Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 16:20

Αυτό δε κατορθώνεται διά της τέλειας αγάπης· διότι η αγάπη (κατά τον Παύλο) δεν λογίζεται το κακό. Μάθετε να πράττετε το καλό. Διότι ο ηθικός λόγος δεν είναι προφανής, ούτε άμεσα φανερός σε όλους· εφόσον το να πράττει κανείς τα καλά είναι κάτι που διδάσκεται. Διότι, όπως λέγει, το δίκαιο θα το επιδιώξεις με δίκαιο τρόπο· δηλαδή, θα επιτελέσεις τη δίκαιη πράξη σύμφωνα με τους κανόνες της δικαιοσύνης. —Διότι, όπως ακριβώς μπορεί να κάνει κανείς κάτι ιατρικό, αλλά όχι με ιατρικό τρόπο, έτσι μπορεί να κάνει και κάτι δίκαιο, αλλά όχι με δίκαιο τρόπο. Για παράδειγμα, ιατρικό μεν είναι η ίδια η χρήση του βοτάνου· με ιατρικό τρόπο όμως γίνεται όταν ο ορθός λόγος έχει εξετάσει και τη δύναμη του βοτάνου και την ιδιότητα της πάθησης, καθώς και τον χρόνο, το μέτρο και τον τρόπο της χρήσης.

Διότι είναι αναγκαίο όχι μόνο να εκτελούμε τη δίκαιη πράξη, αλλά και να ενεργούμε προερχόμενοι από δίκαιη διάθεση· σύμφωνα με το ρητό, ότι «Δίκαια θα επιδιώξεις το δίκαιο»· δηλαδή, να επιτελούμε την πράξη σύμφωνα με τον λόγο της δικαιοσύνης. Όπως, για παράδειγμα, ένας μη ειδικός μπορεί να πράξει κάτι ιατρικό που αποφέρει ωφέλεια στους ασθενείς, αλλά ο άνθρωπος αυτός δεν ενήργησε πραγματικά με ιατρικό τρόπο, επειδή η ενέργειά του δεν συνοδεύεται από την κατοχή της αντίστοιχης τέχνης.

Και ας παραμείνουν λοιπόν αυτά ως εδώ για εμάς, και ας είναι επαρκής ο λόγος. Όμως, προς εκείνους που έχουν κληθεί στο να κρίνουν άλλους και στο αξίωμα που αρμόζει στους δικαστές, ο νόμος πάλι διακήρυσσε: «Δεν θα δεχθείς μάταιη φήμη», δηλαδή λόγο ψευδή και γεμάτο συκοφαντία. «Δεν θα συνταχθείς με το πλήθος για να παρεκκλίνεις μαζί με τους πολλούς, ώστε να διαστρέψεις την κρίση». Και πάλι, μετά από άλλα: «Δεν θα διαστρέψεις το δίκαιο του φτωχού κατά την κρίση του, από κάθε άδικο λόγο θα απέχεις». Διότι θα ταίριαζε πάρα πολύ το να είναι κανείς ακατηγόρητος στους λόγους του, για εκείνους που έχουν την εξουσία να δικάζουν, και είναι ανάγκη να εκφέρει ορθή κρίση αυτός που οφείλει να αποφασίζει για τον καθένα από τους κατηγορουμένους σύμφωνα με τη βούληση του νομοθέτη. Έχει δε προστεθεί ωφέλιμα και το εξής: «Δεν θα ελεήσεις τον φτωχό κατά την κρίση». Διότι είναι εύκολο και ευεπίφορο στους δικαστές το να μεροληπτούν, όταν ο κρινόμενος δεν είναι πλούσιος, καθώς ο άνθρωπος που βαρύνεται από τη φτώχεια είναι εντελώς ευάλωτος στην εκμετάλλευση· είναι όμως αρκετά ικανός ορισμένες φορές στο να μπορεί να εκβιάσει τον λόγο της δικαιοσύνης, προκαλώντας τον οίκτο των πιο ευαίσθητων δικαστών. Αποκλείει λοιπόν ο νόμος και το να αδικούνται και το να δέχονται αδικαιολόγητο οίκτο όσοι βρίσκονται σε ένδεια και αθλιότητα, διατηρώντας το κάλλος της δίκαιης κρίσης αδιάφθορο, και καθιστώντας τον δικαστή παντού εγγυητή της ισότητας· «Διότι δίκαια θα επιδιώξεις το δίκαιο», λέει.

Αλλά και αν σε κάποιον τυχόν φανεί ότι υπάρχει κάταγμα ποδιού ή κάταγμα χεριού, ας απομακρυνθεί, λέει, και ας καταταχθεί μαζί με τους άλλους, επειδή ο λόγος μας οδηγεί να εννοήσουμε, στο πρόσωπο αυτού που ενδεχομένως έχει συνθλιμμένο το πόδι ή το χέρι, αλλά δεν ασθενεί ολοκληρωτικά, εκείνον που δεν μπορεί να προχωρήσει πλήρως στα έργα, ούτε βέβαια έχει εντελώς αδιάβλητο το βάδισμά του, δηλαδή την ενέργειά του, αναφέρομαι στην πολιτεία και στη ζωή την απολύτως σύμφωνη με τον νόμο. Αυτοί πάλι θα μπορούσαν να είναι είτε εκείνοι που εκτελούν το έργο του Κυρίου με αμέλεια, στους οποίους έχει απαγγελθεί το «ουαί» μέσω της φωνής του προφήτη, είτε εκείνοι που δεν επιδιώκουν το δίκαιο με δίκαιο τρόπο, σύμφωνα με όσα είναι γεγραμμένα. Πρόσεξε δε ότι με τη νοητή και ολοκληρωτική χωλότητα, ακόμη και η μέτρια αναπηρία του σκέλους βρίσκεται σε ίση μοίρα, και λογίζεται ως το ίδιο ακριβώς πράγμα.

Αλλά αυτό απαγορεύεται στους πραγματικούς θεολόγους, όπως έχει προαποδειχθεί, και οφείλει κανείς να προσεγγίζει τα ζητήματα της θεολογίας θεολογικά, ακολουθώντας τους θεολογικούς κανόνες ακόμη και στις αντιλογίες, και όχι όπως οι σημερινοί νεωτεριστές των ιερών δογμάτων. Επειδή το να επιδιώκει κανείς το νόμιμο με νόμιμο τρόπο και το δίκαιο με δίκαιο τρόπο αποτελεί παλαιό και κοινό παράγγελμα, το οποίο είναι απολύτως ορθό.

277. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΑΥΛΟ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟ. Σχετικά με αυτό που έχει γραφτεί για τον άρχοντα, «Να επιδιώκεις δίκαια το δίκαιο». Εκείνους που ξεκινούν μεν από την αρετή, αλλά καταλήγουν στην κακία, πρέπει να τους θεωρούμε αξιοθρήνητους και ταλαίπωρους. Αυτοί είναι εκείνοι οι οποίοι στην αρχή προβάλουν την προστασία των φτωχών, αλλά στο τέλος καταλήγουν στον προσωπικό τους πλουτισμό. Αυτούς ακριβώς αναχαιτίζοντας ο θείος λόγος λέει: «Να επιδιώκεις δίκαια το δίκαιο». Διότι δεν πρέπει, ενώ οπλίζονται με τη δίκαιη φροντίδα για τους φτωχούς, να αποστερούν εκείνους για τους οποίους εξοπλίστηκαν, και να σφετερίζονται τα δικά τους αγαθά.

«Με δικαιοσύνη θα κρίνεις τον πλησίον σου.» «Η ίδια δικαιοσύνη θα ισχύει και για τον προσήλυτο και για τον ντόπιο.» «Δεν θα δεχθείτε λύτρα για τη ζωή του φονιά, ο οποίος είναι ένοχος και πρέπει να θανατωθεί· με θάνατο θα τον θανατώσετε.» «Με δίκαιο τρόπο θα επιδιώκεις το δίκαιο.» «Δεν θα προσωποληπτήσεις στην κρίση σου· θα κρίνεις το ίδιο τον μικρό και τον μεγάλο· δεν θα δειλιάσεις μπροστά σε κανέναν άνθρωπο, διότι η κρίση ανήκει στον Θεό.» «Δεν θα διαστρέψεις το δίκαιο του προσηλύτου, του ορφανού και της χήρας, και δεν θα λάβεις ως ενέχυρο το ένδυμα της χήρας.» «Επικατάρατος όποιος δωροδοκηθεί για να θανατώσει αθώο άνθρωπο· και όλος ο λαός θα πει: Γένοιτο.»

Αλλά δεν είναι θεμιτό για τον Δημόφιλο να τα κρίνει αυτά. Διότι, εάν η θεολογία προστάζει να επιδιώκουμε δίκαια τα δίκαια (και είναι δίκαιο να τα επιδιώκουμε, όταν επιθυμεί κανείς να αποδίδει στον καθένα τα κατ' αξίαν), αυτό πρέπει να επιδιώκεται δίκαια από όλους, όχι όμως κατά παράβαση της δικής τους αξίας ή τάξης. Επειδή και στους αγγέλους είναι δίκαιο να αποδίδονται και να καθορίζονται τα κατ' αξίαν, αλλά όχι από εμάς, ω Δημόφιλε· αντίθετα, αποδίδονται σε εμάς μέσω αυτών από τον Θεό, και στους ίδιους μέσω των ακόμη ανώτερων αγγέλων. Και, για να μιλήσουμε απλά: σε όλα τα όντα, μέσω των πρώτων αποδίδονται στους δεύτερους τα κατ' αξίαν από την απολύτως εύτακτη και δικαιότατη πρόνοια των πάντων. Όσοι, λοιπόν, έχουν ταχθεί από τον Θεό να εξουσιάζουν άλλους, ας αποδίδουν τα κατ' αξίαν, μετά τον εαυτό τους, και στους υπηκόους τους. Ο Δημόφιλος, από την πλευρά του, ας καθορίζει τα κατ' αξίαν στο λογικό, στο θυμικό και στο επιθυμητικό μέρος, και ας μην αδικεί τη δική του τάξη, αλλά ας κυριαρχεί ο ανώτερος λόγος επί των κατωτέρων.

Ο Ναβουχοδονόσορ προφήτευσε τα σχετικά με τις βασιλείες και τον Χριστό, και ο Βαλαάμ τα περί του Χριστού. Όμως δεν μπορεί να ονομαστεί προφήτης οποιοσδήποτε προφητεύει, αλλά αν κάποιος είναι προφήτης, αυτός και προφητεύει. Όπως ακριβώς δεν είναι ήδη γιατρός καθένας που κάνει κάποια ιατρική πράξη, αλλά εκείνος που κάνει την ιατρική πράξη σύμφωνα με την ιατρική επιστήμη, αυτός θα μπορούσε να ονομαστεί γιατρός. Όπως και δίκαιος δεν είναι αυτός που κάνει κάτι δίκαιο, αλλά αυτός που ενεργεί δίκαια, σύμφωνα με το ρητό: «Με δίκαιο τρόπο θα επιδιώξεις το δίκαιο». Προφητεύει και ο Καϊάφας, αλλά όχι με προφητικό φρόνημα· άρα δεν είναι προφήτης. «Ο Ιησούς, λοιπόν, δεν κυκλοφορούσε πλέον φανερά ανάμεσα στους Ιουδαίους, αλλά αναχώρησε μακριά στην περιοχή κοντά στην έρημο, σε μια πόλη που λεγόταν Εφραίμ, και εκεί διέμενε με τους μαθητές του. Πλησίαζε δε το Πάσχα των Ιουδαίων, και πολλοί ανέβηκαν στα Ιεροσόλυμα από την ύπαιθρο πριν από το Πάσχα, για να εξαγνίσουν τους εαυτούς τους. Αναζητούσαν, λοιπόν, τον Ιησού και έλεγαν μεταξύ τους, καθώς στέκονταν στο ιερό: Τι νομίζετε; Ότι δεν θα έρθει στη γιορτή; Είχαν δώσει, μάλιστα, εντολή οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι, εάν κάποιος μάθει πού βρίσκεται, να το καταγγείλει, ώστε να τον συλλάβουν.» Προς καταδίκη των Ιουδαίων αναχωρεί ο Κύριος, όχι από δειλία, αλλά ταυτόχρονα διδάσκοντάς μας να μην ρίχνουμε τους εαυτούς μας σε κινδύνους, έστω κι αν αυτοί γίνονται υπέρ της ευσέβειας, αλλά, όταν βρεθούμε σε αυτούς, να στεκόμαστε γενναία, ενώ όταν δεν έχουμε εμπλακεί σε αυτούς, να μην εκθέτουμε εκουσίως τον εαυτό μας σε κίνδυνο, εξαιτίας του άδηλου της εκβάσεώς του.