Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 9:26

Του αυτού. Τρίτη ερώτηση. Πείτε μου: εκείνος τον οποίο εσείς οι Ιουδαίοι προσμένετε, τι πρόκειται να είναι; Ιουδαίος, άραγε, που θα τηρεί τον νόμο του Μωυσέως, ή Χριστιανός, που θα καταφρονεί και θα παραβαίνει τον νόμο και θα καταργεί τις θυσίες; Διότι γνωρίζω τι έχετε να πείτε: ότι είναι Ιουδαίος από τους Ιουδαίους ο υιός του Δαβίδ, του πατέρα σας, και ότι τηρεί τον νόμο, ανανεώνει τις θυσίες και αποκαθιστά το γένος σας. Και πες μου: πόσα χρόνια έχουν περάσει από την πρώτη αιχμαλωσία των Ιουδαίων επί Ναβουχοδονόσορος του Πέρση; Έχουν να πουν ότι είναι χίλια χρόνια και πλέον· και έτσι έχουν τα πράγματα. Και πες τους: Βλέπετε τι είπατε; Ότι ο ερχόμενος Χριστός σας είναι Ιουδαίος, και ότι ανανεώνει και προσφέρει τις μωσαϊκές θυσίες, και ότι ακόμη δεν ήλθε, και ότι από τον καιρό του Ναβουχοδονόσορος, όταν ο Δανιήλ ήταν στη Βαβυλώνα, είναι χίλια χρόνια ή και περισσότερα· και αλήθεια είπατε. Άκουσε λοιπόν τώρα με σύνεση: αν, όπως λες, ο ερχόμενος Χριστός είναι Ιουδαίος, και πρόκειται να τελέσει νομικές θυσίες, και ακόμη δεν ήλθε, τότε πώς ο προφήτης Δανιήλ λέγει στις οράσεις του, καθώς τον φώτιζε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, τα εξής: «Έως Χριστού ηγουμένου, εβδομήκοντα εβδομάδες ετών συντομεύθηκαν για τον λαό σου και για την αγία πόλη, ώστε να συντελεσθεί η αμαρτία»; Και λίγο παρακάτω: «Και για να σφραγισθούν όραση και προφήτες, και να χρισθεί Άγιος Αγίων, και να καταργηθεί η θυσία και η νομική σπουδή». Δείξτε μας λοιπόν τώρα ποιος Χριστός ήλθε, χρίσθηκε Άγιος Αγίων μετά τις εβδομήκοντα εβδομάδες, δηλαδή μετά από τετρακόσια ενενήντα χρόνια από τον Δανιήλ, και κατήργησε τη θυσία και τη νομική λατρεία· και πότε καταργήθηκαν η σπουδή και η θυσία του νόμου; Αν λοιπόν δεν ψεύδεστε όταν λέτε ότι ο Χριστός δεν ήλθε ακόμη, αλλά πρόκειται να έλθει, δείξτε μας ποιος Χριστός ήλθε, μετά από τετρακόσια ενενήντα χρόνια από τον Δανιήλ, ως Άγιος Αγίων. Αλλά δεν έχεις να δείξεις κάποιον άλλον που να το έκανε αυτό, παρά μόνο τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού. Και πάλι, αν αληθινά λέτε ότι ο ερχόμενος Χριστός, ο Θεός μας, πρόκειται να τελεί νομικές θυσίες, τότε ο Δανιήλ ψεύδεται όταν λέει ότι «όταν έλθει ο Χριστός, θα αρθεί θυσία και σπουδή». Και αν άραγε εμείς παρανομούμε επειδή κρατούμε τη νέα διαθήκη του Χριστού, ενώ ο δικός σας ερχόμενος Χριστός ανανεώνει, όπως λέτε, την παλαιά και τον νόμο του Μωυσέως, τότε πού θα αναζητήσουμε εκείνη τη διαθήκη για την οποία είπε ο Θεός μέσω του προφήτη Ιερεμία: «Ιδού, έρχονται ημέρες, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ νέα διαθήκη, όχι σύμφωνα με τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους, όταν τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου»; Διότι, αφού τους δόθηκε ο νόμος, είπε ο Θεός μέσω των προφητών Ησαΐα και Μιχαία: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ»· ώστε, όταν ήλθε ο Χριστός, Αυτός έφερε τον νέο νόμο και εκπλήρωσε τον παλαιό.

Άκουσες φανερά ότι έως ότου έλθει ο Χριστός ο ηγούμενος, είναι επτά εβδομάδες ετών και εξήντα δύο εβδομάδες. Αυτό σημαίνει εξήντα εννέα εβδομάδες, δηλαδή τετρακόσια ογδόντα τρία (483) έτη. (Διάβασε, λοιπόν, τον Χρονογράφο και θα βρεις ότι από τον Δαρείο, τον γιο του Αρσαύρη, έως τον Χριστό είναι 483 έτη). Διότι κατά το πρώτο έτος του Δαρείου λέγει ο προφήτης ότι είδε την αποκάλυψη. Και ότι, όταν φθάσει ο Θαυμαστός, θα εξολοθρευθεί το χρίσμα και το κρίμα, δηλαδή ο βασιλιάς και ο κριτής. Διότι δεν υπάρχει πλέον ανάμεσά σας ούτε βασιλιάς ούτε κριτής, αλλά και η πόλη και το ιερό έχουν καταστραφεί. Ο Ζακχαίος είπε: Μου υποσχέθηκες να μου πεις την αιτία για την οποία δεν αποδέχεστε την περιτομή που παραδόθηκε από τους πατέρες. Ο Αθανάσιος [απάντησε]: Διότι ο Θεός, που διέταξε την περιτομή στους πατέρες, ο ίδιος είπε: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ιούδα Καινή Διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες τους, κατά την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους εξαγάγω από τη γη της Αιγύπτου, θέτοντας τους νόμους μου στις καρδιές τους». Διότι πλέον ο νόμος δεν βρίσκεται στην ακροβυστία, ώστε να μην είναι η δόξα τους στην αισχύνη, αλλά στην καρδιά. Ο Ζακχαίος είπε: Και ο Θεός, ο οποίος έδωσε εντολή στους πατέρες μας λέγοντας ότι κάθε αρσενικό το οποίο δεν θα περιτμηθεί την όγδοη ημέρα θα εξολοθρευτεί από τον λαό, δεν θέλει πλέον την περιτομή;

Από την εποχή του Δανιήλ έως σήμερα έχουν περάσει περισσότερα από οκτακόσια έτη. Ας μας υποδείξουν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι, ποιος ανάμεσά τους χρίστηκε Άγιος αγίων τετρακόσια ενενήντα έτη μετά τον Δανιήλ, και κατήργησε τη θυσία και τη νομική σπονδή; Αλλά δεν μπορούν να υποδείξουν ποιος το έπραξε αυτό, παρά μόνο ο Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού.

ΣΤ΄. Θα εξολοθρευθεί το χρίσμα. Του Ευσεβίου. Ελέγχοντας την άκριτη και παράνομη συμπεριφορά τους· κατά τον ίδιο τρόπο θα πεις ότι συνέβη και με τη θυσία και τη σπονδή· η οποία τελούνταν ορθά και σύμφωνα με τον νόμο πριν από το πάθος του Σωτήρα μας, λόγω της θείας δύναμης που μέχρι τότε ακόμη επέβλεπε τους άγιους τόπους· αλλά καταργήθηκε αμέσως μετά την τέλεια και θεοπρεπή Του θυσία, μέσω της οποίας προσέφερε ο ίδιος τον εαυτό Του υπέρ των αμαρτιών μας· όντας ο ίδιος ο Αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου ως θυσία για όλους τους ανθρώπους· και, καθώς παραδόθηκε σύμφωνα με τα νέα μυστήρια της Καινής Διαθήκης, τα της Παλαιάς καταργήθηκαν· διότι, ταυτόχρονα με την εκπλήρωση του λογίου που αναφέρει: «Και μία εβδομάδα θα στερεώσει διαθήκη για πολλούς», τα στοιχεία της Παλαιάς Διαθήκης καταργήθηκαν.

Και αυτά ας λεχθούν από εμάς προς απόδειξη μιας άλλης προφητείας, η οποία εκπληρώθηκε κατά την επιφάνεια του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Πολύ σαφώς, λοιπόν, στο βιβλίο του Δανιήλ, αφού ο λόγος συμπεριέλαβε ρητά έναν αριθμό εβδομάδων έως την έλευση του Χριστού του ηγουμένου, για τις οποίες έχουμε πραγματευθεί αλλού, προφητεύει ότι μετά τη λήξη τους πρόκειται να εξαλειφθεί το χρίσμα στους Ιουδαίους· και αυτό αποδεικνύεται ξεκάθαρα πως έχει εκπληρωθεί κατά τον καιρό της γεννήσεως του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Αυτά, λοιπόν, ήταν αναγκαίο να επισημανθούν από εμάς προκαταρκτικά για την τεκμηρίωση της αλήθειας των χρόνων.

Και μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν θα υπάρχει σε αυτόν κανένα κρίμα· και θα καταστρέψει την πόλη και το αγιαστήριο μαζί με τον άρχοντα που έρχεται, και θα σαρωθούν μέσα σε κατακλυσμό, και μέχρι το τέλος του πολέμου έχουν καθοριστεί αφανισμοί. Και θα ισχυροποιήσει τη διαθήκη για πολλούς επί μία εβδομάδα· και στο μέσο της εβδομάδας θα καταργηθεί η θυσία και η σπονδή, και πάνω στο ιερό θα βρεθεί το βδέλυγμα των ερημώσεων, και έως τη συντέλεια του καιρού θα επιβληθεί οριστική συντέλεια πάνω στην ερήμωση.

Διότι, εάν αρχίζαμε να αριθμούμε από κάπου αλλού και όχι από εδώ, ούτε ο χρόνος θα συνέπιπτε και θα προέκυπταν πάρα πολλά άτοπα· διότι, εάν κάνουμε την αρχή της αρίθμησης των εβδομήντα εβδομάδων από τον Κύρο και την πρώτη αποστολή, περισσεύουν εκατό και πλέον έτη· περισσότερος δε χρόνος θα περίσσευε, εάν αρχίζαμε από την ημέρα που ο άγγελος προφήτευσε στον Δανιήλ, και πολύ περισσότερος, εάν αρχίζαμε από την αρχή της αιχμαλωσίας. Διότι βρίσκουμε ότι η βασιλεία των Περσών διήρκεσε διακόσια τριάντα έτη, των δε Μακεδόνων παρατάθηκε σε τριακόσια έτη, και από εκεί μέχρι το δέκατο έκτο έτος του Τιβερίου Καίσαρα εξήντα έτη. Από τον Αρταξέρξη, όμως, οι εβδομήντα εβδομάδες συμπληρώνονται κατά τον χρόνο του Χριστού, σύμφωνα με τους υπολογισμούς των Ιουδαίων. Διότι από τον Νεεμία, ο οποίος στάλθηκε από τον Αρταξέρξη για να ανοικοδομήσει την Ιερουσαλήμ, κατά το εκατοστό δέκατο πέμπτο έτος της βασιλείας των Περσών, το εικοστό έτος της βασιλείας του ίδιου του Αρταξέρξη και το τέταρτο έτος της ογδοηκοστής τρίτης Ολυμπιάδας, μέχρι αυτόν τον χρόνο, που ήταν το δεύτερο έτος της διακοσιοστής δεύτερης Ολυμπιάδας και το δέκατο έκτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, συγκεντρώνονται τετρακόσια εβδομήντα πέντε έτη, τα οποία γίνονται τετρακόσια ενενήντα εβραϊκά έτη, καθώς τα δικά τους έτη υπολογίζονται με βάση τον σεληνιακό μήνα, ο οποίος είναι, για να το πούμε κατά προσέγγιση, είκοσι εννέα και μισή ημέρες· έτσι, καθώς ο κύκλος του ηλιακού έτους είναι τριακόσιες εξήντα πέντε και ένα τέταρτο ημέρες, διαφέρει από το σεληνιακό δωδεκάμηνο κατά έντεκα και ένα τέταρτο ημέρες.

Αφού λοιπόν η εξουσία των Ιουδαίων περιήλθε σε έναν τέτοιο άνθρωπο, ταυτόχρονα, μαζί με τους άλλους προφήτες, εκπληρώνεται και η προφητεία του Ιακώβ που παραδίδεται από τον Μωυσή, η οποία λέει: «δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται· και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Και είναι βέβαια ολοφάνερο, τόσο από τα ιστορικά βιβλία όσο και από όσα έχουμε παραθέσει, ότι ακριβώς μέχρι τον Ηρώδη, κατά την εποχή του οποίου γεννήθηκε ο Χριστός, δεν είχε διακοπεί η εξουσία αυτών των ίδιων των Εβραίων που ηγούνταν εκ διαδοχής ολόκληρου του έθνους. Όταν δε πρώτος βασίλευσε σε αυτούς ο Ηρώδης, ο οποίος ήταν αλλόφυλος στην καταγωγή, αμέσως αφενός εκπληρώθηκε η παρουσία του Χριστού, και αφετέρου η προαναγγελθείσα προσδοκία των εθνών άρχισε να πραγματοποιείται εμπράκτως μέσω της διδασκαλίας του Σωτήρα μας, η οποία διαδόθηκε σε κάθε έθνος. Τότε επισφραγιζόταν και η προφητεία του Δανιήλ, έπειτα από τις εβδομάδες που εξετάσαμε, η οποία αναφέρει: «και μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν θα υπάρχει δικαιοσύνη σε αυτόν· και την πόλη και το άγιο (τον ναό) θα τα καταστρέψει μαζί με τον ηγέτη που έρχεται· και θα κατακοπούν σαν από κατακλυσμό, και μέχρι το τέλος του καθορισμένου πολέμου θα υπάρξουν αφανισμοί».

Με ποιον τρόπο, λοιπόν, η προφητεία για τις προαναφερθείσες εβδομάδες —τόσο για τις προηγούμενες επτά όσο και για τις εξήντα δύο που τις ακολούθησαν— (κατά τις οποίες άρμοζε να αναλαμβάνουν την αρχιεροσύνη σύμφωνα με τη διαδοχή του γένους, με την ιστορία μέχρι την εποχή του Ηρώδη να φανερώνει ότι οι αρχιερείς κατά διαδοχή ασκούσαν τα καθήκοντά τους σε όλη τους τη ζωή, όταν κάποιος χρισμένος και αρχιερέας ηγούνταν του λαού, έτσι ώστε γι' αυτόν τον λόγο να έχει ειπωθεί στον χρησμό το «έως τον ηγούμενο χριστό») έλαβε τέλος στα χρόνια του Ηρώδη, το έχουμε εξηγήσει στο μέτρο των δυνατοτήτων μας. Το πώς, επιπλέον, μετά τη συμπλήρωση του προκαθορισμένου χρόνου των εβδομάδων το χρίσμα εξολοθρεύτηκε, επειδή δεν υπήρχε κρίμα (δικαιοσύνη) σε αυτό, όπως ακριβώς φανερώνει το λόγιο, υποδηλώνοντας ότι με εύλογη κρίση το χρίσμα της αρχιεροσύνης θα τερματιζόταν στον καθορισμένο καιρό, θα γινόταν σαφές σε όσους δώσουν προσοχή τόσο στη διάταξη του νόμου (στην οποία προστάζεται να αναλαμβάνουν την αρχιεροσύνη ισοβίως, μέχρι και την ίδια τους την τελευτή, εκείνοι στους οποίους αρμόζει κατά τη διαδοχή του γένους), όσο και στην ιστορία μέχρι την εποχή του Ηρώδη, η οποία μαρτυρεί ότι οι αρχιερείς κατά διαδοχή αξιώνονταν της τιμής αυτής καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους, σύμφωνα με τη νομοθεσία περί αυτών. Θα γινόταν επίσης σαφές πώς επί του ίδιου του Ηρώδη, όχι μόνο τα όσα αφορούσαν την εν λόγω διάταξη για τους αρχιερείς συγχέονται και διαφθείρονται, αλλά και πώς την εξουσία επί της άγιας στολής (την οποία επιτρεπόταν να φορά μόνο ο αρχιερέας, εφόσον σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον ίδιο δεν επιτρεπόταν να λειτουργεί με αυτήν) ο Ηρώδης την αφαίρεσε από αυτούς και την υπήγαγε στη δική του εξουσία, και μάλιστα όντας αλλόφυλος.

Είναι δε εύλογο να παρατηρήσουμε ότι η τελευταία μία εβδομάδα δεν συνδέεται αμέσως με τις υπόλοιπες εβδομάδες, για την οποία αναφέρει ο λόγος ότι «θα δυναμώσει τη διαθήκη σε πολλούς»· διότι δεν έπραξε για τη μία εβδομάδα όπως ακριβώς έπραξε για τις επτά και τις εξήντα δύο εβδομάδες. Διότι, στην περίπτωση εκείνων, αφού διαίρεσε τον αριθμό ολόκληρου του χρόνου στις επτά και στη συνέχεια στις εξήντα δύο εβδομάδες, κατέστησε τη διαίρεση συνεχόμενη, συνδέοντας τις εξήντα δύο με τις επτά, και δεν άφησε κανέναν ενδιάμεσο χρόνο ούτε πράξη, επειδή δεν υπάρχει κανένα χρονικό διάλειμμα που να διαιρεί και να διαχωρίζει τη συνέχεια της ιστορίας κατά τη διάρκεια εκείνων των εβδομάδων. Αντίθετα, όσον αφορά την επακόλουθη μία εβδομάδα, παρεμβάλλεται μια μακρά και απομακρυσμένη απόσταση. Διότι, λέει, μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες, πρώτα θα εξολοθρευτεί το χρίσμα, και δεν υπάρχει κρίμα σε αυτό, το οποίο είναι ολοφάνερο με ποιον τρόπο έλαβε τέλος κατά τα χρόνια του Ηρώδη. Έπειτα λέει: «Και θα διαφθείρει την πόλη και το άγιο μαζί με τον ηγεμόνα που έρχεται». Και ποιος θα τα διαφθείρει, παρά ο διαφθορέας των ψυχών, ο διάβολος; Και ποιος είναι ο ερχόμενος ηγεμόνας, παρά ο Ηρώδης, ο πρώτος από τα έθνη που ανέλαβε την ηγεσία τους, καθώς και εκείνοι που μετά από αυτόν μέχρι σήμερα έχουν αναλάβει την ηγεμονία επί των Ιουδαίων;

Όπως λοιπόν η προφητεία ονόμασε αινιγματικά τους αρχιερείς, που τους κυβερνούσαν παλαιότερα, «χριστόν ηγούμενον» (χρισμένο ηγέτη), με τον ίδιο τρόπο ονόμασε «ερχόμενον ηγούμενον» (ερχόμενο ηγέτη) εκείνους που τους εξουσίασαν, προερχόμενοι από τα έθνη, μετά την παύση εκείνων, λέγοντας: «και την πόλη και το άγιο θα καταστρέψει μαζί με τον ερχόμενο ηγούμενο». Αυτό ο Ακύλας το απέδωσε πιο ξεκάθαρα, μεταφράζοντας: «και την πόλη και το άγιο θα καταστρέψει ο λαός ενός ερχόμενου ηγουμένου». Και είναι ολοφάνερο πώς ο λαός και ο στρατός των προερχόμενων από τα έθνη ηγετών, οι οποίοι διαδέχθηκαν την εξουσία επί των Ιουδαίων μετά τους χρισμένους ηγέτες, χρησιμοποιώντας τους νόμους των εθνών, κατέστρεψε και την πόλη και το άγιο· και πώς ο νοητός φθορέας που εξουσιάζει τις ψυχές, μαζί με τον ηγέτη που ήρθε σύμφωνα με την προφητεία, επέφερε κάθε καταστροφή πρώτα στον ίδιο τον λαό και στους πολίτες που κατοικούσαν την πόλη, και έπειτα στον ναό και στη λατρεία που τελούνταν παλαιά σε αυτόν. Και ως αιτία αυτής της παρουσίας του Χριστού, που πραγματοποιήθηκε αμέσως, προσημαίνει κάπου ένα θείο λόγιο λέγοντας: «Ο Κύριος έσκυψε από τον ουρανό πάνω στους υιούς των ανθρώπων, για να δει αν υπάρχει κάποιος που να συνιέται ή να εκζητά τον Θεό. Όλοι εξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει κανείς που να πράττει την αγαθότητα, δεν υπάρχει ούτε ένας».

Έπειτα, επειδή οι προαναφερθέντες είχαν διαφθαρεί, ο λόγος, προδιδάσκοντας όσα επρόκειτο να τους συμβούν, λέει: και θα κατακοπούν μέσα στον κατακλυσμό, και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό θα κατακοπούν, μέχρι το τέλος του πολέμου που έχει καθοριστεί με αφανισμούς· ενώ δε αυτά θα συντελούνται και θα πραγματοποιούνται, μία εβδομάδα θα στερεώσει τη διαθήκη σε πολλούς.

«Και μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευτεί το χρίσμα, και δεν θα υπάρχει κρίση σε αυτό· και την πόλη και το άγιο θα τα καταστρέψει μαζί με τον ηγεμόνα που έρχεται, και θα αποκοπούν μέσα σε κατακλυσμό· και έως το τέλος του συντετμημένου πολέμου θα υπάρξουν αφανισμοί. Και μία εβδομάδα θα στερεώσει διαθήκη σε πολλούς· και στο μέσο της εβδομάδας θα καταργηθεί η θυσία και η σπονδή, και επάνω στο ιερό θα στηθεί το βδέλυγμα των ερημώσεων, και έως τη συντέλεια του καιρού θα επιβληθεί η συντέλεια επάνω στην ερήμωση.» Καθώς η εβδομηκονταετής αιχμαλωσία του ιουδαϊκού έθνους στη Βαβυλώνα πλησίαζε ήδη στο τέλος της, ενώ ο Δανιήλ προσευχόταν, του εμφανίστηκε ένας από τους αγίους λειτουργούς του Θεού, ο αρχάγγελος Γαβριήλ, και προφητεύει ότι η ανοικοδόμηση της Ιερουσαλήμ θα γίνει αμέσως τότε και όχι έπειτα από πολύ χρόνο. Παράλληλα, περιορίζει τον χρόνο μετά την ανοικοδόμησή της σε συγκεκριμένο αριθμό ετών, και προλέγει ότι μετά την καθορισμένη προθεσμία θα καταστραφεί και πάλι, και ότι, αφού υποστεί τη δεύτερη άλωση και πολιορκία, δεν θα τύχει πλέον της θείας επιστασίας, αλλά θα παραμείνει έρημη, καθώς θα καταργηθεί μαζί της και η λατρεία που γινόταν σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ενώ αντί αυτής θα εισαχθεί στη ζωή των ανθρώπων μια άλλη, Καινή Διαθήκη. Και αυτά ο Γαβριήλ ομολογεί ότι τα φανερώνει στον προφήτη συγκεκαλυμμένα, υπό μορφή χρησμών. Του λέει λοιπόν: «Δανιήλ, τώρα εξήλθα για να σου μεταδώσω σύνεση».

Μετά από αυτές, εφόσον η μία υπολειπόμενη εβδομάδα έχει διαχωριστεί και απομακρυνθεί πολύ, και μετά από πάρα πολλά που προφητεύονται στο ενδιάμεσο, εκπληρώνονται όλα τα υπόλοιπα που έχουν ειπωθεί ενδιαμέσως μέσω της προρρήσεως του χρησμού, τα οποία έχουν ως εξής: «μετά τις επτά και εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν υπάρχει κρίμα σε αυτό· και την πόλη και το άγιο θα τα καταστρέψει μαζί με τον ηγεμόνα που έρχεται, και θα αποκοπούν μέσα σε κατακλυσμό· και έως το τέλος του πολέμου που είναι συντετμημένος με αφανισμούς». Και αυτά έλαβαν εναργή έκβαση επί των ημερών του ίδιου του Αυγούστου και του Ηρώδη, στους οποίους λέμε ότι συνοψίζονται οι προειρημένες επτά εβδομάδες. Εφόσον λοιπόν το χρίσμα της αρχιεροσύνης διατηρήθηκε κατά την κανονική πορεία και τάξη μέχρι τους χρόνους του Ηρώδη και του Αυγούστου, και αφού η διαδοχή των παλαιών αρχιερέων τερματίστηκε στον Αλέξανδρο, τον πατέρα του Υρκανού, λέγεται ότι ο Ηρώδης, αφού εξόντωσε τον Υρκανό, δεν επέτρεψε πλέον την εκτέλεση του λειτουργήματος στους πατροπαράδοτους διαδόχους, αλλά σε κάποιους άσημους και αφανείς ανθρώπους. Αυτό μάλιστα το θέσπισε προκαταβολικά και ο χρησμός, λέγοντας: «και μετά τις επτά και εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν υπάρχει κρίμα σε αυτό».

Πράγμα που σαφώς έχουν διατυπώσει και οι υπόλοιποι ερμηνευτές, ο μεν Ακύλας λέγοντας: «Και μετά τις επτά εβδομάδες και τις εξήντα δύο θα εξολοθρευτεί ο χρισμένος, και δεν υπάρχει γι' αυτόν», ο δε Σύμμαχος: «Και μετά τις εβδομάδες τις επτά και τις εξήντα δύο θα αποκοπεί ο χριστός, και δεν θα υπάρξει γι' αυτόν». Εξαιτίας αυτού, μάλιστα, μου φαίνεται ότι αποδεικνύεται πως «χριστός ηγούμενος» είναι αυτός που έχει δηλωθεί σύμφωνα με τη δική μας απόδοση. Μετά, λοιπόν, τη συμπλήρωση των εβδομάδων που αναφέρθηκαν, λέει ότι «θα εξολοθρευτεί ο χριστός». Ποιος δε είναι αυτός, παρά «ο ηγούμενος» και ο κατά διαδοχήν από το ιερατικό γένος προεστώς του έθνους; Αυτός, βέβαια, παρέμενε όσο διάστημα δεν είχαν ακόμη συμπληρωθεί οι εβδομάδες· επειδή όμως αυτές έλαβαν τέλος, σύμφωνα με την προφητεία, «αποκόπηκε» ο εκ της διαδοχής του γένους προεστώς του έθνους. Και αυτός ήταν ο Υρκανός, τον οποίο ο ίδιος ο Ηρώδης, αφού τον εξόντωσε, υφαρπάζει τη βασιλεία επί του έθνους που καθόλου δεν του ανήκε, και αυτός πρώτος ως αλλόφυλος αναλαμβάνει την ηγεσία. Επομένως, δεν «αποκόπηκε» μόνο ο Υρκανός, ο οποίος ήταν «χριστός» και ο έσχατος των παλαιών αρχιερέων, αλλά και η διαδοχή που κατέβαινε άνωθεν από τους προγόνους εκ των παλαιότατων αρχιερέων, καθώς και το ίδιο το νόμιμο χρίσμα, το οποίο πλέον δεν γινόταν με ορθή κρίση, αλλά άτακτα και συγκεχυμένα, και όχι σύμφωνα με όσα είχαν νομοθετηθεί από τον Μωυσή. Όλα δε αυτά συνέτρεχαν ταυτόχρονα, σύμφωνα με την προφητεία που έλεγε: «Θα εξολοθρευτεί το χρίσμα, και κρίση δεν υπάρχει σε αυτό».

Τα ίδια με τον Ηρώδη έπραξε και ο βασιλιάς Αρχέλαος που εγκαταστάθηκε διάδοχός του, όντας γιος του, από τον οποίο οι Ρωμαίοι, αφού ανέλαβαν την εξουσία, κατακρατούσαν τη στολή του αρχιερέα αποθηκευμένη σε λιθόκτιστο οίκο υπό σφραγίδα». Μέσω αυτών νομίζω ότι έχει καταστεί στον καθένα προφανής η εκπλήρωση του χρησμού που έλεγε: «και μετά τις επτά και εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν υπάρχει κρίμα σε αυτόν».

Ακόμη δε περισσότερο θα δεις πώς έχει ειπωθεί το «δεν υπάρχει κρίση σε αυτόν», εάν αντιληφθείς το αυθαίρετο της εγκαθίδρυσης των αρχιερέων που υπήρξαν μετά τον Ηρώδη και κατά τους χρόνους του Σωτήρος μας. Διότι, ενώ ο αρχιερέας σύμφωνα με τον θείο νόμο είχε προσταχθεί να ασκεί τη λειτουργία καθ' όλο τον χρόνο της ζωής του με διάδοχο το γνήσιο τέκνο του, κατά τους εξεταζόμενους καιρούς, μετά την εξολόθρευση του χρίσματος σύμφωνα με την προφητεία, πρώτα μεν ο Ηρώδης και έπειτα, μετά από αυτόν, οι Ρωμαίοι καθιστούσαν τους αρχιερείς αυθαίρετα και όχι σύμφωνα με τον νόμο, επιλέγοντας όποιους ήθελαν, χαρίζοντας την τιμή σε κάποιους κοινούς και άσημους άνδρες, και πωλούσαν και καπηλεύονταν τον τίτλο, παραχωρώντας το αξίωμα με ετήσια διάρκεια κάθε φορά σε διαφορετικά πρόσωπα. Γι' αυτό μου φαίνεται ότι ο ιερός ευαγγελιστής Λουκάς, καταγράφοντας τον χρόνο του κηρύγματος του Σωτήρος μας, το σημειώνει αυτό μέσα από όσα λέει: «στο δέκατο πέμπτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, όταν ηγεμόνευε ο Πόντιος Πιλάτος στην Ιουδαία, και ήταν τετράρχες ο Ηρώδης, ο Φίλιππος και ο Λυσανίας, επί αρχιερέως Άννα και Καϊάφα». Διότι πώς θα μπορούσαν αυτοί οι δύο να είναι ταυτόχρονα αρχιερείς, παρά μόνο εάν είχε καταλυθεί η νομοθεσία περί των αρχιερέων;

Προς επίρρωση αυτών, λοιπόν, και ο Ιώσηπος μαρτυρεί γράφοντας τα εξής: «Ο Ουαλέριος Γράτος», ο στρατηγός των Ρωμαίων, «αφού έπαυσε από την αρχιερωσύνη τον Άνανο, αναδεικνύει αρχιερέα τον Ισμαήλ, τον γιο του Φηβά, και αφού μετά από λίγο τον απομάκρυνε, καθιστά αρχιερέα τον Ελεάζαρο, τον γιο του αρχιερέα Ανάνου. Αφού δε πέρασε ένας χρόνος, έπαυσε και αυτόν, και παραδίδει την αρχιερωσύνη στον Σίμωνα, τον γιο του Καθίμου. Ούτε όμως και αυτός διατήρησε το αξίωμα περισσότερο από έναν χρόνο, και διάδοχός του υπήρξε ο Ιώσηπος, ο επονομαζόμενος και Καϊάφας». Αυτά τα παρέθεσα αναγκαστικά εξαιτίας του χωρίου «εξολοθρευθήσεται χρίσμα, και κρίμα ουκ έστιν εν αυτώ», τα οποία θεωρώ ότι αποτελούν αναμφισβήτητη απόδειξη.

Στη συνέχεια αυτών, η προφητεία λέει: «και την πόλη και το άγιο θα καταστρέψει μαζί με τον ηγούμενο που έρχεται». Εδώ πάλι, υποθέτω ότι υποδηλώνεται ο ίδιος ο Ηρώδης και όσοι κυβέρνησαν μετά από αυτόν, προερχόμενοι από αλλόφυλο γένος. Διότι, όπως ακριβώς πιο πάνω ονόμαζε τους αρχιερείς χριστούς ηγουμένους, λέγοντας «έως τον χριστό ηγούμενο», με τον ίδιο τρόπο, μετά από εκείνους και την παύση τους, δεν υπάρχει άλλος «ηγούμενος που έρχεται» παρά εκείνος που υποδηλώθηκε από αλλόφυλο γένος και όλοι οι υπόλοιποι που διαδοχικά μετά από εκείνους ηγήθηκαν του έθνους. Με αυτούς και μαζί με αυτούς, χρησιμοποιώντας τους σαν συνεργούς, έχει ειπωθεί ότι ο μισόκαλος και φθορέας των αγαθών θα καταστρέψει «και την πόλη και το άγιο». Διότι πράγματι διέφθειρε αληθινά ολόκληρο το έθνος, άλλοτε μεν οδηγώντας την τάξη της ιεροσύνης στην παρανομία, άλλοτε διαστρέφοντας ολόκληρο τον λαό, και παρακινώντας την πόλη (έτσι ονομάζονται μεταφορικά οι πολίτες) στην ασέβεια. Συμφωνεί δε με τη δική μας απόδοση και ο Ακύλας, ο οποίος το μετέφρασε με τον εξής τρόπο: «και την πόλη και το άγιο θα καταστρέψει ο λαός του ηγουμένου που έρχεται». Διότι όχι μόνο «ο ηγούμενος που έρχεται», ο οποίος υποδηλώθηκε σύμφωνα με τις εξηγήσεις μας, κατέστρεψε «την πόλη και το άγιο», αλλά και ο «λαός» του.

Θα μπορούσε κανείς, όχι άστοχα, να πει ότι στα προαναφερθέντα υποδηλώνεται και ο ηγεμόνας των Ρωμαίων, καθώς και ο λαός του, μέσω του οποίου θεωρώ πως εννοούνται τα στρατεύματα των Ρωμαίων αρχόντων που κυριάρχησαν επί του έθνους, οι οποίοι κατέστρεψαν και την ίδια την πόλη της Ιερουσαλήμ και τον σεπτό και άγιο ναό που υπήρχε άλλοτε σε αυτήν. Από αυτούς, λοιπόν, εξολοθρεύτηκαν και έφθασαν στο σημείο σαν να χάθηκαν «μέσα σε κατακλυσμό και έως το τέλος του συντετμημένου πολέμου με αφανισμούς», έτσι ώστε πλέον, σύμφωνα με την προφητεία, να υποστούν παντελή ερήμωση μετά την επιβουλή τους εναντίον του Σωτήρος μας, έπειτα από την οποία υπέστησαν και την έσχατη πολιορκία. Αυτά μπορείς να τα βρεις καταγεγραμμένα με ακρίβεια και στις ιστορίες που συνέγραψε ο ίδιος ο Ιώσηπος.

Και αφού προφητεύθηκαν αυτά σχετικά με τα όσα επρόκειτο να συμβούν στο ιουδαϊκό έθνος κατά τον ενδιάμεσο χρόνο των επτά και των εξήντα δύο εβδομάδων, ακολούθως προαναγγέλλεται η δήλωση της Καινής Διαθήκης που κηρύχθηκε από τον Σωτήρα μας. Εφόσον, λοιπόν, ειπώθηκαν τόσα ενδιάμεσα και μεταξύ των επτά και των εξήντα δύο εβδομάδων, προστίθεται επιλέγοντας: «Και θα στερεώσει διαθήκη για πολλούς επί μία εβδομάδα· και στο μέσο της εβδομάδας θα καταργηθεί θυσία και σπονδή, και πάνω στο ιερό θα υπάρξει βδέλυγμα της ερημώσεως, και έως τη συντέλεια του καιρού θα δοθεί συντέλεια στην ερήμωση». Ας κατανοήσουμε με ποιον τρόπο εκπληρώθηκαν και αυτά. Εξιστορείται, λοιπόν, ότι ολόκληρος ο χρόνος τόσο της διδασκαλίας όσο και της θαυματουργίας του Σωτήρα μας ανήλθε σε τριάμισι έτη, πράγμα που αποτελεί το μισό μιας εβδομάδας. Αυτό ακριβώς καταδεικνύει ο ευαγγελιστής Ιωάννης σε όσους μελετούν προσεκτικά το Ευαγγέλιό του. Επομένως, μία εβδομάδα ετών θα μπορούσε να θεωρηθεί ολόκληρος ο χρόνος της συναναστροφής του με τους αποστόλους του, τόσο εκείνος πριν από το Πάθος όσο και ο μετά την εκ νεκρών Ανάστασή του. Διότι έχει καταγραφεί ότι πριν από το Πάθος παρουσίαζε τον εαυτό του σε όλους, μαθητές και μη, επί τριάμισι έτη, κατά τη διάρκεια του οποίου <χρόνου>, με διδασκαλίες και θαυμαστές θεραπείες, φανέρωνε τις δυνάμεις της θεότητάς του σε όλους ανεξαιρέτως, τόσο σε Έλληνες όσο και σε Ιουδαίους.

Αν και για κάποιο χρονικό διάστημα φάνηκε να παραμένουν τα της λειτουργίας στον τόπο εκείνο, εντούτοις αυτά δεν ήταν πλέον αρεστά στον Θεό, εφόσον τελούνταν αυθαίρετα και όχι σύμφωνα με τον νόμο. Διότι, όπως ακριβώς προ πολλού, αφού εξολοθρεύτηκε το χρίσμα και έπαψαν οι νόμιμοι κατά διαδοχή αρχιερείς μετά τον θάνατο του Υρκανού, εκείνοι που ανέλαβαν στη συνέχεια αντικανονικά και παράνομα έδιναν μεν την εντύπωση ότι τελούν κάτι, αλλά δεν έπρατταν σύμφωνα με τους πρέποντες θεσμούς. Γι' αυτούς άλλωστε έλεγε η προφητεία: «θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν υπάρχει κρίση σε αυτό», στηλιτεύοντας το αυθαίρετο και παράνομο των πράξεών τους. Έτσι ακριβώς θα πεις ότι συνέβη και με τη θυσία και τη σπονδή, οι οποίες τελούνταν ορθά και σύμφωνα με τον νόμο πριν από το πάθος του Σωτήρα μας, εξαιτίας της δύναμης που τότε ακόμη επέβλεπε τα των αγίων τόπων, αλλά καταργήθηκαν αμέσως μετά την τέλεια και θεοπρεπή θυσία Του, την οποία προσέφερε ο Ίδιος προσφέροντας τον Εαυτό Του υπέρ των αμαρτιών μας, όντας ο Ίδιος «ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Και εφόσον αυτή η θυσία παραδόθηκε σε όλους τους ανθρώπους σύμφωνα με τα καινά μυστήρια της Καινής Διαθήκης, τα της παλαιάς καταργήθηκαν. Διότι ταυτόχρονα με την εκπλήρωση του λογίου που αναφέρει «και θα στερεώσει διαθήκη σε πολλούς μία εβδομάδα», τα της Παλαιάς Διαθήκης είχαν πλέον καταργηθεί.

Εάν, όμως, εκείνοι που προέρχονται από την περιτομή αντιμετωπίζουν αυτά με δυσπιστία, πρέπει να ελεγχθούν όχι μόνο επειδή αντιτάσσονται με αναίδεια απέναντι σε όσα είναι αληθινά και ολοφάνερα, αλλά και επειδή, όσο εξαρτάται από αυτούς, συκοφαντούν τις προφητείες ως ψευδείς. Διότι, ενώ οι προφητείες περιορίζουν ολόκληρο τον χρόνο σε εβδομήντα εβδομάδες ετών, προαναγγέλλοντας όσα πρόκειται να συμβούν στο μεσοδιάστημα, εκείνοι, παρόλο που έχει φτάσει ως εμάς σχεδόν το χιλιοστό έτος από την προφητεία, δεν μπορούν να υποδείξουν ότι έχει συμβεί τίποτε από τα γεγραμμένα. Και τούτο, καίτοι έχει εξολοθρευτεί το χρίσμα τους, σύμφωνα με τη θεία προφητεία, καθώς και το αγίασμά τους, και ενώ οι προηγούμενοι κάτοικοι καταστράφηκαν και ξεριζώθηκαν «μέσα σε κατακλυσμό» «αποφασισμένου πολέμου με αφανισμούς», και το πιο παράδοξο από όλα οράται έως και τώρα εκεί, εννοώ βέβαια το βδέλυγμα της ερημώσεως, το οποίο στέκεται μέχρι σήμερα στον άλλοτε άγιο τόπο, για το οποίο και ο Σωτήρας και Κύριός μας εξέφερε τους προαναφερθέντες λόγους. Ενώ λοιπόν αυτά τα βλέπουμε ξεκάθαρα μπροστά στα μάτια μας έως και τώρα, είναι να απορεί κανείς με εκείνους από την περιτομή, οι οποίοι όχι τόσο τολμούν να αντιμάχονται τα ολοφάνερα, όσο εθελοτυφλούν και έχουν σκοτισμένη τη διάνοιά τους, ώστε να μη βλέπουν τις τόσο σαφείς και ολοφάνερες εκπληρώσεις των θείων Γραφών.

Λέγει, λοιπόν: «Και θα επιστρέψει και θα οικοδομηθεί πλατεία και τείχος». Και πράγματι αυτό έγινε. Διότι, όταν επέστρεψε ο λαός, ανοικοδόμησε την πόλη και τον ναό και το τείχος της ολόγυρα. Έπειτα λέγει: «Μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εκκενωθούν οι καιροί και μία εβδομάδα θα συνάψει διαθήκη με πολλούς· και στο μέσο της εβδομάδας θα αρθεί θυσία και σπονδή, και επί του ιερού θα στηθεί το βδέλυγμα των ερημώσεων». Διότι, αφού συμπληρωθούν οι εξήντα δύο εβδομάδες και έλθει ο Χριστός και κηρυχθεί το Ευαγγέλιο σε κάθε τόπο, όταν εκκενωθούν οι καιροί, θα απομείνει μία εβδομάδα, η έσχατη, κατά την οποία θα παρευρίσκονται ο Ηλίας και ο Ενώχ, και στο μέσο αυτής θα αναφανεί το «βδέλυγμα της ερημώσεως», ο αντίχριστος, εξαγγέλλοντας την ερήμωση στον κόσμο. Με την έλευση αυτού «θα αρθεί θυσία και σπονδή», η οποία τώρα προσφέρεται στον Θεό σε κάθε τόπο από τα έθνη.

ΣΜΘ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΣΙΔΩΡΟ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ. Στο χωρίο: «Θα εξολοθρευθεί το χρίσμα» κ.λπ. Από την ιερωσύνη και τη βασιλεία, ω συνωνόματέ μου, έχουν συσταθεί τα πράγματα. Διότι, αν και διαφέρουν πολύ μεταξύ τους (αφού η μεν ιερωσύνη είναι σαν ψυχή, ενώ η βασιλεία σαν σώμα), ωστόσο και οι δύο αποβλέπουν σε έναν σκοπό, τη σωτηρία των υπηκόων. Γι' αυτόν τον λόγο, και όταν το Ιουδαϊκό κράτος ξεκινούσε, η ιερωσύνη θεσμοθετήθηκε ως πιο αναγκαία, και διήρκεσε για πολύ καιρό. Επειδή όμως, όντας πιο σαρκικοί και σκληροτράχηλοι, αναζήτησαν και βασιλεία, τους δόθηκε και αυτή, επειδή ήταν πολύ χρήσιμη και ανέστελλε τα σφάλματα εκείνων που δεν υπάκουαν στην ιερωσύνη. Επειδή λοιπόν, άλλοτε έχοντας την ιερωσύνη διέπρεπαν, και άλλοτε αποκτώντας τη βασιλεία διασώζονταν, αν όμως καταργούνταν και τα δύο, δεν θα τους απέμενε καμία προϋπόθεση σωτηρίας. Θέλοντας να δείξει ο προφήτης Δανιήλ την παντελή κατάλυση του Ιουδαϊκού κράτους μετά τον σταυρό, και ότι δεν θα τους απομείνει ούτε ίχνος καλής ελπίδας, ούτε θα φανεί σε αυτούς κάποια καλύτερη προσδοκία, είπε: «Θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν θα υπάρχει κρίση σε αυτήν». Με το χρίσμα υποδήλωνε την ιερωσύνη, ενώ με την κρίση τη βασιλεία και την πολιτική κατάσταση.

ΣΝΖ΄. Προς τον Παύλο. Σχετικά με το ρητό: «Ότι και την πόλη και το άγιο ιερό θα καταστρέψει μαζί με τον ερχόμενο ηγούμενο.» Αυτό που ειπώθηκε από τον άγγελο στον Δανιήλ, «Ότι και την πόλη και το άγιο ιερό θα καταστρέψει μαζί με τον ηγούμενο [τον ερχόμενο,]», αν μεν νομίζουν ότι έχει ειπωθεί για κάποιον άλλον, ας το ερμηνεύσουν όπως επιθυμούν, χωρίς να βλάπτεται στο ελάχιστο η αλήθεια. Αν όμως ο Χριστός είναι αυτός που λέγεται ότι έρχεται σύμφωνα με τις Γραφές: «Διότι ευλογημένος είναι ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου», και: «Εσύ είσαι ο ερχόμενος, ή να προσδοκούμε άλλον;», τότε το νόημα είναι το εξής: όχι μόνο ο Πατέρας θα ανατρέψει όλα τα σεβαστά και περίβλεπτα πράγματα των Ιουδαίων, αλλά και ο Χριστός, ο οποίος προσδοκάται από αυτούς ως λυτρωτής τους.

Διότι, επειδή συμπεριφέρθηκαν με ύβρη απέναντι στον ίδιο τον Υιό του βασιλιά, θα υποστούν τη δίκαιη τιμωρία. Γιατί όχι μόνο η πόλη, αλλά και το άγιο θα καταστραφεί, δηλαδή ο ναός θα γκρεμιστεί. Και δες την ακρίβεια. Δεν είπε: «Θα καταστραφεί μαζί με τον ηγούμενο», όπως νομίζουν μερικοί, αλλά, «Θα καταστρέψει ο Πατέρας τον ναό και την πόλη», συμπράττοντος φυσικά του ηγουμένου, ο οποίος υβρίστηκε από αυτούς κατά την πρώτη του επιφάνεια. Αν όμως αυτό είναι ασαφές, θα ειπωθεί πάλι σαφέστερα. Ο Θεός και ο ηγούμενος, δηλαδή ο Χριστός: «Διότι από εσένα», λέει προς τη Βηθλεέμ, «θα προέλθει ηγούμενος, ο οποίος θα καταστρέψει την πόλη και τον ναό». Ώστε, αν και το έργο ανατέθηκε στους Ρωμαίους, ωστόσο η οργή ήταν θεόσταλτη, και μάρτυρας αυτού είναι ο Ιώσηπος, που λέει: «Μην αποδίδετε τη νίκη στους Ρωμαίους, θεωρώντας ότι ο πόλεμος εναντίον τους μάς κατέστρεψε όλους. Διότι αυτά δεν συνέβησαν από τη δική τους δύναμη, αλλά μια ανώτερη αιτία που προέκυψε τους έδωσε την εντύπωση ότι νικούν». Ποια ήταν όμως αυτή η αιτία; Ήταν προφανώς το αμάρτημα της Ιερουσαλήμ απέναντι στον Σωτήρα, το οποίο γονάτισε τα πράγματα των Ιουδαίων, ή μάλλον τα αφάνισε. Και αν οι Ιουδαίοι απιστούν, ας μας πουν για ποια αιτία υφίστανται τώρα μια αιχμαλωσία χωρίς καμία ελπίδα ανακλήσεως.

Μερικοί αναφέρουν ότι πρόκειται για το τείχος που κατασκεύασε ο Αγρίππας. Και θα εξαντληθούν οι καιροί. Και μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν υπάρχει κρίμα σε αυτό, και θα καταστρέψει την πόλη και το ιερό μαζί με τον άρχοντα· και θα αποκοπούν σαν σε κατακλυσμό, και μέχρι το τέλος του καθορισμένου πολέμου θα επέλθουν καταστροφές. Και μία εβδομάδα θα ισχυροποιήσει τη διαθήκη για πολλούς.

Γι' αυτό λέει: «Θα οικοδομηθεί πλατεία και περίτειχος». Όταν, λοιπόν, λέει, ανοικοδομηθεί και αναλάβει το οικείο της σχήμα, από τότε να αριθμείς τις εβδομήντα εβδομάδες, και θα δεις ότι αυτή η αιχμαλωσία δεν πρόκειται να έχει πλέον τέλος. Και δηλώνοντας αυτό το ίδιο πιο σαφώς, ότι δηλαδή δεν πρόκειται να βρουν καμία λύση τα δεινά που τους κατέχουν, λέει τα εξής: «Μετά τις εβδομήντα εβδομάδες θα εξολοθρευτεί το χρίσμα, και κρίμα δεν θα υπάρχει σε αυτήν, και η πόλη καθώς και το άγιο θα καταστραφούν μαζί με τον ηγούμενο που έρχεται, και θα κατακοπούν σαν σε κατακλυσμό· δεν θα υπάρξει πλέον κανένα υπόλειμμα, ούτε ρίζα που να αναβλαστάνει και πάλι, και έως το τέλος του συντετμημένου πολέμου θα υπάρξουν αφανισμοί». Και πάλι, μιλώντας για αυτήν την αιχμαλωσία, λέει: «Θα αρθεί το θυμίαμα και η σπονδή· και επιπλέον αυτών θα στηθεί στο ιερό το βδέλυγμα της ερημώσεως, και έως τη συντέλεια του καιρού, συντέλεια θα δοθεί πάνω στην ερήμωση». Όταν όμως ακούς, ω Ιουδαίε, περί συντελείας, τι άλλο πλέον προσδοκάς;

Διότι ο νόμος ίσχυσε μέχρι τον Ιωάννη· και «θυσία, λέει, και προσφορά δεν θέλησας», και τα εξής. Και ο Δανιήλ προείπε ότι θα εξολοθρευτεί το χρίσμα και θα σφραγιστεί η προφητεία, δηλαδή ότι θα παύσουν και θα τερματιστούν. Εσύ όμως να εκλαμβάνεις την παραβολή και με ηθική έννοια, και, όντας πλούσιος σε κακίες, μην παραβλέπεις τον νου σου που λιμοκτονεί, και που είναι ριγμένος κάτω ενώ πλάστηκε για να υψώνεται προς τα άνω, και που κείτεται μπροστά στις πύλες, αλλά βάλ' τον μέσα, και ας μην είναι έξω να περιπλανιέται, ούτε να μένει αδρανής, αλλά να ενεργεί. Διότι έτσι θα μπορέσεις να ενεργείς σύμφωνα με τον νου, και όχι μόνο να ζεις με απολαύσεις σύμφωνα με τη σάρκα.