Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 7:13

Διότι λέγει ο Δανιήλ: «παρατηρούσα το κέρας, και ιδού, το κέρας εκείνο έκανε πόλεμο με τους αγίους και υπερίσχυε εναντίον τους», «μέχρις ότου αναιρέθηκε το θηρίο και καταστράφηκε και το σώμα του παραδόθηκε για να καεί στη φωτιά.» Μετά από αυτόν, λοιπόν, θα έλθει από τους ουρανούς «ο λίθος που χτύπησε την εικόνα» και τη συνέτριψε και μετέβαλε όλες τις βασιλείες και έδωσε τη βασιλεία στους αγίους του Υψίστου. Αυτός είναι «που έγινε μεγάλο όρος και γέμισε όλη τη γη», για τον οποίο λέγει ο Δανιήλ: «έβλεπα σε νυχτερινό όραμα, και ιδού, μαζί με τις νεφέλες του ουρανού ερχόταν κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφθασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί.» Έδειξε όλη την εξουσία που έχει δοθεί από Αυτόν στον Υιό, ο οποίος έχει αποδειχθεί βασιλιάς και κριτής όλων, «επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων», των επουρανίων μεν, διότι γεννήθηκε ως Λόγος από την καρδιά του Πατρός προ πάντων, των επιγείων δε, διότι γεννήθηκε και ως άνθρωπος ανάμεσα στους ανθρώπους, αναπλάθοντας μέσω του εαυτού του τον Αδάμ, και των καταχθονίων δε, διότι συγκαταλέχθηκε και ανάμεσα στους νεκρούς, φέρνοντας το χαρμόσυνο μήνυμα στις ψυχές των αγίων και νικώντας τον θάνατο δια του θανάτου.

Διότι μίλησες και δεν διαψεύστηκες. Επειδή σηκώθηκε η πάρδαλη, ήρθε ο τράγος των αιγών, χτύπησε το κριάρι, συνέτριψε τα κέρατά του, και το καταπάτησε με τα πόδια του, επικράτησε, υψώθηκε. Και όταν αυτό έπεσε, σηκώθηκαν τέσσερα κέρατα από κάτω του· ευφραίνου, μακάριε Δανιήλ, δεν πλανήθηκες, όλα αυτά έχουν πραγματοποιηθεί. Μετά από αυτό, διηγήσου μου ξανά: «ένα τέταρτο θηρίο, φοβερό και εκθαμβωτικό· τα δόντια του σιδερένια, και τα νύχια του χάλκινα, έτρωγε και κομμάτιαζε, και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του». Δες, τώρα κυριαρχεί «ο σίδηρος», δες, «δαμάζει τα πάντα και τα συντρίβει», δες, υποτάσσει όλους όσοι δεν το θέλουν, δες, τα βλέπουμε αυτά εμείς, δες, δοξάζουμε τον Θεό, διδασκόμενοι από εσένα. Αλλά επειδή είχαμε θέσει ως σκοπό να μιλήσουμε για την πόρνη, έλα εμπρός, ω μακάριε Ησαΐα. Ας δούμε τι λες για τη Βαβυλώνα. «Κατέβα, κάθισε στο χώμα, παρθένα κόρη της Βαβυλώνας, κάθισε, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πλέον απαλή και τρυφερή. Πάρε τον μύλο, άλεσε αλεύρι, βγάλε το κάλυμμά σου, ανασήκωσε τις πολιές σου, ξεσκέπασε τις κνήμες σου, διάβασε ποτάμια. Θα αποκαλυφθεί η αισχύνη σου, θα φανερωθούν οι ονειδισμοί σου. Το δίκαιο θα λάβω από εσένα, δεν θα σε παραδώσω πια σε ανθρώπους. Αυτός που σε λυτρώνει είναι ο Κύριος Σαβαώθ, το όνομά Του είναι ο Άγιος του Ισραήλ. Κάθισε συντετριμμένη, μπες στο σκοτάδι, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πια ισχύς της βασιλείας».

«Και στο μέσο της εβδομάδας, θα καταργηθεί η θυσία μου και η σπονδή». Λέγοντας λοιπόν μία εβδομάδα, υπέδειξε την τελευταία, αυτήν που θα λάβει χώρα στο τέλος του σύμπαντος κόσμου, κατά τους έσχατους καιρούς, από την οποία εβδομάδα το ένα μισό θα το λάβουν οι δύο προφήτες, ο Ενώχ και ο Ηλίας. Διότι αυτοί θα κηρύξουν «χίλιες διακόσιες εξήντα ημέρες, περιβεβλημένοι με σάκους», αναγγέλλοντας μετάνοια στον λαό και σε όλα τα έθνη. Διότι, όπως ακριβώς φανερώθηκαν μέσα από τις Γραφές δύο παρουσίες του Κυρίου και Σωτήρα μας, η μία, η πρώτη, που έγινε κατά σάρκα, ήταν άδοξη εξαιτίας της εξουθένωσής του, όπως προφητεύει ο Ησαΐας λέγοντας: «Τον είδαμε και δεν είχε ούτε είδος ούτε κάλλος, αλλά το είδος του ήταν άτιμο και ελλιπές σε σύγκριση με όλους τους ανθρώπους· άνθρωπος που βρισκόταν σε πληγή και γνώριζε να υποφέρει ασθένεια, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε»· η δε δεύτερη παρουσία του έχει κηρυχθεί εν δόξη, καθώς θα έρθει από τους ουρανούς με δύναμη αγγέλων και πατρική δόξα, όπως λέει ο προφήτης: «Βασιλιά με δόξα θα δείτε» και «Έβλεπα πάνω στα σύννεφα του ουρανού κάποιον να έρχεται ως Υιός Ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών, και προσήχθη ενώπιόν του».

Διότι διώχθηκε από τη βασιλεία του. Το δε ότι λέει «καρδιά ανθρώπου τού δόθηκε και στάθηκε σε πόδια ανθρώπου» σημαίνει ότι μετανόησε, αναγνωρίζοντας για τον εαυτό του ότι είναι άνθρωπος, και απέδωσε δόξα στον Θεό. Ιδού, εξήγησε την παρομοίωση του πρώτου θηρίου. Μετά λοιπόν τη λέαινα, ο προφήτης βλέπει ένα δεύτερο θηρίο, όμοιο με αρκούδα, το οποίο ήταν οι Πέρσες. Διότι μετά τους Βαβυλωνίους κυριάρχησαν οι Πέρσες. Το δε ότι λέει «τρία πλευρά έβλεπα στο στόμα της» υπέδειξε τρία έθνη, τους Πέρσες, τους Μήδους και τους Βαβυλωνίους, πράγμα που υποδεικνύεται με τον άργυρο μετά τον χρυσό στην εικόνα. Ιδού, εξηγήσαμε και το δεύτερο θηρίο. Έπειτα, το τρίτο θηρίο, η λεοπάρδαλη, που ήταν οι Έλληνες· διότι μετά τους Πέρσες κυριάρχησε ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας, καταλύοντας τον Δαρείο· το οποίο στην εικόνα υποδεικνύεται ως ο χαλκός. Το δε ότι λέει «τέσσερα φτερά πτηνού και τέσσερα κεφάλια στο θηρίο», έδειξε σαφέστατα πώς διαμερίστηκε σε τέσσερα μέρη η βασιλεία του Αλεξάνδρου. Διότι τέσσερα κεφάλια είχε, δηλαδή τους τέσσερις βασιλείς που αναδείχθηκαν από αυτήν. Επειδή όταν πέθανε ο Αλέξανδρος διαίρεσε τη βασιλεία του σε τέσσερα μέρη. Ιδού μιλήσαμε και για το τρίτο. Έπειτα, λέει, «ένα τέταρτο θηρίο φοβερό και τρομακτικό. Τα δόντια του ήταν σιδερένια και τα νύχια του χάλκινα». Ποιοι είναι αυτοί αν όχι η βασιλεία των Ρωμαίων, η οποία είναι ο σίδηρος με τον οποίο θα συντρίψει όλα τα πριν από αυτήν βασίλεια και θα κατακυριεύσει όλη τη γη.

Όσοι, λοιπόν, με ευλάβεια προσέρχεστε στον Θεό, αναγνωρίστε εκείνον που παλαιότερα είχε υποδειχθεί από τον Μωυσή στον λαό και είχε φανερωθεί στο όρος και είχε προκηρυχθεί από τους προφήτες και είχε ιδωθεί από τον μακάριο Δανιήλ ως άνθρωπος, για τον οποίο λέει: «Έβλεπα σε όραμα της νύχτας, και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου, και έφτασε έως τον Παλαιό των Ημερών και προσφέρθηκε σε αυτόν. Και του δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές, οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί». «Παλαιό», λοιπόν, «των ημερών» δεν ονομάζει κανέναν άλλον παρά τον Κύριο και Θεό και Δεσπότη των πάντων, τον Πατέρα του ίδιου του Χριστού, εκείνον που παλαιώνει τις ημέρες· χωρίς ο ίδιος να παλαιώνεται από τους χρόνους ή τις ημέρες, για τον οποίο έχει ειπωθεί παραπάνω: «Τοποθετήθηκαν θρόνοι και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών, και το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και τα μαλλιά της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί. Ο θρόνος του ήταν φλόγα φωτιάς, οι τροχοί του φωτιά που φλεγόταν. Ποταμός φωτιάς έρρεε μπροστά του· χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες στέκονταν μπροστά του· το δικαστήριο συγκροτήθηκε και άνοιξαν τα βιβλία».

Διότι εκεί όπου ήθελε να φανερώσει την αληθινή διαφορά, δεν συμπεριέλαβε πλέον μόνο αγγέλους, αλλά όλη την άνω λειτουργική δύναμη. Βλέπεις πώς διακρίνει το κτίσμα και την κτίση, τους λειτουργούς και τον Δεσπότη, τον κληρονόμο και τον γνήσιο Υιό; «Ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· ιδού το σύμβολο της βασιλείας. Έτσι και ο Δανιήλ βλέπει όλη μεν την κτίση να παρίσταται, αγγέλους και αρχαγγέλους, ενώ για τον Υιό του ανθρώπου λέει ότι έρχεται πάνω στις νεφέλες και φθάνει έως τον Παλαιό των Ημερών.

Και ποιοι είναι οι μάρτυρες της εις ουρανούς Αναλήψεως του Κυρίου; Οι δώδεκα μαθητές. Αλλά αμφιβάλλεις, ω Ιουδαίε, και δεν πιστεύεις τους αποστόλους του Χριστού και τα μάτια εκείνων που είδαν τον Κύριο να ανεβαίνει στους ουρανούς μέσα σε νεφέλη; Δεν πιστεύεις σε τόσους πολλούς μάρτυρες; Επομένως ούτε στον νομοθέτη Μωυσή πείθεσαι; Διότι τι λέει ο Μωυσής; «Επί στόματος δύο και τριών μαρτύρων θα στηριχθεί κάθε λόγος». Άθλιε και ταλαίπωρε· ο νομοθέτης Μωυσής λέει ότι τρεις μάρτυρες που συμφωνούν για κάθε ζήτημα είναι άξιοι πίστεως. Και όταν ο Ευαγγελιστής Λουκάς παρουσιάζει τέσσερις φορές από τρεις αξιόπιστους μάρτυρες, εσύ τους απορρίπτεις, βέβηλε και παράνομε; Ας πει ο προφήτης Ησαΐας: «Σιδερένιο νεύρο είναι ο τράχηλός σου, και το μέτωπό σου χάλκινο». Δεν πείθεσαι από τους δικούς μας δώδεκα μάρτυρες, οι οποίοι έγιναν αυτόπτες της Αναλήψεως του Κυρίου στους ουρανούς; Τώρα ας σε αποστομώσει μόνο ένας, ο προφήτης Δανιήλ, στον οποίο, ακόμη και αν αυθαδιάσεις μύριες φορές, δεν μπορείς να αντιμιλήσεις. Ας έλθει ο προφήτης Δανιήλ να φράξει και το δικό σου αναίσχυντο στόμα, όπως ακριβώς έπραξε κάποτε με αυτό του δράκοντα, και να διαρρήξει και τη δική σου κοιλιά, όπως έκανε τότε με εκείνο το θηρίο. Τι είπε, λοιπόν, ο Δανιήλ προφητεύοντας για την Ανάληψη του Κυρίου, ας ακούσουμε: «Έβλεπα», λέει, «και ιδού· πάνω στις νεφέλες του ουρανού ανέβαινε ως Υιός ανθρώπου».

Πρόσεξε με ακρίβεια, παρακαλώ, πώς ο προφήτης φανέρωσε σαφώς τις υποστάσεις: «Ιδού», λέει, «ερχόταν πάνω στις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου· και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών». Και ας κατανοήσουμε ποιο είναι το τέλος της προφητείας: «Και σε αυτόν», λέει, «δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία». Κατανόησε συνετά σε ποιον λέει ότι έχει δοθεί η εξουσία: όχι στον Θεό Λόγο, ο οποίος συνυπάρχει αιώνια με τον Πατέρα, διότι Αυτός κατέχει πάντοτε την κυριαρχία, αλλά στο προερχόμενο από τη Μαρία εμψυχωμένο σώμα που ενώθηκε με Αυτόν, το οποίο και ανεβαίνει σήμερα στους ουρανούς πάνω σε νεφέλη.

Τρίτο θηρίο, λέει, είδα σαν λεοπάρδαλη, ένα πάρα πολύ ταχύ θηρίο. Επειδή ο Αλέξανδρος, ο βασιλιάς των Μακεδόνων, επιτέθηκε ταχύτατα στην Ανατολή, παρομοιάστηκε με λεοπάρδαλη. Εκεί παρουσιάζεται ως χαλκός εξαιτίας της ευηχίας της ελληνικής γλώσσας, ενώ εδώ ως λεοπάρδαλη εξαιτίας της ταχύτατης επίθεσής του. Το δε τέταρτο το ονομάζει μεν θηρίο, δεν αναφέρει όμως το όνομά του, αλλά λέει ότι ήταν φοβερό· υπερβολικά φοβερό· τα δόντια του ήταν μεγάλα· καταβρόχθιζε αχόρταγα και κομμάτιαζε, και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του· και αυτό διέφερε υπερβολικά από όλα τα θηρία που είχαν προηγηθεί από αυτό· και το θηρίο ήταν φοβερό· και δεν είπε το όνομά του. Διότι, επειδή το χωρίο της προφητείας επρόκειτο να γίνει σαφές, καθώς αναφερόταν στους Ρωμαίους, για να μην προσβληθεί η βασιλεία, αφήνει αυτό το θηρίο ανώνυμο. Όταν όμως, λέει, είδα το τέταρτο θηρίο, φοβήθηκα και τρόμαξα. Διότι ήταν πάρα πολύ φοβερό· τα πάντα τα καταπατούσε, τα πάντα τα συνέτριβε, τα πάντα τα κατέτρωγε· τα πάντα τα εξουσίαζε, όπου κι αν πήγαινε τα υπέτασσε. Και τι λέει; Ξαφνικά είδα έναν ποταμό φωτιάς· τοποθετήθηκε θρόνος, και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών, χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες παραστέκονταν μπροστά του, στον Παλαιό των Ημερών. Ανοίχτηκαν βιβλία, και ιδού, ερχόταν πάνω στις νεφέλες του ουρανού κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών.

Έτσι πάντοτε εμφανίζεται ο Θεός. Διότι νεφέλη και γνόφος βρίσκονται γύρω του· και, «Κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη»· και πάλι, «Αυτός που καθιστά τα νέφη όχημά του»· και, «Νεφέλη τον ανέλαβε από τα μάτια τους»· και, «Σαν Υιός ανθρώπου που έρχεται πάνω στις νεφέλες». Για να πιστέψουν, λοιπόν, ότι η φωνή προέρχεται από τον Θεό, έρχεται από εκεί. Και η νεφέλη ήταν φωτεινή.

Αλλά βέβαια ο προφήτης μπορούσε να δει και πολλά άλλα. Πώς όμως οι τρίχες δεν καταναλώνονταν μέσα στη φωτιά; Γι' αυτόν τον λόγο πρόσθεσε: Ο θρόνος Του ήταν φωτιά που φλεγόταν. Και ανοίχτηκαν βιβλία. Ώστε αυτός που κρίνεται να καταστεί αυτοκατάκριτος. Παρατηρούσα τότε εξαιτίας της φωνής των μεγάλων λόγων, τους οποίους ξεστόμιζε εκείνο το κέρατο. Εξακολουθούσα να παρατηρώ, μέχρι που θανατώθηκε το θηρίο και καταστράφηκε, εξαιτίας της μεγαληγορίας του. Αν και ο Αλέξανδρος προσκύνησε τον Θεό. Και το σώμα του παραδόθηκε για να καεί στη φωτιά. Και η εξουσία των υπόλοιπων θηρίων αφαιρέθηκε· και τους δόθηκε παράταση ζωής έως έναν καιρό και κάποιους καιρούς. Ακόμη κι αν έλαβαν τέλος, εντούτοις αυτό συνέβη. Και κατακάηκε το θηρίο, και το σώμα του κάηκε. Αυτό δηλώνει ότι εξοντώθηκε ολοκληρωτικά. Έβλεπα σε όραμα της νύχτας· και ιδού, ερχόταν μαζί με τα σύννεφα του ουρανού κάποιος ως Υιός ανθρώπου. Ποιος τα αγνοεί αυτά; Ποιος θα μπορέσει να διακρίνει καθαρά; Μήπως τα λέει αυτά ο Πέτρος, ω Ιουδαίε; Μήπως ο Παύλος; Και ιδού, λέει, ερχόταν ως Υιός ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των ημερών. Ιδού και η ισοτιμία. Οδηγήθηκε ενώπιόν Του. Ώστε, όταν δεις να του δίνεται η βασιλεία, να μη νομίσεις ότι του δίνεται με ανθρώπινο τρόπο. Διότι λέει: από τα σύννεφα του ουρανού· και η Γραφή συνηθίζει να λαμβάνει τα σύννεφα αντί του ουρανού. Και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία, και η τιμή, και η βασιλεία· και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν.

Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει· και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί. Τι είναι πιο σαφές από αυτό; Πες μου. Και όλοι οι λαοί, λέει, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Δες πώς συμπεριέλαβε κάθε έθνος της οικουμένης. Δες, επίσης, ότι αυτός έλαβε την εξουσία της κρίσης. Διότι, για να μη νομίσεις ότι αυτή έχει χρονικό περιορισμό, λέει: Η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί, αλλά στέκεται σταθερή και παραμένει. Εάν όμως δυσπιστείς, πείσου από τα ίδια τα γεγονότα. Είδες την ομοτιμία του προς τον Πατέρα; Διότι, επειδή εμφανίστηκε μετά τον Πατέρα, για τον λόγο αυτό λέει ότι ήλθε με τις νεφέλες.

Το ότι υπήρχε και προηγουμένως, είναι φανερό από τα σύννεφα· διότι έρχεται πάνω στα σύννεφα. Και του προσφέρθηκε η τιμή. Αυτήν δηλαδή που ήδη είχε. Και λαοί, φυλές και γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Διότι την εξουσία την είχε από πριν ψηλά, αλλά τότε έλαβε αυτήν που ήδη είχε. Όπως ακριβώς δηλαδή για τον Πατέρα κατανοείς συμβολικά τις τρίχες και τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά, έτσι πρέπει να κατανοήσεις και αυτό. Ακούγοντας, δε, το «δόθηκε» και όλα τα παρόμοια, να μην υποπτευθείς τίποτα το ανθρώπινο, ούτε τίποτα το ταπεινό για τον Υιό. Διότι, όπως όταν τον βλέπεις γερασμένο, δεν υποθέτεις ότι είναι ένας συνηθισμένος γέροντας, έτσι ισχύει και για τα υπόλοιπα. Μην αναζητάς, λοιπόν, τη σαφήνεια στις προφητείες, όπου υπάρχουν σκιές και αινίγματα· όπως ακριβώς και στην αστραπή δεν αναζητάς συνεχές φως, αλλά αρκεί μόνο να φανεί. «Έφριξε το πνεύμα μου, εγώ ο Δανιήλ, μέσα στο σώμα μου· και τα οράματα του νου μου με τάραζαν». Εύλογα, εξαιτίας της όψης αυτών που έβλεπε. Αυτός είναι και ο πρώτος και ο μόνος που βλέπει τον Πατέρα και τον Υιό, σχεδόν ορατά. Τι θα μπορούσαν να αντιτάξουν οι Ιουδαίοι σε αυτό; Επειδή λοιπόν η παρουσία Του επρόκειτο πλέον να είναι εγγύτερα, είναι φυσικό και τα οράματα να εμφανίζονται θαυμαστά. «Και πλησίασα έναν από αυτούς που στέκονταν εκεί, και του ζητούσα να μάθω με ακρίβεια για όλα αυτά. Και μου είπε την αλήθεια, και μου φανέρωσε την ερμηνεία των λόγων». Ρωτά τι ακριβώς είναι αυτά που εμφανίζονται· και μαθαίνει για τον Αντίχριστο, και μαθαίνει για μια βασιλεία που δεν έχει τέλος. «Αυτά τα μεγάλα θηρία», λέει, «σημαίνουν ότι τέσσερις βασιλείες θα αναδειχθούν».

Διότι, όπως ακριβώς η αστραπή εξέρχεται από την ανατολή και φαίνεται έως τη δύση, έτσι θα είναι και η παρουσία του Υιού του ανθρώπου, η οποία θα δεικνύει και θα ανακηρύσσει από μόνη της τον εαυτό της. Επειδή και με την αστραπή αυτό συμβαίνει, και δεν έχουμε ανάγκη από κάποιον για να μας την αναγγείλει, αλλά άμα τη εμφανίσει της γίνεται γνωστή σε όλους, και μάλιστα ταυτόχρονα σε όλους. Έτσι και ο Παύλος λέει: Ότι ο ίδιος ο Κύριος με πρόσταγμα, με φωνή αρχαγγέλου, με την έσχατη σάλπιγγα θα καταβεί από τον ουρανό. Και ο προφήτης εξάλλου έτσι Τον είδε, να φέρεται πάνω στις νεφέλες, και μπροστά Του να κυλά ποταμός, και το φοβερό βήμα, και την αναπόφευκτη λογοδοσία. Διότι τότε, τότε είναι καιρός δικαστηρίου και κρίσεως· γι' αυτό δεν εμφανίζεται πλέον ως ιατρός, αλλά ως δικαστής. Ο Δανιήλ, μάλιστα, βλέπει και τον θρόνο Του, και τον ποταμό να ρέει μπροστά από το βήμα, και όλα του παρουσιάζονται φτιαγμένα από φωτιά, το άρμα, οι τροχοί. Όμως, όταν ήλθε στην αρχή και κατά την πρώτη Του παρουσία, δεν έδειξε τίποτα τέτοιο, ούτε φωτιά, ούτε ποταμό, ούτε κανένα άλλο από αυτά· αλλά φάτνη και κατάλυμα, και καλύβα, και φτωχή μητέρα. Εξάλλου, με αυτό δείχνει από εδώ και το άτρεπτο και αναλλοίωτο της φύσεώς Του.

Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου. Είδες την ομοτιμία; Διότι όπου υπάρχει θρόνος, είναι σύμβολο βασιλείας· όπου υπάρχει ένας θρόνος, υπάρχει ισοτιμία της ίδιας βασιλείας. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα, και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός». Προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Έτσι και ο Δανιήλ βλέπει όλη μεν την κτίση να παρίσταται, αγγέλους και αρχαγγέλους, τον δε Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες και να φθάνει έως τον Παλαιό των ημερών.

Ο δε ανήρ των επιθυμιών: «Έβλεπα», λέει, «έως ότου τοποθετήθηκαν θρόνοι, και κάθισε ο Παλαιός των Ημερών· το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι και οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί· ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του φλεγόμενο πυρ. Ένας ποταμός πυρός έρεε εκπορευόμενος μπροστά του. [Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν και μύριες μυριάδες παρίσταντο ενώπιόν του.] Το Κριτήριο συνεδρίασε και βίβλοι ανοίχθηκαν.» Έπειτα, μετά από λίγο: «Έβλεπα», λέει, «σε όραμα της νύκτας, και ιδού, ερχόταν με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος σαν Υιός ανθρώπου, και έφθασε έως τον Παλαιό των Ημερών και οδηγήθηκε ενώπιόν του, και σε αυτόν δόθηκε η αρχή, η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον δουλεύσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα καταστραφεί. Έφριξε το πνεύμα μου, εγώ ο Δανιήλ, μέσα στο σώμα μου, και τα οράματα της κεφαλής μου με συντάρασσαν.» Τότε ανοίγουν διάπλατα όλες οι πύλες των ουράνιων αψίδων, μάλλον δε και ο ίδιος ο ουρανός αποσύρεται από το μέσον, όπως το παραπέτασμα κάποιας σκηνής που τυλίγεται, ώστε να μετασχηματιστεί προς το καλύτερο. Τότε τα πάντα γεμίζουν από έκσταση, φρίκη και τρόμο.

Ποιος κατασκεύασε πρώτος εικόνα; Ο ίδιος ο Θεός πρώτος γέννησε τον μονογενή Υιό και Λόγο Του, τη ζωντανή, φυσική εικόνα Του, τον απαράλλακτο χαρακτήρα της αϊδιότητάς Του, και έπλασε τον άνθρωπο κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του. Και ο Αδάμ είδε τον Θεό και άκουσε τον ήχο των βημάτων Του να περπατά το δειλινό και κρύφτηκε στον παράδεισο, και ο Ιακώβ είδε και πάλεψε με τον Θεό —και είναι φανερό ότι ο Θεός τού εμφανίστηκε ως άνθρωπος—, και ο Μωυσής είδε σαν νώτα ανθρώπου, και ο Ησαΐας είδε σαν άνθρωπο να κάθεται πάνω σε θρόνο, και ο Δανιήλ είδε ομοίωμα ανθρώπου και σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται προς τον Παλαιό των Ημερών. Και κανείς δεν είδε τη φύση του Θεού, αλλά τον τύπο και την εικόνα αυτού που επρόκειτο να γίνει· διότι ο αόρατος Υιός και Λόγος του Θεού επρόκειτο να γίνει αληθινά άνθρωπος, για να ενωθεί με τη φύση μας και να γίνει ορατός πάνω στη γη. Προσκύνησαν, λοιπόν, όλοι όσοι είδαν τον τύπο και την εικόνα του μέλλοντος, καθώς λέει ο απόστολος Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή: «Όλοι αυτοί πέθαναν έχοντας πίστη, χωρίς να λάβουν τις υποσχέσεις, αλλά αφού τις είδαν από μακριά και τις ασπάστηκαν». Εγώ, λοιπόν, πώς να μην κατασκευάσω εικόνα Εκείνου που για χάρη μου έγινε ορατός λαμβάνοντας τη φύση της σάρκας, και πώς να μην Τον προσκυνήσω και Τον τιμήσω μέσω της τιμής και της προσκύνησης προς την εικόνα Του;

Και έτσι μεν διά των λόγων μάς φανέρωσε τον εαυτό του ως τρισυπόστατο ο μόνος αληθινός Θεός. Διά δε των ποικίλων εμφανίσεων, όπως όταν φάνηκε ολόκληρη η ίδια η Αγία Τριάδα με μορφή αγγέλων στον πατριάρχη Αβραάμ, στη δρυ της Μαμβρή. Πάλι, όταν φανερώθηκε ξεχωριστά το κάθε πρόσωπό της, στον μεν Δανιήλ ο Πατέρας ως Παλαιός των Ημερών. Στον Ησαΐα όμως, και στον Ιεζεκιήλ, και σε αυτόν τον ίδιο τον Δανιήλ, εμφανίστηκε ο ίδιος ο Υιός ως Υιός Ανθρώπου. Και πάλι στον Ιορδάνη, στον θείο Πρόδρομο και στα πλήθη που είχαν συγκεντρωθεί εκεί τότε, οράθηκε το Πνεύμα με μορφή περιστεράς. Και στην αγία Σιών το ίδιο, με μορφή πύρινων γλωσσών. Και μάλιστα και μέσω αγγέλων, και μέσω ανθρώπων, τόσο στην Παλαιά όσο και στην Καινή Διαθήκη, με πολλούς τρόπους ο Θεός μαρτύρησε σε εμάς τον εαυτό του ως τρισυπόστατο. Διότι τα φρικτά σεραφείμ που εμφανίστηκαν στον Ησαΐα έκραζαν άγιος, άγιος, άγιος. Και ο θεοφόρος Ιγνάτιος, σε έκσταση, άκουσε αγγέλους να ψάλλουν τον τρισάγιο ύμνο. Από όπου και η Εκκλησία, λαμβάνοντας αυτό κατά παράδοση, συνεχίζει μέχρι σήμερα να δοξάζει τον Πατέρα ως αθάνατο, τον Υιό ως αθάνατο, και το Άγιο Πνεύμα ως αθάνατο, έστω και αν το όνομα «αθάνατος», που λέγεται εδώ, αφορά τον Παράκλητο. Τον Πατέρα ως ισχυρό, τον Υιό ως ισχυρό, το Άγιο Πνεύμα ως ισχυρό, έστω και αν το όνομα «ισχυρός» εκεί αναφέρεται ρητά στον Υιό. Τον Πατέρα ως Θεό, τον Υιό ως Θεό, το Άγιο Πνεύμα ως Θεό, αν και το όνομα «Θεός» εδώ αποδίδεται στον Πατέρα.

Είναι δε τα εξής: «Ιδού, έρχεται ως υιός ανθρώπου επάνω στις νεφέλες του ουρανού» και «οι άγγελοί του μαζί του». Επειδή, λοιπόν, αποδεικνύουμε ότι όλα όσα έχουν ήδη γίνει είχαν προαναγγελθεί από τους προφήτες πριν καν γίνουν, είναι ανάγκη να πιστέψουμε και για όσα παρομοίως προφητεύτηκαν ότι μέλλουν να γίνουν, πως οπωσδήποτε θα γίνουν. Διότι, όπως ακριβώς εκείνα που ήδη συνέβησαν είχαν προαναγγελθεί και, έστω κι αν αγνοούνταν, εκπληρώθηκαν, με τον ίδιο τρόπο και όσα υπολείπονται, έστω κι αν αγνοούνται και δεν γίνονται πιστευτά, πρόκειται να εκπληρωθούν. Επειδή οι προφήτες προανήγγειλαν δύο παρουσίες του: την πρώτη, η οποία έχει ήδη πραγματοποιηθεί, ως άτιμου και παθητού ανθρώπου, και τη δεύτερη, για την οποία έχει κηρυχθεί ότι θα έρθει με δόξα από τους ουρανούς μαζί με την αγγελική του στρατιά, όταν και θα αναστήσει τα σώματα όλων των ανθρώπων που υπήρξαν ποτέ, και τα μεν σώματα των αξίων θα τα ντύσει με αφθαρσία, ενώ τους αδίκους, διατηρώντας τους σε αιώνια συναίσθηση, θα τους στείλει μαζί με τους φαύλους δαίμονες στο αιώνιο πυρ. Και το ότι έχει προειπωθεί πως θα γίνουν και αυτά, θα το αποδείξουμε. Έχει δε ειπωθεί μέσω του προφήτη Ιεζεκιήλ το εξής: «Θα συναρμολογηθεί άρθρωση με άρθρωση και οστό με οστό», «και θα αναφυούν σάρκες». «Και κάθε γόνατο θα κάμψει στον Κύριο, και κάθε γλώσσα θα τον εξομολογηθεί». Και για το σε τι είδους συναίσθηση και κόλαση πρόκειται να βρεθούν οι άδικοι, ακούστε όσα έχουν παρομοίως ειπωθεί γι' αυτό. Είναι δε τα εξής: «Ο σκώληκάς τους δεν θα παύσει, και το πυρ τους δεν θα σβήσει».

Από αυτά τα λόγια και άλλα παρόμοια που ειπώθηκαν από τους προφήτες, έλεγα, ω Τρύφων, άλλα μεν έχουν ειπωθεί για την πρώτη παρουσία του Χριστού, κατά την οποία έχει προφητευθεί ότι θα εμφανιστεί περιφρονημένος, χωρίς κάλλος και θνητός, άλλα δε έχουν ειπωθεί για τη δεύτερη παρουσία του, όταν θα έρθει με δόξα και πάνω στις νεφέλες, και θα τον δει ο λαός σας και θα αναγνωρίσει εκείνον που λογχίσανε, όπως προείπαν ο Ωσηέ, ένας από τους δώδεκα προφήτες, και ο Δανιήλ.

Και ο Τρύφων, αφού σταμάτησα να μιλώ, είπε: Ω άνθρωπε, αυτές οι Γραφές και άλλες παρόμοιες μας αναγκάζουν να περιμένουμε ένδοξο και μέγα εκείνον που θα παραλάβει από τον Παλαιό των Ημερών την αιώνια βασιλεία ως Υιός Ανθρώπου. Αυτός όμως ο δικός σας που ονομάζεται Χριστός υπήρξε άτιμος και άδοξος, ώστε να περιπέσει και στην έσχατη κατάρα μέσα στον νόμο του Θεού· διότι σταυρώθηκε.

Διότι, όταν ο Δανιήλ λέει ότι αυτός που παραλαμβάνει την αιώνια βασιλεία είναι «ως υιός ανθρώπου», δεν υπαινίσσεται ακριβώς αυτό; Επειδή το να τον αποκαλέσει «ως υιό ανθρώπου», φανερώνει μεν ότι εμφανίστηκε και έγινε άνθρωπος, δηλώνει όμως ότι δεν προήλθε από ανθρώπινο σπέρμα. Και το να πει ότι αυτός ο λίθος κόπηκε χωρίς χέρια, διακηρύσσει μυστηριωδώς το ίδιο πράγμα. Διότι το να πει ότι αποκόπηκε χωρίς χέρια, σημαίνει ότι δεν είναι ανθρώπινο έργο, αλλά της βουλής του Θεού, του Πατέρα των όλων, ο οποίος τον προέβαλε. Και το να λέει ο Ησαΐας: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;», φανέρωνε ότι το γένος του είναι ανεκδιήγητο. Διότι κανένας, όντας άνθρωπος από ανθρώπους, δεν έχει ανεκδιήγητο γένος. Και το ότι ο Μωυσής είπε πως θα πλύνει τη στολή του στο αίμα του σταφυλιού, δεν είναι αυτό το οποίο ήδη πολλές φορές σας είπα ότι το έχει προφητεύσει συγκεκαλυμμένα, ότι δηλαδή προμήνυε πως αυτός έχει μεν αίμα, αλλά όχι από ανθρώπους, με τον ίδιο τρόπο που το αίμα της αμπέλου δεν το δημιούργησε άνθρωπος αλλά ο Θεός; Και όταν ο Ησαΐας τον αποκάλεσε άγγελο μεγάλης βουλής, δεν προκήρυξε ότι θα γίνει δάσκαλος αυτών ακριβώς που δίδαξε όταν ήρθε;

Και εγώ, με πιο υποχωρητικό τόνο στη φωνή, θέλοντας να τον προετοιμάσω για να με ακούσει, αποκρίθηκα λέγοντας: «Θαυμάζω, άνθρωπε, αυτή την ευλάβειά σου, και εύχομαι την ίδια διάθεση να έχεις και για εκείνον για τον οποίον έχει γραφτεί ότι υπηρετούν οι άγγελοι, όπως λέει ο Δανιήλ, ότι ως Υιός Ανθρώπου προσάγεται προς τον Παλαιό των Ημερών, και σε αυτόν δίνεται κάθε βασιλεία στους αιώνες των αιώνων. Για να γνωρίζεις δε», είπα, «ω άνθρωπε, ότι δεν κάναμε αυτήν την ερμηνεία, την οποία κατακρίνεις, χρησιμοποιώντας δική μας αυθαιρεσία, θα σου παραθέσω μαρτυρία από τον ίδιο τον Ησαΐα, ο οποίος λέει ότι πονηροί άγγελοι εγκαταστάθηκαν και κατοικούν και στην Τάνη, στη χώρα της Αιγύπτου. Οι δε λόγοι του είναι οι εξής: Αλίμονο στα αποστάτημένα τέκνα, αυτά λέει ο Κύριος: κάνατε σχέδιο όχι μέσω εμού, και συμφωνίες όχι μέσω του Πνεύματός μου, για να προσθέσετε αμαρτίες πάνω σε αμαρτίες· αυτοί που με πονηρία κατεβαίνουν στην Αίγυπτο, χωρίς να με ρωτήσουν, για να βοηθηθούν από τον Φαραώ και να προστατευθούν υπό τη σκέπη των Αιγυπτίων. Διότι η σκέπη του Φαραώ θα καταλήξει για εσάς σε ντροπή, και για εκείνους που εμπιστεύθηκαν τους Αιγυπτίους, σε όνειδος, διότι στην Τάνη υπάρχουν αρχηγοί πονηροί άγγελοι. Μάταια θα κοπιάσουν για έναν λαό, ο οποίος δεν θα τους ωφελήσει ως βοήθεια, αλλά θα τους οδηγήσει σε αισχύνη και όνειδος.»

Ποιος είναι λοιπόν αυτός, ο οποίος ονομάζεται κάποτε άγγελος μεγάλης βουλής, και άνδρας μέσω του Ιεζεκιήλ, και ως υιός ανθρώπου μέσω του Δανιήλ, και παιδίον μέσω του Ησαΐα, και Χριστός και Θεός προσκυνητός μέσω του Δαβίδ, και Χριστός και λίθος μέσω πολλών, και σοφία μέσω του Σολομώντα, και Ιωσήφ και Ιούδας και άστρο μέσω του Μωυσή, και ανατολή μέσω του Ζαχαρία, και παθητός και Ιακώβ και Ισραήλ πάλι μέσω του Ησαΐα, και ράβδος και άνθος και λίθος ακρογωνιαίος και Υιός Θεού; Αν τον είχατε γνωρίσει, ω Τρύφων, του είπα, δεν θα τον βλασφημούσατε εφόσον έχει ήδη έλθει και γεννηθεί και πάθει και αναβεί στον ουρανό. Αυτός και πάλι θα έρθει, και τότε θα θρηνήσουν οι δώδεκα φυλές σας. Διότι αν είχατε κατανοήσει τα όσα ειπώθηκαν από τους προφήτες, δεν θα αρνιόσασταν ότι αυτός είναι Θεός, Υιός του μόνου και αγεννήτου και αρρήτου Θεού. Επειδή λέγεται κάπου και μέσω του Μωυσή στην Έξοδο ως εξής: Μίλησε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή, και του είπε: Εγώ είμαι ο Κύριος, και εμφανίστηκα στον Αβραάμ και στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, ως Θεός τους, και το όνομά μου δεν τους το φανέρωσα, και έστησα τη διαθήκη μου με αυτούς. Και έτσι πάλι λέει: Με τον Ιακώβ πάλευε ένας άνθρωπος. Και αναφέρει ότι είναι Θεός: Διότι είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου, αναφέρει ότι είπε ο Ιακώβ. Και ότι μάλιστα κατέγραψε πως και τον τόπο, όπου πάλεψε με αυτόν και εμφανίστηκε και ευλόγησε, τον ονόμασε Είδος Θεού.

Ποιος δεν φρίττει ακούγοντας τον Ιεζεκιήλ να λέει: «Θα εκχύσω την οργή μου επάνω σου και θα εξαντλήσω τον θυμό μου εναντίον σου· και θα σε κρίνω σύμφωνα με τις οδούς σου, και θα επιρρίψω επάνω σου όλα τα βδελύγματά σου· και το μάτι μου δεν θα σε λυπηθεί, ούτε και πρόκειται να σε ελεήσω· και τότε θα καταλάβεις ότι εγώ είμαι ο Κύριος.» Ποιος πάλι δεν κατανύγεται ακούγοντας τον Δανιήλ, ο οποίος περιγράφει ρητά την ημέρα της φοβερής κρίσεως, λέγοντας τα εξής: «Εγώ ο Δανιήλ έβλεπα, μέχρι που στήθηκαν θρόνοι. Και κάθισε ο Παλαιός των ημερών. Το ένδυμά του ήταν λευκό σαν το χιόνι, και οι τρίχες της κεφαλής του σαν καθαρό μαλλί. Ο θρόνος του ήταν φλόγα πυρός, οι τροχοί του πυρ φλέγον. Ποταμός πυρός κυλούσε, εκπορευόμενος έμπροσθέν του. Χίλιες χιλιάδες τον υπηρετούσαν, και μύριες μυριάδες παραστέκονταν ενώπιόν του. Συγκροτήθηκε το δικαστήριο, και ανοίχτηκαν τα βιβλία [προφανώς εννοεί τα πεπραγμένα του καθενός].» Και πάλι: «Έβλεπα σε όραμα κατά τη διάρκεια της νύχτας, και ιδού, ερχόταν μαζί με τις νεφέλες του ουρανού κάποιος όμοιος με Υιό ανθρώπου· και έφθασε μέχρι τον Παλαιό των ημερών, και οδηγήθηκε ενώπιόν του. Και σε αυτόν δόθηκε η εξουσία και η τιμή και η βασιλεία. Και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν· η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, και η βασιλεία του, βασιλεία αιώνια. Έφριξε το πνεύμα μου, εμένα του Δανιήλ, στα εσώψυχά μου, και τα οράματα του νου μου με συντάρασσαν.» ΚΗ΄.

Έβλεπα σε όραμα της νύχτας, και ιδού, ερχόταν με τα σύννεφα του ουρανού, και έφθασε έως τον Παλαιό των ημερών, και παρουσιάστηκε ενώπιόν του, και σε αυτόν δόθηκε η αρχή και η τιμή και η βασιλεία, και όλοι οι λαοί, οι φυλές και οι γλώσσες θα τον υπηρετήσουν. Η εξουσία του είναι εξουσία αιώνια, η οποία δεν θα παρέλθει, και η βασιλεία του δεν θα φθαρεί.

Ατενίζοντας την απειλή κατά των ενόχων, την οποία υπέστησαν κάποτε στην εποχή του Νώε, τρέμω αναλογιζόμενος τα δεινά μου εγκλήματα που βρίθουν καταδίκης. Σε εκείνους μεν ο Πλάστης απηύθυνε την απειλή θέτοντας προθεσμία, αναμένοντας τον χρόνο της μετάνοιάς τους· σε εμάς όμως η ώρα της τελευταίας ημέρας δεν έγινε γνωστή —το πότε θα έλθει δεν αποκαλύφθηκε ούτε στους αγγέλους— κατά την οποία ο Χριστός θα έλθει, ο προ αιώνων Κύριος, εποχούμενος σε νεφέλες, όπως είδε ο Δανιήλ, για να κρίνει τη γη. Πριν λοιπόν επέλθει σε εμάς η στιγμή του τέλους, ας ικετεύσουμε τον Χριστό αναφωνώντας προς αυτόν: Ελευθέρωσε τους πάντες από την οργή με τη στοργή σου προς εμάς, Λυτρωτά των πάντων.

Ας υψώσουμε όλοι τα μάτια μας προς τον Κύριο που βρίσκεται στους ουρανούς, ανακράζοντας όπως ο Ιερεμίας: "Αυτός που φανερώθηκε στη γη, αυτός είναι ο Θεός μας, ο οποίος με τη θέλησή του συναναστράφηκε με τους ανθρώπους", και δεν υπέστη καμία μεταβολή, αυτός που φανέρωσε τον εαυτό του με διάφορες μορφές στους προφήτες, τον οποίο ο Ιεζεκιήλ είδε πάνω σε πύρινο άρμα σαν μορφή ανθρώπου, και ο Δανιήλ ως υιό ανθρώπου και παλαιό των ημερών, κηρύσσοντας τον παλαιό και νέο ως έναν Κύριο, αυτόν που φανερώθηκε και φώτισε τα πάντα.

Ο δε αρχιερέας, θέλοντας να τον ωθήσει σε βλασφημία, τον ρωτά: ώστε, αν μεν πει, ότι Εγώ είμαι ο Υιός του Θεού, να καταδικαστεί ως βλάσφημος, αν δε το αρνηθεί, να τον έχει να μαρτυρεί εναντίον του εαυτού του. Αλλά ο Κύριος, ο οποίος συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους, απαντά: Εσύ το είπες, αντί να πει, Το δικό σου στόμα ομολόγησε ότι εγώ είμαι ο Υιός του Θεού. «Όμως σας λέω, από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως, και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού.» Τους μιλάει χρησιμοποιώντας την προφητεία του Δανιήλ. Διότι εκείνος λέει, ότι Είδα κάποιον σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες. Επειδή δηλαδή τον θεωρούσαν πλάνο, καθώς εμφανιζόταν με ταπεινό σχήμα, λέει ότι: Θα με δείτε τότε να έρχομαι με δύναμη, και να κάθομαι μαζί με τον Πατέρα· διότι «δύναμη» εδώ εννοεί αυτήν του Πατέρα· και να έρχομαι όχι από τη γη, αλλά από τον ουρανό. «Τότε ο αρχιερέας έσχισε τα ιμάτιά του, λέγοντας ότι: Εβλασφήμησε, τι ανάγκη έχουμε πλέον από μάρτυρες; Ιδού, τώρα ακούσατε τη βλασφημία του· τι σας φαίνεται; Και εκείνοι αποκρίθηκαν και είπαν: Είναι ένοχος θανάτου.» Ήταν συνήθεια στους Ιουδαίους, όταν συνέβαινε κάτι το ανυπόφορο, να σχίζουν τους χιτώνες τους· έτσι λοιπόν και ο Καϊάφας, για να εξαπατήσει το πλήθος με πρόσχημα μια δήθεν προφανή βλασφημία, το έκανε αυτό, ώστε να τους δείξει ότι βλασφήμησε βαριά, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να τους εξαναγκάσει να πουν, ότι είναι ένοχος θανάτου.