Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 4:14

Διότι ονομάζει «εξουθενώματα» τις ευημερίες των πονηρών ανθρώπων, οι οποίοι για κανένα από τα πρέποντα δεν καυχιούνται ούτε έχουν πεποίθηση, αλλά ίσως για την ομορφιά, ή τον πλούτο, ή τη σωματική δύναμη, τα οποία επειδή είναι πρόσκαιρα δεν είναι άξια λόγου, και γι' αυτό λέγονται εξουθενώματα. Γι' αυτό και ο Δανιήλ έλεγε στον Ναβουχοδονόσορα ότι ο Ύψιστος εξουσιάζει τη βασιλεία των ανθρώπων, και θα τη δώσει σε όποιον Εκείνος θελήσει, και θα αναδείξει σε αυτήν τον πιο εξουθενωμένο των ανθρώπων. Το πρωί ας παρέλθει σαν το χορτάρι, το πρωί ας ανθίσει και ας παρέλθει, το βράδυ ας πέσει, ας σκληρύνει και ας ξεραθεί.

Η καρδιά του θα αλλοιωθεί, παύοντας να είναι ανθρώπινη, <και θα του δοθεί καρδιά θηρίου> και θα περάσουν από πάνω του επτά καιροί. Η απόφαση αυτή προέρχεται από το διάταγμα των εγρηγόρων <και> το αίτημα είναι λόγος άγιος, προκειμένου να γνωρίσουν οι ζωντανοί ότι ο Ύψιστος κυριαρχεί στη βασιλεία των ανθρώπων, την οποία δίνει σε όποιον Εκείνος κρίνει ορθό, και ανυψώνει σε αυτήν τον πιο εξουθενωμένο από τους ανθρώπους. Αυτό το όνειρο είδα εγώ, ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ· και εσύ, Βαλτάσαρ, πες μου την ερμηνεία του, διότι όλοι οι σοφοί της βασιλείας μου δεν μπορούν να μου φανερώσουν την ερμηνεία του· εσύ όμως, Δανιήλ, μπορείς, διότι υπάρχει μέσα σου άγιο πνεύμα».

«Τώρα λοιπόν εγώ, ο Ναβουχοδονόσορ, αινώ και υψώνω και δοξάζω τον Βασιλέα του ουρανού, διότι όλα τα έργα Του είναι αληθινά και οι οδοί Του δίκαιες κρίσεις, και όλους όσους πορεύονται με υπερηφάνεια δύναται να τους ταπεινώσει». —Αφού απέβαλε την πολλή υπερηφάνεια που κατείχε και, αφού ταλαιπωρήθηκε στα όρη, εξομολογήθηκε στον Θεό, αναγνωρίζοντας «την επουράνια εξουσία», αποκαταστάθηκε πάλι στην εξουσία της βασιλείας του, καθώς τον αναζήτησαν οι μεγιστάνες και οι άρχοντες και όλοι οι υφιστάμενοί του, οι οποίοι μάλιστα του περιέβαλαν ακόμη μεγαλύτερη τιμή και δόξα, για να εκπληρωθεί αυτό που είχε ειπωθεί στο όραμα: «πλην το βλαστάρι των ριζών του δέντρου αφήστε στη γη», «μέχρι να κατανοήσει ότι ο Ύψιστος κυριαρχεί επί της βασιλείας των ανθρώπων και την παραχωρεί σε όποιον Εκείνος θέλει».

ΡΟΖ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΘΕΟΔΟΤΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Τι σημαίνει το «Ειρ» στο βιβλίο του Δανιήλ. Επειδή ρώτησες τι σημαίνει η φράση «ο λόγος διά συγκρίματος Ειρ και ρήμα αγίων το επερώτημα» (διότι αυτό παραλείφθηκε από τον Δανιήλ στην ερμηνεία), μάθε τα εξής: Επειδή, εξαιτίας της υπερβολικής εξουσίας και της ιδέας ότι κατέχει ακατανίκητη βασιλεία, ο βάρβαρος ξέπεσε στην υπερηφάνεια, σε βαθμό που να θεωρεί ότι βρίσκεται έξω από τα ανθρώπινα όρια και να συγκαταλέγει τον εαυτό του στη θεία μοίρα, επρόκειτο να κατακοπεί. Διότι αυτό ακριβώς μαρτυρούσε η αποκοπή του δέντρου που είδε. Επειδή ο Θεός θέλησε να τον κάνει πιο σώφρονα, όχι μόνο με τον φόβο όσων είδε αλλά και με την παραστατική απεικόνιση, διαμορφώνει τη διήγηση σαν να επρόκειτο για βασιλικό δικαστήριο, όπου ο βασιλιάς εκδίδει την απόφαση, ο στρατηγός την ερμηνεύει, δηλαδή αναγγέλλει την ετυμηγορία (διότι το «σύγκριμα» σημαίνει ερμηνεία), και οι στρατιώτες την εφαρμόζουν στην πράξη. Ονόμασε λοιπόν «Ειρ» εκείνον που έκανε την αναγγελία της απόφασης, σαν να ήταν αρχάγγελος, διότι «Ειρ» σημαίνει «άγρυπνος». «Αγίους» δε, ονόμασε τους αγγέλους που διατάχθηκαν να κόψουν το δέντρο. Επειδή δεν ήταν σε θέση να εμποδίσουν την απόφαση (καθώς είχε εκδοθεί με σπουδή και κραυγή), αλλά διαφαινόταν κάποια ελπίδα σωτηρίας, αφού οι ρίζες παρέμεναν, ερωτούν, δηλαδή παρακαλούν να μάθουν τον καθορισμένο χρόνο. Και Εκείνος δεν τους διδάσκει μόνο αυτό, αλλά και την αιτία.

Διότι, λέει, για να γνωρίσουν οι ζώντες ότι ο Ύψιστος κυριαρχεί επί της βασιλείας των ουρανών.

Έβλεπα σε όραμα της νύκτας πάνω στην κλίνη μου, και ιδού, ένας «ειρ» (εγρήγορος) και άγιος κατέβηκε από τον ουρανό με ισχύ, και είπε τα εξής: Κόψτε το δέντρο, αποκόψτε τα κλαδιά του, τινάξτε τα φύλλα του και διασκορπίστε τον καρπό του. Ας απομακρυνθούν τα θηρία από κάτω του, και τα πτηνά από τα κλαδιά του. Όμως, το στέλεχος των ριζών του αφήστε το στη γη· και με δεσμό σιδερένιο και χάλκινο, έξω στο χορτάρι της υπαίθρου, θα καταλύει κάτω από τη δροσιά του ουρανού, και μαζί με τα θηρία θα είναι η μερίδα του στο χορτάρι της γης. Η καρδιά του θα αλλοιωθεί και θα πάψει να είναι ανθρώπινη, και θα του δοθεί καρδιά θηρίου, και επτά καιροί θα παρέλθουν πάνω του. Μέσω απόφασης των εγρηγόρων ορίζεται ο λόγος, και το αίτημα αποτελεί κρίση των αγίων, ώστε να γνωρίσουν οι ζωντανοί ότι ο Ύψιστος είναι Κύριος της βασιλείας, και θα τη δώσει σε όποιον Εκείνος κρίνει καλό, και θα αναδείξει σε αυτήν τον πλέον εξουθενωμένο από τους ανθρώπους. Πρόσεξε: ονομάζει «Ειρ» ένα μεγάλο φως και μια λάμψη. Και άγιος κατέβηκε από τον ουρανό, και φώναξε με ισχύ, ώστε να τον καταπλήξει.

Και έτσι είπε: Κόψτε το δέντρο, αλλά αφήστε τη φύτρα των ριζών του μέσα στη γη. Αλλά επειδή η φύτρα συνηθίζει πολλές φορές να φθείρεται, λέει: Αφήστε την έτσι, σαν να βρίσκεται σε σιδερένιο και χάλκινο δεσμό. Και επτά καιροί, λέει, θα περάσουν από πάνω του, και η κατοικία του θα είναι μαζί με τα θηρία. Διότι το ότι αυτά αναφέρονταν σε άνθρωπο, το φανέρωσαν τα όσα ακολούθησαν: Και θα του δοθεί, λέει, καρδιά θηρίου. Επειδή ο λόγος ειπώθηκε με τη μορφή αινίγματος· από μόνος του, λέει, δεν είναι δυνατόν να κατανοηθεί, αλλά χρειάζεται εκείνον που θα τον ερμηνεύσει. Και το ερώτημα, λέει, είναι λόγος αγίων· και μόνο άγιοι θα μπορέσουν να το εξηγήσουν αυτό. Είτε το ένα εννοεί είτε το άλλο, το ότι δηλαδή τέθηκε το ερώτημα και η αιτία για την οποία συμβαίνουν αυτά, και μέσα από την απάντηση δόθηκε ο φωτισμός. Για να γνωρίσουν, λέει, οι ζωντανοί, ότι ο Ύψιστος είναι Κύριος της βασιλείας των ανθρώπων. Αυτή είναι η αιτία. Βλέπεις πώς προνοεί για τους ανθρώπους ο Θεός; Πώς η εξουσία Του δεν περιοριζόταν μόνο στους Ιουδαίους; Αυτό το όνειρο είδα εγώ, ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορ, και εσύ, Βαλτάσαρ, πες την ερμηνεία, διότι όλοι οι σοφοί της βασιλείας μου δεν μπορούν να μου φανερώσουν την ερμηνεία του. Εσύ όμως μπορείς, διότι υπάρχει μέσα σου το άγιο Πνεύμα του Θεού. «Διότι όλοι οι σοφοί της βασιλείας μου δεν μπορούν». Γνώριζε ότι αυτό θα χαροποιούσε και πάλι τον Δανιήλ, το να ομολογήσουν δηλαδή όλοι την ήττα τους, όχι για χάρη της δικής του δόξας, αλλά για να κηρυχθεί και πάλι η δύναμη του Θεού. Εσύ όμως μπορείς, λέει, πες το. Γιατί; Διότι υπάρχει μέσα σου το Πνεύμα του Θεού.

Οι ειδωλολάτρες βέβαια μετέτρεψαν ανθρώπους σε θηρία. Αλλά ας δούμε πώς; Εκείνα μεν είναι μύθος, αυτά δε είναι αλήθεια. Διότι, για ποιον λόγο τους μετέτρεψαν; Για κανέναν απολύτως· η Γραφή όμως αναφέρει και την αιτία: «Για να γνωρίσουν όλοι ότι ο Ύψιστος κυριαρχεί στη βασιλεία των ανθρώπων». Βλέπεις πώς όλα είναι δυνατά στον Θεό; Και να μετατρέψει ανθρώπους σε θηρία, και να μεταβάλει τη διάνοιά τους; Αναλογίσου πόσο φοβερό ήταν να βλέπει κανείς αυτόν που προηγουμένως βρισκόταν σε τόση μεγάλη λαμπρότητα να ζει μαζί με τα θηρία, γυμνός. Διότι δεν του άλλαξε βέβαια τη μορφή, επειδή τότε δεν θα υπήρχε τίποτα το φρικτό. Το ότι έλαβε καρδιά θηρίου δεν σημαίνει ότι έχασε τα λογικά του, αλλά ότι, παρόλο που διατηρούσε την ανθρώπινη ψυχή, αντιλαμβανόταν τα όσα του συνέβαιναν.