Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 7:19

Διότι από τότε, αφού καταλύθηκαν οι πολυαρχίες των εθνών και οι κατά τόπους εθναρχίες, επικράτησε ως μοναρχία η βασιλεία των Ρωμαίων· αυτήν και η προφητεία του Δανιήλ την ονόμασε σιδερένια. Για την εικόνα μεν είπε: «Οι κνήμες και οι πόδες ήταν σιδερένιοι»· και εκθέτοντας την ερμηνεία, λέγει: «Τέταρτη βασιλεία θα υπάρξει, ισχυρή όπως ο σίδηρος· διότι όπως ο σίδηρος λεπταίνει και δαμάζει, έτσι και αυτή». Στην όραση δε του προφήτη λέγει: «Και ιδού, τέταρτο θηρίο φοβερό, και τα δόντια του σιδερένια· κατέτρωγε και συνέτριβε, και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του».

Το να λέει όμως «τέσσερα φτερά πτηνού και τέσσερα κεφάλια στο θηρίο» δίδαξε σαφέστατα πώς διαμελίστηκε σε τέσσερα μέρη η βασιλεία του Αλεξάνδρου. Διότι, λέγοντας τέσσερα κεφάλια, υπέδειξε τους τέσσερις βασιλείς που αναδείχθηκαν από αυτήν. Διότι πεθαίνοντας ο Αλέξανδρος διαίρεσε τη βασιλεία του σε τέσσερα μέρη. Έπειτα, λέει, «ένα τέταρτο θηρίο φοβερό και εκπληκτικό· τα δόντια του ήταν σιδερένια και τα νύχια του χάλκινα». Ποιοι είναι αυτοί παρά οι Ρωμαίοι; Το οποίο είναι ο σίδηρος, η νυν παρούσα βασιλεία. «Διότι οι κνήμες της», λέει, «ήταν σιδερένιες». Μετά από αυτό, τι απομένει, αγαπητέ, παρά τα πέλματα των ποδιών της εικόνας, στα οποία «ένα μέρος είναι σιδερένιο και ένα άλλο μέρος πήλινο, αναμεμειγμένα μεταξύ τους». Μυστικώς δήλωσε μέσω των δακτύλων των ποδιών τους δέκα βασιλείς που θα εγερθούν από αυτήν, όπως λέει ο Δανιήλ: «Παρατηρούσα προσεκτικά το θηρίο, και ιδού, είχε δέκα κέρατα πίσω του, ανάμεσα στα οποία θα αναβλαστήσει ένα άλλο μικρό σαν παραφυάδα, και θα ξεριζώσει τρία από τα προηγούμενα». Αυτό αποδεικνύεται ότι δεν είναι άλλος παρά ο Αντίχριστος που θα εγερθεί, ο οποίος θα αναστήσει τη βασιλεία των Ιουδαίων. Λέγοντας δε ότι τρία κέρατα θα ξεριζωθούν από αυτόν, υποδεικνύει τους τρεις βασιλείς της Αιγύπτου, των Λιβύων και των Αιθιόπων, τους οποίους θα εξοντώσει σε πολεμική παράταξη, ο οποίος, αφού επικρατήσει έναντι όλων, όντας δεινός και ωμός τύραννος, θα προκαλέσει θλίψη και διωγμό εναντίον των αγίων, επαιρόμενος εναντίον τους.

Διότι μίλησες και δεν διαψεύστηκες. Επειδή σηκώθηκε η πάρδαλη, ήρθε ο τράγος των αιγών, χτύπησε το κριάρι, συνέτριψε τα κέρατά του, και το καταπάτησε με τα πόδια του, επικράτησε, υψώθηκε. Και όταν αυτό έπεσε, σηκώθηκαν τέσσερα κέρατα από κάτω του· ευφραίνου, μακάριε Δανιήλ, δεν πλανήθηκες, όλα αυτά έχουν πραγματοποιηθεί. Μετά από αυτό, διηγήσου μου ξανά: «ένα τέταρτο θηρίο, φοβερό και εκθαμβωτικό· τα δόντια του σιδερένια, και τα νύχια του χάλκινα, έτρωγε και κομμάτιαζε, και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του». Δες, τώρα κυριαρχεί «ο σίδηρος», δες, «δαμάζει τα πάντα και τα συντρίβει», δες, υποτάσσει όλους όσοι δεν το θέλουν, δες, τα βλέπουμε αυτά εμείς, δες, δοξάζουμε τον Θεό, διδασκόμενοι από εσένα. Αλλά επειδή είχαμε θέσει ως σκοπό να μιλήσουμε για την πόρνη, έλα εμπρός, ω μακάριε Ησαΐα. Ας δούμε τι λες για τη Βαβυλώνα. «Κατέβα, κάθισε στο χώμα, παρθένα κόρη της Βαβυλώνας, κάθισε, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πλέον απαλή και τρυφερή. Πάρε τον μύλο, άλεσε αλεύρι, βγάλε το κάλυμμά σου, ανασήκωσε τις πολιές σου, ξεσκέπασε τις κνήμες σου, διάβασε ποτάμια. Θα αποκαλυφθεί η αισχύνη σου, θα φανερωθούν οι ονειδισμοί σου. Το δίκαιο θα λάβω από εσένα, δεν θα σε παραδώσω πια σε ανθρώπους. Αυτός που σε λυτρώνει είναι ο Κύριος Σαβαώθ, το όνομά Του είναι ο Άγιος του Ισραήλ. Κάθισε συντετριμμένη, μπες στο σκοτάδι, κόρη των Χαλδαίων, δεν θα ονομαστείς πια ισχύς της βασιλείας».

και στάθηκε στο ένα πλευρό, και υπήρχαν τρία πλευρά στο στόμα του ανάμεσα στα δόντια του. Και του έλεγαν τα εξής: «Σήκω, φάε πολλές σάρκες». Ύστερα από αυτό κοίταζα, και ιδού, ένα τρίτο θηρίο σαν λεοπάρδαλη, και είχε πάνω του τέσσερα φτερά πτηνού. Το θηρίο είχε τέσσερα κεφάλια. Ύστερα από αυτό κοίταζα, και ιδού, ένα τέταρτο θηρίο, φοβερό, τρομακτικό και εξαιρετικά ισχυρό, τα δόντια του ήταν μεγάλα σιδερένια και τα νύχια του χάλκινα· έτρωγε, κομμάτιαζε και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του. Και αυτό διέφερε πάρα πολύ από όλα τα θηρία που υπήρχαν πριν από αυτό. Και είχε δέκα κέρατα. Παρατηρούσα τα κέρατά του, και ιδού, ένα μικρό κέρας ανέβηκε ανάμεσά τους, και τρία κέρατα από τα προηγούμενα ξεριζώθηκαν από μπροστά του· και ιδού, σε αυτό το κέρας υπήρχαν μάτια σαν μάτια ανθρώπου, και στόμα που μιλούσε με μεγάλα λόγια. Επειδή, λοιπόν, φαίνονται σε όλους δυσνόητα αυτά που ειπώθηκαν μυστικά από τον προφήτη, ας μην αποκρύψουμε τίποτα από αυτά σε όσους διαθέτουν υγιή νου. Ο Δανιήλ, αναφέροντας το πρώτο θηρίο, δηλαδή τη λέαινα που ανέβαινε από τη θάλασσα, εννοεί τη βασιλεία των Βαβυλωνίων που δημιουργήθηκε στον κόσμο, η οποία είναι η χρυσή κεφαλή της εικόνας. Το ότι λέει «τα φτερά της ήταν σαν του αετού», σημαίνει ότι υψώθηκε ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορας και επάρθηκε εναντίον του Θεού. Έπειτα, λέει, «ξεριζώθηκαν τα φτερά της», επειδή καθαιρέθηκε η δόξα του.

Διότι διώχθηκε από τη βασιλεία του. Το δε ότι λέει «καρδιά ανθρώπου τού δόθηκε και στάθηκε σε πόδια ανθρώπου» σημαίνει ότι μετανόησε, αναγνωρίζοντας για τον εαυτό του ότι είναι άνθρωπος, και απέδωσε δόξα στον Θεό. Ιδού, εξήγησε την παρομοίωση του πρώτου θηρίου. Μετά λοιπόν τη λέαινα, ο προφήτης βλέπει ένα δεύτερο θηρίο, όμοιο με αρκούδα, το οποίο ήταν οι Πέρσες. Διότι μετά τους Βαβυλωνίους κυριάρχησαν οι Πέρσες. Το δε ότι λέει «τρία πλευρά έβλεπα στο στόμα της» υπέδειξε τρία έθνη, τους Πέρσες, τους Μήδους και τους Βαβυλωνίους, πράγμα που υποδεικνύεται με τον άργυρο μετά τον χρυσό στην εικόνα. Ιδού, εξηγήσαμε και το δεύτερο θηρίο. Έπειτα, το τρίτο θηρίο, η λεοπάρδαλη, που ήταν οι Έλληνες· διότι μετά τους Πέρσες κυριάρχησε ο Αλέξανδρος ο Μακεδόνας, καταλύοντας τον Δαρείο· το οποίο στην εικόνα υποδεικνύεται ως ο χαλκός. Το δε ότι λέει «τέσσερα φτερά πτηνού και τέσσερα κεφάλια στο θηρίο», έδειξε σαφέστατα πώς διαμερίστηκε σε τέσσερα μέρη η βασιλεία του Αλεξάνδρου. Διότι τέσσερα κεφάλια είχε, δηλαδή τους τέσσερις βασιλείς που αναδείχθηκαν από αυτήν. Επειδή όταν πέθανε ο Αλέξανδρος διαίρεσε τη βασιλεία του σε τέσσερα μέρη. Ιδού μιλήσαμε και για το τρίτο. Έπειτα, λέει, «ένα τέταρτο θηρίο φοβερό και τρομακτικό. Τα δόντια του ήταν σιδερένια και τα νύχια του χάλκινα». Ποιοι είναι αυτοί αν όχι η βασιλεία των Ρωμαίων, η οποία είναι ο σίδηρος με τον οποίο θα συντρίψει όλα τα πριν από αυτήν βασίλεια και θα κατακυριεύσει όλη τη γη.

Αλλά, επειδή η χάρη του Θεού διδάσκει πλούσια εκείνους που έχουν ελπίσει σε Αυτόν και έχουν περιφρονήσει αυτόν τον κόσμο, δεν θα παραλείψουμε ούτε τούτο: για ποιο λόγο ο μακάριος προφήτης ονόμασε όλες τις προηγούμενες βασιλείες παρομοιάζοντάς τες με θηρία, ενώ για την τωρινή, την παρούσα βασιλεία, δεν ξεκαθάρισε τι είδους θηρίο ήταν; Θα μιλήσω όμως για αυτό σαφέστερα, για να γίνει περισσότερο κατανοητό αυτό που λέγεται. Διότι, αφού είπε ότι η βασιλεία των Βαβυλωνίων είναι λέαινα και των Περσών αρκούδα και των Ελλήνων πάρδαλη, γιατί για εκείνη των Ρωμαίων δεν είπε τι είδους θηρίο ήταν, αλλά λέει «φοβερό και υπερβολικά εκπληκτικό, τα δόντια του σιδερένια και τα νύχια του χάλκινα»; Κατανόησε, ω άνθρωπε, και δόξασε τον Κύριο. Επειδή οι Βαβυλώνιοι ήταν ένα έθνος, και στους καιρούς εκείνους φαίνονταν να κυριαρχούν στα πάντα, δικαίως τους ονόμασε λέαινα, ως ζώο ομοιογενές. Ομοίως και οι Πέρσες είναι ένα έθνος, ρυπαρό μεν, αλλά ομόγλωσσο· γι' αυτό και τους παρομοίασε με αρκούδα. Ωσαύτως και τους Έλληνες τους ονόμασε πάρδαλη· διότι ήταν όλοι Έλληνες. Τώρα όμως το θηρίο που επικρατεί δεν είναι ένα έθνος, αλλά συγκεντρώνει γύρω του ανθρώπους από όλες τις γλώσσες και από κάθε γένος και προετοιμάζει δύναμη για πολεμική παράταξη, οι οποίοι όλοι μεν ονομάζονται Ρωμαίοι, δεν κατάγονται όμως όλοι από μία χώρα.

Διότι πρέπει να εξετάσουμε τι λέει ο προφήτης: «Και ζητούσα να μάθω με ακρίβεια για το τέταρτο θηρίο, ότι διέφερε από κάθε άλλο θηρίο, υπερβολικά φοβερό· τα δόντια του ήταν σιδερένια και τα νύχια του χάλκινα, κατέτρωγε και κομμάτιαζε, και τα υπολείμματα τα καταπατούσε με τα πόδια του· και για τα δέκα κέρατά του που βρίσκονταν στο κεφάλι του και για το άλλο που φύτρωσε και απέρριψε τρία από τα προηγούμενα, του οποίου τα μάτια και το στόμα έλεγαν μεγάλα λόγια, και η όψη του έγινε μεγαλύτερη από των υπολοίπων. Έβλεπα, και το κέρας εκείνο έκανε πόλεμο με τους αγίους και υπερίσχυσε εναντίον τους, μέχρι που ήλθε ο Παλαιός των Ημερών και έδωσε την κρίση στους αγίους του Υψίστου, και έφτασε ο καιρός και οι άγιοι κατέλαβαν τη βασιλεία». Επειδή λοιπόν, όπως προαναφέραμε, υποδηλώνει αυτήν την τέταρτη βασιλεία, σε σύγκριση με την οποία καμία άλλη μεγαλύτερη ή παρόμοια βασιλεία δεν έχει εγερθεί πάνω στη γη, από αυτήν πρόκειται να φυτρώσουν «δέκα κέρατα».

Επειδή, λοιπόν, ο προφήτης, θέλοντας με κάθε τρόπο να μας πείσει και να μας οδηγήσει στην αλήθεια αυτών που είδε, ρωτά έναν από τους παριστάμενους αγγέλους, ώστε να διδαχθεί και ο ίδιος με μεγαλύτερη ακρίβεια για το τέταρτο θηρίο· διότι «αναζητούσα», λέει, «μεγαλύτερη ακρίβεια για» αυτό, «επειδή ήταν» «φοβερό» και εκπληκτικό. Διδάσκοντάς τον, λοιπόν, ο άγγελος, ή μάλλον πείθοντας μέσω αυτού και εμάς να πιστέψουμε σε όσα εκείνος ορθώς είδε, του διηγείται όλα όσα πρόκειται να συμβούν κατά τους έσχατους καιρούς, δηλαδή τον διαμερισμό του τέταρτου θηρίου, με τα δέκα κέρατα που εγείρονται από αυτό, τη φανέρωση του αντίχριστου ανάμεσά τους, τον πόλεμό του εναντίον των αγίων και τον χρόνο του, κατά τον οποίο πρόκειται να κυριαρχήσει. Διότι, λέει, «θα παραδοθούν στο χέρι του για έναν καιρό και καιρούς και μισό καιρό», το οποίο σημαίνει τριάμισι έτη, και μετά από αυτά θα ακολουθήσει «το κριτήριο»· διότι «θρόνοι», λέει, «στήθηκαν» «και το δικαστήριο συνεδρίασε» «και η βασιλεία» «δόθηκε στους αγίους του Υψίστου», ενώ το «σώμα» του θηρίου «παραδόθηκε για να καεί στη φωτιά».

ΣΙΗ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΙΜΟΘΕΟ, ΑΝΑΓΝΩΣΤΗ. Περί του οράματος των τεσσάρων θηρίων. Το περίφημο όραμα του θεσπέσιου Δανιήλ παρομοίασε τη βασιλεία των Ασσυρίων, των Μήδων και των Μακεδόνων, επειδή η καθεμία ήταν ομοιογενής και συγκροτημένη από ένα μόνο έθνος, με ένα αντίστοιχο θηρίο: τη μία με αρκούδα, την άλλη με λέαινα και την άλλη με πάρδαλη. Το τέταρτο όραμα όμως, που περιλάμβανε ένα θηρίο φοβερό και εξαιρετικά τρομακτικό, οπλισμένο με σιδερένια δόντια και εξοπλισμένο με χάλκινα νύχια, το οποίο καταβρόχθιζε, κατακομμάτιαζε και καταπατούσε, επειδή δεν παρομοιαζόταν με κανένα ζώο, φανέρωνε ολοκάθαρα τη βασιλεία των Ρωμαίων, η οποία συγκροτήθηκε από όλα τα έθνη και τις φυλές και συγκέντρωσε μέσα της κάθε δύναμη και δόξα. Διότι δεν θεώρησε σωστό να παραστήσει με ένα μόνο όνομα αυτήν που άπλωσε τον ζυγό της εξουσίας της πάνω σε όλους και η οποία εξελίχθηκε σε μια απέραντη αυτοκρατορία τον καιρό της σαρκώσεως του Κυρίου.

Έπειτα αναφέρει την παρουσία της, την ποικίλη και παντοδαπή, και δεν έχει εικόνα να παραθέσει· τόσο διαφορετικό ήταν το θηρίο. Διότι τις νίκησε όλες εκείνες. Στις άλλες μεν, η δύναμη προερχόταν από την ταχύτητα· σε τούτο όμως από τα δόντια του· ήταν σιδερένια. Και τα υπόλοιπα τα καταπατούσε με τα πόδια του. Με αυτό εννοεί τους πολλούς πολέμους.

Και θα παραλάβουν τη βασιλεία οι άγιοι του Υψίστου, και θα την κατέχουν στον αιώνα, και στους αιώνες των αιώνων. Και ζητούσα να πληροφορηθώ με ακρίβεια για το τέταρτο θηρίο, διότι διέφερε από κάθε άλλο θηρίο και ήταν εξαιρετικά τρομερό· τα δόντια του ήταν σιδερένια, τα νύχια του χάλκινα· κατέτρωγε και συνέτριβε, και τα υπολείμματα τα καταπατούσε με τα πόδια του.