένως, είναι φανερό ότι οι αμαρτίες των πολλών παρέδωσαν την πόλη. Δες όμως και την έλλειψη κενοδοξίας των παίδων. Διότι δεν πήδηξαν από μόνοι τους στο καμίνι, αλλά τηρούσαν εκ των προτέρων την παραγγελία του Χριστού, που λέει: «Προσεύχεστε να μην εισέλθετε σε πειρασμό»· ούτε τράπηκαν σε φυγή όταν οδηγήθηκαν εκεί, αλλά στάθηκαν γενναία στη μέση, ούτε ρίχνονταν στον αγώνα χωρίς να κληθούν, ούτε δειλίαζαν όταν κλήθηκαν, αλλά ήταν έτοιμοι για όλα και γενναίοι, και γεμάτοι από κάθε παρρησία. Ας ακούσουμε όμως και τι λένε, για να διδαχθούμε και από αυτό το φιλόσοφο φρόνημά τους: «Υπάρχει Θεός στους ουρανούς ικανός να μας ελευθερώσει». Διότι δεν φροντίζουν για τον εαυτό τους, αλλά, παρόλο που πρόκειται να καούν, μεριμνούν για τη δόξα του Θεού.

Αν όμως δεν το είπαν αυτό φανερά, ότι δηλαδή, δυνατός μεν είναι ο Θεός να μας διασώσει, εάν όμως δεν μας διασώσει, δεν θα μας διασώσει εξαιτίας των αμαρτιών μας, μην απορήσεις. Διότι θα έδιναν την εντύπωση στους βαρβάρους ότι συγκαλύπτουν την αδυναμία του Θεού με την πρόφαση των δικών τους αμαρτημάτων. Γι' αυτό, αφού μίλησαν μόνο για τη δύναμή Του, δεν παραθέτουν την αιτία. Εξάλλου, ήταν ορθά διαπαιδαγωγημένοι ώστε να μην περιεργάζονται τις κρίσεις του Θεού. Αφού λοιπόν είπαν αυτά, εισήλθαν στο πυρ, και ούτε τον βασιλιά εξύβρισαν, ούτε την εικόνα κατέστρεψαν. Διότι ο ανδρείος πρέπει να είναι ακριβώς τέτοιος, σώφρων και επιεικής, και μάλιστα μέσα στους κινδύνους, για να μη φανεί ότι προσέρχεται σε τέτοιους αγώνες από θυμό και κενοδοξία, αλλά από ανδρεία και σωφροσύνη.

Διότι εκείνος μεν που υβρίζει, υφίσταται την υποψία των κατηγοριών αυτών· εκείνος όμως που υπομένει και σύρεται βιαίως και αγωνίζεται με επιείκεια, δεν θαυμάζεται μόνο ως ανδρείος, αλλά εξυμνείται εξίσου για τη σωφροσύνη και την επιείκειά του. Αυτό ακριβώς έπραξαν και εκείνοι τότε, επιδεικνύοντας και ανδρεία και απόλυτη επιείκεια, χωρίς να πράττουν τίποτα αποβλέποντας σε μισθό ή σε ανταπόδοση και ανταμοιβή. «Και αν δεν θελήσει», λένε, «να μας ελευθερώσει, τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε· διότι έχουμε ήδη λάβει τις αμοιβές, αφού αξιωθήκαμε να απαλλαγούμε από την ασέβεια, και για τον λόγο αυτό να κατακαούν τα σώματά μας». Έτσι λοιπόν κι εμείς, έχοντας ήδη την ανταπόδοση (διότι πράγματι την έχουμε, αφού αξιωθήκαμε να τον γνωρίσουμε, αφού αξιωθήκαμε να γίνουμε μέλη Χριστού), ας μην τα κάνουμε μέλη πόρνης. Διότι σε αυτό το φρικωδέστατο σημείο πρέπει να ολοκληρώσουμε τον λόγο, ώστε, διατηρώντας ακμαίο τον φόβο της απειλής, να παραμένουμε καθαρότεροι από τον χρυσό, γινόμενοι τέτοιοι εξαιτίας αυτού του φόβου.

Διότι οδηγούνταν στο μέσο ολόκληρης της οικουμένης, όντας νέοι, αιχμάλωτοι και δούλοι, και με το που εμφανίστηκαν, ο βασιλιάς πετούσε αμέσως φωτιά από τα μάτια του. Στρατηγοί, ύπαρχοι, τοπάρχες και ολόκληρο το θέατρο του διαβόλου στεκόταν ολόγυρά τους, και ο ήχος των αυλών από παντού, των σαλπίγγων και κάθε είδους μουσικής, που υψωνόταν προς τον ουρανό, αντηχούσε στα αυτιά τους, ενώ το καμίνι αναζωπυρωνόταν σε απέραντο ύψος, και η φλόγα του άγγιζε τα σύννεφα, και τα πάντα ήταν γεμάτα φόβο και τρόμο. Όμως, τίποτε από αυτά δεν τους τρόμαξε· αλλά, περιγελώντας τα σαν να επρόκειτο για παιδιά που παίζουν, επιδείκνυαν την ανδρεία και την πραότητά τους, και υψώνοντας φωνή πιο λαμπρή από εκείνες τις σάλπιγγες, έλεγαν: «Ας σου γίνει γνωστό, βασιλιά». Διότι ούτε καν με ένα λόγο δεν ήθελαν να υβρίσουν τον τύραννο, αλλά μόνο να καταδείξουν την ευσέβειά τους. Γι' αυτό και δεν εκφώνησαν μακροσκελείς λόγους, αλλά με συντομία αποδεικνύουν τα πάντα: «Διότι υπάρχει», λένε, «Θεός στον ουρανό ικανός να μας διασώσει».

Αλλά τίποτε από αυτά δεν είπε. Και το ακόμη μεγαλύτερο και πιο θαυμαστό είναι ότι, ενώ εκείνος περιπλανιόταν και είχε εκπέσει από όλα, του επιτέθηκε κάποιος Σεμεΐ, άνθρωπος πονηρός και μιαρός, αποκαλώντας τον αιμοσταγή και ασεβή και λέγοντάς του μύρια κακά· και ούτε έτσι εξαγριώθηκε. Απεναντίας, όταν ο στρατηγός του ζήτησε να του επιτραπεί να περάσει απέναντι και να του κόψει το κεφάλι, όχι μόνο δεν του το επέτρεψε, αλλά και δυσαρεστήθηκε, λέγοντας: «Τι υπάρχει κοινό ανάμεσα σε εμένα και σε σένα, υιέ της Σαρουΐας; Αφήστε τον να καταριέται, ώστε να δει ο Κύριος την ταπείνωσή μου και να μου ανταποδώσει αγαθά αντί για την κατάρα του». Βλέπεις πώς γνωρίζει ο δίκαιος ότι το να υπομένει κανείς γενναία τις λοιδορίες γίνεται αφορμή για μεγαλύτερη ευδοκίμηση; Διότι έτσι έχουν τα πράγματα· όταν, αφού λοιδορηθούμε και υποστούμε μύρια δεινά, υπομένουμε γενναία αυτούς που μας ονειδίζουν, προσελκύουμε σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό την εύνοια του Θεού. Θέλησε και ο Μωυσής να βοηθήσει κάποιον που αδικούταν, και αντιμετώπισε έσχατο κίνδυνο, και εξορίστηκε από την πατρίδα του· και ο Θεός το επέτρεψε, για να μάθεις εσύ την υπομονή των αγίων. Διότι, εάν γνωρίζαμε εκ των προτέρων ότι δεν πρόκειται να πάθουμε κανένα δεινό και με αυτόν τον τρόπο καταπιανόμασταν με τα πνευματικά πράγματα, θα φαινόταν ότι δεν κάνουμε τίποτε το σπουδαίο. Αυτό έλεγαν και οι τρεις παίδες: «Υπάρχει Θεός στον ουρανό ικανός να μας ελευθερώσει από τα χέρια σου· αλλά και αν όχι, ας σου είναι γνωστό, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε, και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν την προσκυνούμε».

Γι' αυτόν τον λόγο έλεγαν: «Υπάρχει Θεός στον ουρανό ικανός να μας ελευθερώσει· και αν πάλι όχι, ας σου είναι γνωστό, βασιλιά, ότι τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε». Μας είναι αρκετός ο μισθός, λέει, το ότι πεθαίνουμε για τον Θεό. Και αυτά τα έπρατταν, και επιδείκνυαν τόσο μεγάλη αρετή, χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τίποτα από όσα θεωρούνται ανθρώπινα συμβατικά.

Διότι εδώ ακριβώς ολοκληρώθηκε ολόκληρο το τρόπαιό τους και, με το που ρίχτηκαν όλοι μαζί στο καμίνι, τους τοποθετήθηκε το στεφάνι. Και αυτό άρχισε να πλέκεται από εκείνα τα λόγια, ακόμη και πριν από την έκβαση των γεγονότων, τα οποία έλεγαν με πολλή παρρησία και ελευθερία λόγου προς τον βασιλιά, όταν οδηγήθηκαν στο μέσον. «Δεν έχουμε ανάγκη εμείς να σου αποκριθούμε σχετικά με αυτό το ζήτημα. Διότι ο Θεός μας, ο Οποίος βρίσκεται στους ουρανούς και Τον οποίο εμείς λατρεύουμε, είναι ικανός να μας ελευθερώσει από το καμίνι της φλεγόμενης φωτιάς· και από τα χέρια σου, βασιλιά, θα μας σώσει· ακόμη όμως και αν δεν το κάνει, ας γίνει γνωστό σε σένα ότι τους θεούς σου δεν τους λατρεύουμε και τη χρυσή εικόνα που έστησες δεν την προσκυνούμε». Εξαιτίας αυτών των λόγων τους ανακηρύσσω νικητές, καθώς με αυτά κατέκτησαν το βραβείο της νίκης και έτρεξαν προς το λαμπρό στεφάνι του μαρτυρίου, προσθέτοντας στην ομολογία των λόγων τους και αυτή των έργων.

Διότι, εάν το πράξω αυτό, είναι θάνατος για εμένα· εάν πάλι δεν το πράξω, δεν θα ξεφύγω από τα χέρια σας. Προτιμότερο είναι για εμένα να μην το πράξω και να πέσω στα χέρια σας, παρά να αμαρτήσω ενώπιον του Κυρίου.» «Αποκρίθηκαν οι τρεις παίδες στον βασιλιά, λέγοντας: Δεν έχουμε εμείς ανάγκη να σου αποκριθούμε για τον λόγο αυτό. Διότι ο Θεός μας στους ουρανούς, τον οποίο εμείς λατρεύουμε, είναι δυνατός να μας ελευθερώσει από το καιόμενο καμίνι του πυρός· και από τα χέρια σου, βασιλιά, θα μας γλιτώσει.» «Μην φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, την δε ψυχή δεν δύνανται να την σκοτώσουν. Να φοβάστε μάλλον εκείνον που δύναται να απωλέσει και την ψυχή και το σώμα στη γέεννα.» «Αποκρινόμενος ο Πέτρος και οι απόστολοι, είπαν: Πρέπει να πειθαρχούμε στον Θεό περισσότερο, παρά στους ανθρώπους.» «Διότι τώρα ανθρώπους ζητώ να πείσω ή τον Θεό; Ή ζητώ να αρέσω σε ανθρώπους; Εάν ακόμη άρεσα σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού.» ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ψ.

Είδες πόσους ασπασμούς και προσκυνήσεις σου αποδείξαμε από τις Γραφές, οι οποίες δεν επιδέχονται καμία κατάκριση; Και εσύ από τη μια πλευρά, ασπαζόμενος καθημερινά τη σύζυγό σου, η οποία ίσως είναι άσεμνη και εμπαθής, παραμένεις ακατάκριτος, αν και ο Θεός πουθενά δεν σου έχει δώσει εντολή για σωματικό ασπασμό γυναίκας. Εμένα όμως, όταν με δεις να ασπάζομαι την εικόνα του Χριστού ή της πανάμωμης μητέρας Του ή κάποιου άλλου δικαίου, αμέσως αγανακτείς, βλασφημείς, απομακρύνεσαι και μας αποκαλείς ειδωλολάτρες. Έπειτα δεν ντρέπεσαι; Πες μου. Δεν φρίττεις; Δεν τρέμεις; Δεν κοκκινίζεις, βλέποντάς με καθημερινά σε όλη την οικουμένη να καταστρέφω τους ναούς των ειδώλων και να οικοδομώ ναούς των μαρτύρων; Αν προσκυνούσα τα είδωλα, γιατί τιμώ τους μάρτυρες που τα κατέστρεψαν; Αν τιμώ και δοξάζω τα ξύλα ως θεούς, πώς τιμώ και δοξάζω τους μάρτυρες που κατέστρεψαν τα ξύλινα ξόανα; Αν δοξάζω τις πέτρες ως θεούς, πώς τιμώ και προσκυνώ τους μάρτυρες και τους αποστόλους που συνέτριψαν και εξολόθρευσαν τα λίθινα αγάλματα; Πώς τιμώ, επαινώ, ανεγείρω ναούς και τελώ εορτές για τους τρεις παίδες στη Βαβυλώνα, οι οποίοι δεν προσκύνησαν τη χρυσή εικόνα; Όντως, μεγάλη είναι η πώρωση των ανόμων. Αληθινά, μεγάλη είναι η τύφλωση των Ιουδαίων, μεγάλη η αναίδεια, μεγάλη η ασέβεια· αδικείται από αυτούς η αλήθεια, ο Θεός υβρίζεται από τη γλώσσα των αχάριστων Ιουδαίων.

Δεν θα λύσετε το σθένος το οποίο περιέσφιξε η πίστη· διότι δεν είναι αυτή η κάμινος· ο Θεός βρίσκεται ψηλά και δύναται να μας λυτρώσει, και εάν δεν θελήσει να μας διασώσει, πεθαίνουμε ψάλλοντας: Τάχυνον... Διότι δεν μας επιφέρει καμία μομφή το να πεθάνουμε κατ' αυτόν τον τρόπο υπέρ του αθανάτου Χριστού, ο οποίος καθιστά τους θνητούς αθάνατους. Εάν για τον Ναβουχοδονόσορα πολλές φορές προτιμήσαμε να κινδυνεύσουμε και να σφαγιαστούμε, πόσο μάλλον για τον Θεό μας;