Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 23:25

Αλλά εάν κάποιος τυχόν συσσωρεύσει λύπες και ύβρεις σε αυτόν που ασκεί την πραότητα και την ανεξικακία, καθώς και εκείνα που προκαλούν τον θυμό, αν αυτό γίνει με μέτρο, τότε μερικές φορές θα τα υπομείνει και θα τα φέρει γενναία, και θα κάνει το πράγμα γυμνασία πραότητας και αοργησίας. Αν όμως κάποιος ξεπεράσει το μέτρο, και τρέξει πέρα από τα όρια της ανεξικακίας, δεν είναι καθόλου απίθανο η αρετή, σαν να καταβιάστηκε, να ατονήσει για λίγο. ΠΑΛΛ. Καλά τα λες· διότι το αγαθό στους ανθρώπους κατά κάποιον τρόπο μεθάει, και ακόμη κι αν κανείς δεν το κλονίζει, στέκεται με δυσκολία. ΚΥΡ. Έλα λοιπόν τώρα, αν νομίζεις, και στην ίδια την αγάπη. Διότι είναι η κορυφαία αρετή, και από τις άλλες είναι η πιο προτιμητέα. Την υπερβολική όμως κατάχρηση δεν την ανέχεται. Αυτό πάλι, σαν με μορφή παραβολής και σαφούς παραδείγματος, μας το καθοδηγεί ο νόμος λέγοντας: «Εάν εισέλθεις στον θερισμό του πλησίον σου, και μαζέψεις με τα χέρια σου στάχυα, δεν θα βάλεις δρεπάνι στον θερισμό του πλησίον σου· εάν δε εισέλθεις στον αμπελώνα του πλησίον σου, και φας σταφύλια τόσα όσα για να χορτάσει η ψυχή σου, σε δοχείο όμως δεν θα βάλεις». Διότι το να μαζέψει κανείς με τα χέρια λίγα στάχυα, ή να κόψει ένα τσαμπί σταφύλι για την επιθυμία ή την τροφή του, δεν θα είχε καμία βλάβη. Διότι θα το υπομείνει, νομίζω, με ευχαρίστηση· αυτός είναι ο νόμος της αγάπης, και το πράγμα δεν φαίνεται να είναι πέρα από το μέτρο.

Το να χρησιμοποιεί όμως κανείς δρεπάνι στα σπαρτά του πλησίον, ξεπερνά και υπερβαίνει πλέον τη φιλαλληλία, και περνά ήδη στα όρια της πλεονεξίας. Αυτό, λοιπόν, αποτελεί σαφές παράδειγμα του ότι δεν πρέπει να γίνεται κατάχρηση της αγάπης των αδελφών, αλλά να τιμάται η φιλαλληλία με την αυτάρκεια. Δεν είναι άκομψο, όπως νομίζω, να εφαρμόσουμε τον λόγο για αυτό πάλι σε εμάς και σε κάποιους άλλους, οι οποίοι συλλέγουν σαν κάποια νοητή τροφή τις φωνές όσων διδάσκουν στις Εκκλησίες, όσες βέβαια λέγονται αυθόρμητα και πρόχειρα, και δεν ανέχονται να παραμείνουν μέχρι αυτού του σημείου, αλλά προχωρώντας πέρα από το μέτρο, σαν να τις βάζουν σε αγγείο, τις καταγράφουν σε βιβλία, όντας μεν πολύ φιλομαθείς, αλλά αδικώντας κατά κάποιον τρόπο την υπόληψη των αδελφών, διότι αυτό που ειπώθηκε αυθόρμητα το καταγράφουν ακριβώς σαν να ήταν κάτι το εξαιρετικά επεξεργασμένο. Αλλά ο νόμος, ω άριστοι, θα τους έλεγα, έχει προστάξει ξεκάθαρα να μην βάζετε τίποτα σε αγγείο. ΠΑΛΛ. Είναι λοιπόν σφαλερό το να αναμοχλεύει κανείς τρόπον τινά την αρετή της ψυχής, και να αποτολμά να ταρακουνήσει τον καλά στηριγμένο νου με την υπερβολή της κατάχρησης. ΚΥΡ. Ακριβής ο λόγος. Διότι ο Θεός των όλων καθόρισε ξεκάθαρα ότι δεν πρέπει να επιβουλευόμαστε την αρετή, αλλά μάλλον να συμμετέχουμε, αν τυχόν μπορέσουμε, στα αγαθά που προέρχονται από την αρετή. Και δημιουργεί ένα αμυδρό αίνιγμα για αυτό, και απεικονίζει σε πολύ μικρά πράγματα εκείνα που είναι ασυγκρίτως ανώτερα.

Άκουσε πάλι με ποιον τρόπο και για ποιους λόγους προστάζει ο Πλάτων να βασανίζεται ο οικέτης με αμείλικτα χτυπήματα: «Όταν κάποιος θελήσει να τρυγήσει τα λεγόμενα τώρα ευγενή σταφύλια ή τα ονομαζόμενα ευγενή σύκα, εάν μεν παίρνει από τα δικά του, ας καρπώνεται όπως θέλει και όποτε βούλεται· εάν όμως παίρνει από άλλων χωρίς να έχει λάβει τη συγκατάθεσή τους, ακολουθώντας το ρητό “μην κινείς ό,τι δεν τοποθέτησες”, αυτός ας τιμωρείται πάντοτε. Εάν δε κάποιος δούλος, χωρίς τη συγκατάθεση του κυρίου των κτημάτων, αγγίξει κάτι από αυτά, ας μαστιγώνεται με τόσα χτυπήματα όσες είναι οι ρώγες των σταφυλιών και τα σύκα της συκιάς». Τέτοια είναι τα όσα νομοθετούνται εναντίον αυτών, ανάξια της μεγαλονοίας του Πλάτωνα. Το πόσο σεμνά και φιλάνθρωπα είναι όμως τα όσα διδάσκει ο Μωυσής, μπορείς να το μάθεις ακούγοντάς τον να λέει περίπου τα εξής: «Εάν εισέλθεις στο αμπέλι του πλησίον σου, φάε σταφύλια, τόσα όσα για να χορτάσει η ψυχή σου, αλλά δεν θα βάλεις σε δοχείο». Και πάλι: «Εάν εισέλθεις στα σπαρτά του πλησίον σου και μαζέψεις στάχυα με τα χέρια σου, δεν θα βάλεις δρεπάνι στα σπαρτά του πλησίον σου». Και πάλι: «Εάν θερίσεις τη σοδειά σου στο χωράφι σου και ξεχάσεις ένα δεμάτι στο χωράφι σου, δεν θα επιστρέψεις για να το πάρεις· θα είναι για τον φτωχό και τον προσήλυτο και το ορφανό και τη χήρα, για να σε ευλογήσει Κύριος ο Θεός σου σε κάθε έργο των χεριών σου. Εάν δε μαζέψεις τις ελιές σου, δεν θα επιστρέψεις για να μαζέψεις ό,τι απέμεινε πίσω σου· θα είναι για τον προσήλυτο και το ορφανό και τη χήρα».