Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 9:27

Του αυτού. Τρίτη ερώτηση. Πείτε μου: εκείνος τον οποίο εσείς οι Ιουδαίοι προσμένετε, τι πρόκειται να είναι; Ιουδαίος, άραγε, που θα τηρεί τον νόμο του Μωυσέως, ή Χριστιανός, που θα καταφρονεί και θα παραβαίνει τον νόμο και θα καταργεί τις θυσίες; Διότι γνωρίζω τι έχετε να πείτε: ότι είναι Ιουδαίος από τους Ιουδαίους ο υιός του Δαβίδ, του πατέρα σας, και ότι τηρεί τον νόμο, ανανεώνει τις θυσίες και αποκαθιστά το γένος σας. Και πες μου: πόσα χρόνια έχουν περάσει από την πρώτη αιχμαλωσία των Ιουδαίων επί Ναβουχοδονόσορος του Πέρση; Έχουν να πουν ότι είναι χίλια χρόνια και πλέον· και έτσι έχουν τα πράγματα. Και πες τους: Βλέπετε τι είπατε; Ότι ο ερχόμενος Χριστός σας είναι Ιουδαίος, και ότι ανανεώνει και προσφέρει τις μωσαϊκές θυσίες, και ότι ακόμη δεν ήλθε, και ότι από τον καιρό του Ναβουχοδονόσορος, όταν ο Δανιήλ ήταν στη Βαβυλώνα, είναι χίλια χρόνια ή και περισσότερα· και αλήθεια είπατε. Άκουσε λοιπόν τώρα με σύνεση: αν, όπως λες, ο ερχόμενος Χριστός είναι Ιουδαίος, και πρόκειται να τελέσει νομικές θυσίες, και ακόμη δεν ήλθε, τότε πώς ο προφήτης Δανιήλ λέγει στις οράσεις του, καθώς τον φώτιζε ο αρχάγγελος Γαβριήλ, τα εξής: «Έως Χριστού ηγουμένου, εβδομήκοντα εβδομάδες ετών συντομεύθηκαν για τον λαό σου και για την αγία πόλη, ώστε να συντελεσθεί η αμαρτία»; Και λίγο παρακάτω: «Και για να σφραγισθούν όραση και προφήτες, και να χρισθεί Άγιος Αγίων, και να καταργηθεί η θυσία και η νομική σπουδή». Δείξτε μας λοιπόν τώρα ποιος Χριστός ήλθε, χρίσθηκε Άγιος Αγίων μετά τις εβδομήκοντα εβδομάδες, δηλαδή μετά από τετρακόσια ενενήντα χρόνια από τον Δανιήλ, και κατήργησε τη θυσία και τη νομική λατρεία· και πότε καταργήθηκαν η σπουδή και η θυσία του νόμου; Αν λοιπόν δεν ψεύδεστε όταν λέτε ότι ο Χριστός δεν ήλθε ακόμη, αλλά πρόκειται να έλθει, δείξτε μας ποιος Χριστός ήλθε, μετά από τετρακόσια ενενήντα χρόνια από τον Δανιήλ, ως Άγιος Αγίων. Αλλά δεν έχεις να δείξεις κάποιον άλλον που να το έκανε αυτό, παρά μόνο τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού. Και πάλι, αν αληθινά λέτε ότι ο ερχόμενος Χριστός, ο Θεός μας, πρόκειται να τελεί νομικές θυσίες, τότε ο Δανιήλ ψεύδεται όταν λέει ότι «όταν έλθει ο Χριστός, θα αρθεί θυσία και σπουδή». Και αν άραγε εμείς παρανομούμε επειδή κρατούμε τη νέα διαθήκη του Χριστού, ενώ ο δικός σας ερχόμενος Χριστός ανανεώνει, όπως λέτε, την παλαιά και τον νόμο του Μωυσέως, τότε πού θα αναζητήσουμε εκείνη τη διαθήκη για την οποία είπε ο Θεός μέσω του προφήτη Ιερεμία: «Ιδού, έρχονται ημέρες, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ νέα διαθήκη, όχι σύμφωνα με τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους, όταν τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου»; Διότι, αφού τους δόθηκε ο νόμος, είπε ο Θεός μέσω των προφητών Ησαΐα και Μιχαία: «Διότι από τη Σιών θα εξέλθει νόμος, και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ»· ώστε, όταν ήλθε ο Χριστός, Αυτός έφερε τον νέο νόμο και εκπλήρωσε τον παλαιό.

Από την εποχή του Δανιήλ έως σήμερα έχουν περάσει περισσότερα από οκτακόσια έτη. Ας μας υποδείξουν, λοιπόν, οι Ιουδαίοι, ποιος ανάμεσά τους χρίστηκε Άγιος αγίων τετρακόσια ενενήντα έτη μετά τον Δανιήλ, και κατήργησε τη θυσία και τη νομική σπονδή; Αλλά δεν μπορούν να υποδείξουν ποιος το έπραξε αυτό, παρά μόνο ο Ιησούς Χριστός, ο Υιός του Θεού.

ΣΤ΄. Θα εξολοθρευθεί το χρίσμα. Του Ευσεβίου. Ελέγχοντας την άκριτη και παράνομη συμπεριφορά τους· κατά τον ίδιο τρόπο θα πεις ότι συνέβη και με τη θυσία και τη σπονδή· η οποία τελούνταν ορθά και σύμφωνα με τον νόμο πριν από το πάθος του Σωτήρα μας, λόγω της θείας δύναμης που μέχρι τότε ακόμη επέβλεπε τους άγιους τόπους· αλλά καταργήθηκε αμέσως μετά την τέλεια και θεοπρεπή Του θυσία, μέσω της οποίας προσέφερε ο ίδιος τον εαυτό Του υπέρ των αμαρτιών μας· όντας ο ίδιος ο Αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου ως θυσία για όλους τους ανθρώπους· και, καθώς παραδόθηκε σύμφωνα με τα νέα μυστήρια της Καινής Διαθήκης, τα της Παλαιάς καταργήθηκαν· διότι, ταυτόχρονα με την εκπλήρωση του λογίου που αναφέρει: «Και μία εβδομάδα θα στερεώσει διαθήκη για πολλούς», τα στοιχεία της Παλαιάς Διαθήκης καταργήθηκαν.

Ψ. Του αγγέλου. ΚΘʹ. Δεν έχω ευαρέσκεια σε εσάς, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ, και δεν θα δεχθώ θυσία από τα χέρια σας. Διότι από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή· διότι το όνομά μου είναι μέγα ανάμεσα στα έθνη, λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ· εσείς όμως το βεβηλώνετε. Όπως ακριβώς ο Λόγος του έχει ονομαστεί στις θείες Γραφές χέρι και δεξιά και βραχίονας και δύναμη του Θεού των όλων, έτσι ο ίδιος αποκαλείται και όνομα του Θεού. Το ότι λοιπόν αυτό το θείο όνομα έχει δοξαστεί από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση ανάμεσα στα έθνη, είναι ολοφάνερο στον καθένα από εκείνους που πανταχού φέρουν την προσωνυμία του Χριστού· οι οποίοι και σε κάθε τόπο προσφέρουν στον Θεό, μέσω του αληθινού Αρχιερέα, πνευματικό θυμίαμα και την καθαρή και αναίμακτη και λογική θυσία δια των προσευχών. Εφόσον δε αυτοί λατρεύουν με αυτόν τον τρόπο, ο Θεός δηλώνει ότι θα αποστραφεί τις σωματικές θυσίες του προηγούμενου λαού. Και είναι βέβαια σαφές πώς, μετά την παρουσία του Χριστού, η προφητεία εκπληρώθηκε και ως προς τα δύο: και ως προς την αποβολή του προηγούμενου λαού, με την ταυτόχρονη αφαίρεση από αυτούς της θυσίας και της σπονδής κατά τον Δανιήλ, και ως προς την επιστροφή των εθνών στον Θεό των όλων.

Και μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν θα υπάρχει σε αυτόν κανένα κρίμα· και θα καταστρέψει την πόλη και το αγιαστήριο μαζί με τον άρχοντα που έρχεται, και θα σαρωθούν μέσα σε κατακλυσμό, και μέχρι το τέλος του πολέμου έχουν καθοριστεί αφανισμοί. Και θα ισχυροποιήσει τη διαθήκη για πολλούς επί μία εβδομάδα· και στο μέσο της εβδομάδας θα καταργηθεί η θυσία και η σπονδή, και πάνω στο ιερό θα βρεθεί το βδέλυγμα των ερημώσεων, και έως τη συντέλεια του καιρού θα επιβληθεί οριστική συντέλεια πάνω στην ερήμωση.

Διότι, εάν αρχίζαμε να αριθμούμε από κάπου αλλού και όχι από εδώ, ούτε ο χρόνος θα συνέπιπτε και θα προέκυπταν πάρα πολλά άτοπα· διότι, εάν κάνουμε την αρχή της αρίθμησης των εβδομήντα εβδομάδων από τον Κύρο και την πρώτη αποστολή, περισσεύουν εκατό και πλέον έτη· περισσότερος δε χρόνος θα περίσσευε, εάν αρχίζαμε από την ημέρα που ο άγγελος προφήτευσε στον Δανιήλ, και πολύ περισσότερος, εάν αρχίζαμε από την αρχή της αιχμαλωσίας. Διότι βρίσκουμε ότι η βασιλεία των Περσών διήρκεσε διακόσια τριάντα έτη, των δε Μακεδόνων παρατάθηκε σε τριακόσια έτη, και από εκεί μέχρι το δέκατο έκτο έτος του Τιβερίου Καίσαρα εξήντα έτη. Από τον Αρταξέρξη, όμως, οι εβδομήντα εβδομάδες συμπληρώνονται κατά τον χρόνο του Χριστού, σύμφωνα με τους υπολογισμούς των Ιουδαίων. Διότι από τον Νεεμία, ο οποίος στάλθηκε από τον Αρταξέρξη για να ανοικοδομήσει την Ιερουσαλήμ, κατά το εκατοστό δέκατο πέμπτο έτος της βασιλείας των Περσών, το εικοστό έτος της βασιλείας του ίδιου του Αρταξέρξη και το τέταρτο έτος της ογδοηκοστής τρίτης Ολυμπιάδας, μέχρι αυτόν τον χρόνο, που ήταν το δεύτερο έτος της διακοσιοστής δεύτερης Ολυμπιάδας και το δέκατο έκτο έτος της ηγεμονίας του Τιβερίου Καίσαρα, συγκεντρώνονται τετρακόσια εβδομήντα πέντε έτη, τα οποία γίνονται τετρακόσια ενενήντα εβραϊκά έτη, καθώς τα δικά τους έτη υπολογίζονται με βάση τον σεληνιακό μήνα, ο οποίος είναι, για να το πούμε κατά προσέγγιση, είκοσι εννέα και μισή ημέρες· έτσι, καθώς ο κύκλος του ηλιακού έτους είναι τριακόσιες εξήντα πέντε και ένα τέταρτο ημέρες, διαφέρει από το σεληνιακό δωδεκάμηνο κατά έντεκα και ένα τέταρτο ημέρες.

Από αυτά, λοιπόν, θα μπορούσε να προκύψει αναμφισβήτητη απόδειξη ότι κατά τους αναφερόμενους χρόνους ολοκληρώθηκαν τα της προφητείας. Εάν όμως οι εκ περιτομής δεν συμφωνούν με αυτά, πρέπει να τους ζητήσουμε διαφορετική ερμηνεία της Γραφής από τη δική μας, και πρέπει να καταδειχθεί ότι, σύμφωνα με τη δική τους άποψη, αποδεικνύονται κατ' ανάγκην ψευδείς οι προρρήσεις του τόσο μεγάλου Γαβριήλ, εάν τίποτα από όσα προαναγγέλθηκαν δεν έχει πραγματοποιηθεί από τότε μέχρι σήμερα, που ήδη πλησιάζουν τα χίλια χρόνια. Αλλά σε εμάς, τουλάχιστον, αποδεικνύεται σαφώς αληθινός ο λόγος σύμφωνα με τις ερμηνείες που παραθέσαμε αβίαστα, με βάση τις οποίες είναι εύκολο να εξηγήσουμε με ποιον τρόπο και η τελευταία, η μία εβδομάδα που ακολουθεί μετά από όλες τις άλλες, «ενδυνάμωσε διαθήκη σε πολλούς», δηλαδή την Καινή Διαθήκη του σωτηρίου κηρύγματος, η οποία διαδόθηκε σε όλη την οικουμένη, και δεν κηρύχθηκε πλέον σε ένα μόνο έθνος, αυτό των Ιουδαίων, αλλά ήδη σε περισσότερα, ώστε για αυτόν ακριβώς τον λόγο να έχει ειπωθεί το «θα δυναμώσει διαθήκη σε πολλούς μία εβδομάδα».

Είναι δε εύλογο να παρατηρήσουμε ότι η τελευταία μία εβδομάδα δεν συνδέεται αμέσως με τις υπόλοιπες εβδομάδες, για την οποία αναφέρει ο λόγος ότι «θα δυναμώσει τη διαθήκη σε πολλούς»· διότι δεν έπραξε για τη μία εβδομάδα όπως ακριβώς έπραξε για τις επτά και τις εξήντα δύο εβδομάδες. Διότι, στην περίπτωση εκείνων, αφού διαίρεσε τον αριθμό ολόκληρου του χρόνου στις επτά και στη συνέχεια στις εξήντα δύο εβδομάδες, κατέστησε τη διαίρεση συνεχόμενη, συνδέοντας τις εξήντα δύο με τις επτά, και δεν άφησε κανέναν ενδιάμεσο χρόνο ούτε πράξη, επειδή δεν υπάρχει κανένα χρονικό διάλειμμα που να διαιρεί και να διαχωρίζει τη συνέχεια της ιστορίας κατά τη διάρκεια εκείνων των εβδομάδων. Αντίθετα, όσον αφορά την επακόλουθη μία εβδομάδα, παρεμβάλλεται μια μακρά και απομακρυσμένη απόσταση. Διότι, λέει, μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες, πρώτα θα εξολοθρευτεί το χρίσμα, και δεν υπάρχει κρίμα σε αυτό, το οποίο είναι ολοφάνερο με ποιον τρόπο έλαβε τέλος κατά τα χρόνια του Ηρώδη. Έπειτα λέει: «Και θα διαφθείρει την πόλη και το άγιο μαζί με τον ηγεμόνα που έρχεται». Και ποιος θα τα διαφθείρει, παρά ο διαφθορέας των ψυχών, ο διάβολος; Και ποιος είναι ο ερχόμενος ηγεμόνας, παρά ο Ηρώδης, ο πρώτος από τα έθνη που ανέλαβε την ηγεσία τους, καθώς και εκείνοι που μετά από αυτόν μέχρι σήμερα έχουν αναλάβει την ηγεμονία επί των Ιουδαίων;

Έπειτα, επειδή οι προαναφερθέντες είχαν διαφθαρεί, ο λόγος, προδιδάσκοντας όσα επρόκειτο να τους συμβούν, λέει: και θα κατακοπούν μέσα στον κατακλυσμό, και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό θα κατακοπούν, μέχρι το τέλος του πολέμου που έχει καθοριστεί με αφανισμούς· ενώ δε αυτά θα συντελούνται και θα πραγματοποιούνται, μία εβδομάδα θα στερεώσει τη διαθήκη σε πολλούς.

Αυτή θα πρέπει να είναι η εβδομάδα του σωτηρίου κηρύγματος, διά του οποίου ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός εδραίωσε την παράδοση της Καινής Διαθήκης σε πολλούς που μαθήτευσαν κοντά Του· άλλοτε μεν πριν από το πάθος ζώντας και πολιτευόμενος μαζί τους, άλλοτε δε και μετά την ανάληψη εμφανιζόμενος σε αυτούς επί σαράντα ημέρες και συναναστρεφόμενος μαζί τους, και λέγοντας τα σχετικά με τη βασιλεία του Θεού· γι' αυτό και τους παρήγγειλε να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα. Στο μέσο δε αυτής της εβδομάδας, εξαιτίας της επιβουλής που υπέστη από τους Ιουδαίους, εκπληρώθηκαν και τα όσα ακολουθούσαν τη θεία προφητεία, αφού κήρυξε περίπου τριάμισι έτη, όπως αποδεικνύεται και από τη γραφή των Ευαγγελίων· γι' αυτό έχει ειπωθεί: «και στο μέσο της εβδομάδας θα καταργηθεί η θυσία και η σπονδή»· και είναι σαφές πώς, αμέσως με το πάθος, στην ουσία καταργήθηκε από αυτούς η θυσία και η σπονδή· όταν, σύμφωνα με τη γραφή των Ευαγγελίων, το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε από πάνω μέχρι κάτω· και σύμφωνα με την ιστορία του Ιώσηπου: «Κατά την ίδια την εορτή της Πεντηκοστής, τη νύχτα, όταν οι ιερείς εισήλθαν στο ιερό, όπως ήταν η συνήθειά τους, για τις ιερουργίες, ανέφεραν ότι πρώτα αντιλήφθηκαν μια κίνηση και έναν θόρυβο, και έπειτα από αυτά μια ομαδική φωνή (που έλεγε): "Ας μεταβούμε από εδώ"».

Παραδίδοντας αυτά κατά λέξη, καθώς και άλλα παρόμοια με αυτά στις ιστορίες του, ο Ιώσηπος θα μπορούσε να συμβάλει σε εμάς στην απόδειξη του ότι, μετά το σωτήριο πάθος, καταλύθηκαν και καθαιρέθηκαν ουσιαστικά τα στοιχεία της σωματικής λατρείας του λαού. Γνωρίζω δε και μια άλλη ερμηνεία που έχει δοθεί από πολλούς σχετικά με την εβδομάδα η οποία εδραίωσε τη διαθήκη· διότι ο λόγος, ανάγοντας αυτήν στην εβδομάδα των δεκάδων, παριστάνει ολόκληρο τον χρόνο των αποστόλων να εκτείνεται σε εβδομήντα έτη, κατά τη διάρκεια των οποίων το κήρυγμα της καινής διαθήκης, εφόσον κηρύχθηκε όχι πλέον σε ένα, αλλά σε πολλά έθνη, εδραιώθηκε σε ολόκληρη την οικουμένη. Και πράγματι, από τις ιστορικές μαρτυρίες αποδεικνύεται ότι ο Ιωάννης, ο μαθητής του Κυρίου, έζησε μετά την ανάληψή Του άλλα εβδομήντα έτη, διότι η παράδοση αναφέρει ότι παρέμεινε στη ζωή μέχρι τη βασιλεία του Τραϊανού. Σύμφωνα δε με αυτήν τη διήγηση είναι πρόδηλο το πώς στο μέσο αυτής της εβδομάδας των δεκάδων καταργήθηκε η θυσία και η σπονδή, και το λεγόμενο βδέλυγμα της ερημώσεως στάθηκε στον άγιο τόπο.

Τα γεγονότα, λοιπόν, από την ανάσταση του Σωτήρος μας έως την έσχατη πολιορκία επί Ουεσπασιανού εκτείνονται σε τριάντα πέντε έτη· τα οποία αποτελούν το ήμισυ της καθορισμένης εβδομάδας. Τότε έλαβε την επισφράγισή του, αφού ο παλαιός ιερός και άγιος ναός υπέστη την ολοκληρωτική διά πυρός φθορά και κατεδάφιση, καθώς και το χωρίο: «θα καταργηθεί η θυσία και η σπονδή, και επί του ιερού θα στηθεί το βδέλυγμα των ερημώσεων»· το οποίο βδέλυγμα της ερημώσεως, το λόγιο δηλώνει ότι θα παραμείνει μέχρι τη συντέλεια του κόσμου, αναφέροντας: «και έως τη συντέλεια του καιρού, συντέλεια θα δοθεί επί της ερημώσεως». Αλλά αυτά τα παραθέσαμε συντομεύοντας τη διήγηση. Ήρθε η ώρα πλέον να προχωρήσουμε και στον Ησαΐα, ο οποίος είναι ο μόνος που μας έχει απομείνει από ολόκληρη την Παλαιά Γραφή.

«Και μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εξολοθρευτεί το χρίσμα, και δεν θα υπάρχει κρίση σε αυτό· και την πόλη και το άγιο θα τα καταστρέψει μαζί με τον ηγεμόνα που έρχεται, και θα αποκοπούν μέσα σε κατακλυσμό· και έως το τέλος του συντετμημένου πολέμου θα υπάρξουν αφανισμοί. Και μία εβδομάδα θα στερεώσει διαθήκη σε πολλούς· και στο μέσο της εβδομάδας θα καταργηθεί η θυσία και η σπονδή, και επάνω στο ιερό θα στηθεί το βδέλυγμα των ερημώσεων, και έως τη συντέλεια του καιρού θα επιβληθεί η συντέλεια επάνω στην ερήμωση.» Καθώς η εβδομηκονταετής αιχμαλωσία του ιουδαϊκού έθνους στη Βαβυλώνα πλησίαζε ήδη στο τέλος της, ενώ ο Δανιήλ προσευχόταν, του εμφανίστηκε ένας από τους αγίους λειτουργούς του Θεού, ο αρχάγγελος Γαβριήλ, και προφητεύει ότι η ανοικοδόμηση της Ιερουσαλήμ θα γίνει αμέσως τότε και όχι έπειτα από πολύ χρόνο. Παράλληλα, περιορίζει τον χρόνο μετά την ανοικοδόμησή της σε συγκεκριμένο αριθμό ετών, και προλέγει ότι μετά την καθορισμένη προθεσμία θα καταστραφεί και πάλι, και ότι, αφού υποστεί τη δεύτερη άλωση και πολιορκία, δεν θα τύχει πλέον της θείας επιστασίας, αλλά θα παραμείνει έρημη, καθώς θα καταργηθεί μαζί της και η λατρεία που γινόταν σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ενώ αντί αυτής θα εισαχθεί στη ζωή των ανθρώπων μια άλλη, Καινή Διαθήκη. Και αυτά ο Γαβριήλ ομολογεί ότι τα φανερώνει στον προφήτη συγκεκαλυμμένα, υπό μορφή χρησμών. Του λέει λοιπόν: «Δανιήλ, τώρα εξήλθα για να σου μεταδώσω σύνεση».

«Τα τετρακόσια εβδομήντα πέντε έτη, επομένως, αντιστοιχούν σε πενήντα εννέα οκταετίες και τρία έτη. Επειδή δε σε κάθε οκταετία προστίθεται ένα εμβόλιμο τρίμηνο, προκύπτουν δεκαπέντε έτη από τα οποία λείπουν λίγες ημέρες. Όταν αυτά προστεθούν στα τετρακόσια εβδομήντα πέντε έτη, συμπληρώνονται οι εβδομήντα εβδομάδες». Αυτά, λοιπόν, λέει ο Αφρικανός. Εάν όμως πρέπει και εμείς να παραθέσουμε τη δική μας ερμηνεία για αυτά τα χωρία, ισχυρίζομαι ότι η Γραφή δεν έχει κάνει τη διαίρεση των εβδομήντα εβδομάδων ούτε μάταια ούτε τυχαία. Διότι, αφού τις διαίρεσε στις πρώτες επτά, έπειτα σε άλλες εξήντα δύο, και αφού ανέφερε πολλά ενδιάμεσα στοιχεία πρόσθεσε την τελευταία μία, καθόρισε με αυτόν τον τρόπο τον αριθμό των εβδομήντα εβδομάδων. Λέει, λοιπόν: «Και θα γνωρίσεις και θα κατανοήσεις ότι από την έκδοση του προστάγματος να δοθεί απάντηση και να ανοικοδομηθεί η Ιερουσαλήμ έως τον ηγούμενο χριστό, θα περάσουν επτά εβδομάδες και εξήντα δύο εβδομάδες». Στη συνέχεια, αφού παρεμβάλλει ορισμένα άλλα ενδιάμεσα, προσθέτει την τελευταία, λέγοντας: «Και μία εβδομάδα θα στερεώσει τη διαθήκη σε πολλούς». Το ότι αυτά δεν έχουν διατυπωθεί μάταια ούτε χωρίς θεία έμπνευση, θεωρώ ότι θα το ομολογήσει καθένας που τα προσεγγίζει ως λόγια του Θεού. Αυτό, λοιπόν, θεωρήσαμε σωστό να το επισημάνουμε πρώτα και να αφήσουμε στους αναγνώστες την ακριβή λύση του ζητήματος.

Και αφού προφητεύθηκαν αυτά σχετικά με τα όσα επρόκειτο να συμβούν στο ιουδαϊκό έθνος κατά τον ενδιάμεσο χρόνο των επτά και των εξήντα δύο εβδομάδων, ακολούθως προαναγγέλλεται η δήλωση της Καινής Διαθήκης που κηρύχθηκε από τον Σωτήρα μας. Εφόσον, λοιπόν, ειπώθηκαν τόσα ενδιάμεσα και μεταξύ των επτά και των εξήντα δύο εβδομάδων, προστίθεται επιλέγοντας: «Και θα στερεώσει διαθήκη για πολλούς επί μία εβδομάδα· και στο μέσο της εβδομάδας θα καταργηθεί θυσία και σπονδή, και πάνω στο ιερό θα υπάρξει βδέλυγμα της ερημώσεως, και έως τη συντέλεια του καιρού θα δοθεί συντέλεια στην ερήμωση». Ας κατανοήσουμε με ποιον τρόπο εκπληρώθηκαν και αυτά. Εξιστορείται, λοιπόν, ότι ολόκληρος ο χρόνος τόσο της διδασκαλίας όσο και της θαυματουργίας του Σωτήρα μας ανήλθε σε τριάμισι έτη, πράγμα που αποτελεί το μισό μιας εβδομάδας. Αυτό ακριβώς καταδεικνύει ο ευαγγελιστής Ιωάννης σε όσους μελετούν προσεκτικά το Ευαγγέλιό του. Επομένως, μία εβδομάδα ετών θα μπορούσε να θεωρηθεί ολόκληρος ο χρόνος της συναναστροφής του με τους αποστόλους του, τόσο εκείνος πριν από το Πάθος όσο και ο μετά την εκ νεκρών Ανάστασή του. Διότι έχει καταγραφεί ότι πριν από το Πάθος παρουσίαζε τον εαυτό του σε όλους, μαθητές και μη, επί τριάμισι έτη, κατά τη διάρκεια του οποίου <χρόνου>, με διδασκαλίες και θαυμαστές θεραπείες, φανέρωνε τις δυνάμεις της θεότητάς του σε όλους ανεξαιρέτως, τόσο σε Έλληνες όσο και σε Ιουδαίους.

Μετά δε την εκ νεκρών ανάσταση, επί ίσο, όπως είναι εύλογο, χρονικό διάστημα ετών· βρισκόταν μαζί με τους μαθητές και αποστόλους του, «εμφανιζόμενος σε αυτούς επί σαράντα ημέρες και συναναστρεφόμενος μαζί τους, και μιλώντας για τα σχετικά με τη βασιλεία του Θεού», όπως άλλωστε περιέχουν οι Πράξεις των Αποστόλων, ώστε αυτή να είναι η εβδομάδα ετών που δηλώνεται στην προφητεία, κατά την οποία ενδυνάμωσε «διαθήκη σε πολλούς», εδραιώνοντας δηλαδή την καινή διαθήκη του ευαγγελικού κηρύγματος. Σε ποιους «πολλούς» την ενδυνάμωσε αυτή, παρά προφανώς στους δικούς του μαθητές και αποστόλους και σε όλους όσοι προέρχονταν από τους Εβραίους και είχαν πιστέψει σε αυτόν;

Πλην όμως, κατά τη διάρκεια αυτής της μίας εβδομάδας, κατά την οποία ενίσχυσε τη δηλωθείσα «διαθήκη σε πολλούς», «στο μέσον» αυτής καταργήθηκε «η θυσία και η σπονδή», και ξεκίνησε το «βδέλυγμα της ερημώσεως». Επειδή, καθώς η εβδομάδα αυτή βρισκόταν στο μέσον της, μετά τη διάρκεια των τρεισήμισι ετών της διδασκαλίας του, τον καιρό κατά τον οποίο έπαθε, «το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε από πάνω μέχρι κάτω»· ώστε από τότε δυνάμει καταργήθηκε από αυτούς η σπονδή και η θυσία, και το «βδέλυγμα» της ερημώσεως εγκαταστάθηκε «στον ναό», αφού τους εγκατέλειψε έρημους η δύναμη που από παλιά και μέχρι εκείνον τον καιρό επέβλεπε και επισκοπούσε τον τόπο. Επομένως, μέχρι το σωτήριο πάθος, πρέπει να θεωρούμε ότι υπήρχε κάποια θεϊκή δύναμη που επισκοπούσε τον ναό και τα «άγια των αγίων». Διαφορετικά, δεν θα συναθροιζόταν και ο ίδιος μαζί με το πλήθος μέσα στον ναό, τελώντας τις κατά τον νόμο γιορτές, εάν δεν γνώριζε ότι ο τόπος εξακολουθούσε να υφίσταται και να είναι άξιος του Θεού. Υπήρχαν λοιπόν στον ναό μέχρι εκείνον τον καιρό και κάποιοι που προφήτευαν, όπως η προφήτιδα Άννα, η θυγατέρα του Φανουήλ, και ο Συμεών που τον πήρε στην αγκαλιά του ενώ ήταν ακόμη βρέφος, οι οποίοι και προφητεύουν όσα έχουν καταγραφεί.

Ούτε ο ίδιος ο Κύριός μας θα είχε πει στον λεπρό: «πήγαινε, δείξε τον εαυτό σου στον ιερέα και πρόσφερε τη θυσία που πρόσταξε ο Μωυσής, ως μαρτυρία σε αυτούς», αν δεν θεωρούσε ότι έπρεπε ακόμη να επιτελούνται εκεί τα όσα όριζε ο νόμος, ως σε τόπο άγιο και αντάξιο του Θεού. Ούτε, βγάζοντας έξω αυτούς που αγόραζαν και πουλούσαν, θα έλεγε: «είναι γραμμένο, ότι ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνετε σπήλαιο ληστών», και πάλι: «πάρτε τα αυτά από εδώ και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», αν δεν πίστευε σαφώς ότι έπρεπε ακόμη να θεωρείται τίμιος ο τόπος. Επειδή όμως πλησίαζε η έσχατη ασέβειά τους, μετά από όλα αυτά αποφάνθηκε λέγοντας: «Ιδού, αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας έρημος», πράγμα που επίσης εκπληρώθηκε, όταν, κατά το πάθος του, «το καταπέτασμα του ναού» σχίστηκε ολόκληρο ακριβώς στη μέση, και καταργήθηκε έκτοτε ουσιαστικά η ευάρεστη στον Θεό, σύμφωνα με τη διάταξη του νόμου, «θυσία και σπονδή», με την άρση της οποίας ακολούθησε στον τόπο και το «βδέλυγμα της ερημώσεως», σύμφωνα με την προκείμενη προφητεία.

Αν και για κάποιο χρονικό διάστημα φάνηκε να παραμένουν τα της λειτουργίας στον τόπο εκείνο, εντούτοις αυτά δεν ήταν πλέον αρεστά στον Θεό, εφόσον τελούνταν αυθαίρετα και όχι σύμφωνα με τον νόμο. Διότι, όπως ακριβώς προ πολλού, αφού εξολοθρεύτηκε το χρίσμα και έπαψαν οι νόμιμοι κατά διαδοχή αρχιερείς μετά τον θάνατο του Υρκανού, εκείνοι που ανέλαβαν στη συνέχεια αντικανονικά και παράνομα έδιναν μεν την εντύπωση ότι τελούν κάτι, αλλά δεν έπρατταν σύμφωνα με τους πρέποντες θεσμούς. Γι' αυτούς άλλωστε έλεγε η προφητεία: «θα εξολοθρευθεί το χρίσμα, και δεν υπάρχει κρίση σε αυτό», στηλιτεύοντας το αυθαίρετο και παράνομο των πράξεών τους. Έτσι ακριβώς θα πεις ότι συνέβη και με τη θυσία και τη σπονδή, οι οποίες τελούνταν ορθά και σύμφωνα με τον νόμο πριν από το πάθος του Σωτήρα μας, εξαιτίας της δύναμης που τότε ακόμη επέβλεπε τα των αγίων τόπων, αλλά καταργήθηκαν αμέσως μετά την τέλεια και θεοπρεπή θυσία Του, την οποία προσέφερε ο Ίδιος προσφέροντας τον Εαυτό Του υπέρ των αμαρτιών μας, όντας ο Ίδιος «ο αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Και εφόσον αυτή η θυσία παραδόθηκε σε όλους τους ανθρώπους σύμφωνα με τα καινά μυστήρια της Καινής Διαθήκης, τα της παλαιάς καταργήθηκαν. Διότι ταυτόχρονα με την εκπλήρωση του λογίου που αναφέρει «και θα στερεώσει διαθήκη σε πολλούς μία εβδομάδα», τα της Παλαιάς Διαθήκης είχαν πλέον καταργηθεί.

Δέξου λοιπόν και τις μαρτυρίες του Ιώσηπου σχετικά με αυτά: «Κατά τη νύχτα της Πεντηκοστής, όταν οι ιερείς εισήλθαν στο ιερό, όπως συνήθιζαν, για τις ιερουργίες, ανέφεραν ότι στην αρχή αντιλήφθηκαν κίνηση και θόρυβο, και έπειτα από αυτά μια μαζική φωνή να λέει: "αναχωρούμε από εδώ"». Εξιστορεί δε ότι αυτά συνέβησαν μετά το πάθος του Σωτήρα μας. Και πάλι ο ίδιος αναφέρει ότι ο ηγεμόνας Πιλάτος (εκείνος ακριβώς που κυβερνούσε επί των ημερών του Σωτήρα μας) εισήγαγε τη νύχτα στο ιερό τις εικόνες του Καίσαρα, πράγμα που δεν ήταν θεμιτό, με αποτέλεσμα να προκληθεί στους Ιουδαίους μεγίστη ταραχή από τον θόρυβο και την εξέγερση. Ακριβώς τα ίδια επιβεβαιώνει και ο Φίλων, λέγοντας ότι ο Πιλάτος έστησε τη νύχτα τις βασιλικές σημαίες μέσα στο ιερό, και ότι από τότε ξεκίνησαν για τους Ιουδαίους στάσεις και αλλεπάλληλες συμφορές. Από τότε λοιπόν δεν έπαψαν να πλήττουν ολόκληρο το έθνος και τη μητρόπολή τους ξεσπάσματα κάθε λογής κακών, μέχρι τον τελευταίο πόλεμο εναντίον τους και την έσχατη πολιορκία, κατά την οποία με κάθε είδους «αφανισμούς», από την πείνα, τις επιδημίες και τη μάχαιρα, καθώς ο όλεθρος ενέσκηψε εναντίον τους σαν κατακλυσμός, όλοι όσοι συνωμότησαν εναντίον του Σωτήρα μας εξολοθρεύτηκαν ανεξαιρέτως, οπότε και το «βδέλυγμα της ερημώσεως» στάθηκε «επί το ιερό», το οποίο παρέμεινε έτσι μέχρι σήμερα, βαίνοντας καθημερινά προς το χειρότερο της ερήμωσης.

Είναι δε πιθανό να παραταθεί αυτό μέχρι τη συντέλεια του βίου, σύμφωνα με τον όρο που διατυπώθηκε από την προφητεία, ο οποίος αναφέρει: «και μέχρι τη συντέλεια του καιρού, συντέλεια θα δοθεί πάνω στην ερήμωση». Τη φωνή αυτή την επισφράγισε ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, λέγοντας: «όταν δε δείτε το βδέλυγμα της ερημώσεως, για το οποίο μίλησε ο προφήτης Δανιήλ, να στέκεται σε άγιο τόπο, τότε να γνωρίζετε ότι έχει πλησιάσει η ερήμωσή της».

Εάν, όμως, εκείνοι που προέρχονται από την περιτομή αντιμετωπίζουν αυτά με δυσπιστία, πρέπει να ελεγχθούν όχι μόνο επειδή αντιτάσσονται με αναίδεια απέναντι σε όσα είναι αληθινά και ολοφάνερα, αλλά και επειδή, όσο εξαρτάται από αυτούς, συκοφαντούν τις προφητείες ως ψευδείς. Διότι, ενώ οι προφητείες περιορίζουν ολόκληρο τον χρόνο σε εβδομήντα εβδομάδες ετών, προαναγγέλλοντας όσα πρόκειται να συμβούν στο μεσοδιάστημα, εκείνοι, παρόλο που έχει φτάσει ως εμάς σχεδόν το χιλιοστό έτος από την προφητεία, δεν μπορούν να υποδείξουν ότι έχει συμβεί τίποτε από τα γεγραμμένα. Και τούτο, καίτοι έχει εξολοθρευτεί το χρίσμα τους, σύμφωνα με τη θεία προφητεία, καθώς και το αγίασμά τους, και ενώ οι προηγούμενοι κάτοικοι καταστράφηκαν και ξεριζώθηκαν «μέσα σε κατακλυσμό» «αποφασισμένου πολέμου με αφανισμούς», και το πιο παράδοξο από όλα οράται έως και τώρα εκεί, εννοώ βέβαια το βδέλυγμα της ερημώσεως, το οποίο στέκεται μέχρι σήμερα στον άλλοτε άγιο τόπο, για το οποίο και ο Σωτήρας και Κύριός μας εξέφερε τους προαναφερθέντες λόγους. Ενώ λοιπόν αυτά τα βλέπουμε ξεκάθαρα μπροστά στα μάτια μας έως και τώρα, είναι να απορεί κανείς με εκείνους από την περιτομή, οι οποίοι όχι τόσο τολμούν να αντιμάχονται τα ολοφάνερα, όσο εθελοτυφλούν και έχουν σκοτισμένη τη διάνοιά τους, ώστε να μη βλέπουν τις τόσο σαφείς και ολοφάνερες εκπληρώσεις των θείων Γραφών.

«Και φωνή κιθαρωδών και μουσικών και αυλητών και σαλπιστών δεν θα ακουστεί πλέον σε σένα, και κανένας τεχνίτης οποιασδήποτε τέχνης δεν θα βρεθεί πλέον σε σένα, <και φωνή μύλου δεν θα ακουστεί πλέον σε σένα,> και φως λύχνου δεν θα φανεί πλέον σε σένα, και φωνή νυμφίου και φωνή νύμφης δεν θα ακουστεί πλέον σε σένα, διότι οι έμποροί σου ήταν οι μεγιστάνες της γης, διότι με τη μαγεία σου πλανήθηκαν όλα τα έθνη, και σε αυτήν βρέθηκε αίμα προφητών και αγίων και όλων των σφαγιασμένων επί της γης.» Σχετικά, λοιπόν, με τα βάσανα και τη μερική κρίση που πρόκειται να επέλθει σε αυτήν κατά τους έσχατους καιρούς από τους τυράννους που θα υπάρξουν τότε, έχουν δηλωθεί σαφέστατα σε τούτα τα λόγια. Πρέπει όμως εμείς, εξετάζοντας με ακρίβεια και τον χρόνο, να εκθέσουμε σε ποιους καιρούς θα συμβούν αυτά και πώς το μικρό κέρας θα αναφυεί ανάμεσά τους. Διότι, όταν οι σιδερένιες κνήμες που επικρατούν τώρα προχωρήσουν προς τα πέλματα των ποδιών και τα δάχτυλα, σύμφωνα με τη φανέρωση της εικόνας και την εμφάνιση του φοβερού θηρίου, όπως έχει επισημανθεί προηγουμένως, σε ποιους καιρούς θα αναμειχθούν μαζί ο σίδηρος και ο πηλός; Ο Δανιήλ θα μας υποδείξει τα προκείμενα. Λέει δηλαδή: «Και μία εβδομάδα θα συνάψει διαθήκη με πολλούς.

«Και στο μέσο της εβδομάδας, θα καταργηθεί η θυσία μου και η σπονδή». Λέγοντας λοιπόν μία εβδομάδα, υπέδειξε την τελευταία, αυτήν που θα λάβει χώρα στο τέλος του σύμπαντος κόσμου, κατά τους έσχατους καιρούς, από την οποία εβδομάδα το ένα μισό θα το λάβουν οι δύο προφήτες, ο Ενώχ και ο Ηλίας. Διότι αυτοί θα κηρύξουν «χίλιες διακόσιες εξήντα ημέρες, περιβεβλημένοι με σάκους», αναγγέλλοντας μετάνοια στον λαό και σε όλα τα έθνη. Διότι, όπως ακριβώς φανερώθηκαν μέσα από τις Γραφές δύο παρουσίες του Κυρίου και Σωτήρα μας, η μία, η πρώτη, που έγινε κατά σάρκα, ήταν άδοξη εξαιτίας της εξουθένωσής του, όπως προφητεύει ο Ησαΐας λέγοντας: «Τον είδαμε και δεν είχε ούτε είδος ούτε κάλλος, αλλά το είδος του ήταν άτιμο και ελλιπές σε σύγκριση με όλους τους ανθρώπους· άνθρωπος που βρισκόταν σε πληγή και γνώριζε να υποφέρει ασθένεια, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε»· η δε δεύτερη παρουσία του έχει κηρυχθεί εν δόξη, καθώς θα έρθει από τους ουρανούς με δύναμη αγγέλων και πατρική δόξα, όπως λέει ο προφήτης: «Βασιλιά με δόξα θα δείτε» και «Έβλεπα πάνω στα σύννεφα του ουρανού κάποιον να έρχεται ως Υιός Ανθρώπου, και έφτασε μέχρι τον Παλαιό των Ημερών, και προσήχθη ενώπιόν του».

Αλλά επειδή ο Σωτήρας ήταν η απαρχή της αναστάσεως όλων των ανθρώπων, έπρεπε μόνο ο Κύριος να αναστηθεί από τους νεκρούς· δι’ αυτού άλλωστε θα εισέλθει και η κρίση σε όλον τον κόσμο, ώστε όσοι αγωνίστηκαν άξια να στεφανωθούν άξια και από αυτόν, τον καλό αγωνοθέτη, ο οποίος πρώτος νίκησε στο στάδιο, αναλήφθηκε στους ουρανούς, κάθισε στα δεξιά του Θεού και Πατρός, και πάλι, κατά τη συντέλεια του κόσμου, θα φανερωθεί ως Κριτής. Είναι λοιπόν αναγκαίο να φανερωθούν πρώτοι οι πρόδρομοί του, όπως λέγει διά του Μαλαχία του αγγέλου: «Θα σας στείλω τον Ηλία τον Θεσβίτη, πριν έλθει η μεγάλη και επιφανής ημέρα του Κυρίου· αυτός θα αποκαταστήσει τις καρδιές των πατέρων προς τα τέκνα και τους απειθείς στη φρόνηση των δικαίων, μήπως έλθω και πατάξω ολοκληρωτικά τη γη». Αυτοί, όταν παρουσιαστούν μαζί, θα κηρύξουν τη μέλλουσα να γίνει από τους ουρανούς επιφάνεια του Χριστού· και θα κάνουν σημεία και τέρατα, ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, να κατανύξουν και να επιστρέψουν τους ανθρώπους σε μετάνοια, εξαιτίας της υπερβολικής ανομίας και ασέβειάς τους. Διότι λέγει ο Ιωάννης: «Και θα δώσω στους δύο μάρτυρές μου, και θα προφητεύσουν χίλιες διακόσιες εξήντα ημέρες, ντυμένοι με σάκκους»· δηλαδή το μισό της εβδομάδας, για το οποίο μίλησε ο Δανιήλ.

«Και δόθηκαν στη γυναίκα οι δύο πτέρυγες του μεγάλου αετού, για να πετάξει στην έρημο, όπου τρέφεται εκεί έναν καιρό και καιρούς και μισό καιρό, μακριά από το πρόσωπο του όφεως». Αυτές είναι οι «χίλιες διακόσιες εξήντα ημέρες», «το ήμισυ της εβδομάδας», κατά τις οποίες θα κυριαρχήσει ο τύραννος, διώκοντας την Εκκλησία που θα φεύγει «από πόλη σε πόλη» και θα κρύβεται στην έρημο και στα όρη, μη έχοντας μαζί της τίποτε άλλο παρά μόνο τις «δύο πτέρυγες του μεγάλου αετού», δηλαδή την πίστη στον Χριστό Ιησού, ο οποίος, εκτείνοντας τα άγια χέρια του πάνω στο ξύλο, άπλωσε δύο πτέρυγες, δεξιά και αριστερή, προσκαλώντας όλους όσους πιστεύουν σε αυτόν και σκεπάζοντάς τους «όπως η όρνιθα τους νεοσσούς». Διότι και μέσω του Μαλαχία λέει: «Και σε εσάς που φοβάστε το όνομά μου θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης, και ίαση θα υπάρχει στις πτέρυγές του». Λέει δε και ο Κύριος: «Όταν δείτε το βδέλυγμα της ερημώσεως να στέκεται σε άγιο τόπο, αυτός που αναγινώσκει ας κατανοήσει, τότε αυτοί που βρίσκονται στην Ιουδαία ας φεύγουν στα όρη, και αυτός που είναι πάνω στο δώμα ας μην κατέβει για να πάρει κάτι από την οικία του, και αυτός που είναι στον αγρό ας μην επιστρέψει πίσω για να πάρει το ιμάτιό του. Αλίμονο δε στις εγκυμονούσες και σε αυτές που θηλάζουν εκείνες τις ημέρες».

Η μεν πρώτη του παρουσία είχε ως πρόδρομο τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, η δε δεύτερη παρουσία του, κατά την οποία μέλλει να έλθει εν δόξη, θα αναδείξει τον Ενώχ, τον Ηλία και τον Ιωάννη τον Θεολόγο. Και δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, πώς και κατά τους έσχατους χρόνους φροντίζει και ελεεί το γένος των θνητών, διότι ούτε τότε μας εγκαταλείπει χωρίς προφήτες, αλλά θα τους αποστείλει για τη διδαχή, την πληροφόρηση και την επιστροφή μας εν όψει της παρουσίας του αντικειμένου, όπως ακριβώς προφήτευσε και ως προς αυτό ο Δανιήλ. Διότι λέγει: «θα συνάψει διαθήκη μίας εβδομάδας και στο ήμισυ της εβδομάδας θα καταργηθεί η θυσία και η σπονδή μου». Διότι με τη «μία εβδομάδα» σημαίνει την περίοδο των επτά ετών, η οποία θα συμβεί κατά τους έσχατους καιρούς. Και το ήμισυ της εβδομάδας θα το λάβουν οι δύο προφήτες μαζί με τον Ιωάννη για να κηρύξουν σε ολόκληρο τον κόσμο για την παρουσία του Αντιχρίστου, δηλαδή «για χίλιες διακόσιες εξήντα ημέρες, περιβεβλημένοι με σάκους». Αυτοί θα επιτελέσουν σημεία και τέρατα, προκειμένου έστω και έτσι να συνετίσουν και να επαναφέρουν τους ανθρώπους σε μετάνοια, εξαιτίας της υπερβολικής τους ανομίας και ασέβειας. «Και εάν κάποιος θελήσει να τους αδικήσει, πυρ εκπορεύεται από το στόμα τους και κατατρώγει τους εχθρούς τους».

Έπειτα θα υπερηφανευτεί στην καρδιά του εναντίον κάθε ανθρώπου, και όχι μόνο αυτό, αλλά θα μιλήσει βλάσφημα και εναντίον του Θεού, νομίζοντας ο δόλιος ότι στο εξής είναι βασιλιάς επί της γης στον αιώνα, αγνοώντας ο ταλαίπωρος ότι η βασιλεία του θα καταργηθεί γρήγορα και ότι γρήγορα θα λάβει το πυρ που έχει ετοιμαστεί γι' αυτόν, μαζί με όλους όσοι τον υπάκουσαν και τον δούλεψαν. Διότι, όταν ο Δανιήλ είπε «για μία εβδομάδα θα συνάψω τη διαθήκη μου», φανέρωσε τα επτά έτη, το μισό της εβδομάδας για να κηρύξουν οι προφήτες και το άλλο μισό της εβδομάδας, δηλαδή τριάμισι έτη, θα βασιλεύσει ο αντίχριστος επί της γης. Και μετά από αυτό, θα αφαιρεθεί η βασιλεία του και η δόξα του. Βλέπετε, φιλόθεοι, τι θλίψη θα γίνει εκείνες τις ημέρες, [τέτοια που δεν έχει γίνει από την καταβολή του κόσμου ούτε πρόκειται να γίνει] παρά μόνο σε αυτές τις ημέρες. Τότε ο άνομος, έχοντας υπερηφανευτεί στην καρδιά του, θα συγκεντρώσει τους δαίμονές του με ανθρώπινη μορφή και θα σιχαθεί αυτούς που τον προσκαλούν στη βασιλεία, και θα μολύνει πολλές ψυχές. Διότι θα ορίσει σε αυτούς άρχοντες από τους δαίμονες, και δεν θα φέρεται πλέον ως ευλαβής, αλλά απολύτως σε όλα θα είναι αυστηρός, απότομος, οργίλος, θυμώδης, δεινός, ακατάστατος, φοβερός, αηδής, μισητός, βδελυρός, ανήμερος, εκδικητής, πονηρός. Και, σπεύδοντας να ρίξει στον βόθρο της απώλειας όλο το γένος των ανθρώπων, θα πληθύνει τα ψευδή σημεία.

Λέγει, λοιπόν: «Και θα επιστρέψει και θα οικοδομηθεί πλατεία και τείχος». Και πράγματι αυτό έγινε. Διότι, όταν επέστρεψε ο λαός, ανοικοδόμησε την πόλη και τον ναό και το τείχος της ολόγυρα. Έπειτα λέγει: «Μετά τις εξήντα δύο εβδομάδες θα εκκενωθούν οι καιροί και μία εβδομάδα θα συνάψει διαθήκη με πολλούς· και στο μέσο της εβδομάδας θα αρθεί θυσία και σπονδή, και επί του ιερού θα στηθεί το βδέλυγμα των ερημώσεων». Διότι, αφού συμπληρωθούν οι εξήντα δύο εβδομάδες και έλθει ο Χριστός και κηρυχθεί το Ευαγγέλιο σε κάθε τόπο, όταν εκκενωθούν οι καιροί, θα απομείνει μία εβδομάδα, η έσχατη, κατά την οποία θα παρευρίσκονται ο Ηλίας και ο Ενώχ, και στο μέσο αυτής θα αναφανεί το «βδέλυγμα της ερημώσεως», ο αντίχριστος, εξαγγέλλοντας την ερήμωση στον κόσμο. Με την έλευση αυτού «θα αρθεί θυσία και σπονδή», η οποία τώρα προσφέρεται στον Θεό σε κάθε τόπο από τα έθνη.

Αυτός θα θανατώσει τους δύο μάρτυρες και προδρόμους του Χριστού, οι οποίοι θα κηρύσσουν την ένδοξη παρουσία του από τους ουρανούς, όπως λέει μέσω του προφήτη: «και θα δώσω στους δύο μάρτυρές μου, και θα προφητεύσουν επί χίλιες διακόσιες εξήντα ημέρες ντυμένοι με σάκους». Όπως ακριβώς έχει πει και στον Δανιήλ: «και θα συνάψει διαθήκη με πολλούς για μία εβδομάδα, και στο μέσον της εβδομάδας θα καταργηθεί η θυσία και η σπονδή μου»· για να δειχθεί ότι η μία εβδομάδα μερίζεται στα δύο, καθώς από τη μία οι δύο μάρτυρες θα κηρύσσουν επί τριάμισι έτη, και από την άλλη ο αντίχριστος κατά το υπόλοιπο της εβδομάδας θα πολεμά τους αγίους και θα ερημώνει ολόκληρο τον κόσμο, ώστε να εκπληρωθεί το ρηθέν: «και θα στήσουν το βδέλυγμα της ερημώσεως για χίλιες διακόσιες ενενήντα ημέρες· μακάριος είναι αυτός που θα υπομείνει» στον Χριστό «και θα φθάσει μέχρι τις χίλιες τριακόσιες τριάντα πέντε ημέρες».

Πρόσεξε πώς διηγείται τα δεινά με τρόπο συγκλονιστικό. Και στο μέσον της εβδομάδος θα καταπαύσει το θυμίαμα, και η θυσία, και η σπονδή· και στο ιερό θα στηθεί το βδέλυγμα της ερημώσεως, και έως τη συντέλεια του καιρού θα επιτελείται η ερήμωση. Πρόσεξε πώς κατέληξε τον λόγο του στα λυπηρά, και τα μεν αγαθά τα εξέφρασε ασαφώς· διότι αυτό είναι το νόημα του: «Μία εβδομάδα θα στερεώσει τη διαθήκη σε πολλούς»· ενώ τα λυπηρά τα ανέφερε συνεχώς και πολλάκις. Και «το βδέλυγμα της ερημώσεως», δηλαδή το άγαλμα του Αδριανού. Αυτά τα αναφέρει σαφέστερα ο Ζαχαρίας· αλλά εκείνος λέει και τα χαρμόσυνα για χάρη αυτών που απέμειναν. Άραγε και μετά την Αίγυπτο πέρασαν τόσα χρόνια, και δεν καταστράφηκαν· τώρα όμως δεν προσδοκάς πλέον τέτοια πράγματα. Πρόσεξε και τα υπόλοιπα. Δεν εισέρχεται πλέον Ιουδαίος στην πόλη, όπως ακριβώς συνέβαινε και παλαιότερα. Και ποιος μίλησε καθόλου για επάνοδο;

Γι' αυτό λέει: «Θα οικοδομηθεί πλατεία και περίτειχος». Όταν, λοιπόν, λέει, ανοικοδομηθεί και αναλάβει το οικείο της σχήμα, από τότε να αριθμείς τις εβδομήντα εβδομάδες, και θα δεις ότι αυτή η αιχμαλωσία δεν πρόκειται να έχει πλέον τέλος. Και δηλώνοντας αυτό το ίδιο πιο σαφώς, ότι δηλαδή δεν πρόκειται να βρουν καμία λύση τα δεινά που τους κατέχουν, λέει τα εξής: «Μετά τις εβδομήντα εβδομάδες θα εξολοθρευτεί το χρίσμα, και κρίμα δεν θα υπάρχει σε αυτήν, και η πόλη καθώς και το άγιο θα καταστραφούν μαζί με τον ηγούμενο που έρχεται, και θα κατακοπούν σαν σε κατακλυσμό· δεν θα υπάρξει πλέον κανένα υπόλειμμα, ούτε ρίζα που να αναβλαστάνει και πάλι, και έως το τέλος του συντετμημένου πολέμου θα υπάρξουν αφανισμοί». Και πάλι, μιλώντας για αυτήν την αιχμαλωσία, λέει: «Θα αρθεί το θυμίαμα και η σπονδή· και επιπλέον αυτών θα στηθεί στο ιερό το βδέλυγμα της ερημώσεως, και έως τη συντέλεια του καιρού, συντέλεια θα δοθεί πάνω στην ερήμωση». Όταν όμως ακούς, ω Ιουδαίε, περί συντελείας, τι άλλο πλέον προσδοκάς;

«Και επί τούτοις». Τι σημαίνει όμως, «Επί τούτοις»; Δηλαδή, εκτός από αυτά που ελέχθησαν, την κατάργηση της θυσίας και της σπονδής, θα υπάρξει και κάποιο άλλο μεγαλύτερο κακό. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; «Επάνω στο ιερό θα στηθεί το βδέλυγμα της ερημώσεως»· αποκαλώντας ιερό τον ναό, και βδέλυγμα της ερημώσεως τον ανδριάντα, τον οποίο έστησε μέσα στον ναό εκείνος που κατέστρεψε την πόλη. Και έως τη συντέλεια, λέει, θα υπάρχει ερήμωση. Γι' αυτόν τον λόγο ο Χριστός, ο οποίος ήλθε κατά σάρκα μετά τον Αντίοχο τον Επιφανή, προαναγγέλλοντας τη μελλοντική αιχμαλωσία και δείχνοντας ότι περί αυτής προφήτευσε ο Δανιήλ, λέει: «Όταν δείτε το βδέλυγμα της ερημώσεως, για το οποίο μίλησε ο προφήτης Δανιήλ, να στέκεται σε άγιο τόπο· αυτός που αναγινώσκει ας κατανοεί».

Όλα τα μελλοντικά τα προανήγγειλε με σαφήνεια ο θεσπέσιος Δανιήλ, αν τα ερευνήσουμε με ακρίβεια, λέγοντας: «για μία εβδομάδα θα συνάψω διαθήκη», και αμέσως πρόσθεσε: «Στο μέσο της εβδομάδας θα καταργηθεί το καύχημα της λατρείας»· και ερμηνεύει ότι για τριάμισι χρόνια η δυάδα των αγίων θα κηρύττει τη δεύτερη παρουσία· και για άλλο τόσο χρόνο θα κυριαρχήσει ο άδικος Αντίχριστος, τιμωρώντας σκληρά εκείνους που σε περιμένουν, δικαιότατε Κριτή.