Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 3:26

Επειδή, λοιπόν, οι υιοί του Ισραήλ έμελλε, όταν θα έβλεπαν τον Υιό του Θεού στον κόσμο, να μην πιστέψουν, η Γραφή προαπέδειξε ότι τα έθνη πρόκειται να τον επιγνώσουν ένσαρκο, αυτόν τον οποίο παλαιότερα, βλέποντάς τον άσαρκο, τον αναγνώρισε μέσα στο καμίνι ο Ναβουχοδονόσορας και ομολόγησε ότι αυτός είναι Υιός του Θεού. «Τότε πλησίασε ο Ναβουχοδονόσορας στη θύρα του καιόμενου καμινιού και είπε: Σεδράχ, Μισάχ και Αβδεναγώ, οι δούλοι του ύψιστου Θεού, βγείτε και ελάτε». Επειδή, δηλαδή, αυτός δεν μπορούσε να εισέλθει στο καμίνι, καλούσε εκείνους να βγουν έξω. Και των μεν τριών τα ονόματα τα φώναξε, του τέταρτου όμως δεν βρήκε όνομα να προφέρει· διότι δεν είχε ακόμη γεννηθεί από την Παρθένο ο Ιησούς. «Και συγκεντρώνονται οι σατράπες και οι στρατηγοί και οι τοπάρχες και οι αξιωματούχοι του βασιλιά, και παρατηρούσαν τους άνδρες, ότι δεν κυρίευσε η φωτιά το σώμα τους και καμία τρίχα της κεφαλής τους δεν κάηκε, και τα ενδύματά τους δεν αλλοιώθηκαν και οσμή φωτιάς δεν υπήρχε πάνω τους».

Εάν όμως κάποιος υποθέσει ότι είναι αδύνατο να διατηρηθούν στη ζωή οι άνθρωποι για τόσο πολύ χρόνο, και ότι ο Ηλίας δεν αναλήφθηκε ένσαρκος, αλλά ότι η σάρκα του καταναλώθηκε στο πύρινο άρμα, ας αναλογιστεί ότι ο Ιωνάς, αφού ρίχτηκε στον βυθό, αποβλήθηκε και πάλι σώος στη στεριά με προσταγή του Θεού, και ότι ο Ανανίας, ο Αζαρίας και ο Μισαήλ, όταν ρίχτηκαν σε καμίνι φωτιάς που έκαιγε επτά φορές περισσότερο, ούτε έπαθαν καμία βλάβη ούτε βρέθηκε πάνω τους οσμή φωτιάς. Επομένως, το χέρι του Θεού που συμπαραστάθηκε σε αυτούς και επιτέλεσε για χάρη τους πράγματα παράδοξα και αδύνατα για την ανθρώπινη φύση, τι το θαυμαστό έχει αν και σε αυτούς που μετατέθηκαν κατεργάστηκε κάτι το παράδοξο, υπηρετώντας το θέλημα του Πατρός;

Και εκείνος που με θυμό διέταξε να ανάψει εκείνη η κάμινος, επειδή είδε ότι, χάρη στην άνωθεν βοήθεια, η αρετή των παίδων υπερίσχυσε και της ενέργειας του πυρός, μεταβαλλόμενος ξαφνικά, κραύγασε λέγοντας: «Οι δούλοι του Θεού του Υψίστου». Παρατήρησε ότι δεν αναγνωρίζει μόνο αυτούς, αλλά και τον Δεσπότη των πάντων· διότι λέει: «Οι δούλοι του Θεού του Υψίστου, εξέλθετε». Τι συνέβη; Δεν τους παρέδωσες εσύ στην τιμωρία; Δεν πρόσταξες εσύ να πυρακτωθεί σε τέτοιο βαθμό η κάμινος; Ναι, λέει· αλλά τώρα βλέπω ξένα και παράδοξα πράγματα.

Λύθηκαν εκείνοι που ήταν δεμένοι μαζί τους, και όμως κοιμούνταν· εδώ όμως, αντί γι' αυτό, συνέβη κάτι άλλο: κάηκαν εκείνοι που τους έριξαν μέσα. Αλλά, αυτό που ήθελα να πω, τους είδε λυμένους, και ο βασιλιάς προσέπεσε ενώπιόν τους· τους άκουσε να υμνούν, και είδε τέσσερις να περπατούν, και τους κάλεσε. Όπως ακριβώς λοιπόν ο Παύλος δεν βγήκε, παρόλο που μπορούσε, έως ότου εκείνος που τον έριξε μέσα τον κάλεσε και τον έβγαλε έξω, έτσι ούτε οι τρεις παίδες βγήκαν, έως ότου εκείνος που τους έριξε μέσα τους διέταξε να βγουν. Τι διδασκόμαστε από αυτό; Να μη βιαζόμαστε στις δοκιμασίες, ούτε να ανυπομονούμε στις θλίψεις, αλλά ούτε πάλι, όταν μας ελευθερώνουν, να παραμένουμε μέσα. Αλλά ο μεν προσέπεσε· διότι μπορούσε να εισέλθει εκεί όπου βρίσκονταν οι άγιοι· ο δε, αφού ήρθε στη θύρα, στάθηκε· διότι δεν τολμούσε να προχωρήσει στο εσωτερικό δεσμωτήριο, το οποίο τους είχε κατασκευάσει μέσω της φωτιάς. Και παρατήρησε τα λόγια. Ο ένας λέει: «Κύριοι, τι πρέπει να κάνω για να σωθώ;», ενώ ο άλλος, αν και όχι με τόση ταπεινοφροσύνη, εξέφερε μια φωνή όχι λιγότερο γλυκιά: «Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του Θεού του υψίστου, βγείτε και ελάτε». Μεγάλη τιμή: «Οι δούλοι του Θεού του υψίστου, βγείτε και ελάτε». Πώς να βγουν, ω βασιλιά; Δεμένους τους έριξες στη φωτιά, και τόσον χρόνο παρέμειναν στη φωτιά;

Δεν αγανάκτησαν, ούτε οργίστηκαν, ούτε έφεραν αντίρρηση, αλλά βγήκαν έξω. Διότι, εάν θεωρούσαν το γεγονός τιμωρία, δηλαδή την ρίψη τους στην κάμινο, θα είχαν δυσαρεστηθεί με εκείνον που τους έριξε μέσα· τώρα όμως δεν συνέβη τίποτε από αυτά, αλλά προχωρούσαν σαν να έβγαιναν από τον ίδιο τον ουρανό. Και εκείνο που λέει ο προφήτης για τον ήλιο, ότι είναι «σαν νυμφίος που εξέρχεται από τον νυμφώνα του», εάν το έλεγε κανείς και για αυτούς δεν θα έσφαλλε. Πώς; Διότι, σε σχέση με αυτόν που εξέρχεται κατ' αυτόν τον τρόπο, εκείνοι τότε εξέρχονταν λαμπρότεροι. Επειδή αυτός μεν εξέρχονταν φωτίζοντας την οικουμένη με το αισθητό φως, ενώ εκείνοι φώτιζαν την οικουμένη με άλλον τρόπο, δηλαδή νοητά. Γι' αυτό εξάλλου ο βασιλιάς έστειλε αμέσως διάταγμα που περιείχε αυτά τα λόγια: «Ευαρεστήθηκα στα σημεία και τα τέρατα, τα οποία ο Θεός επιτέλεσε για να μας φανερώσει πόσο μεγάλα και ισχυρά είναι». Ώστε εξέρχονταν εκπέμποντας λαμπρότερη ακτίνα, η οποία ήταν βεβαίως φωτεινή μέσα στους ίδιους τους τόπους, αλλά μπορούσε προπάντων να απλωθεί παντού μέσω των βασιλικών επιστολών, και να διαλύσει το σκοτάδι που είχε απλωθεί παντού. «Εξέλθετε και ελάτε». Δεν διέταξε να σβήσουν την κάμινο, αλλά τους τίμησε εξαιρετικά και με αυτό, με το να πιστέψει δηλαδή ότι θα μπορούσαν όχι μόνο να περπατούν μέσα σε αυτήν, αλλά και να βγουν έξω ενώ εκείνη καιγόταν.

Τότε πλησίασε ο Ναβουχοδονόσορ στη θύρα της καιόμενης καμίνου του πυρός και είπε: Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του Θεού του Υψίστου, βγείτε και ελάτε εδώ. Και εξήλθαν ο Σεδράχ, ο Μισάχ και ο Αβδεναγώ από το μέσο του πυρός.

Γιατί όμως δεν εξήλθαν νωρίτερα, παρά μόνο όταν τους κάλεσε; Και ορθώς ρωτά πρώτα τους άρχοντες, ώστε, έχοντας δεσμευθεί εκ των προτέρων από την απάντησή τους, να μην πουν τίποτε το αντίθετο, ούτε να παρασυρθούν από τη συγκυρία. Όπως ακριβώς έλεγε ο Θεός στον Μωυσή: «Τι είναι αυτό στο χέρι σου;», έτσι και αυτούς ο Ναβουχοδονόσορ τους προλαβαίνει με την ερώτησή του. «Ιδού», λέει, «βλέπω τέσσερις άνδρες λυμένους να περιπατούν στο μέσο του πυρός, και δεν υπάρχει καμία φθορά σε αυτούς· και η όψη του τέταρτου είναι όμοια με Υιό Θεού». Ίσως φανέρωνε πολύ κάλλος. Από πού γνωρίζεις, ω Ναβουχοδονόσορ, τον Υιό του Θεού; Δες αυτόν τον βάρβαρο να προφητεύει βασιζόμενος μόνο στην όψη. Και πλησίασε και τους κάλεσε: «Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του Θεού του Υψίστου, εξέλθετε και ελάτε». Δες.

Ας συγκεντρώσουμε, λοιπόν, αυτόν τον πλούτο, και ας υπομείνουμε με γενναιότητα τα παρόντα, γνωρίζοντας ότι η παρούσα θλίψη θα μας απαλλάξει και από εκείνη την κόλαση, εάν γνωρίζουμε να φιλοσοφούμε κατά Θεόν, και στην παρούσα ζωή θα μας κάνει καλύτερους· και όχι μόνο εμάς, αλλά πολλές φορές και εκείνους που μας υπέβαλαν σε αυτές, εάν έχουμε νήψη. Τόσο μεγάλος είναι ο πλούτος αυτής της φιλοσοφίας· πράγμα που συνέβη τότε και με τον τύραννο. Διότι, επειδή είδε ότι δεν έπαθαν κανένα κακό, άκουσε πώς μεταστράφηκε: «Δούλοι του Θεού του Υψίστου, βγείτε και ελάτε», λέει.

Θέλησε να καταστρέψει την πόλη τους, και δεν τον εμπόδισε· θέλησε να τους πάρει αιχμαλώτους, και δεν στάθηκε εμπόδιο· θέλησε να τους δέσει, το παραχώρησε· να τους ρίξει στο καμίνι, το επέτρεψε· να ανάψει τη φλόγα πέρα από κάθε μέτρο, και αυτό το άφησε· και όταν πλέον δεν είχε απομείνει τίποτα, αλλά ο τύραννος είχε εξαντλήσει όλη του τη δύναμη, τότε έδειξε ο Θεός τη δική Του δύναμη και την υπομονή των παίδων. Βλέπεις ότι γι' αυτόν τον λόγο παραχώρησε ο Θεός τις θλίψεις μέχρι τέλους, για να αποδείξει σε εκείνους που επιβουλεύονται, τόσο τη φιλοσοφία εκείνων που δέχονται την επιβουλή, όσο και τη δική Του πρόνοια; Αφού τα κατανόησε και τα δύο αυτά, φώναζε τότε και εκείνος: «Δούλοι του Θεού του Υψίστου, βγείτε και ελάτε». Εσύ όμως παρατήρησε τη μεγαλοψυχία των παίδων· διότι ούτε πριν ακουστεί η φωνή πετάχτηκαν έξω, για να μην νομίσει κανείς ότι φοβήθηκαν τη φωτιά, ούτε, όταν κλήθηκαν, παρέμειναν μέσα, για να μη θεωρηθούν φιλόδοξοι και φιλόνικοι. Όταν έμαθες, λένε, τίνος είμαστε δούλοι, όταν αναγνώρισες τον Δεσπότη μας, τότε βγαίνουμε, για να γίνουμε κήρυκες της δύναμης του Θεού σε όλους τους παρευρισκομένους.

Ή μάλλον, όχι μόνο οι ίδιοι, αλλά και ο ίδιος ο εχθρός, με τη δική του φωνή και με τα λόγια του και με την επιστολή του, διακήρυσσε προς όλους και τη σθεναρή αντίσταση των αθλητών και τη δύναμη του αγωνοθέτη. Και όπως ακριβώς οι κήρυκες ανακηρύσσουν στο μέσο του θεάτρου τους αθλητές ως νικητές, και αναφέρουν τις πόλεις τους, λέγοντας: «Ο τάδε από την τάδε πόλη»· έτσι και αυτός, αντί για την πόλη, ανακήρυσσε τον Δεσπότη τους: «Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του Θεού του υψίστου, βγείτε και ελάτε». Τι συνέβη, ώστε να τους αποκαλείς δούλους του Θεού; Δεν ήταν δικοί σου δούλοι; «Αλλά κατέλυσαν τη βασιλεία μου», λέει, «καταπάτησαν την αλαζονεία μου, έδειξαν με τα έργα τους τον αληθινό Δεσπότη τους. Αν ήταν δούλοι ανθρώπων, δεν θα τους φοβόταν η φωτιά, δεν θα υποχωρούσε η φλόγα· διότι η κτίση δεν γνωρίζει να σέβεται και να τιμά τους δούλους των ανθρώπων». Γι' αυτό πάλι, λέει: «Ευλογημένος ο Θεός του Σεδράχ, του Μισάχ και του Αβδεναγώ». Εσύ όμως πρόσεξε πώς πρώτα ανακηρύσσει τον αγωνοθέτη: «Ευλογημένος ο Θεός που απέστειλε τον άγγελό Του και ελευθέρωσε τους παίδες Του». Αυτό φανερώνει τη δύναμη του Θεού· πες όμως και την αρετή των αθλητών: «Επειδή στήριξαν την ελπίδα τους σε Αυτόν, και αθέτησαν την προσταγή του βασιλιά, και παρέδωσαν τα σώματά τους, για να μην λατρεύσουν ξένους θεούς». Υπάρχει άραγε τίποτα ίσο με την αρετή;

Για να γίνει μεγαλύτερο το θαύμα· για να αναδειχθεί πιο παράδοξο το σημείο· για να μη νομίσεις ότι αυτά που βλέπεις είναι οφθαλμαπάτη. Διότι, αν εκείνο το πυρ δεν ήταν πραγματικό πυρ, δεν θα κατέτρωγε τα δεσμά, ούτε θα άρπαζε αυτούς που βρίσκονταν έξω. Τώρα, όμως, σε αυτούς μεν που βρίσκονταν έξω επέδειξε τη δύναμή του, σε αυτούς δε που βρίσκονταν μέσα έδειξε την υπακοή του. Και επειδή είδε ο τύραννος ότι οι παίδες δεν έπαθαν κανένα κακό, άκουσε πώς μεταβλήθηκε: «Οι δούλοι του Θεού του Υψίστου, βγείτε και ελάτε», λέει. Δεν έλεγε πριν από λίγο: «Και ποιος είναι ο Θεός που θα δυνηθεί να σας ελευθερώσει από τα χέρια μου;»; Τι συνέβη; Από πού προήλθε αυτή η μεταβολή; Είδες να καταστρέφονται αυτοί που βρίσκονταν έξω, και καλείς αυτούς που βρίσκονται μέσα; Από πού σου ήρθε η έμπνευση να φιλοσοφείς έτσι; Είδες πόση μεταβολή συντελέστηκε στον βασιλιά; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Θεός παραχώρησε να γίνουν όλα όσα θέλησε ο τύραννος, ώστε να αποδείξει ότι, αυτούς που προστατεύονται από Εκείνον, κανείς δεν θα μπορέσει να τους βλάψει.

Διότι τι τους είπε ο Ναβουχοδονόσορ; «Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, δούλοι του Θεού του Υψίστου, εξέλθετε και ελάτε». Γιατί; Επειδή ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Τόσο καλό είναι το καύχημα της ταπεινοφροσύνης.

Ο κόσμος είχε γεμίσει από ειδωλολατρία, και οι άγγελοι που είχαν τεθεί προστάτες των εθνών αγανακτούσαν και θλίβονταν. Ο Δανιήλ, όμως, έχοντας οδηγηθεί ως αιχμάλωτος στη Βαβυλώνα μαζί με τους ομοεθνείς του, κήρυττε τη θεογνωσία, το ίδιο και οι τρεις παίδες, τους οποίους η φωτιά τους δρόσιζε, μεταβάλλοντας την καυστική της δύναμη σε δροσερή αύρα. Γι' αυτό και πολλούς, απομακρύνοντάς τους από την ειδωλολατρική πλάνη, τους έκαναν να σέβονται τον Θεό. Ο άγγελος λοιπόν, που ήταν επιστάτης στο βασίλειο των Περσών, χαιρόταν βλέποντας στα δικά του μέρη να λατρεύεται ο Θεός αντί για τα είδωλα. Έβλεπε τον Ναβουχοδονόσορα, αντί να εξαναγκάζει τους ανθρώπους να θυσιάζουν στα είδωλα και να υποβάλλει όσους δεν πείθονταν σε έσχατες τιμωρίες, να θεολογεί λαμπρά και να λέει: «Σεδράχ, Μισάκ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του ύψιστου Θεού» και πολλά παρόμοια. Επειδή, λοιπόν, ο μακάριος Δανιήλ παρακαλούσε τον Θεό, καθώς είχαν συμπληρωθεί τα εβδομήντα έτη που είχαν οριστεί για την αιχμαλωσία, να επαναφέρει τον Ισραήλ από την αιχμαλωσία, και απεστάλη ο Γαβριήλ για να του αναγγείλει την απελευθέρωση, αντιστέκεται στον Γαβριήλ ο επιστάτης άγγελος του περσικού βασιλείου, λυπούμενος επειδή και πάλι η γη την οποία επέβλεπε, εάν οι δάσκαλοι της ευσέβειας απομακρύνονταν από εκεί, θα επέστρεφε στην προηγούμενη ασέβεια και πλάνη. Και δεν αντιστεκόταν πολεμώντας, αλλά προβάλλοντας τα δίκαιά του: «Ποια είναι η βιασύνη», έλεγε, «για την επιστροφή;».

Ο άγγελος, λοιπόν, που είχε οριστεί προστάτης του βασιλείου των Περσών, χαιρόταν βλέποντας στα μέρη της δικαιοδοσίας του να λατρεύεται ο Θεός αντί για τα είδωλα. Έβλεπε τον Ναβουχοδονόσορα, αντί να εξαναγκάζει τους ανθρώπους να θυσιάζουν στα είδωλα και να υποβάλλει στις έσχατες τιμωρίες όσους δεν υπάκουαν, να θεολογεί λαμπρά και να λέει: «Σεδράχ, Μισάχ, Αβδεναγώ, οι δούλοι του ύψιστου Θεού» και πολλά άλλα παρόμοια. Επειδή, λοιπόν, ο μακάριος Δανιήλ παρακαλούσε τον Θεό, μετά τη συμπλήρωση των εβδομήντα ετών που είχαν καθοριστεί για την αιχμαλωσία, να επαναφέρει τον Ισραήλ από την αιχμαλωσία, και στάλθηκε ο Γαβριήλ για να του αναγγείλει την απελευθέρωση, αντιστέκεται στον Γαβριήλ ο προστάτης της Περσικής εξουσίας, λυπούμενος επειδή πάλι η γη της οποίας προΐστατο, με την αναχώρηση των διδασκάλων της ευσέβειας από εκεί, θα επέστρεφε στην προηγούμενη ασέβεια και πλάνη.

Εσείς, λοιπόν, αγαπητοί, σταθείτε και παρατηρήστε χωρίς περιέργεια το πυρ που έστειλε από το ύψος Εκείνος που βρίσκεται στο ύψος· μη φοβάστε· διότι δεν κατακαίνε οι άνθρακες· μην εκπλήσσεστε, διότι αυτό το πυρ είναι άκαυστο· αλλά ως φρόνιμοι θυμηθείτε πώς παλαιά το πυρ δέχθηκε τους τρεις παίδες, πώς δεν κάηκαν τα σώματά τους ούτε καν μία τρίχα, πώς αυτή που δέχθηκε τους τρεις τους ανέδειξε τέσσερις· διότι επέστρεψε με τόκο αυτούς που έλαβε, επειδή εφοβείτο το πανάγιο πνεύμα.

Αυτός ο αείμνηστος αποτελεί έναν πίνακα υψηλών συγγραμμάτων των προφητών, των αποστόλων και των δασκάλων· διότι σε αυτόν βρίσκουμε τα κατορθώματα όλων, τις αρετές του καθενός, την αγάπη προς τον Θεό, τον ζήλο, την ελπίδα, την πορεία τους· τον Ησαΐα, τον Ιερεμία, τον Δανιήλ και τον Ιεζεκιήλ, καθώς και αυτούς που φάνηκαν να περπατούν πάνω στα κάρβουνα μέσα στην ολόφλογη κάμινο, τον Αμβακούμ που υψώθηκε στον αέρα και τον Ιωνά τον κήρυκα· μέσω αυτού όποιος θέλει τους γνωρίζει πραγματικά όλους· διότι, όπως ακριβώς ο προφήτης παλαιότερα έσωσε τη Νινευή, αυτός έσωσε τώρα όλους τους Χριστιανούς και την Κωνσταντινούπολη· διότι αυτός είναι δάσκαλος των περάτων της οικουμένης, ως σοφός στα θεία.