Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 4:24

Εκείνος όμως που ακολουθεί τον μοναχικό βίο απαιτείται να επιδείξει μία ανώτερη πολιτεία. Όμως, εάν η ελεημοσύνη μπόρεσε να δικαιώσει τον Ναβουχοδονόσορα, έναν τόσο ασεβή, στα αλήθεια μεγάλα και δυσίατα αμαρτήματα εξαλείφονται διαμέσου της ελεημοσύνης. Ας ακούσουμε, πράγματι, τον άγιο Δανιήλ που του λέει: «Βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε εσένα η συμβουλή μου· εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες, και τις αδικίες σου δείχνοντας ευσπλαχνία στους φτωχούς.» Και πάλι η θεία Γραφή λέει: «Η ελεημοσύνη θα καλύψει μεγάλες αμαρτίες.» Και πάλι: «Εκείνον που δείχνει κατανόηση στον φτωχό και στον πένητα, σε ημέρα πονηρή θα τον λυτρώσει ο Κύριος·» δηλαδή την ημέρα της κρίσεως (διότι είναι πονηρή για τους αμαρτωλούς), εννοώ βέβαια την αιώνια κόλαση.

Με τις ελεημοσύνες εξαγόρασε τις αμαρτίες σου. Και διότι ο ίδιος ο Κύριος είπε: Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι οικτίρμων. Δεν είπε: Νηστέψτε, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος νηστεύει. Ούτε είπε: Γίνετε ακτήμονες, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι ακτήμων. Αλλά τι λέει; Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι οικτίρμων. Διότι ειδικά αυτή η αρετή μιμείται τον Θεό· τον χαρακτηρίζει.

Ασεβής ήταν εκείνος ο άνθρωπος, άπειρα τεκμήρια και σημεία είδε, και δεν θέλησε να ανανήψει, αλλά έριξε τους δούλους του Θεού στο καμίνι, αν και μετά από αυτά προσκύνησε. Τι λέει λοιπόν ο προφήτης; Βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε εσένα η συμβουλή μου· εξαγόρασε τις ανομίες σου με ελεημοσύνες, και τις ανομίες σου δείχνοντας ευσπλαχνία στους φτωχούς· ίσως έτσι δοθεί συγχώρεση στα παραπτώματά σου. Αυτό το είπε με τον τρόπο αυτόν, όχι επειδή αμφέβαλλε (διότι ήταν απόλυτα πεπεισμένος), αλλά επειδή ήθελε να του προκαλέσει μεγαλύτερο φόβο, και μεγαλύτερη ανάγκη να τα πράξει αυτά. Διότι, αν του το έλεγε με βεβαιότητα, εκείνος θα γινόταν πιο ράθυμος. Έτσι και εμείς, τότε κυρίως παρακινούμε κάποιους, όταν λέμε: Παρακάλεσε τον τάδε, και δεν προσθέτουμε ότι οπωσδήποτε θα εισακουστεί, αλλά ότι ίσως εισακουστεί. Διότι, εξαιτίας της αβεβαιότητας, ο φόβος γίνεται μεγαλύτερος και τον παρακινεί περισσότερο. Γι' αυτόν τον λόγο δεν το κατέστησε βέβαιο. Τι λες; Σε τόσο μεγάλες ασέβειες θα υπάρξει συγχώρεση; Ναι.

Τι δυσκολία έχει αυτό; Εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες. Τι κόπος είναι αυτός; Είπε ο τελώνης: «Σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό», και κατέβηκε δικαιωμένος. Τι πόνος είναι να μιμηθείς τον τελώνη; Αλλά δεν θέλεις να πειστείς, ούτε μετά από τόσες αποδείξεις, ότι υπάρχει κόλαση και τιμωρία; Επομένως δεν θα μπορούσες να πεις ούτε ότι ο διάβολος κολάζεται. Διότι λέει: «Πηγαίνετε στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Διότι, αν δεν υπάρχει γέεννα, ούτε εκείνος κολάζεται· είναι φανερό ότι ούτε και εμείς που επιτελούμε τα έργα του πρόκειται να κολαστούμε· διότι και εμείς παρακούσαμε, έστω και αν όχι στα ίδια. Πώς όμως δεν φοβάσαι, άνθρωπε, να ξεστομίζεις τέτοια τολμηρά λόγια, όταν λες ότι ο Θεός είναι φιλάνθρωπος και δεν κολάζει;

Μέχρι πότε θα παραμένουμε πεσμένοι; Μέχρι πότε θα μεθάμε, βυθισμένοι στην υπερβολική επιθυμία των βιοτικών μεριμνών; Είναι κατάλληλη ευκαιρία να πω και τώρα: «Σε ποιον να μιλήσω και να διαμαρτυρηθώ;» Τόσο πολύ όλοι έχουν κωφεύσει ακόμα και απέναντι στην ίδια τη διδασκαλία της αρετής, και εξαιτίας αυτού έχουν γεμίσει από τόσα πολλά κακά! Και αν ήταν δυνατόν να δούμε τις ψυχές γυμνές, όπως ακριβώς στα στρατόπεδα μετά το τέλος της μάχης μπορεί κανείς να δει άλλους μεν νεκρούς και άλλους τραυματισμένους, το ίδιο θέαμα θα βλέπαμε και μέσα στην Εκκλησία. Γι' αυτό δέομαι και παρακαλώ, ας απλώσουμε το χέρι ο ένας στον άλλον και ας σηκωθούμε. Διότι και εγώ ανήκω στους πληγωμένους και σε αυτούς που έχουν ανάγκη από κάποιον που θα τους επιθέσει τα φάρμακα. Αλλά μην απελπίζεστε εξαιτίας αυτού· διότι, αν και οι πληγές είναι βαρείες, δεν είναι ωστόσο ανίατες. Τέτοιος είναι ο ιατρός μας· αρκεί μόνο να συναισθανθούμε τα τραύματά μας, και ακόμη και αν φτάσουμε στο έσχατο σημείο της κακίας, Εκείνος ανοίγει για εμάς πολλούς δρόμους σωτηρίας. Διότι, αν αποβάλεις την οργή προς τον πλησίον, θα σου συγχωρηθούν τα παραπτώματα· «Εάν γάρ συγχωρήσετε», λέει, «στους ανθρώπους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο επουράνιος». Και αν δώσεις ελεημοσύνη, θα σου συγχωρήσει τα αμαρτήματα· «Τις ανομίες σου», λέει, «εξαγόρασέ τες με ελεημοσύνες». Και αν προσευχηθείς με θέρμη, θα απολαύσεις τη συγχώρεση. Και αυτό το αποδεικνύει η χήρα, η οποία έκαμψε εκείνον τον σκληρό δικαστή με την επιμονή των παρακλήσεών της. Και αν κατηγορήσεις τα αμαρτήματά σου, θα βρεις παρηγοριά· «Λέγε εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς».

ΣΤ΄. Άκου λοιπόν τι πρόσταξε: Αν συγχωρήσεις τον πλησίον σου, λέει, θα συγχωρήσω κι εγώ εσένα. Τι δυσκολία έχει αυτό; «Αποδώστε δικαιοσύνη στο ορφανό, και δικαιώστε τη χήρα· και ελάτε να διαλεχθούμε», λέει, «και αν οι αμαρτίες σας είναι κατακόκκινες, θα τις λευκάνω σαν το χιόνι». Τι μόχθο έχει αυτό; «Ομολόγησε εσύ τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Τι δυσκολία έχει αυτό; «Εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες». Τι ιδρώτα απαιτεί αυτό; Είπε ο τελώνης: «Σπλαχνίσου με τον αμαρτωλό», και κατέβηκε δικαιωμένος. Τι κόπος είναι να μιμηθείς τον τελώνη; Αλλά δεν θέλεις να πειστείς ούτε μετά από τόσα, ότι υπάρχει κόλαση και τιμωρία;

Αν, λοιπόν, ενώ η ελπίδα είναι αβέβαιη, περιφρονούμε τα παρόντα αγαθά, πολύ περισσότερο πρέπει να πράττουμε το ίδιο όταν η προσδοκία είναι βέβαιη. Γι' αυτό ακριβώς δέομαι και παρακαλώ, να μη ζημιώνετε τους εαυτούς σας, ούτε, κρατώντας τον βούρκο, να στερείτε από τους εαυτούς σας τους ουράνιους θησαυρούς, οδηγώντας στα λιμάνια το πλοίο φορτωμένο με καλάμια και άχυρα. Ό,τι θέλει ας πει ο καθένας για εμάς, ας δυσφορεί για τη συνεχή παραίνεσή μας, ας μας αποκαλεί φλύαρους, κουραστικούς και φορτικούς· εμείς δεν θα παύσουμε να σας προτρέπουμε συνεχώς για αυτά και να υπενθυμίζουμε διαρκώς σε όλους σας εκείνο τον λόγο του προφήτη: «Τις αμαρτίες σου εξαγόρασε με ελεημοσύνες, και τις ανομίες σου με ευσπλαχνίες προς τους φτωχούς, και δέσε τες γύρω από τον τράχηλό σου». Μην το πράξεις βέβαια σήμερα και αύριο το εγκαταλείψεις. Διότι και αυτό το σώμα έχει ανάγκη από καθημερινή τροφή. Έτσι συμβαίνει και με την ψυχή, και μάλιστα πολύ περισσότερο· και αν δεν της προσφέρεις την τροφή της, γίνεται ασθενέστερη και πιο άσχημη. Ας μην την παραβλέψουμε, λοιπόν, καθώς χάνεται και πνίγεται. Λαμβάνει καθημερινά πολλά τραύματα, καθώς επιθυμεί, οργίζεται, ραθυμεί, λοιδορεί, εκδικείται και φθονεί. Πρέπει, επομένως, να παρασκευάζουμε φάρμακα για αυτήν. Και διόλου μικρό δεν είναι το φάρμακο της ελεημοσύνης, το οποίο έχει τη δύναμη να τοποθετηθεί επάνω σε όλα τα τραύματα.

Και ως προς το ότι είπε: «Αφήστε το βλαστάρι των ριζών του δέντρου· η βασιλεία σου θα παραμείνει σε σένα, από τη στιγμή που θα αναγνωρίσεις την ουράνια εξουσία». Τι λέει λοιπόν; Πώς θα επέλθει η λύτρωση από το δεινό; «Γι' αυτό, βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε σένα η συμβουλή μου, και εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες, και τις αδικίες σου με την επίδειξη ευσπλαχνίας στους φτωχούς. Ίσως υπάρξει μακροθυμία για τα παραπτώματά σου». Τι λέγεις; «Ίσως υπάρξει»; Και θέτεις τη δύναμη του φαρμάκου υπό κάποια αμφιβολία; Δεν είπε γι' αυτό το «Ίσως», όχι επειδή αμφέβαλλε – μη γένοιτο – αλλά επειδή ήθελε να επιτείνει σε εκείνον τον φόβο, καθώς θεωρούσε ότι είχε αμαρτήσει τόσο ώστε να βρίσκεται υπεράνω κάθε θεραπείας και κάθε συγγνώμης. Διότι, εάν και αφού του μίλησε κατ' αυτόν τον τρόπο εκείνος επέμεινε στη μανία του, πόσο μάλλον θα επέμενε αν δεν είχε διατυπωθεί με αμφιβολία. Επειδή και αλλού αυτό επιδιώκει, λέγοντας μέσω του προφήτη: «Ακόμη κι αν πλυθείς με νίτρο, θα παραμείνεις κηλιδωμένος ενώπιόν μου, λέγει ο Κύριος». Και πάλι: «Μπορεί να αλλάξει ο Αιθίοπας το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της;» Όπως λοιπόν εκεί αποκλείει τη μετάνοια, όχι για να την αποκλείσει πραγματικά, αλλά για να προκαλέσει μεγαλύτερο φόβο, έτσι και εδώ, θέλοντας να δείξει το μέγεθος των αμαρτημάτων, είπε το «Ίσως». Για ποιο λόγο όμως δεν του είπε: «Ταπεινώσου, αναγνώρισε τον Θεό»; Διότι, αν εξαιτίας αυτού υποφέρει αυτά που περνάει, όπως ακριβώς και ο ίδιος βεβαιώνει, για ποιο λόγο τον συμβουλεύεις διαφορετικά;

Αν όμως θέλεις να μάθεις και τέταρτη οδό, θα αναφέρω την ελεημοσύνη· διότι αυτή έχει πολλή δύναμη, και μάλιστα ανέκφραστη. Γι' αυτό και στον Ναβουχοδονόσορα, ο οποίος είχε φτάσει σε κάθε είδος κακίας και είχε διαπράξει κάθε ασέβεια, λέει ο Δανιήλ: «Βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε εσένα η συμβουλή μου· εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες, και τις ανομίες σου επιδεικνύοντας ευσπλαχνία προς τους φτωχούς». Τι θα μπορούσε να συγκριθεί με αυτήν τη φιλανθρωπία; Μετά από αναρίθμητα αμαρτήματα, μετά από τόσες παρανομίες, ο Θεός υπόσχεται να συμφιλιωθεί με εκείνον που Τον έχει προσβάλει, εάν αυτός συμπεριφερθεί με φιλανθρωπία προς τους συνδούλους του. Αλλά και η μετριοπάθεια και η ταπεινοφροσύνη εξαλείφουν τη φύση των αμαρτημάτων όχι λιγότερο από όλα όσα προαναφέρθηκαν· και μάρτυρας σε αυτό είναι ο τελώνης, ο οποίος, ενώ δεν είχε να αναφέρει κατορθώματα, προσφέροντας αντί για όλα την ταπεινοφροσύνη, απέβαλε το βαρύ φορτίο των αμαρτημάτων του. Ιδού λοιπόν, υποδείξαμε πέντε οδούς μετάνοιας: πρώτη την επίγνωση και καταδίκη των αμαρτημάτων μας, δεύτερη τη συγχώρηση των αμαρτημάτων του πλησίον, τρίτη αυτήν που προέρχεται από την προσευχή, τέταρτη αυτήν από την ελεημοσύνη, και πέμπτη αυτήν από την ταπεινοφροσύνη. Μην αδρανείς, λοιπόν, αλλά να βαδίζεις σε όλες αυτές καθημερινά· διότι οι οδοί είναι εύκολες, και δεν έχεις τη δυνατότητα να προβάλεις ως δικαιολογία τη φτώχεια. Αλλά έστω κι αν ζεις φτωχότερα από όλους, θα μπορέσεις και την οργή να αποβάλεις, και να ταπεινοφρονήσεις, και να προσευχηθείς εκτενώς, και να καταδικάσεις τα αμαρτήματα, και πουθενά η φτώχεια δεν γίνεται εμπόδιο.

Ως πλατυσμό εδώ εννοεί την άνεση και την ευκολία με την οποία πορεύονται όσοι ζουν ενάρετα, και δεν παρεκκλίνουν ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά, παρά μόνο έχουν τον νου τους στραμμένο προς την οδό του Θεού. Διότι στους διεστραμμένους ο Κύριος αποστέλλει διεστραμμένες οδούς. Και επειδή πορευόμουν στην ευρυχωρία των εντολών σου, «μιλούσα για τις μαρτυρίες σου ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν». Τέτοιος ήταν ο μέγας Ηλίας, ο οποίος, αντλώντας θάρρος από τη δικαιοσύνη, έλεγχε την παρανομία του Αχαάβ. Τέτοιος ήταν ο θεσπέσιος Δανιήλ, όταν έλεγε στον Ναβουχοδονόσορα: «Και τώρα, βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε σένα η συμβουλή μου, και εξαγόρασε τις ανομίες σου με ελεημοσύνες, και τις αδικίες σου με ευσπλαχνία προς τους φτωχούς». Τέτοιος ήταν ο Ιωάννης, που έλεγχε τη μοιχεία του Ηρώδη, λέγοντάς του: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου του Φιλίππου». Έτσι διαλεγόταν ο θείος Παύλος με τον Αγρίππα και τον Φήστο και τον Φήλικα. Έτσι και οι καλλίνικοι μάρτυρες περιφρόνησαν τους ασεβείς βασιλείς.

Κι όμως, αυτόν που ήταν τόσο ωμός και ασεβής, και περισσότερο θηρίο παρά άνθρωπος, τον προσκαλεί σε μετάνοια και του δίνει και άλλες αφορμές για να αλλάξει· πρώτον μεν, με το ίδιο το θαύμα που συνέβη στην κάμινο, και έπειτα από αυτό με το όραμα που είδε ο βασιλιάς και το οποίο ερμήνευσε ο Δανιήλ, το οποίο ήταν ικανό να κάμψει ακόμη και πέτρινη ψυχή. Και επιπλέον αυτών, μετά την παραίνεση που προήλθε από τα ίδια τα γεγονότα, και ο ίδιος ο προφήτης τον συμβούλευε λέγοντας: «Γι' αυτό, βασιλιά, ας γίνει αποδεκτή η συμβουλή μου· εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες, και τις ανομίες σου με ευσπλαχνία προς τους φτωχούς· ίσως έτσι υπάρξει μακροθυμία για τα παραπτώματά σου». Τι λες, ω σοφέ και μακάριε; Υπάρχει μετά από τόσο μεγάλη πτώση πάλι επάνοδος; Υπάρχει μετά από τόσο βαριά νόσο πάλι υγεία; Υπάρχει μετά από τόσο μεγάλη μανία πάλι ελπίδα σωφροσύνης; Ο βασιλιάς, εκ των προτέρων, στέρησε τον εαυτό του από κάθε δικαιολογία, πρώτον μεν επειδή αγνόησε Αυτόν που τον δημιούργησε και τον ανέδειξε σε εκείνη την τιμή, μολονότι μπορούσε να διηγηθεί πολλά τεκμήρια της δύναμης και της πρόνοιάς Του, τα οποία είχαν συμβεί και στον ίδιο και στους προγόνους του. Έπειτα δε, αφού έλαβε πάλι ολοφάνερα σημάδια της σοφίας και της πρόγνωσής Του, και βλέποντας να ανατρέπεται η μαγεία, η αστρολογία και όλο το σκηνικό της διαβολικής μαγγανείας, επέδειξε συμπεριφορά χειρότερη από την προηγούμενη.

Σύνοψη των όσων έχουν ειπωθεί από τον προφήτη Δανιήλ. Επιλέγονται ο Δανιήλ και οι σύντροφοί του, παραδίδονται στον αρχιευνούχο και τρέφονται με σπόρους· και όταν παρουσιάστηκαν στον βασιλιά, αναδείχθηκαν σοφότεροι από όλους. Ο Ναβουχοδονόσορ βλέπει το ενύπνιο και, επειδή οι μάγοι αδυνατούσαν να το κατανοήσουν και να το ερμηνεύσουν, διατάζει να σφαγιαστούν. Ο Θεός όμως έσωσε τον Δανιήλ και τους συντρόφους του που κινδύνευαν, αποκαλύπτοντας στον ίδιο τον Δανιήλ τη γνώση του ενυπνίου. Ο Δανιήλ, αφού οδηγήθηκε ενώπιον του βασιλιά, του αναφέρει το ενύπνιο και την ερμηνεία του. Ο δε λίθος που αποκόπηκε «άνευ χειρών» είναι ο Χριστός· και το «άνευ χειρών» υποδηλώνει τη χωρίς συνουσία γέννησή Του από την Παρθένο. Αφού ο Ναβουχοδονόσορ έστησε την εικόνα, προστάζει να την προσκυνήσουν όλοι, και ρίχνει τους τρεις παίδες στην κάμινο επειδή δεν την προσκύνησαν. Όταν δε εκείνοι που βρίσκονταν γύρω από την κάμινο θανατώθηκαν, και οι παίδες υμνούσαν τον Θεό, αφού τους φώναξε και τους είδε σώους, θαύμασε τον Θεό, τίμησε τους ίδιους δίνοντάς τους εξουσία επί των Ιουδαίων, και εξέδωσε διάταγμα να εξολοθρεύεται όποιος βλασφημεί τον Θεό. Ο Ναβουχοδονόσορ βλέπει νέο ενύπνιο· και επειδή οι σοφοί της Βαβυλώνας και πάλι αδυνατούσαν να το κατανοήσουν, το ερμηνεύει ο Δανιήλ και συμβουλεύει τον βασιλιά να λυτρωθεί από τις ανομίες του μέσω ελεημοσυνών. Και μετά από όχι πολύ καιρό το ενύπνιο εκπληρώθηκε· και ο Ναβουχοδονόσορ δόξασε τον Θεό.

«Βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε σένα η συμβουλή μου· εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες, και τις ανομίες σου με οικτιρμούς προς τους φτωχούς.» «Η ευσέβεια είναι πιο δυνατή από όλα.» «Το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και η ελεημοσύνη εξιλεώνει αμαρτίες.» «Παιδί μου, μην αποστερήσεις τη ζωή του φτωχού, και μην κάνεις τα μάτια των απόρων να περιμένουν μάταια. Μη λυπήσεις την πεινασμένη ψυχή, και μην καθυστερήσεις τη δωρεά σε όποιον έχει ανάγκη. Μην αποστρέψεις το πρόσωπό σου από τον φτωχό, και από αυτόν που σε παρακαλά μην αποστρέψεις το βλέμμα σου. Σκύψε το αυτί σου στον φτωχό, και αποκρίσου του ειρηνικά με πραότητα.» «Μην παραβλέψεις να κάνεις ελεημοσύνη. Άπλωσε το χέρι σου στον φτωχό, για να ολοκληρωθεί η ευλογία σου.» «Κάνε καλό στον ευσεβή, και θα βρεις ανταπόδοση, και αν όχι από αυτόν, τότε από τον Ύψιστο.»

XV Λέγει λοιπόν ο Ιωάσαφ στον γέροντα: Πώς, επομένως, θα μπορέσω να προαποστείλω εκεί θησαυρούς χρημάτων και πλούτου, ώστε αναχωρώντας να βρω την απόλαυσή τους ασφαλή και άφθαρτη; Και πώς θα δείξω την αποστροφή μου προς τα παρόντα, και θα αφοσιωθώ στα αιώνια; Διευκρίνισέ το μου σαφώς. Και ο Βαρλαάμ λέει: Η προαποστολή αυτού του πλούτου στον αιώνιο τόπο επιτελείται με τα χέρια των φτωχών. Διότι, όπως λέει κάποιος από τους προφήτες, ο σοφότατος Δανιήλ, στον βασιλιά της Βαβυλώνας: «Γι' αυτό, βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε σένα η συμβουλή μου· και εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες και τις αδικίες σου με ευσπλαχνία προς τους φτωχούς». Λέει επίσης και ο Σωτήρας: «Αποκτήστε φίλους για τους εαυτούς σας από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές». Και ο Δεσπότης κάνει συνεχώς εκτενή λόγο για την ελεημοσύνη και την προσφορά προς τους φτωχούς, καθώς μαθαίνουμε στο Ευαγγέλιο. Έτσι, λοιπόν, θα προαποστείλεις τα πάντα εκεί με απόλυτη ασφάλεια διά των χειρών αυτών που έχουν ανάγκη· διότι όσα κάνεις σε αυτούς, ο Δεσπότης τα οικειοποιείται και θα σε ανταμείψει πολλαπλασίως· γιατί πάντοτε υπερτερεί με την ανταπόδοση των δωρεών προς αυτούς που Τον αγαπούν.

Διότι δεν υποτασσόμαστε στους ανωτέρους επειδή τηρούμε κάποια εντολή, αλλά προσεγγίζουμε δουλικά εκείνους τους οποίους δεν μπορούμε να αδικήσουμε, και με φθονερό μάτι βλέπουμε με πικρία τις επιτυχίες τους, ενώ την ευημερία τους ούτε καν όταν διακηρύσσεται δεν την ακούμε με ευχαρίστηση. Και με τα εξωτερικά σχήματα και με ειρηνικά λόγια κολακεύουμε τους ανθρώπους αυτούς, όμως στις σκέψεις μας διακείμεθα εχθρικά απέναντί τους, έτσι ώστε να εκπληρώνεται σε εμάς το ρητό: «Αυτοί που μιλούν ειρηνικά με τους πλησίον τους, έχουν όμως κακία στις καρδιές τους.» Αυτά τα είπαμε για όσους παρασύρονται άθελά τους, θέλοντας να δείξουμε ότι αυτοί που αμαρτάνουν εκούσια βρίσκονται σε πιο απομακρυσμένη κατάσταση και ρέπουν πιο δύσκολα προς τη μετάνοια. Διότι πώς δεν αμαρτάνουν εκούσια εκείνοι που δεν θέλουν να κάνουν αυτό που λέει ο Δανιήλ και να βρουν άφεση, όταν προτρέπει: «Εξαγόρασε τις αμαρτίες σου με ελεημοσύνες, και τις αδικίες σου δείχνοντας ευσπλαχνία στους φτωχούς»; Αλλά θα πεις:

Πού άραγε εγκατέστησες τη βουλή, ω μακάρια και άκτιστη σοφία; «Εγώ», λέει, «η σοφία, εγκατέστησα τη βουλή» στην ανθρώπινη φύση «και γνώση και έννοια εγώ επικαλέστηκα», δηλαδή ονόμασα βουλή τη βουλή, γνώση τη γνώση, και έννοια την έννοια· «δική μου είναι η βουλή και η ασφάλεια, δική μου η φρόνηση, δική μου και η ισχύς». Ιδού, λοιπόν, πάλι ένα άλλο θεοσύζευκτο ζεύγος· διότι η βουλή και η ασφάλεια αποτελούν ένα ζεύγος, ενώ η φρόνηση και η ισχύς ένα άλλο ζεύγος· διότι προηγουμένως η φρόνηση συζεύχθηκε με τη σωφροσύνη, όπως προείπαμε, τώρα όμως συζεύχθηκε με την ισχύ. Τι σημαίνει όμως «δική μου είναι η βουλή και η ασφάλεια» και τα άλλα δύο; Δηλαδή είναι δικό μου έργο και παροχή και δωρεά προς εκείνους που με αγαπούν πιστά, διότι «εγώ αγαπώ εκείνους που με αγαπούν, και εκείνοι που με αναζητούν θα βρουν» χάρη. «Η αγαθή βουλή», λέει, «θα σε φυλάξει, και η όσια έννοια θα σε προστατεύσει», και «η βουλή μου», λέει, «ας σου είναι αρεστή» και τα εξής. Επειδή, λοιπόν, δεν είναι κάθε βουλή αγαθή, όπως το «βουλεύτηκαν» εναντίον μου «πονηρή βουλή», γι' αυτό μαζί με τη βουλή συνδέει και την ασφάλεια, διότι άλλος μεν σχεδιάζει να φονεύσει, άλλος δε να κλέψει, και τη δική μου βουλή που δόθηκε ως δωρεά την παρέκαμψαν οι άνθρωποι.

Διότι μεγάλο πράγμα είναι η ελεημοσύνη ενώπιον του Θεού και τόσο ευπρόσδεκτη, ώστε και να κατακαυχιέται έναντι του θανάτου και να υπερέχει των άλλων αρετών. Όπως ακριβώς βρίσκεται να συμβουλεύει ο Δανιήλ, ο άνδρας των επιθυμιών, τον Ναβουχοδονόσορα: «Με ελεημοσύνες ξέπλυνε τις αμαρτίες σου, βασιλιά, και τις αδικίες σου δείχνοντας ευσπλαχνία στους φτωχούς». Αν όμως με το έλεος και την ευσπλαχνία επρόκειτο εκείνος να εξαλείψει τις κηλίδες του, αυτός που δεν λάτρευε τον Θεό που έχει την εξουσία να συγχωρεί αμαρτίες και που είχε οδηγήσει βαριά οπλισμένα στρατεύματα κατά της Σιών και την είχε ισοπεδώσει, πώς δεν θα συγχωρήσει σε εμάς τα παραπτώματα, όταν επιδιώκουμε τον οικτίρμονα Θεό;

Και αν έχεις κάτι νεκρό και άψυχο, όπως οι τρίχες, μύρωσέ το με αυτό το αγαθό χρίσμα. «Διότι τις αμαρτίες σου», λέγει, «εξάλειψε με ελεημοσύνες». «Λέγει λοιπόν ένας από τους μαθητές του, ο Ιούδας ο Ισκαριώτης, ο γιος του Σίμωνα, εκείνος που έμελλε να τον παραδώσει: