Πατερικές αναφορές στο ΔΑΝΙΗΛ 9:5

Από το πρόσωπο του εχθρού και του διώκτη. Αυτά τους πλήγωναν περισσότερο από τις τιμωρίες. Διότι, επειδή πάντοτε και συνεχώς απολάμβαναν ευημερία και επικρατούσαν των εχθρών, όταν έπεσαν και υποσκελίστηκαν, άνοιξαν τα στόματα όλων εναντίον τους, και δεν μπορούσαν καν να σηκώσουν κεφάλι, αλλά υπέμεναν αδιάκοπη τιμωρία. «Όλα αυτά ήλθαν επάνω μας, και όμως δεν σε λησμονήσαμε και δεν αθετήσαμε τη διαθήκη σου». Άλλος μεταφραστής λέγει: «Ούτε παραβήκαμε τη συνθήκη σου». Αντίθετα προς τους άλλους, λέγει, βαδίσαμε εμείς. Διότι εκείνοι μεν και πριν από τις συμφορές υποσκελίστηκαν· εμείς όμως, λέγει, και μετά τις συμφορές παραμείναμε όρθιοι, έχοντας ακλόνητο το φρόνημα. Και αυτά τα λέγουν για να εμπνεύσουν ελπίδα σε όσους βρίσκονται μαζί τους. Γι' αυτό ακριβώς, ενώ ο Δανιήλ και οι τρεις παίδες λέγουν, «Αμαρτήσαμε, παρανομήσαμε», αυτοί λέγουν, «Δεν αθετήσαμε τη διαθήκη σου», ανυψώνοντας έτσι το φρόνημα των συστρατιωτών τους. Διότι, λέγει, εάν υποστήκαμε τα μεγαλύτερα δεινά, και είμαστε απόγονοι εκείνων που έλαβαν τις μέγιστες ευεργεσίες, και όμως μέσα στις συμφορές δεν παρεκκλίναμε, τότε θα υπάρχει σε εμάς μεγάλη ελπίδα σωτηρίας.

«Αλλά δεν λέω αυτά εξαιτίας αυτών», αναφέρει, «αλλά εξαιτίας των παλαιών προγόνων, εξαιτίας του Αβραάμ, εξαιτίας του Ισαάκ, εξαιτίας του Ιακώβ. Σε εκείνους έδωσε την εξαγγελία», λέει, «και την υπόσχεση, οι οποίοι και τήρησαν τις εντολές του. Επειδή, λοιπόν, αυτοί δεν έχουν κανένα δικαίωμα σωτηρίας, γι' αυτόν τον λόγο μνημονεύω τους προγόνους». Και για να μη νομίσεις ότι αναφέρεται σε τούτους, αφού είπε, «Εσύ που τηρείς τη διαθήκη σου και το έλεός σου σε όσους σε αγαπούν και τηρούν τις εντολές σου», πρόσθεσε αμέσως: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, αδικήσαμε, ασεβήσαμε, παρεκκλίναμε από τις εντολές σου και από τις κρίσεις σου, και δεν εισακούσαμε τους δούλους σου τους προφήτες». Διότι μία και μόνη απολογία απομένει σε όσους αμαρτάνουν, μετά τη διάπραξη των αμαρτημάτων: το να ομολογούν τις δικές τους αμαρτίες. Παρατήρησε δε και την αρετή του δικαίου και την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων. Διότι ο μεν δίκαιος, μολονότι η συνείδησή του δεν τον ελέγχει για τίποτα πονηρό, καταδικάζει τον εαυτό του με πολλή σφοδρότητα, λέγοντας: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε, αδικήσαμε»· οι δε, ενώ είναι γεμάτοι από μύρια κακά, έπρατταν το αντίθετο, λέγοντας: «Τηρήσαμε τα προστάγματά σου, και τώρα μακαρίζουμε τους αλλοτρίους· και ανοικοδομούνται αυτοί που διαπράττουν ανομίες». Διότι, όπως ακριβώς οι δίκαιοι συνηθίζουν μετά τα δίκαια έργα τους να ταπεινοφρονούν, έτσι και οι πονηροί συνηθίζουν μετά τα αμαρτήματα να υπερηφανεύονται.

Εκείνος που δεν είχε στη συνείδησή του τίποτα τέτοιο έλεγε: «Ανομήσαμε, παρεκκλίναμε από τις εντολές σου»· ενώ εκείνοι που είχαν στη συνείδησή τους αναρίθμητα αμαρτήματα έλεγαν: «Τηρήσαμε τις εντολές σου».

ΚΑΝΟΝΑΣ ΡΚΣΤ'. Αποφασίστηκε ότι, οποιοσδήποτε πει ότι στην Κυριακή Προσευχή οι άγιοι λέγουν το «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών» επειδή δεν το λέγουν υπέρ του εαυτού τους –δεδομένου ότι σε αυτούς δεν είναι πλέον αναγκαία αυτή η αίτηση– αλλά υπέρ των άλλων, των αμαρτωλών που υπάρχουν στον λαό τους, και ότι δεν λέγει ο καθένας από τους αγίους «άφες μοι τα οφειλήματά μου», αλλά «άφες ημίν τα οφειλήματα ημών», ώστε να νοείται ότι ο δίκαιος παρακαλεί μάλλον υπέρ των άλλων παρά υπέρ του εαυτού του, ας είναι αναθεματισμένος. Διότι άγιος και δίκαιος ήταν ο απόστολος Ιάκωβος, όταν έλεγε: «Διότι σε πολλά σφάλλουμε όλοι». Επειδή, για ποιο λόγο προστίθεται το «όλοι», αν όχι για να εναρμονιστεί αυτή η έννοια και με τον ψαλμό όπου αναγιγνώσκεται: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι ουδείς ζωντανός θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»; Και στην προσευχή του σοφότατου Σολομώντα: «Δεν υπάρχει άνθρωπος που δεν αμάρτησε». Και στο βιβλίο του αγίου Ιώβ: «Στο χέρι κάθε ανθρώπου βάζει σημάδι, ώστε κάθε άνθρωπος να γνωρίσει την ασθένειά του». Εξού και ο άγιος και δίκαιος προφήτης Δανιήλ λέγει στον πληθυντικό: «Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε» και τα υπόλοιπα, τα οποία εκεί ταπεινόφρονα και αληθινά ομολογεί, για να μη νομιστεί, όπως κάποιοι αντιλαμβάνονται αυτό, ότι μιλάει όχι για τις δικές του αμαρτίες, αλλά μάλλον για τις αμαρτίες του λαού του.

Ερμηνεία. Και αυτός ο Κανόνας αναφέρεται στην ίδια με την ανωτέρω φρενοβλάβεια των Πελαγιανών· διότι τους αναθεματίζει επειδή λένε ότι οι άγιοι, όταν αναφέρουν στην Κυριακή προσευχή, το Πάτερ ημών, τα λόγια αυτά, «Άφες εις ημάς τας αμαρτίας μας», δεν τα λένε για τον εαυτό τους, επειδή οι ίδιοι δεν χρειάζονται τέτοια δέηση ως απαθείς και αναμάρτητοι, αλλά τα λένε για τις αμαρτίες των άλλων· διότι και ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος λέει: Πολλά σφάλλουμε όλοι μας. Και ο Δαβίδ: Μην έλθεις, Κύριε, σε κρίση με τον δούλο σου, επειδή κανένας ζωντανός άνθρωπος δεν μπορεί να φανεί δίκαιος ενώπιόν σου. Και ο Σολομών στην προσευχή που έκανε προς τον Θεό, αφού έχτισε τον ναό, λέει: Δεν υπάρχει άνθρωπος στον κόσμο, ο οποίος να μην αμάρτησε. Και ο Ιώβ: Κατασφραγίζει τα χέρια του ανθρώπου, για να γνωρίσει κάθε άνθρωπος την ασθένειά του. Αλλά και ο προφήτης Δανιήλ προσευχόμενος, λέει μεν πρώτα στον πληθυντικό: Αμαρτήσαμε, ανομήσαμε· έπειτα προσθέτει στον ενικό ότι: Εξομολογούμουν τις αμαρτίες μου και τις αμαρτίες του λαού μου· και αυτό το λέει τόσο καθαρά, για να μη νομίσει κανείς ότι μίλησε για τις αμαρτίες του λαού του και όχι για τις δικές του, επιστομίζοντας προφητικά εκείνους που επρόκειτο κακώς να πουν κάτι τέτοιο.