Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 1:17

Διότι είπε ξεκάθαρα: «Όπως ακριβώς ο Πατέρας έχει ζωή στον εαυτό του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του». Α. Πρόσθεσε αυτό που λείπει, αλλιώς να ξέρεις ότι αδικείς την αλήθεια. Β. Τι δηλαδή; Α. Αυτό που αναγκαία και απαραίτητα ακολουθεί όσα είπες, δηλαδή: «Και του έδωσε εξουσία να κάνει κρίση, επειδή είναι Υιός ανθρώπου». Β. Φαίνεται, νομίζω, πως θέλεις να φανερώσεις το εξής, ότι δηλαδή ο Υιός λαμβάνει ζωή από τον Πατέρα όχι καθόσον νοείται και είναι Θεός, αλλά καθόσον έγινε άνθρωπος, ο οποίος από τη φύση του δεν έχει το να είναι ζωή, αλλά μάλλον είναι μέτοχος της ζωής που προέρχεται από τον Θεό. Α. Κι όμως, γιατί να μην τα αποδώσεις μάλλον στον εαυτό σου αυτά που απερίσκεπτα φορτώνεις σε εμένα; Διότι δεν άκουσες αυτόν που έλεγε ότι ο Πατέρας έδωσε στον Υιό να έχει ζωή στον εαυτό του και την εξουσία να κρίνει, επειδή είναι Υιός ανθρώπου; Β. Το άκουσα· αλλά το να «έδωσε» τώρα, λέει, ας αναφερθεί μόνο στο ότι κρίνει. Διότι, επειδή ο νόμος απέδιδε το να κρίνει ως εξαιρετικό προνόμιο στον Θεό (διότι είπε ότι η κρίση ανήκει στον Θεό), δέχεται το προνόμιο του Θεού ως άνθρωπος. Α. Όσο για το να δίνει ζωή, ω άριστοι, θα ταίριαζε άραγε σε άλλον περισσότερο από ό,τι στον Θεό; Εξάλλου και ο σοφότατος Παύλος, γράφοντας στον Τιμόθεο, μας λέει: «Παραγγέλλω, ενώπιον του Θεού που δίνει ζωή στα πάντα». Β. Ναι, θα ταίριαζε και αυτό στον Θεό, λέει, αλλά λοιπόν; Α. Εκείνο όμως που αρμόζει στον Θεό, και είναι ουσιωδώς ενωμένο με Αυτόν, δεν είναι άραγε δωρισμένο και επίκτητο στην ανθρώπινη φύση; Β. Και αυτό είναι αλήθεια. Α.

Δέξου λοιπόν, επιπλέον αυτών, τον Ιησού να λέει με κάποια έμφαση προς εκείνους που εξοργίζονταν με τις ευεργεσίες του, οι οποίοι αντιστέκονταν στις όσιες κρίσεις του, ακολουθώντας μόνο τις δικές τους αντιλήψεις και ορίζοντας ως νόμο αυτό που τους φαινόταν ορθό, έστω κι αν δεν συνάδει με τον νόμο: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», αντί του: Πράττω τα πάντα σύμφωνα με τον νόμο που θεσπίστηκε μέσω του Μωυσή, δεν ανέχομαι να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου, όπως ακούω κρίνω. Διότι τι επιτάσσει ο νόμος; «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό». Γιατί λοιπόν «εξοργίζεστε μαζί μου, λέει, επειδή έκανα απολύτως καλά έναν ολόκληρο άνθρωπο το Σάββατο;», ενώ δεν κατακρίνετε τον Μωυσή, ο οποίος διέταξε να περιτέμνονται τα βρέφη ακόμη και το Σάββατο; «Μην κρίνετε κατ' όψιν, αλλά να κρίνετε με δίκαιη κρίση. Αν ο άνθρωπος δέχεται περιτομή το Σάββατο, για να μην παραβιαστεί ο νόμος του Μωυσή», τόσο απερίσκεπτα αγανακτείτε βλέποντας ολόκληρο άνθρωπο θεραπευμένο το Σάββατο; Επομένως εγώ μεν έκρινα δίκαια, εσείς όμως πλέον όχι, διότι τα κάνετε όλα από τον εαυτό σας. Εγώ όμως δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου, καθώς ακούω κρίνω, και η δική μου κρίση είναι δίκαιη, διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα, όπως εσείς, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.

Η περιτομή, λοιπόν, λέγει, είναι ένας τρόπος φροντίδας για τον άνθρωπο, και μάλιστα υπερνικά την ίδια τη διάταξη περί του Σαββάτου. Διότι ήταν ανάγκη αυτός που έπασχε να θεραπευθεί. Τι είναι λοιπόν αυτό που εμποδίζει, ή πώς θα μπορούσε ευλόγως η νομοθεσία περί Σαββάτου να αποτρέψει το να θεραπευθεί ολόκληρο το σώμα, εφόσον έχει ήδη επιτρέψει ακατηγόρητα την κατάλυσή της για μια μερική και μικρή θεραπεία; Διότι κάποιος περιτέμνεται, και θεραπεύεται πάσχοντας, χωρίς να κατηγορείται κατά το Σάββατο. Μάταια λοιπόν, λέγει, εξοργίζεστε προσάπτοντας την παράβαση του νόμου σε αυτόν που εργάζεται τα ανώτερα, όταν ο νόμος δεν θίγεται ούτε όταν παραμερίζεται από τον Μωυσή για το μικρό ζήτημα της περιτομής. Μέσα από αυτά, συμπλέκεται ένας συλλογισμός που τους πείθει να συγκατατεθούν, ότι δεν πρέπει να δυσανασχετούν μάταια, εφόσον ο Μωυσής έχει ήδη γίνει τύπος αυτού του πράγματος, τον οποίο παράλογα νομίζοντας ότι πρέπει να υπερασπίζονται, παρασύρθηκαν στο να διαπράξουν φόνο, θεωρώντας ένα τίποτα τον νόμο που δόθηκε μέσω αυτού. <Μην κρίνετε κατ' όψιν, αλλά κρίνετε τη δίκαιη κρίση.> Ο νόμος, λέγει, τον οποίο σπεύδετε να υπερασπιστείτε, και εξαιτίας του οποίου έχετε ανάψει από τόσο άγρια οργή, διακηρύττει ρητώς ότι: "Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό."

Και για αυτούς κάπου λέει μέσα από τη φωνή του προφήτη: «Ότι θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περπατήσω μαζί τους, και θα είμαι Θεός τους, και αυτοί θα είναι λαός μου.» <Οι άρχοντές της έκριναν με δώρα, και οι ιερείς της δίδασκαν με μισθό, και οι προφήτες της μάντευαν με χρήματα, και επαναπαύονταν στον Κύριο λέγοντας: Δεν είναι ο Κύριος ανάμεσά μας; Δεν θα έρθουν πάνω μας συμφορές. Γι' αυτό εξαιτίας σας η Σιών θα οργωθεί σαν χωράφι, και η Ιερουσαλήμ θα γίνει σαν καλύβα σε οπωρώνα, και το όρος του οίκου σαν δάσος δρυμού.> Βδελυρό πράγμα, και από τα πιο μισητά στον πανάγιο Θεό, είναι και η άδικη κρίση και η δωροδοκία. Διότι έχει γραφτεί ότι: «Αυτού που λαμβάνει δώρα στον κόρφο του άδικα, δεν κατευοδώνονται οι δρόμοι του.» Διότι κάποιοι έχουν νικηθεί σε τέτοιο βαθμό από την επάρατη φιλοχρηματία και τα αισχρά κέρδη, ώστε να θεωρούν ως τίποτα το να διαστρέφουν το δίκαιο και να πουλούν την αλήθεια. Και όπως ακριβώς αυτοί που δέχτηκαν σκόνη στα μάτια τους έχουν εξασθενημένη την ενέργεια της οπτικής τους ικανότητας, έτσι και εκείνοι που δέχονται την τύφλωση στον νου τους δεν βλέπουν πλέον. «Διότι τα δώρα τυφλώνουν τα μάτια των σοφών», όπως έχει γραφτεί, «και καταστρέφουν τα δίκαια λόγια». Και εκείνοι που διαστρέφουν το δίκαιο, αδικούν την καθαρή ομορφιά των θείων αξιωμάτων. Διότι το να κρίνει ταιριάζει μόνο στον Θεό, και γνωρίζοντας το αυτό ο μακάριος Μωυσής είπε: «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό.»

Αυτός όμως που έχει συνηθίσει να κρίνει άδικα, σχεδόν αγγίζει τους θείους και υπέρτατους θρόνους, και ας γνωρίζει ότι έχει αμαρτήσει ενάντια σε αυτήν την ίδια την ανέκφραστη δόξα, η οποία γνωρίζει να κρίνει ορθά και δίκαια. Διότι του Θεού είναι η κρίση, όπως είπα. Εκτός από αυτό, είναι φοβερό το να κάνει κανείς την ευσέβεια αφορμή για κέρδος, και να θεωρεί όσα προέρχονται από τον Θεό ως μέσο πλουτισμού. Διότι, παρατήρησε πώς δεν αφήνει ακατηγόρητο τον προφήτη και τον ιερέα που θέλει να πληρώνεται, ώστε να υπόσχεται ότι θα μιλήσει σε αυτούς που τον πλησιάζουν, μόνο εάν εκείνοι επιλέξουν να του προσφέρουν μισθούς και δώρα. Νομίζω δε ότι στο σημείο αυτό ο λόγος αναφέρεται πάλι στους ψευδοπροφήτες, και όχι βέβαια στους λειτουργούς του νόμου και τους αληθινούς, αλλά σε αυτούς που είχαν τη συνήθεια να επιδιώκουν τέτοιου είδους τιμές και να εξασφαλίζουν για τον εαυτό τους μια εξαγορασμένη δόξα. Διότι ένας άγιος προφήτης, δηλαδή ένας αληθινός ιερέας, δεν θα καθιστούσε ένοχη τη δική του ψυχή με τέτοιου είδους πταίσματα.

Είναι συνήθεια των αγίων, σε τέτοιες πικρές στιγμές αποθάρρυνσης, να ζητούν την αναχώρηση από τη ζωή, όπως ακριβώς και ο μακάριος Ιωνάς λέει: «Και τώρα, Κύριε, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι καλύτερο για μένα να πεθάνω παρά να ζω». Γράφει δε και ο σοφότατος Παύλος ότι «είναι προτιμότερο να αναχωρήσω και να είμαι μαζί με τον Χριστό». Διότι, για όσους θέλουν να ζουν με αγιότητα, η απαλλαγή από τα πράγματα αυτού του κόσμου αποτελεί απόθεση των πόνων και, τρόπον τινά, απελευθέρωση από τη δεινή φροντίδα αυτής εδώ της ζωής. <Η κρίση έγινε εναντίον μου και ο κριτής δωροδοκείται· γι' αυτό έχει καταλυθεί ο νόμος, και η κρίση δεν διεξάγεται μέχρι τέλους, επειδή ο ασεβής καταδυναστεύει τον δίκαιο, και για τον λόγο αυτόν η απόφαση θα εξέλθει διεστραμμένη.> Το γεγονός ότι κανένα προσωπικό του ζήτημα δεν τον ωθεί σε μικροψυχία, αλλά μάλλον θλίβεται βαθιά, ως άγιος και φιλοδίκαιος, βλέποντας αυτούς που αψηφούν τη θεία εντολή - και μάλιστα όχι απλώς τους τυχαίους, αλλά αυτούς που έχουν λαμπρυνθεί με τις ανώτατες τιμές, που προΐστανται λαών και που είναι τεταγμένοι στο αξίωμα των δικαστών - το δείχνει ξεκάθαρα, λέγοντας ότι έχουν παραλύσει οι ορθές αποφάσεις, μολονότι ο νόμος έχει διαγορεύσει σαφώς: «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό».

Διότι, όπως ακριβώς τον νοητό αμπελώνα που ανήκει στον Δεσπότη, εννοώ δηλαδή τον Ισραήλ ή τον άνθρωπο του Ιούδα, το νεόφυτο, το αγαπημένο, τον έκαναν δική τους κληρονομιά· έτσι σχεδόν κατακυρίευσαν και τα ποίμνια, δρέποντας από τη μια τους καρπούς από αυτά, και πάντοτε με κάποιον τρόπο αυξάνοντας σε πλεονασμούς τον κλήρο που προερχόταν από αυτά, ενώ από την άλλη τα άφηναν προς διαρπαγή σε όσους το επιθυμούσαν. Επομένως, αυτοί που τα αποκτούσαν τα κατέσφαζαν, ενώ αυτοί που τα πουλούσαν έλεγαν: Ευλογητός ο Κύριος, έχουμε πλουτίσει. Ως τέτοιοι θα μπορούσαν να νοηθούν και οι κριτές, οι οποίοι καπηλεύονται την ορθότητα στις κρίσεις τους, και σχεδόν απαρνούνται τον νόμο του Μωυσή, αν και αυτός λέει σαφώς: «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό». Διότι τους ήταν ευχάριστο και προσφιλές να ξεπουλούν σε όσους το ήθελαν την κρίση για κάθε υπόθεση. Και αυτό θα μας γίνει σαφές πάλι μέσα από τη φωνή των αγίων. Διότι κάποιος από τους αγίους προφήτες είπε σχετικά με την Ιερουσαλήμ: «Οι άρχοντές της έκριναν λαμβάνοντας δώρα»· ενώ ο θεσπέσιος Αββακούμ σχεδόν κραύγασε προς τον Θεό λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα κράζω και δεν θα εισακούεις, θα φωνάζω προς εσένα αδικούμενος και δεν θα σώσεις; Γιατί με έκανες να βλέπω κόπους και πόνους, ταλαιπωρία και ασέβεια;».

Αυτό νομίζω ότι σημαίνει το να διαφθείρει κανείς τη διαθήκη του Λευί: το να μην επιλέγει να τηρεί την οδό της κατά νόμον ζωής, αλλά να κάνει εντελώς παράλογες κρίσεις για το κάθε ζήτημα, μολονότι ο Θεός λέει ξεκάθαρα: «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση· θα κρίνεις και τον μικρό και τον μεγάλο». Και μέσα από το ότι λέει πως εξαιτίας αυτής της αιτίας παραδόθηκαν στους εχθρούς και απορρίφθηκαν, με αυτά ακριβώς διατυπώνει εύστοχα την απειλή, ότι εάν δεν επιλέξουν να ζουν ορθά, ούτε Εκείνος θα απέχει από το να τους τιμωρεί, αλλά θα ακολουθήσει, σε όσους περιφρονούν τον νόμο, η πρέπουσα και απολύτως αρμόζουσα τιμωρία για όσους συνηθίζουν να πράττουν κάτι τέτοιο. <Δεν σας έκτισε ένας Θεός; Δεν υπάρχει ένας Πατέρας όλων σας; Γιατί εγκατέλειψε ο καθένας τον αδελφό του, βεβηλώνοντας τη διαθήκη των πατέρων σας; Εγκαταλείφθηκε ο Ιούδας, και έγινε βδέλυγμα στον Ισραήλ και στην Ιερουσαλήμ.> Αρχίζοντας το σύγγραμμα για τον Προφήτη, λέγαμε ότι, μετά την επιστροφή από τη Βαβυλώνα και τη γη των Ασσυρίων, οι Ισραηλίτες, φροντίζοντας ελάχιστα για την εντολή του Νόμου, συνάπτονταν με αλλοεθνείς γυναίκες.

Στον ίδιο Θα υπάρξει βέβαια αληθινά κρίση από τον Θεό για όλους τους ανθρώπους από κοινού, αλλά αυτή θα γίνει λίγο αργότερα· τώρα όμως δεν δικάζεται μαζί με όλους, αλλά με έναν μόνο, τον θεοστυγή Ιωάννη· και ως δικαστής μεταξύ του Θεού και του εχθρού του Θεού κάθεται ο βασιλιάς. Τι συμβαίνει λοιπόν; Αν μεν ο δικαστής φανεί ευνοϊκός σε εκείνον που διαθέτει πολλή σοφία και γνώση και δύναμη, από τον Θεό σοφότερο και ισχυρότερο ούτε άκουσε ποτέ κανείς να υπάρχει, ούτε πρόκειται να ακούσει. Αν όμως δεν ευνοήσει αυτόν που τα κατέχει αυτά, αλλά κρίνει τον μικρό και τον μεγάλο ισότιμα, όπως προστάζει ο Θεός, και δεν δείξει προσωποληψία στην κρίση (αφού ο Κύριος είναι δίκαιος σε όλα τα έργα Του, και όσιος σε όλους τους λόγους Του, και ομοίως πιστός, αλλά και όλες οι οδοί Του διέπονται από πιστότητα, και η αλήθεια προπορεύεται του προσώπου Του, ενώ κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης και παραβλήθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά, και κάθε άνθρωπος πορεύεται με δόλο και στήνει παγίδα στον πλησίον του – αυτά τα κάνει κάθε άνθρωπος, και χειρότερος από όλους είναι ο αναφερόμενος Ιωάννης), ώστε και έτσι ο Θεός αναδεικνύεται νικητής. Αν όμως η κρίση δεν γίνει με κανέναν από τους δύο τρόπους, αλλά ο εχθρός του Θεού και της Εκκλησίας ξεφύγει από την καταδίκη, και ο Θεός αποχωρήσει ηττημένος, γνωρίζω μεν ότι πρόκειται να πω έναν βαρύ λόγο, θα ειπωθεί όμως: ότι πρέπει να σκεφτούμε τι θα αντιμετωπίσουμε και εμείς, όταν θα καθίσει ως Κριτής Αυτός που τώρα κρίνεται.

Ορθά έθεσε το «Έως πότε;», δείχνοντας ότι χρονίζουν στην αδικία και δεν αντιλαμβάνονται τη μακροθυμία του Θεού· αλλά ούτε καν κατανοούν ότι ο καιρός παρέρχεται και τρέχει, μετά τον οποίο επέρχεται η κρίση στους αδίκους. Γι' αυτό κρίνουν άδικα και προσωποληπτούν υπέρ των αμαρτωλών, ενώ θα έπρεπε να καθιερώσουν παντού το δίκαιο του Θεού, ο Οποίος το επιθυμεί και για τον λόγο αυτόν σε κάθε κρίση προβάλλει το δικό Του πρόσωπο· ώστε και ο Μωυσής να λέει: «Δεν θα προσωποληπτήσεις κατά την κρίση, διότι η κρίση ανήκει στον Κύριο». Γιατί όμως λέει: «Προσωποληπτείτε υπέρ των αμαρτωλών;»

«Με δικαιοσύνη θα κρίνεις τον πλησίον σου.» «Η ίδια δικαιοσύνη θα ισχύει και για τον προσήλυτο και για τον ντόπιο.» «Δεν θα δεχθείτε λύτρα για τη ζωή του φονιά, ο οποίος είναι ένοχος και πρέπει να θανατωθεί· με θάνατο θα τον θανατώσετε.» «Με δίκαιο τρόπο θα επιδιώκεις το δίκαιο.» «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση σου· θα κρίνεις το ίδιο τον μικρό και τον μεγάλο· δεν θα δειλιάσεις μπροστά σε κανέναν άνθρωπο, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό.» «Δεν θα διαστρέψεις το δίκαιο του προσηλύτου, του ορφανού και της χήρας, και δεν θα λάβεις ως ενέχυρο το ένδυμα της χήρας.» «Επικατάρατος όποιος δωροδοκηθεί για να θανατώσει αθώο άνθρωπο· και όλος ο λαός θα πει: Γένοιτο.»

Και επειδή η κρίση του Πνευματικού, αυτή κυρίως είναι και ονομάζεται κρίση του Θεού, γι' αυτό και πρέπει να είναι αδέκαστη και ανώτερη από κάθε προσωποληψία, όπως είναι γραμμένο: «Δεν θα κάνεις διακρίσεις προσώπων στην κρίση· θα κρίνεις το ίδιο και τον μικρό και τον μεγάλο· δεν θα δειλιάσεις μπροστά σε κανέναν άνθρωπο, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό».

Τώρα λοιπόν άκουσε τα δικά μας λόγια· δεν είναι θεμιτό να ελέγχεται ο ιερέας από τους ανώτερους από εσένα λειτουργούς ή από τους ομοιόβαθμούς σου θεραπευτές, ακόμη και αν φαίνεται ότι ασεβεί προς τα θεία, ακόμη και αν αποδειχθεί ότι έχει πράξει κάτι άλλο από τα απαγορευμένα. Διότι, αν η παράβαση των θειοτάτων όρων και θεσμών αποτελεί ακοσμία και αταξία, δεν έχει λογική, δήθεν προς υπεράσπιση του Θεού, να ανατρέπεται η θεοπαράδοτη τάξη. Διότι δεν έχει «μεριστεί» ο Θεός «εναντίον του εαυτού του· πώς», άλλωστε, «θα σταθεί η βασιλεία του;» Και αν «η κρίση ανήκει στον Θεό», όπως αναφέρουν τα ιερά λόγια, και οι ιερείς, μετά τους ιεράρχες, είναι άγγελοι και ερμηνευτές των θείων κριμάτων, από αυτούς να διδάσκεσαι καταλλήλως τα θεία μέσω των λειτουργών, όταν έλθει ο καιρός, μέσω των οποίων αξιώθηκες να γίνεις και ο ίδιος θεραπευτής. Ή μήπως και τα ιερά σύμβολα δεν διαλαλούν αυτό ακριβώς; Διότι δεν έχουν απλώς διαχωριστεί τα Άγια των Αγίων από όλους, αλλά πλησιάζει περισσότερο σε αυτά η τάξη των ιεροτελεστών, έπειτα η τάξη των ιερέων, και ακολούθως σε αυτούς η τάξη των λειτουργών. Για τους ταγμένους θεραπευτές έχουν οριστεί ως όριο οι πύλες των αδύτων, στις οποίες και τελειούνται και παρίστανται, όχι για τη φύλαξή τους, αλλά χάριν της τάξεως και της επιγνώσεως του εαυτού τους, ευρισκόμενοι πλησιέστερα στον λαό παρά στους ιερατικούς. Επομένως, η αγία ταξιαρχία των ιερών θεσπίζει να μεταλαμβάνουν αυτοί τα θεία μυστήρια, έχοντας αναθέσει σε άλλους, δηλαδή στους εσωτερικούς, τη μετάδοσή τους σε αυτούς.