Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 22:1

Στο δε Δευτερονόμιο γράφεται: «Εάν δεις τον μόσχο του αδελφού σου ή το πρόβατό του να πλανώνται στον δρόμο, μην τα προσπεράσεις αδιάφορα· οπωσδήποτε θα τα επιστρέψεις στον αδελφό σου. Εάν όμως ο αδελφός σου δεν βρίσκεται κοντά σου, ή δεν τον γνωρίζεις, θα τα πάρεις μέσα στο σπίτι σου και θα μείνουν μαζί σου μέχρι να τα αναζητήσει ο αδελφός σου και να του τα επιστρέψεις. Το ίδιο θα κάνεις για τον όνο του, το ίδιο θα κάνεις για το ένδυμά του, και το ίδιο θα κάνεις για κάθε χαμένο αντικείμενο του αδελφού σου, για ό,τι κι αν χάσει εκείνος και το βρεις εσύ, δεν επιτρέπεται να το παραβλέψεις. Δεν θα προσπεράσεις αδιάφορα τον όνο του αδελφού σου ή τον μόσχο του που έπεσαν στον δρόμο· δεν θα τα παραβλέψεις, αλλά οπωσδήποτε θα τον βοηθήσεις να τα σηκώσει». Κατανοείς, λοιπόν, πώς μας διαπαιδαγωγεί με θαυμάσιο τρόπο προς το απόλυτα και τέλεια αγαθό, διατάσσοντάς μας να ασκούμαστε στην αμνησικακία μέσω της φροντίδας για τα ζώα εκείνου που μας έχει λυπήσει. Και αυτόν, μάλιστα, τον στεφανώνει συνεχώς με την προσωνυμία του αδελφού, αναχαιτίζοντας έτσι, πιστεύω, την έντονη ροπή προς την οργή και την υπερβολική μικροψυχία, και εισάγοντας τον νόμο της φύσης σαν ένα είδος κριτή της αγάπης.

Διότι, εάν βρεις, λέει, ένα πλανώμενο ζώο ή ένα χαμένο ένδυμα, να τα διασώσεις για τον αδελφό σου. Και αν τύχει κάποιο από τα υποζύγια να γλιστρήσει στο έδαφος και να συνθλίβεται από το φορτίο του, να βοηθήσεις και να το σηκώσεις μαζί με τον αδελφό σου. Αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να ωφελείς τον ιδιοκτήτη, και αποτελεί άσκηση στην ευσπλαχνία, και παιδαγωγία στη φιλική διάθεση, και επιδίωξη του να απομακρύνεται κάθε λύπη, και να παραμερίζονται οι διαφορές, έτσι ώστε να μη φαίνεται ότι έρχεται κανείς σε σύγκρουση με την αγάπη και τον νόμο της φιλαδελφίας. Είναι βέβαια πιθανό ο θείος λόγος να υπαινίσσεται και κάτι άλλο: διότι, εάν ο νομοθέτης έδειξε τόση μέριμνα ώστε, ακόμη και αν αυτό που πάσχει είναι κάποιο από τα άλογα ζώα, εμείς να του προσφέρουμε βοήθεια, πώς δεν θα ήταν πολύ πιο ευάρεστη σε αυτόν η φροντίδα για τους ανθρώπους και η φιλαλληλία που οφείλεται στους συνανθρώπους μας; Επομένως, ακόμη και αν τυχόν κάποιος εχθρός πλανάται, ας διδάσκεται την ευθεία οδό και ας κατευθύνεται μέσω ημών προς το συμφέρον του.

Αν δεις το μοσχάρι του αδελφού σου ή το πρόβατό του να περιπλανιέται στον δρόμο, μην τα παραβλέψεις, αλλά να τα επιστρέψεις στον αδελφό σου. Παραγγέλλει να μην παραβλέπουμε τους υποτακτικούς του κατά πίστην αδελφού, όταν περιπλανώνται στον δρόμο του τρόπου ζωής και των δογμάτων, αλλά να τους αποτρέπουμε από την πλάνη και να τους διασώζουμε επιστρέφοντάς τους στον αδελφό, και να αναπληρώνουμε το υστέρημα εκείνου χάριν της αδελφοσύνης. «Εάν δε», λέει, «συναντήσεις το βόδι του εχθρού σου ή το υποζύγιό του να περιπλανώνται στον δρόμο, να τα γυρίσεις πίσω και να του τα παραδώσεις». Διότι και εδώ ισχύει ο ίδιος λόγος περί των υποτακτικών. «Αγαπάτε δε», λέει, «τους εχθρούς σας, ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν». Εάν δε δεις, λέει, το υποζύγιο του εχθρού σου πεσμένο κάτω από το φορτίο του, δεν θα το προσπεράσεις, αλλά θα τον βοηθήσεις να το σηκώσει. Διότι πέφτει εκείνος που καταβαρύνεται από το άχθος των πειρασμών και των θλίψεων, τον οποίο πρέπει να συνδράμουμε να σηκωθεί, με την παρηγοριά και την πνευματική ενίσχυση. Εάν λοιπόν πρέπει να αξιώνουμε φροντίδας το βόδι του εχθρού και το υποζύγιό του, πολύ περισσότερο βεβαίως τον ίδιο τον εχθρό, ο οποίος έχει μερίδιο στην ίδια με εμάς φύση.

Ναι· και βεβαίως εδώ πρέπει να επιδεικνύουμε πολλή φιλανθρωπία, ώστε να ασκούμαστε απέναντι στον ομόφυλό μας. Επειδή ο Θεός δεν διέταξε απλώς και να βοηθούμε να σηκωθούν όσα ζώα πέφτουν, και να επαναφέρουμε όσα έχουν πλανηθεί, και να μην φιμώνουμε το βόδι, αλλά θέλει να δείχνουμε κάθε φειδώ προς τα άλογα ζώα· πρώτον μεν, για εμάς τους ίδιους, και δεύτερον, για να επαρκούν και για τις δικές μας σωματικές ανάγκες. Ωστόσο, αυτό το ίδιο αποτελεί συγχρόνως και άσκηση φιλανθρωπίας και φροντίδας· διότι εκείνος που σπλαγχνίζεται το ξένο προς τη φύση του, δεν θα σπλαγχνιστεί πολύ περισσότερο το οικείο; Εκείνος που ελεεί αυτό που τον υπηρετεί, δεν θα ελεήσει πολύ περισσότερο τον αδελφό του; Αλλά εκείνο μεν σου παρέχει την ωφέλεια από την υπηρεσία του, αυτός όμως ποια σου παρέχει; Πολύ μεγαλύτερη, αυτήν που προέρχεται από τον Θεό. Βλέπεις τι είδους δουλεία προσφέρουμε στα κτήνη και δεν την θεωρούμε ατιμωτική; Διότι δεν υπηρετούμε εκείνα, αλλά τους εαυτούς μας.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΑʹ. — Περί αγαθοεργίας· και ότι πρέπει να πράττουμε το καλό προς όλους· και ότι πρέπει να σηκώνουμε τα βάρη του πλησίον, και να μη μνησικακούμε, αλλά να τον συντρέχουμε, και να ελέγχουμε τα κακά που τυχόν διαπράττει, και να μην ανταποδίδουμε κακό αντί κακού. «Αν δεις το μοσχάρι του αδελφού σου, ή το πρόβατο, να περιπλανώνται στον δρόμο, μην τα παραβλέψεις· οπωσδήποτε θα τα επιστρέψεις στον αδελφό σου. Εάν όμως ο αδελφός σου δεν βρίσκεται κοντά σου, ή δεν τον γνωρίζεις, θα τα πάρεις μαζί σου, έως ότου τα αναζητήσει ο αδελφός σου, και τότε θα του τα αποδώσεις.» «Εάν συναντήσεις το βόδι του εχθρού σου ή το υποζύγιό του να περιπλανώνται, θα του τα επιστρέψεις. Εάν δεις το υποζύγιο του εχθρού σου πεσμένο κάτω από το φορτίο, δεν θα το προσπεράσεις, αλλά θα τον βοηθήσεις να το σηκώσει μαζί του.» «Να αγαπήσεις τον πλησίον σου, και δεν θα επωμισθείς αμαρτία εξαιτίας του.» «Εάν ο αδελφός σου φτωχύνει και αδυνατεί να συντηρηθεί κοντά σου, θα τον βοηθήσεις όπως τον προσήλυτο και τον πάροικο· και θα ζήσει ο αδελφός σου μαζί σου.»

ΚΑΝΟΝΑΣ Ε´ Κανείς ας μην εξαπατά τον εαυτό του, προφασιζόμενος ότι απλώς βρήκε κάτι· διότι ούτε και σε αυτόν που βρήκε κάτι επιτρέπεται να το ιδιοποιηθεί για κέρδος. Διότι αναφέρει το Δευτερονόμιο: «Αν δεις το μοσχάρι του αδελφού σου και το πρόβατό του να περιπλανώνται στον δρόμο, να μην τα παραβλέψεις, αλλά οπωσδήποτε να τα επιστρέψεις στον αδελφό σου. Εάν δε ο αδελφός σου δεν βρίσκεται κοντά σου, ή δεν τον γνωρίζεις, θα τα συγκεντρώσεις στο σπίτι σου και θα παραμείνουν μαζί σου, μέχρι να τα αναζητήσει ο αδελφός σου, και τότε θα του τα αποδώσεις. Το ίδιο θα πράξεις και με τον όνο του, το ίδιο θα πράξεις και με το ένδυμά του, και το ίδιο θα πράξεις για κάθε απώλεια του αδελφού σου, για οτιδήποτε έχει χάσει και το βρεις εσύ». Αυτά ορίζει το Δευτερονόμιο. Στην δε Έξοδο, ορίζεται ότι αυτό ισχύει όχι μόνο εάν κάποιος βρει τα πράγματα του αδελφού του, αλλά ακόμη και του εχθρού του. «Οπωσδήποτε, λέει, θα τα επιστρέψεις στο σπίτι του κυρίου τους. Αν λοιπόν σε καιρό ειρήνης, όταν ο αδελφός ή ο εχθρός ραθυμεί και καλοπερνά, και αμελεί τα δικά του πράγματα, δεν επιτρέπεται κάποιος να τα οικειοποιηθεί για να κερδίσει, πόσο μάλλον όταν εκείνος δυστυχεί και προσπαθεί να διαφύγει από τους εχθρούς, και εγκαταλείπει τα υπάρχοντά του από ανάγκη».

Ερμηνεία. Σε ακολουθία με τον ανωτέρω Κανόνα, λέγει τα εξής στον παρόντα Κανόνα ο Άγιος. Ας μην εξαπατά τον εαυτό του κανένας από αυτούς, προφασιζόμενος ότι δήθεν βρήκε το πράγμα του αδελφού του παραπεταμένο και παραμελημένο, και για αυτό το πήρε, διότι, ακόμη και αν το βρει παραμελημένο, δεν είναι επιτρεπτό να το οικειοποιηθεί και να το κατακρατήσει, επειδή οφείλει να το πάρει και να το φυλάξει έως ότου ο ιδιοκτήτης του το αναζητήσει. Φέρνει δε για αυτό και δύο μαρτυρίες, μία από το Δευτερονόμιο, η οποία λέγει ότι, αν τυχόν βρει κάποιος το χαμένο μοσχάρι, ή το πρόβατο, ή τον γάιδαρο του αδελφού του, ή το ρούχο, ή κάθε άλλο χαμένο του πράγμα, πρέπει να τα δώσει πίσω στον αδελφό του. Εάν όμως δεν γνωρίζει τίνος ανθρώπου είναι, πρέπει να τα φυλάττει, μέχρι να τα αναζητήσει ο αδελφός του, και να τα δώσει σε αυτόν. Και άλλη μαρτυρία φέρνει από την Έξοδο, η οποία λέγει ότι όχι μόνο του αδελφού του, αλλά και του εχθρού του τα πράγματα αν βρει κάποιος παραπεταμένα, πρέπει να τα επιστρέφει σε αυτόν.