Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 18:16

«Προφήτη από τους αδελφούς σου, σαν εμένα, θα αναδείξει σε σένα ο Κύριος ο Θεός σου· αυτόν θα ακούτε. Σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο Χωρήβ, την ημέρα της συνάξεως, λέγοντας: "Δεν θα ακούσουμε πλέον τη φωνή του Κυρίου του Θεού μας, και δεν θα δούμε πια αυτή τη μεγάλη φωτιά, για να μην πεθάνουμε." Και μου είπε ο Κύριος: "Ορθά είναι όλα όσα είπαν. Προφήτη θα αναδείξω σε αυτούς από το μέσο των αδελφών τους, όπως εσένα· και θα θέσω τον λόγο μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με ό,τι του εντείλω. Και όποιος άνθρωπος δεν ακούσει τα λόγια του, όσα ο προφήτης μιλήσει στο όνομά μου, εγώ θα τον εκδικηθώ."» Άραγε, δεν απέδειξε ολοφάνερα, έστω και εν τύποις και σκιαίς, στα όσα αφορούν τον Μωυσή, η ασθένεια της ανθρωπότητας την άκρως απαραίτητη ανάγκη του μεσίτη; Αλλά πρέπει να εξετάσουμε και τούτο. Β. Ποιο πράγμα εννοείς; Α. Διότι, προσεγγίζοντας τον Μωυσή ο Ισραήλ έλεγε: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, για να μην πεθάνουμε»· και αυτό το ζητούσαν στο Χωρήβ την ημέρα της συνάξεως, όταν ο Θεός βρισκόταν με τη μορφή φωτιάς πάνω στο όρος Σινά. Αλλά ο Δημιουργός, αποδεχόμενος ότι τα έλεγαν και τα σκέφτονταν αυτά άριστα, και προδιατυπώνοντας για εμάς την ίδια την αλήθεια εν τύποις, υποσχόταν τη μέσω του Χριστού μεσιτεία λέγοντας: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν».

Η θέα ήταν απρόσιτη σε όσους την έβλεπαν, και ο ήχος των σαλπίγγων δυσβάστακτος· γι' αυτό έλεγαν: «Αυτή τη μεγάλη φωτιά δεν θα τη δούμε πλέον, και δεν θα ακούσουμε τη φωνή του Κυρίου του Θεού μας». <Τώρα όμως έχει δώσει υπόσχεση λέγοντας: Ακόμη μία φορά εγώ θα σείσω όχι μόνο τη γη αλλά και τον ουρανό.> Διότι γνώρισε ο ουρανός το μυστήριο, το γνώρισε παρομοίως και ολόκληρη η γη· διότι έχουν γίνει δύο επιφανείς μεταβολές της ζωής σε όλο τον αιώνα, οι οποίες ονομάζονται δύο διαθήκες, και σεισμοί της γης, λόγω του περιβόητου του γεγονότος· η μία από τα είδωλα προς τον νόμο, και η άλλη από τον νόμο προς το ευαγγέλιο· και ευαγγελιζόμαστε έναν τρίτο σεισμό, τη μετάβαση από τα εδώ στα εκεί, στα πράγματα που πλέον δεν κινούνται ούτε σαλεύονται. <Γι' αυτό, παραλαμβάνοντας βασιλεία ασάλευτη, ας έχουμε χάρη.> Εδώ ευχαρίστως θα ρωτούσα εκείνους που νομίζουν ότι κάποτε θα παύσει η βασιλεία του Χριστού, ποιου τη βασιλεία θα πούμε ότι μνημονεύει τώρα ο απόστολος, την οποία μάλιστα λέει ότι θα είναι στερεωμένη και θα έχει πάντοτε το ακατάσειστο; Διότι νομίζω ότι αυτό δηλώνει η λέξη «Ασάλευτο»· άραγε αναφέρεται σε αυτά για τη βασιλεία του Υιού, ή για εκείνη που πρόκειται να δοθεί στους ίδιους τους αγίους;

Διότι προφήτη θα αναστήσει σε εσάς, λέει, ο Κύριος ο Θεός σας, «από τους αδελφούς σου, σαν εμένα»· και ερμηνεύοντας ο ίδιος, και μάλιστα με πολύ γλαφυρό τρόπο, τι είδους θεώρηση μας προσφέρει η εξαγγελία που προκύπτει από την τυπολογική απεικόνιση του εαυτού του, προσθέτει με σαφήνεια: «Σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο όρος Σινά την ημέρα της συνάξεως, λέγοντας: Δεν θα συνεχίσουμε να ακούμε τη φωνή του Κυρίου του Θεού μας, και αυτή τη μεγάλη φωτιά δεν θα τη δούμε πλέον, ώστε να μην πεθάνουμε». Διότι βεβαιώνει ότι ο ίδιος τότε είχε αναλάβει ρόλο μεσίτη, επειδή η Συναγωγή των Ιουδαίων αδυνατούσε ακόμη να προσεγγίσει τα υπερφυσικά, και γι' αυτόν τον λόγο συνετά απέφευγε όσα ξεπερνούσαν τις δυνάμεις της. Αυτό δε ήταν προφανώς η θεοπτία, η οποία ξένιζε την όραση με τις ασυνήθιστες παραστάσεις της, και με τους υπερφυσικούς και αφόρητους για τους ακροατές ήχους των σαλπίγγων.

Διότι ο θεσπέσιος Μωυσής ελευθέρωνε τον Ισραήλ από τη σαρκική δουλεία και τους απάλλασσε από τους κόπους της πλινθοποιίας και από τα χωματουργικά έργα, και, στεκόμενος σαν ένα είδος μεσάζοντα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, τους μετέφερε τα άνωθεν λόγια. Ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός, μετατρέποντας σε αλήθεια όσα υπήρχαν ως τύποι και σκιές, μας ελκύει έξω από τη νοητή δουλεία, απομακρύνοντας την αμαρτία που άλλοτε μας τυραννούσε, συντρίβοντας το κράτος του διαβόλου, και πείθοντας όσους θεωρούν ότι πρέπει να τον ακολουθούν να απομακρυνθούν από το επίγειο φρόνημα και από τις σαρκικές μέριμνες, μεταπλάθοντάς τους προς την επιθυμία της αρετής, και αναγγέλλοντάς μας ολοκάθαρα το θέλημα του Θεού και Πατέρα. Γι' αυτό και έλεγε: «Τα λόγια που εγώ λέω δεν είναι δικά μου, αλλά εκείνου που με έστειλε». Και πάλι: «Δεν μιλώ από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που με έστειλε, αυτός μου έδωσε εντολή τι να πω και τι να μιλήσω». Εξάλλου και ο Μωυσής καθιστούσε τα δικά του έργα εικόνα και αποτύπωμα της μεσιτείας του Χριστού, λέγοντας στους Ισραηλίτες: «Προφήτη από τους αδελφούς σου, σαν εμένα, θα σου αναστήσει ο Κύριος ο Θεός σου. Αυτόν θα ακούτε σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο Χωρήβ, την ημέρα της συνάξεως». Επομένως, όσα έγιναν μέσω του Μωυσή και η δύναμη της δικής του μεσιτείας υπήρξαν ως τύπος και εικόνα. Ο τρόπος όμως της μεσιτείας του Χριστού είναι πιο άρρητος.

Οι αστρολογικές μαγγανείες, οι οιωνοσκοπίες και οι ψευδομαντείες, καθώς και οι δαιμονικές απάτες, θα ταίριαζαν, νομίζω, αποκλειστικά και ίσως μόνο σε εκείνους που έχουν την πλέον παράλογη προθυμία να εγκαθιδρύσουν στον νου τους την άδοξη και καταραμένη ειδωλολατρία. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. Εξάλλου, και ο θείος λόγος μάς παραγγέλλει ότι πρέπει να αποστρεφόμαστε με βδελυγμία την αισχρότητα τέτοιων πραγμάτων. Λέει δε τα εξής: «Εάν εισέλθεις στη γη, την οποία σου δίνει Κύριος ο Θεός σου, δεν θα μάθεις να πράττεις σύμφωνα με τα βδελύγματα εκείνων των εθνών· δεν θα βρεθεί ανάμεσά σας κανείς που να περνά τον γιο του και την κόρη του μέσα από τη φωτιά, ούτε κανείς που να ασκεί μαντεία, να εξετάζει οιωνούς και σημάδια, ούτε μάγος, ούτε γητευτής που κάνει επωδές, ούτε εγγαστρίμυθος, ούτε τερατοσκόπος, ούτε κανείς που να ρωτά τους νεκρούς. Διότι είναι βδέλυγμα για τον Κύριο τον Θεό σου καθένας που πράττει αυτά.» Και λίγο πιο κάτω πάλι λέει: «Τέλειος θα είσαι απέναντι στον Κύριο τον Θεό σου· τα έθνη αυτά, των οποίων εσύ θα κληρονομήσεις τη γη, αυτοί υπακούουν σε οιωνοσκοπίες και μαντείες· σε εσένα όμως ο Κύριος ο Θεός σου δεν επέτρεψε κάτι τέτοιο. Προφήτη από τους αδελφούς σου σαν κι εμένα θα αναδείξει ο Κύριος ο Θεός σου· [αυτόν θα ακούτε σε όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου] στο Χωρήβ την ημέρα της συνάξεως.» ΚΥΡ. Εύγε, φίλε μου.

Για το παιδί αυτό προκήρυξε ο Αββακούμ λέγοντας: Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν, δηλαδή από τον νότο. Διότι από τα νότια της Ιερουσαλήμ, από τη Βηθλεέμ, τώρα έχει εισέλθει στη Σιών. Για το παιδί αυτό ο Μωυσής σάς διαβεβαίωνε λέγοντας ότι ο Κύριος ο Θεός θα αναστήσει για εσάς προφήτη από τους αδελφούς σας, και όποιος δεν τον ακούσει, η ψυχή του θα εξολοθρευθεί.

Ο Μωυσής λέγει: Προφήτη θα αναδείξει για εσάς ο Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς του, όμοιον με εμένα· αυτόν θα υπακούετε σε όλα· και όποιος δεν υπακούσει σε εκείνον τον προφήτη, θα εξολοθρευθεί στον αιώνα. Και ο Ωσηέ λέγει: Έτοιμο σαν την αυγή θα τον βρούμε· και θα έλθει στη γη σαν βροχή πρώιμη και όψιμη.

Ψ. Από το Δευτερονόμιο. Ο Μωυσής είναι εκείνος που ομιλεί. ΙΕ΄. Προφήτη από τους αδελφούς σου, όμοιον με εμένα, θα αναδείξει για εσένα Κύριος ο Θεός σου· αυτόν θα ακούτε σε όλα, σύμφωνα με όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο Χωρήβ κατά την ημέρα της συνάξεως του λαού, λέγοντας: «Ας μην ακούσουμε πλέον τη φωνή Κυρίου του Θεού μας και ας μη δούμε ξανά αυτή τη μεγάλη φωτιά, ώστε να μην αμαρτήσουμε». Και μου είπε ο Κύριος: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν· θα αναδείξω σε αυτούς προφήτη από το μέσο των αδελφών τους, όμοιον με εσένα, και θα θέσω τον λόγο μου στο στόμα του, και θα τους ομιλεί σύμφωνα με όσα του παραγγείλω. Και όποιος άνθρωπος δεν ακούσει όλα όσα θα πει ο προφήτης στο όνομά μου, εγώ θα ζητήσω εκδίκηση από αυτούς».

Εύλογα, λοιπόν, και ο ίδιος ο Μωυσής, εξαιτίας ακριβώς αυτών των λόγων, είπε ότι επρόκειτο να αναδειχθεί και άλλος προφήτης εκτός από τον ίδιο, και ευαγγελίζεται ότι αυτός θα είναι ο νομοθέτης όλων των εθνών, υπονοώντας τον Χριστό, και προτρέπει τους ομοεθνείς του να τον υπακούουν, προφητεύοντας αυτό κάπως έτσι: «προφήτη θα αναστήσει για εσάς ο Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς σας, σαν εμένα· αυτόν να ακούτε σε όλα όσα θα σας πει. Και θα συμβεί το εξής, κάθε ψυχή που δεν θα υπακούσει σε εκείνον τον προφήτη, θα εξολοθρευτεί από το γένος της». Αλλά και ότι αυτός ο προφήτης, δηλαδή ο Χριστός, αφού προέλθει από τους Ιουδαίους, θα κυριαρχήσει σε όλα τα έθνη, το διακηρύσσει πάλι λέγοντας: «Πόσο ωραίοι είναι οι οίκοι σου, Ιακώβ, οι σκηνές σου, Ισραήλ, σαν σκιερές κοιλάδες και σαν παράδεισος δίπλα σε ποταμό, σαν σκηνές που έστησε ο Κύριος. Θα προέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του και θα κυριαρχήσει σε πολλά έθνη, και θα υψωθεί η βασιλεία του». Αλλά και από ποια φυλή, από τις δώδεκα συνολικά που υπάρχουν στους Εβραίους, ότι δηλαδή ο προφητευόμενος νομοθέτης των εθνών, ο Χριστός, θα προέλθει από τη φυλή του Ιούδα, καθώς και σε ποιους χρόνους, ότι δηλαδή μετά την έκλειψη εκείνων που άρχουν το ιουδαϊκό έθνος μέσω προγονικής διαδοχής, το φανερώνει λέγοντας: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, και ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθουν όσα προορίζονται γι’ αυτόν, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών».

Πρώτος από τους προφήτες ο Μωυσής ευαγγελίζεται ότι θα αναδειχθεί άλλος προφήτης, όμοιος με αυτόν. Διότι, επειδή η δική του νομοθεσία αφορούσε μόνο το έθνος των Ιουδαίων, και μάλιστα αυτούς που βρίσκονταν στην ιουδαϊκή γη ή γύρω από αυτήν, και όχι όσους διέμεναν πολύ μακριά στην αλλοδαπή (...όπως έχει γίνει φανερό από όσα εξετάσαμε προηγουμένως), και επειδή έπρεπε βεβαίως Εκείνος που δεν είναι Θεός μόνο των Ιουδαίων αλλά και των εθνών, να παράσχει στους ανθρώπους και όσα είναι ωφέλιμα για όλα τα έθνη προς τη γνώση Του και την ευσέβεια, ευλόγως προαναγγέλλει με χρησμό ότι θα αναδείξει από το ιουδαϊκό έθνος άλλον προφήτη, ο οποίος δεν θα υστερεί σε τίποτα από τη δική του οικονομία, έχοντας μιλήσει ο ίδιος ο Θεός με τον εξής τρόπο: «Προφήτη θα αναδείξω σε αυτούς από τους αδελφούς τους, όπως εσένα, και θα θέσω τον λόγο μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όσα θα του εντείλω. Και ο άνθρωπος εκείνος που δεν θα ακούσει τα λόγια του, όσα θα μιλήσει ο προφήτης στο όνομά μου, εγώ θα ζητήσω λόγο από αυτόν». Τα ίδια δε λέει και ο ίδιος ο Μωυσής, ερμηνεύοντας τον λόγο του Θεού προς τον λαό: «Προφήτη από τους αδελφούς σας, σαν εμένα, θα αναδείξει ο Κύριος ο Θεός, αυτόν θα ακούτε σε όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό στο Χωρήβ κατά την ημέρα της εκκλησίας».

Εάν, λοιπόν, μέσα από τόσα γεγονότα κανένας άλλος, παρά μόνον ο Σωτήρας μας, δεν παρουσιάστηκε να έχει κατορθώσει πράγματα παρόμοια με τον Μωυσή, παρατήρησε ότι μόνο σε αυτόν και σε κανέναν άλλον δεν πρέπει να αναφέρεται η προφητεία του Μωυσή, διά της οποίας ο Θεός προανήγγειλε ότι θα παρουσιάσει κάποιον όμοιο με αυτόν, λέγοντας: «Προφήτη από τους αδελφούς τους θα αναδείξω σε αυτούς, όπως εσένα, και θα θέσω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλά σύμφωνα με όσα θα του προστάξω. Και τον άνθρωπο που δεν θα υπακούσει στα λόγια του, όσα θα μιλήσει ο προφήτης στο όνομά μου, εγώ θα τον τιμωρήσω». Και ο ίδιος ο Μωυσής, ερμηνεύοντας τη φωνή του Θεού προς τον λαό, είπε: «Προφήτη από τους αδελφούς σας θα αναδείξει ο Κύριος ο Θεός σας· αυτόν θα ακούτε σε όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο Χωρήβ κατά την ημέρα της συνάξεως». Το γεγονός δε ότι κανένας από τους προφήτες μετά τον Μωυσή, πριν από τον Σωτήρα μας, δεν αναδείχθηκε όμοιος με τον Μωυσή, το διδάσκει σαφώς η Παλαιά Γραφή λέγοντας: «Και δεν αναδείχθηκε πλέον προφήτης στον Ισραήλ όπως ο Μωυσής, τον οποίο ο Κύριος γνώρισε πρόσωπο με πρόσωπο, με όλα τα σημεία και τα τέρατα».

Και τα υπόλοιπα του λογίου θα εξεταστούν στον κατάλληλο χρόνο στα κείμενα περί των επαγγελιών. Από το Δευτερονόμιο: «Προφήτη από τους αδελφούς σου θα αναστήσει σε σένα Κύριος ο Θεός σου, όπως εμένα· αυτόν θα ακούτε. Σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο Χωρήβ, την ημέρα της συνάξεως, λέγοντας: Δεν θα ακούσουμε πλέον τη φωνή Κυρίου του Θεού μας, και αυτή τη μεγάλη φωτιά δεν θα τη δούμε πια, για να μην πεθάνουμε· και μου είπε ο Κύριος: Ορθά είναι όλα όσα είπαν. Προφήτη από τους αδελφούς τους θα αναστήσω σε αυτούς όπως εσένα, και θα βάλω τον λόγο μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με ό,τι του δώσω εντολή, και ο άνθρωπος που δεν θα ακούσει όλα όσα μιλήσει ο προφήτης στο όνομά μου, εγώ θα του ζητήσω λόγο». Πρόσεξε ότι κανένας προφήτης παρόμοιος με τον Μωυσή δεν έχει εγερθεί στους Εβραίους, δηλαδή νομοθέτης και εισηγητής της ευσέβειας στους ανθρώπους, παρά μόνο ο δικός μας Σωτήρας, ο Χριστός του Θεού. Γι' αυτό, άλλωστε, στο τέλος του Δευτερονομίου λέγεται: «Δεν αναστήθηκε πια προφήτης στον Ισραήλ όπως ο Μωυσής»· και βέβαια πλήθος προφητών εμφανίστηκαν μετά από αυτόν, αλλά κανείς δεν ήταν όπως αυτός. Και όλη αυτή η υπόσχεση του Θεού εξαγγέλλει ότι θα αναστήσει κάποιον έναν (και όχι πολλούς) όμοιο με αυτόν.

Ο νόμος, βεβαίως, και οι προφήτες, των οποίων πλήρωμα ήταν ο Χριστός, κατέγραψαν με λεπτομέρεια τα πάντα περί αυτού, αλλά και περί της Αγίας Τριάδος. Έχουν όμως παρατεθεί σποραδικά, και τα περισσότερα επισκιάστηκαν από ασάφεια κατά θεία πρόνοια, ώστε οι Ιουδαίοι, που ήταν ακόμη νηπιόφρονες και δεν μπορούσαν ακόμη να κατανοήσουν υψηλότερα νοήματα, να μην εκτραπούν σε αναξιοπρεπείς αντιλήψεις και να μην παρασύρουν το απαθές στα πάθη. Διότι και στο Χωρήβ, όταν ο Θεός άρχισε να τους μιλά, αποποιήθηκαν μια τέτοια φωνή εξαιτίας της δικής τους αδυναμίας, λέγοντας: «Δεν θα συνεχίσουμε να ακούμε τη φωνή του Κυρίου του Θεού μας, και το μεγάλο πυρ δεν θα το δούμε πλέον, για να μην πεθάνουμε». Και ο Κύριος μου είπε, αναφέρει ο Μωυσής που τα έγραψε αυτά: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν· Προφήτη θα αναστήσω σε αυτούς από τους αδελφούς τους, όπως εσένα, και θα θέσω τον λόγο μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του εντείλω». Αυτά μεν έχουν έτσι· το δε νόημα των λόγων είναι το εξής: Επειδή τώρα δεν μπορούν να ακούσουν, προφήτη θα αναστήσω σε αυτούς, και τα λοιπά, ο οποίος θα τους αναγγείλει όσα προς το παρόν δεν έχουν τη δύναμη να αποδεχθούν. Μεταξύ αυτών, λοιπόν, συγκαταλέγονται τα περί Πατρός και Υιού και Αγίου Πνεύματος, και τα περί της θείας ενανθρωπήσεως, και γενικώς όλα όσα έχουν νομοθετηθεί διά του Ευαγγελίου. Διότι η φράση «όπως εσένα» υποδηλώνει μάλλον την ομοιότητα ως προς τη νομοθέτηση.

94. Προς τον ίδιο. Εις το ρητό: «Προφήτη θα αναστήσει για εσάς Κύριος ο Θεός». Πες στον Ιουδαίο που λογομάχησε μαζί σου, και δεν είπε τίποτα το σπουδαίο ούτε το ρωμαλέο, αλλά εξέμεσε αγυρτικές φλυαρίες και ισχυρίστηκε ότι για τον γιο του Ναυή ειπώθηκε το: «Προφήτη θα αναστήσει ο Θεός για εσάς από τους αδελφούς σας, σαν εμένα», ότι σφάλλει σε πολλά, δεν σκέφτεται υγιώς, αποφεύγει τη μάθηση και αποκρύπτει τα ανώτερα από τον Μωυσή. Διότι έχει ειπωθεί: «Αυτόν θα υπακούτε σε όλα, όσα σας παραγγείλει. Και όποια ψυχή δεν υπακούσει στον προφήτη εκείνο, θα εξολοθρευτεί από τον λαό της». Επειδή, πρώτον, ο Μωυσής θέσπισε αυτά ευρισκόμενος σε ένθεη κατάσταση, μετά τη χειροτονία εκείνου.