Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 9:23

Αθανάσιος: Ο ίδιος πάλι ο Δανιήλ λέει: Και ενώ ακόμη μιλούσα και προσευχόμουν και εξομολογούμουν τις αμαρτίες του λαού μου, του Ισραήλ, και κατέθετα την ικεσία μου ενώπιον του Θεού για το άγιο όρος του Κυρίου του Θεού, και ενώ ακόμη μιλούσα στην προσευχή, ιδού ο άνδρας Γαβριήλ, τον οποίο είχα δει στην πρώτη όραση να πετάει, με άγγιξε περίπου την ώρα της εσπερινής θυσίας και με σήκωσε. Και μίλησε μαζί μου και είπε: Δανιήλ, τώρα βγήκα για να σου μεταδώσω σύνεση. Στην αρχή της δέησής σου εξήλθε ο λόγος, και εγώ ήρθα για να σου τον αναγγείλω, επειδή είσαι άνδρας επιθυμιών (αγαπητός). Κατανόησε, λοιπόν, τον λόγο και νιώσε την οπτασία. Εβδομήντα εβδομάδες καθορίστηκαν για τον λαό σου και για την αγία πόλη, για να τερματιστεί η αμαρτία, να σφραγιστούν οι αμαρτίες, να εξαλειφθούν οι αδικίες και να εισαχθεί αιώνια δικαιοσύνη, και για να σφραγιστεί όραση και προφήτης, και να χριστεί ο Άγιος των αγίων. Και θα γνωρίσεις και θα κατανοήσεις ότι από την έκδοση του προστάγματος της απόκρισης και της ανοικοδόμησης της Ιερουσαλήμ μέχρι τον Χριστό τον ηγούμενο, θα μεσολαβήσουν επτά εβδομάδες και εξήντα δύο εβδομάδες. Και θα επιστρέψει, και θα ανοικοδομηθεί πλατεία και τείχος, και θα ανακαινιστούν οι καιροί. Και μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευτεί το χρίσμα, και δεν θα υπάρχει κρίμα σε αυτόν. Και θα καταστρέψει την πόλη και το ιερό.

Διότι, πώς θα μπορούσαν να πουν οι άγγελοι: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ», εάν δεν είχαν ενδυναμωθεί από το Πνεύμα; «Διότι κανείς δεν μπορεί να ονομάσει Κύριο τον Ιησού, παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι, και κανείς, όταν μιλάει με το Πνεύμα του Θεού, δεν λέει ανάθεμα τον Ιησού»· πράγμα που θα μπορούσαν να πουν τα πονηρά και αντίπαλα πνεύματα, των οποίων η πτώση αποδεικνύει το γεγονός ότι οι αόρατες δυνάμεις είναι αυτεξούσιες, έχοντας ίση ροπή προς την αρετή και την κακία, και για τον λόγο αυτό έχουν ανάγκη τη βοήθεια του Πνεύματος. Εγώ υποστηρίζω ότι και ο Γαβριήλ δεν προλέγει τα μέλλοντα με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο με την πρόγνωση του Πνεύματος. Διότι ένα από τα χαρίσματα που προέρχονται από τη διανομή του Πνεύματος είναι η προφητεία. Εκείνος δε που έλαβε την εντολή να αναγγείλει τα μυστήρια του οράματος στον «άνδρα των επιθυμιών», από πού έλαβε τη σοφία ώστε να διδάξει τα κρυμμένα, εάν όχι από το Άγιο Πνεύμα; Δεδομένου ότι η αποκάλυψη των μυστηρίων ανήκει ιδιαιτέρως στο Πνεύμα, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Σε εμάς τα αποκάλυψε ο Θεός διά του Πνεύματος».

Ψ΄. Του ιδίου. ΜΕ΄. Όταν ο Δανιήλ προσευχόταν για την αιχμαλωσία ολόκληρου του λαού στη Βαβυλώνα και για την ερήμωση της Ιερουσαλήμ, ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αφού του εμφανίστηκε, του φανερώνει συγχρόνως το τέλος της εβδομηκονταετούς αιχμαλωσίας και την ανοικοδόμηση της Ιερουσαλήμ, καθώς και τον χρόνο από την ανοικοδόμηση μέχρι την παρουσία του Χριστού, και τη δεύτερη άλωση της πόλης που επρόκειτο να συμβεί μετά από αυτά, και τον τελικό εξανδραποδισμό ολόκληρου του έθνους, ο οποίος συντελέστηκε μετά την παρουσία του Χριστού. Τα λόγια του δε έχουν ως εξής: «Δανιήλ, τώρα ήλθα για να σου μεταδώσω σύνεση· στην αρχή της δέησής σου εξήλθε λόγος, και εγώ ήρθα για να σου τον αναγγείλω, διότι είσαι άνδρας επιθυμιών· κατανόησε, λοιπόν, τον λόγο και εννόησε την οπτασία. Εβδομήντα εβδομάδες καθορίστηκαν για τον λαό σου και για την αγία πόλη, ώστε να τελειώσει η αμαρτία, να σφραγιστούν οι αμαρτίες, να εξαλειφθούν οι ανομίες, να γίνει εξιλέωση για τις αδικίες, να έρθει αιώνια δικαιοσύνη, να σφραγιστεί όραση και προφήτης, και να χριστεί ο Άγιος των αγίων. Και θα γνωρίσεις και θα κατανοήσεις ότι, από την έκδοση του λόγου για να δοθεί απόκριση και να ανοικοδομηθεί η Ιερουσαλήμ έως τον χρισμένο ηγούμενο, θα περάσουν επτά εβδομάδες και εξήντα δύο εβδομάδες· και θα επιστρέψει, και θα ανοικοδομηθεί πλατεία και τείχος, και θα εξαντληθούν οι καιροί».

Διότι, εάν αρχίζαμε να αριθμούμε από κάπου αλλού και όχι από εδώ, ούτε ο χρόνος θα συνέπιπτε και θα προέκυπταν πάρα πολλά άτοπα· διότι, εάν κάνουμε την αρχή της αρίθμησης των εβδομήντα εβδομάδων από τον Κύρο και την πρώτη αποστολή, περισσεύουν εκατό και πλέον έτη· περισσότερος δε χρόνος θα περίσσευε, εάν αρχίζαμε από την ημέρα που ο άγγελος προφήτευσε στον Δανιήλ, και πολύ περισσότερος, εάν αρχίζαμε από την αρχή της αιχμαλωσίας. Διότι βρίσκουμε ότι η βασιλεία των Περσών διήρκεσε διακόσια τριάντα έτη, των δε Μακεδόνων παρατάθηκε σε τριακόσια έτη, και από εκεί μέχρι το δέκατο έκτο έτος του Τιβερίου Καίσαρα εξήντα έτη. Από τον Αρταξέρξη, όμως, οι εβδομήντα εβδομάδες συμπληρώνονται κατά τον χρόνο του Χριστού, σύμφωνα με τους υπολογισμούς των Ιουδαίων. Διότι από τον Νεεμία, ο οποίος στάλθηκε από τον Αρταξέρξη για να ανοικοδομήσει την Ιερουσαλήμ, κατά το εκατοστό δέκατο πέμπτο έτος της βασιλείας των Περσών, το εικοστό έτος της βασιλείας του ίδιου του Αρταξέρξη και το τέταρτο έτος της ογδοηκοστής τρίτης Ολυμπιάδας, μέχρι αυτόν τον χρόνο, που ήταν το δεύτερο έτος της διακοσιοστής δεύτερης Ολυμπιάδας και το δέκατο έκτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, συγκεντρώνονται τετρακόσια εβδομήντα πέντε έτη, τα οποία γίνονται τετρακόσια ενενήντα εβραϊκά έτη, καθώς τα δικά τους έτη υπολογίζονται με βάση τον σεληνιακό μήνα, ο οποίος είναι, για να το πούμε κατά προσέγγιση, είκοσι εννέα και μισή ημέρες· έτσι, καθώς ο κύκλος του ηλιακού έτους είναι τριακόσιες εξήντα πέντε και ένα τέταρτο ημέρες, διαφέρει από το σεληνιακό δωδεκάμηνο κατά έντεκα και ένα τέταρτο ημέρες.

«Στην αρχή της δέησής σου εξήλθε ο λόγος, και εγώ ήλθα να σου τον αναγγείλω, διότι είσαι άνδρας επιθυμητός· κατάλαβε λοιπόν τον λόγο και εννόησε την οπτασία», παρακινώντας τον σαφώς σε βαθύτερη κατανόηση και σύνεση της θεωρίας των λεγομένων· «οπτασία» λοιπόν τα ονομάζει, επειδή εμπεριέχουν βαθύτερο νόημα και δεν απαιτούν την τυχούσα σύνεση. Γι' αυτό και εμείς, αφού επικαλεστούμε Εκείνον που δωρίζει τη σύνεση στους ανθρώπους και προσευχηθούμε να φωτιστούν από Αυτόν οι οφθαλμοί της διάνοιάς μας, ας πάρουμε θάρρος να προχωρήσουμε στη θεωρία αυτών των χωρίων. «Εβδομήντα», λέει, «εβδομάδες καθορίστηκαν για τον λαό σου και για την αγία σου πόλη, για να συντελεστεί η αμαρτία και να σφραγιστεί η αμαρτία και να εξαλειφθούν οι ανομίες, και για να γίνει εξιλέωση για τις αδικίες και να εισαχθεί αιώνια δικαιοσύνη, και για να σφραγιστεί η όραση και ο προφήτης, και για να χριστεί ο άγιος των αγίων». Ότι βεβαίως ο χρόνος των εβδομήντα εβδομάδων, όταν αναλυθεί σε έτη, συγκεντρώνει τον αριθμό τετρακόσια ενενήντα, είναι προφανώς σε όλους γνωστό. Τόσος χρόνος λοιπόν καθορίστηκε «για τον λαό σου», περιορίζοντας το συνολικό τέλος του ιουδαϊκού έθνους.

ΛΟΓΟΣ ΙΗ΄. Επιτάφιος στον πατέρα του, παρουσία του Βασιλείου. Α΄. Άνθρωπε του Θεού, και πιστέ θεράποντα, και οικονόμε των μυστηρίων του Θεού, και άνδρα των επιθυμιών του Πνεύματος· διότι έτσι ονομάζει η Γραφή όσους έχουν προοδεύσει και είναι υψηλοί, και βρίσκονται υπεράνω των ορατών πραγμάτων. Σε αποκαλώ δε και Θεό του Φαραώ απέναντι σε κάθε αιγυπτιακή και αντιτιθέμενη δύναμη, και στύλο, και εδραίωμα της Εκκλησίας, και θέλημα Κυρίου, και φωστήρα στον κόσμο που κατέχει τον λόγο της ζωής, και στήριγμα της πίστεως, και κατοικητήριο του Πνεύματος. Και προς τι να απαριθμώ όλες τις προσωνυμίες, όσες σου έχει προσδώσει η αρετή, με τη μία να προσελκύει και να προσθέτει την άλλη;

Εάν όμως είναι και υιός φωτός, ή άνθρωπος του Θεού, ή κάποιος που εγγίζει τον Θεό, ή άνδρας που επιθυμεί τα ανώτερα, ή άξιος να αποκαλείται με κάποιο από αυτά τα ονόματα με τα οποία η Γραφή τιμά τους ένθεους, τους υψηλούς και όσους ανήκουν στην άνω μερίδα, αυτό αποτελεί ήδη δώρο του Θεού, και μάλιστα φανερά ανώτερο από τη δική μας αξία. Εάν, επιπλέον, έρχεται σε εμάς εκ μέρους κάποιου φίλου, και μάλιστα ισότιμου ως προς την αρετή και τη φιλία του με εμάς, αυτό είναι ακόμη πιο τερπνό και χαριτωμένο, και πιο ευωδιαστό και από το μύρο που στολίζει τον πώγωνα του ιερέα και την παρυφή του ενδύματός του.

Και τι χρειάζεται να γράφω περισσότερα για αυτά; Διότι είναι φανερό σε όλους, έστω κι αν δεν έγινε σαφές σε αυτόν τον σοφό, ότι προσταχθήκαμε να «σταυρώσουμε τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες», όχι για να σκοτώσουμε τον εαυτό μας, νεκρώνοντας κάθε ενέργεια του σώματος και δύναμη της ψυχής, αλλά για να απέχουμε από τις φαύλες ορέξεις και πράξεις και να επιδείξουμε την αμετάκλητη φυγή μας από αυτές, και να γίνουμε «άνδρες των επιθυμιών» του Πνεύματος, κατά τον Δανιήλ, ζώντας και κινούμενοι μέσα σε αυτές με τέλειο φρόνημα και προχωρώντας πάντοτε ανδρικά προς τα εμπρός, όπως ο Λωτ που έβγαινε από τα Σόδομα, ο οποίος προχωρώντας πάντοτε και μη στρέφοντας προς τα πίσω διατήρησε τον εαυτό του ζωντανό, ενώ η σύζυγός του, που στράφηκε προς τα πίσω, νεκρώθηκε. Ότι λοιπόν οι απαθείς διατηρούν ζωντανό και ενεργό προς τα ανώτερα το παθητικό μέρος της ψυχής και δεν το νεκρώνουν, νομίζω ότι έχει αποδειχθεί επαρκώς.

Αυτά, λοιπόν, τα διηγείται εξομολογούμενος εκ μέρους του λαού, αναγγέλλοντας τα αμαρτήματα του λαού και των πατέρων τους, οι οποίοι δεν εισάκουσαν «τους δούλους του τους προφήτες», που αποστέλλονταν προς αυτούς για να μιλήσουν στο όνομα του Κυρίου. Και ενώ εκείνος ανέπεμπε όλη τη δέηση με ταπεινοφροσύνη, με νηστείες και με σάκκο, στάλθηκε προς αυτόν ο άγγελος Γαβριήλ, για να του δώσει σύνεση σχετικά με αυτά που αναζητούσε. Διότι ο Δανιήλ αναφέρει τα εξής: «Και ενώ εγώ ακόμη μιλούσα και προσευχόμουν και εξομολογούμουν τις αμαρτίες μου και τις αμαρτίες του λαού μου, εναποθέτοντας την ικεσία μου ενώπιον του Κυρίου του Θεού μου υπέρ του αγίου όρους, και ενώ ακόμη μιλούσα κατά την προσευχή, ιδού, ο άνδρας Γαβριήλ, τον οποίο είχα δει στην όραση αρχικά, πετώντας, με άγγιξε περίπου την ώρα της εσπερινής θυσίας, μου έδωσε σύνεση, μίλησε μαζί μου και είπε: Δανιήλ, τώρα εξήλθα για να σου μεταδώσω σύνεση· στην αρχή της δέησής σου εξήλθε λόγος, και εγώ ήρθα για να στον αναγγείλω, διότι είσαι άνδρας επιθυμιών».

Δες πώς ο προφήτης παρομοίασε την ταχύτητα των αγγέλων με φτερωτό πτηνό, λόγω της ελαφρότητας των αγγέλων, οι οποίοι είναι πνεύματα που πετούν γρήγορα, υπακούοντας στα προστάγματα, όπως λέει ο Σολομών: «μην καταραστείς τον βασιλιά στον εσώτερο θάλαμό σου, μήπως και κάποιο φτερωτό πτηνό μεταφέρει τα λόγια σου σε αυτόν». Λέει, λοιπόν, σε αυτόν ο Γαβριήλ ο άγγελος τα εξής: «Από την ημέρα που έστρεψες το πρόσωπό σου για να ταπεινωθείς ενώπιον του Κυρίου του Θεού σου, εισακούστηκε η δέησή σου» και εγώ απεστάλην για να σε συνετίσω, ώστε να μην αναζητάς τον καιρό πριν από την ώρα του· διότι «είσαι άνδρας επιθυμιών»· επειδή αυτά επιθυμείς να δεις, τα οποία πρόκειται να σου διακονηθούν μέσω εμού· και αυτά θα εκπληρωθούν στον κατάλληλο καιρό. Και πρόσθεσε λέγοντας: «Εβδομήντα εβδομάδες καθορίστηκαν για τον λαό σου και για την αγία πόλη, για να συντελεστεί η αμαρτία και να σφραγιστούν οι αμαρτίες και να εξαλειφθούν οι αδικίες και να συγχωρηθούν οι ανομίες και να εισαχθεί αιώνια δικαιοσύνη και να σφραγιστεί η όραση και ο προφήτης και να χριστεί ο Άγιος των αγίων· και θα γνωρίσεις και θα κατανοήσεις ότι από την έκδοση του προστάγματος για να δοθεί απάντηση και να ανοικοδομηθεί η Ιερουσαλήμ μέχρι τον ηγούμενο Χριστό, θα περάσουν επτά εβδομάδες και εξήντα δύο εβδομάδες». Αφού λοιπόν ονόμασε εβδομήντα εβδομάδες, τις χώρισε σε δύο, ώστε να γίνει περισσότερο κατανοητό αυτό που ειπώθηκε από εκείνον προς τον προφήτη.

Στην αρχή της δέησής σου εξήλθε ο λόγος· και εγώ ήλθα να σου τον αναγγείλω, διότι είσαι άνδρας επιθυμιών. Εμβάθυνε στον λόγο και κατανόησε το όραμα. Κατανόησε, λέγει, τα λεγόμενα. Διότι, όταν κάποιος παρακαλεί για άλλα, και άλλα ακούει, έχει ανάγκη από πολλή προσευχή. Και θα επιστρέψει, και θα οικοδομηθεί πλατεία και περίτειχος.

58. Εμείς όμως ας προχωρήσουμε στο δικό μας θέμα, και εκείνος που απομένει από τους ιεροφάντες ας εισέλθει σε αυτόν τον ιερό και αρμονικό χορό, και ας προστεθεί σαν κορωνίδα στο θεότευκτο οικοδόμημα, και ας ολοκληρώσει μαζί τον οίκο της σοφίας, ο οποίος οικοδομείται με τρόπο πολύ εξαιρετικό και ένθεο, και συναρμόζεται και κοσμείται καλώς από το Πνεύμα· ας συμμοχθήσει με όσους ήδη αγωνίστηκαν, συμμετέχοντας στους ιερούς κόπους, και ας επισφραγίσει τα όσα έχουν ήδη εκτεθεί ο άνθρωπος του Θεού, ο ανήρ των επιθυμιών, ο θησαυρός των χαρισμάτων του Πνεύματος, εκείνος στον οποίο αποκαλύπτονται τα βαθιά και τα απόκρυφα, ο εξεταστής των απόρρητων, ο παιδευτής των βαρβάρων, ο σωφρονιστής των θηρίων, ώστε ίσως κάποτε μαλακώσει και αυτών εδώ των ανόσιων τη θηριώδη και εξαγριωμένη γνώμη της απιστίας.

Πόσοι έφτασαν στη δεύτερη ηλικία, και πόσοι, αφού προχώρησαν μέχρι τη μέση ηλικία και αύξησαν μέσα τους τον έρωτα της αρετής, έπειτα αναχώρησαν από τη ζωή; Από την άλλη, πόσοι αιμοχαρείς και δόλιοι και ασεβείς και παράνομοι άνδρες τελείωσαν τον βίο τους μέσα σε ευημερία και μακροζωία; Για τους οποίους έχει γραφτεί: «Η αδικία τους θα αναβλύσει σαν από το πάχος της ευμάρειας, και θα βρεθούν σε αυτούς πλήρεις ημέρες»· αυτά, λοιπόν, δεν έχουν ειπωθεί για τη μακροβιότητα, για να μη φανεί ότι η θεία Γραφή αντιφάσκει και προς τον εαυτό της και προς την πραγματικότητα· αλλά η πληρότητα των ημερών και η πρόοδος σε αυτήν θα πρέπει να νοείται σύμφωνα με την τελειότητα της αρετής και τις αναβάσεις προς αυτήν. Ο Δανιήλ, λοιπόν, χωρίς να έχει ακόμη ξεπεράσει την εφηβική ηλικία —διότι ήταν δώδεκα ετών όταν εξέδωσε την αδιάφθορη κρίση υπέρ της Σωσάννας— προσωνυμείται «άνδρας επιθυμιών», και οποιοσδήποτε κατόρθωσε τη διπλή αγάπη και πούλησε την κοσμική του περιουσία και ακολούθησε τον Χριστό σύμφωνα με το θείο παράγγελμα, έφτασε σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού· έτσι, και η μείωση των ημερών στο μισό και η άκαιρη έκπτωση από τη ζωή θα πρέπει να ερμηνεύεται ανάλογα με τη στέρηση της αρετής.

Τι θα μπορούσε να πει κανείς για τον άγγελο που είπε στον Δανιήλ: «Εξήλθε ο λόγος»· ή για εκείνον τον πρώτο που έλαβε το πυρ από το μέσο των Χερουβίμ· ή για το ακόμη μεγαλύτερο αποδεικτικό της αγγελικής ευταξίας, ότι δηλαδή τα Χερουβίμ εναποθέτουν το πυρ στα χέρια εκείνου που είναι ενδεδυμένος την αγία στολή· ή για εκείνον που κάλεσε τον θειότατο Γαβριήλ και του είπε: «Κάνε τον να κατανοήσει το όραμα»· ή για όσα άλλα έχουν ειπωθεί από τους ιερούς θεολόγους περί της θεοειδούς ευκοσμίας των ουράνιων ιεραρχιών, προς την οποία η ευταξία της δικής μας ιεραρχίας, αφομοιούμενη κατά το δυνατόν, θα κατέχει την αγγελική ευπρέπεια όπως μέσα σε εικόνες, διαμορφούμενη μέσω αυτής και αναγόμενη προς την υπερούσια ταξιαρχία κάθε ιεραρχίας;

Το ίδιο παραγγέλλεται από τον άγγελο και στον Ιησού του Ναυή, να μην πλησιάσει καθόλου το έδαφος με υποδεδυμένα πόδια, εξαιτίας της σεβασμιότητας της άγιας γης. Και τι να πούμε για τους τρεις παίδες; Δεν εισήλθαν στο παμφάγο πυρ με εξαγνισμένες τις ψυχές και τα σώματα, ενώ η καυστική του ενέργεια μεταβλήθηκε γι' αυτούς σε δροσερή ιδιότητα; Γι' αυτό, πόσο μεγάλο και σπουδαίο είναι το θαύμα, που αντάμειψε τους άξιους με διπλές, αντίρροπες ενέργειες! Τι να πούμε και για τον Δανιήλ, τον άνδρα των επιθυμιών; Δεν συγκατοίκησε με τα λιοντάρια, έχοντας προηγουμένως προετοιμαστεί με την καθαρτική νηστεία, διασώζοντας το σώμα του εντελώς αβλαβές;