Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 18:17

«Προφήτη από τους αδελφούς σου, σαν εμένα, θα αναδείξει σε σένα ο Κύριος ο Θεός σου· αυτόν θα ακούτε. Σύμφωνα με όλα όσα ζήτησες από τον Κύριο τον Θεό σου στο Χωρήβ, την ημέρα της συνάξεως, λέγοντας: "Δεν θα ακούσουμε πλέον τη φωνή του Κυρίου του Θεού μας, και δεν θα δούμε πια αυτή τη μεγάλη φωτιά, για να μην πεθάνουμε." Και μου είπε ο Κύριος: "Ορθά είναι όλα όσα είπαν. Προφήτη θα αναδείξω σε αυτούς από το μέσο των αδελφών τους, όπως εσένα· και θα θέσω τον λόγο μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με ό,τι του εντείλω. Και όποιος άνθρωπος δεν ακούσει τα λόγια του, όσα ο προφήτης μιλήσει στο όνομά μου, εγώ θα τον εκδικηθώ."» Άραγε, δεν απέδειξε ολοφάνερα, έστω και εν τύποις και σκιαίς, στα όσα αφορούν τον Μωυσή, η ασθένεια της ανθρωπότητας την άκρως απαραίτητη ανάγκη του μεσίτη; Αλλά πρέπει να εξετάσουμε και τούτο. Β. Ποιο πράγμα εννοείς; Α. Διότι, προσεγγίζοντας τον Μωυσή ο Ισραήλ έλεγε: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, για να μην πεθάνουμε»· και αυτό το ζητούσαν στο Χωρήβ την ημέρα της συνάξεως, όταν ο Θεός βρισκόταν με τη μορφή φωτιάς πάνω στο όρος Σινά. Αλλά ο Δημιουργός, αποδεχόμενος ότι τα έλεγαν και τα σκέφτονταν αυτά άριστα, και προδιατυπώνοντας για εμάς την ίδια την αλήθεια εν τύποις, υποσχόταν τη μέσω του Χριστού μεσιτεία λέγοντας: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν».

Διότι ήταν μεν εκ φύσεως Θεός, ως Μονογενής εκ Θεού, σαν να μην έχει χωριστεί από την ουσία αυτού που τον γέννησε, και όντας συμφυής με αυτήν, καθόσον νοείται ότι προέρχεται από αυτήν· ήταν δε και άνθρωπος, καθόσον έγινε σάρκα εξομοιώνοντας τον εαυτό του με εμάς, ώστε μέσω αυτού να ενωθεί με τον Θεό εκείνο που από τη φύση του ήταν σε μεγάλο βαθμό χωρισμένο. Όταν λοιπόν λέει ο Μωυσής «θα σας αναστήσει ο Κύριος προφήτη σαν εμένα», δεν θα το κατανοήσεις διαφορετικά, παρά με τον τρόπο που μόλις είπαμε· επειδή και ο ίδιος ο Θεός επισφραγίζει τον σχετικό λόγο λέγοντας: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν· θα τους αναστήσω προφήτη σαν εσένα, και θα θέσω τα λόγια μου σε αυτόν, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του δώσω εντολή». Διότι ο Υιός «βαστάζει τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του», όπως λέει ο Παύλος, και μας αναγγέλλει τα λόγια του Πατέρα, εφόσον έχει οριστεί από αυτόν ως μεσίτης, σύμφωνα με όσα ψάλλονται στους Ψαλμούς, ως λόγια του ίδιου του Χριστού: «Εγώ δε καταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν στο Σιών, το άγιο όρος του, διαγγέλλοντας το πρόσταγμα του Κυρίου». Εάν δε κάποιος κρίνει ότι πρέπει να αναχθεί στον τρόπο της ομοιότητας και από άλλες έννοιες, θα εκλάβει το «Σαν εμένα» ως νομοθέτη, και θα παραθέσει προς απόδειξη το: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, "Ου μοιχεύσεις"· εγώ όμως σας λέω "Ουκ επιθυμήσεις"».

Επομένως, το μυστήριο του Χριστού εικονίζεται και διαπλάθεται κατά κάποιον τρόπο για εμάς μέσα από τα όσα συνέβησαν στον θεσπέσιο Ιωνά. Όμως θεωρώ αναγκαίο να πω το εξής σε όσους θα διαβάσουν το κείμενο: όταν διατυπώνεται ο λόγος της πνευματικής θεωρίας, με βάση κάποιο πρόσωπο που έχει ληφθεί ως προτύπωση του Σωτήρα όλων μας Χριστού, είναι αναγκαίο ο σοφός και γνώστης να διακρίνει ποια στοιχεία πρέπει να παραλείψει ως άχρηστα για τον προκείμενο σκοπό, και ποια, αντίθετα, είναι χρήσιμα και αναγκαία, και ικανά από τη φύση τους να ωφελήσουν στο μέγιστο τους ακροατές. Για παράδειγμα, ας πάρουμε τον μακάριο Μωυσή, ο οποίος παρουσίασε τον Ισραήλ στον Θεό στους πρόποδες του όρους Σινά, και έγινε μεσίτης μεταξύ Θεού και ανθρώπων. Διότι οι Ισραηλίτες, κυριευμένοι από φόβο, τον παρακαλούσαν λέγοντας: «Μίλησε εσύ σε εμάς και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, μήπως και πεθάνουμε». Ότι, όμως, το γεγονός αυτό προτύπωνε σαφώς τη μεσιτεία μέσω του Χριστού, το δίδαξε ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας λέγοντας: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν· θα αναστήσω σε αυτούς Προφήτη από τους αδελφούς τους όμοιον με εσένα», ο οποίος, δηλαδή, θα μεσιτεύει και θα παρουσιάζει το ανθρώπινο γένος στον Θεό, και θα αναγγέλλει στους ανθρώπους σε όλη τη γη την απόρρητη βούληση του Θεού και Πατέρα: «Διότι θα θέσω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του προστάξω».

Διότι κατέβηκε ο Θεός των όλων με μορφή φωτιάς στο όρος Σινά, και φαίνονταν καπνοί και φλόγες να εκτινάσσονται ψηλά, προκαλώντας μεγάλο τρόμο σε όσους τα έβλεπαν. Ήταν δε σκοτάδι, και γνόφος, και θύελλα, και «φωνή σάλπιγγας αντηχούσε δυνατά». Τότε λοιπόν έντρομοι οι υιοί του Ισραήλ πλησίασαν λέγοντας στον μεσίτη και παιδαγωγό, ο οποίος ήταν ο Μωυσής: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, για να μην πεθάνουμε». Και ως απάντηση σε αυτά ο Θεός είπε: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν. Θα αναδείξω σε αυτούς Προφήτη από τους αδελφούς τους, όπως εσένα, και θα θέσω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του παραγγείλω». Βλέπεις πώς από τα πολύ παλιά χρόνια το ιερό γράμμα προαναγγέλλει τον Χριστό; Αλλά και αν κάποιος ήθελε να διερευνήσει τις ίδιες τις σκιές του νόμου, θα βρει να περιγράφεται ο Χριστός και το μυστήριο που αναφέρεται σε Αυτόν. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε στους Ιουδαίους: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα, διότι εκείνος έγραψε για εμένα». Διότι το πλήρωμα του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Θεό και Πατέρα μαζί με το Άγιο Πνεύμα νυν και αεί και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αλλά μη μπορώντας να αντέξει το θέαμα ο Ισραήλ, παρακαλούσε λέγοντας: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, μήπως πεθάνουμε». Επειδή λοιπόν οι Ισραηλίτες είχαν κατατρομάξει και είχαν δηλώσει φανερά ότι η ανάγκη ενός μεσίτη θα ήταν απολύτως αναγκαία για όσους διαπαιδαγωγούνταν, ο νομοθέτης επιδοκίμασε αυτή τη σκέψη. Και αφού παρουσίασε στους αρχαίους τη διακονία του Μωυσή σαν έναν τύπο της μελλοντικής διακονίας διά του Χριστού, υποσχέθηκε ότι θα τον αναδείξει σε εμάς φανερά στον κατάλληλο καιρό, λέγοντας: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν· θα αναστήσω για αυτούς προφήτη από τους αδελφούς τους, όπως εσένα· και θα θέσω τα λόγια μου στο στόμα του, και θα τους μιλήσει σύμφωνα με όλα όσα θα του εντείλω». Διότι, αν και ο Υιός είναι Δεσπότης των προφητών, τον ονόμασε προφήτη, τοποθετώντας τον μέσα στα μέτρα της ανθρωπότητας, εξαιτίας του απόρρητου μυστηρίου της θείας Οικονομίας. Για να γίνει λοιπόν όπως ο Μωυσής, δηλαδή άνθρωπος, και μεσίτης του Θεού και ημών των ανθρώπων, φόρεσε το ανθρώπινο σώμα· και «έλαβε σπέρμα Αβραάμ», σύμφωνα με τις Γραφές, ώστε Αυτός που είναι κατά φύση ζωή, να εκδιώξει τη φθορά που είχε κατασκηνώσει στα ανθρώπινα σώματα εξαιτίας της κατάρας, και να μεταστρέψει τα σύμπαντα προς τη θεογνωσία, την εγκράτεια, την ανδρεία, την υπομονή, και προς το να επιλέγουν να πράττουν και να φρονούν αυτά που μας καθιστούν αξιοζήλευτους και μας γεμίζουν με θεία χαρίσματα.

Για το παιδί αυτό προκήρυξε ο Αββακούμ λέγοντας: Ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν, δηλαδή από τον νότο. Διότι από τα νότια της Ιερουσαλήμ, από τη Βηθλεέμ, τώρα έχει εισέλθει στη Σιών. Για το παιδί αυτό ο Μωυσής σάς διαβεβαίωνε λέγοντας ότι ο Κύριος ο Θεός θα αναστήσει για εσάς προφήτη από τους αδελφούς σας, και όποιος δεν τον ακούσει, η ψυχή του θα εξολοθρευθεί.

Ο Μωυσής λέγει: Προφήτη θα αναδείξει για εσάς ο Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς του, όμοιον με εμένα· αυτόν θα υπακούετε σε όλα· και όποιος δεν υπακούσει σε εκείνον τον προφήτη, θα εξολοθρευθεί στον αιώνα. Και ο Ωσηέ λέγει: Έτοιμο σαν την αυγή θα τον βρούμε· και θα έλθει στη γη σαν βροχή πρώιμη και όψιμη.

Εύλογα, λοιπόν, και ο ίδιος ο Μωυσής, εξαιτίας ακριβώς αυτών των λόγων, είπε ότι επρόκειτο να αναδειχθεί και άλλος προφήτης εκτός από τον ίδιο, και ευαγγελίζεται ότι αυτός θα είναι ο νομοθέτης όλων των εθνών, υπονοώντας τον Χριστό, και προτρέπει τους ομοεθνείς του να τον υπακούουν, προφητεύοντας αυτό κάπως έτσι: «προφήτη θα αναστήσει για εσάς ο Κύριος ο Θεός από τους αδελφούς σας, σαν εμένα· αυτόν να ακούτε σε όλα όσα θα σας πει. Και θα συμβεί το εξής, κάθε ψυχή που δεν θα υπακούσει σε εκείνον τον προφήτη, θα εξολοθρευτεί από το γένος της». Αλλά και ότι αυτός ο προφήτης, δηλαδή ο Χριστός, αφού προέλθει από τους Ιουδαίους, θα κυριαρχήσει σε όλα τα έθνη, το διακηρύσσει πάλι λέγοντας: «Πόσο ωραίοι είναι οι οίκοι σου, Ιακώβ, οι σκηνές σου, Ισραήλ, σαν σκιερές κοιλάδες και σαν παράδεισος δίπλα σε ποταμό, σαν σκηνές που έστησε ο Κύριος. Θα προέλθει άνθρωπος από το σπέρμα του και θα κυριαρχήσει σε πολλά έθνη, και θα υψωθεί η βασιλεία του». Αλλά και από ποια φυλή, από τις δώδεκα συνολικά που υπάρχουν στους Εβραίους, ότι δηλαδή ο προφητευόμενος νομοθέτης των εθνών, ο Χριστός, θα προέλθει από τη φυλή του Ιούδα, καθώς και σε ποιους χρόνους, ότι δηλαδή μετά την έκλειψη εκείνων που άρχουν το ιουδαϊκό έθνος μέσω προγονικής διαδοχής, το φανερώνει λέγοντας: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, και ηγέτης από τους μηρούς του, έως ότου έλθουν όσα προορίζονται γι’ αυτόν, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών».

Έχοντας δε εξετάσει τον τρόπο της διδασκαλίας και της νομοθεσίας του Σωτήρα μας στις αρχές της παρούσας πραγματείας, όταν φέραμε στο φως τι ακριβώς είναι ο Χριστιανισμός, σε εκείνα θα παραπέμψουμε και τώρα τους αναγνώστες. Αξίζει όμως να επιστήσουμε την προσοχή στον λόγο για τον οποίο ο Κύριος υπόσχεται ότι θα αναδείξει σε αυτούς προφήτη· διότι, ενώ ο ίδιος είχε προστάξει τον Μωυσή να εξαγνίσει όλο τον λαό επί τρεις ημέρες, ώστε να γίνουν συγχρόνως θεατές και ακροατές της ένθεης επιφάνειας, εκείνοι φάνηκαν αδύναμοι μπροστά στη χάρη του Θεού, γι' αυτό, ευρισκόμενοι στην αρχή της θεωρίας, παραιτήθηκαν από αυτή, λέγοντας στον Μωυσή: «Μίλησε εσύ σε εμάς, και ας μη μας μιλήσει ο Θεός, για να μην πεθάνουμε»· εύλογα, εξαιτίας αυτών, ο Κύριος τους αποδέχεται για την ευλάβειά τους, και λέει: «Ορθά είναι όλα όσα είπαν, θα αναδείξω σε αυτούς προφήτη από το μέσο των αδελφών τους, όπως εσένα». Επομένως, δίδαξε και την αιτία για την οποία επρόκειτο Εκείνος να πραγματοποιήσει την επιφάνειά Του στους ανθρώπους ως προφήτης· και αυτή ήταν η αδυναμία των ανθρώπων και η παραίτηση από την ανώτερη θεωρία. Έχεις, λοιπόν, και την αιτία της ενανθρωπήσεως του προαναγγελλόμενου προφήτη. Εύλογα, συνεπώς, προσδοκώντας τον, οι εκ περιτομής ρωτούσαν τον Ιωάννη τον Βαπτιστή και έλεγαν: «Είσαι εσύ ο προφήτης;» και εκείνος απάντησε: «Όχι».

94. Προς τον ίδιο. Εις το ρητό: «Προφήτη θα αναστήσει για εσάς Κύριος ο Θεός». Πες στον Ιουδαίο που λογομάχησε μαζί σου, και δεν είπε τίποτα το σπουδαίο ούτε το ρωμαλέο, αλλά εξέμεσε αγυρτικές φλυαρίες και ισχυρίστηκε ότι για τον γιο του Ναυή ειπώθηκε το: «Προφήτη θα αναστήσει ο Θεός για εσάς από τους αδελφούς σας, σαν εμένα», ότι σφάλλει σε πολλά, δεν σκέφτεται υγιώς, αποφεύγει τη μάθηση και αποκρύπτει τα ανώτερα από τον Μωυσή. Διότι έχει ειπωθεί: «Αυτόν θα υπακούτε σε όλα, όσα σας παραγγείλει. Και όποια ψυχή δεν υπακούσει στον προφήτη εκείνο, θα εξολοθρευτεί από τον λαό της». Επειδή, πρώτον, ο Μωυσής θέσπισε αυτά ευρισκόμενος σε ένθεη κατάσταση, μετά τη χειροτονία εκείνου.