Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 25:4

Ότι, βέβαια, επρόκειτο, αφού υπομείνουν την πείνα των θείων διδαγμάτων, να πέσουν στα έσχατα όλων των κακών, το αποσαφήνισε προσθέτοντας ότι τα μεν πρόβατα εξέλιπαν από τροφή, δηλαδή από το να μην έχουν να φάνε· και ότι δεν υπάρχουν βόδια στη φάτνη. Με αυτό σημαίνεται ότι εξέλιπε εντελώς το ιερό και εκλεκτό γένος μεταξύ τους, δηλαδή εκείνοι από τη φυλή του Λευί, οι οποίοι, όμοια με βόδια, αλώνιζαν το νοητό αλώνι και, απογυμνώνοντας τον λόγο που δόθηκε μέσω του πάνσοφου Μωυσή από τα καλύμματα της ασάφειας, σαν κάποιον κόκκο σιταριού, τον προσέφεραν στους άλλους για κατανόηση και σαν μια πνευματική τροφή. Αυτοί, λοιπόν, βρίσκονταν στις φάτνες τρεφόμενοι με τις προσφορές δώρων από τον λαό, τα δέκατα, τις απαρχές, τις ευχαριστίες. Επομένως, τα μεν πρόβατα εξέλιπαν από τροφή· βόδια όμως δεν υπήρχαν πια στη φάτνη, δηλαδή οι καθοδηγητές και δάσκαλοι των λαών. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Παύλος το χωρίο «Δεν θα βάλεις φίμωτρο σε βόδι που αλωνίζει», το αποδίδει στα πρόσωπα των δασκάλων, ερμηνεύοντάς μας σαφώς τα όσα αναφέρονται στον νόμο. Λέει, ωστόσο, ότι τα βόδια έχουν εκλείψει από τη θεραπεία τους (εξ ιάσεως αυτών). Και βέβαια ο λόγος είναι ασαφής· δηλώνει όμως το εξής, όπως νομίζω και πάλι. Επειδή, δηλαδή, από αμάθεια απέφευγαν επίμονα το να θεραπευτούν από τον Χριστό, παρόλο που Εκείνος ενδυναμώνει τον ασθενή και δικαιώνει τον ασεβή, γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και εξέλιπαν, δηλαδή ασθένησαν εντελώς και κατέληξαν στο μηδέν.

Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, σύμφωνα με τις Γραφές. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Ως τον μόσχο λοιπόν που αλωνίζει θα εννοήσουμε τον Χριστό; Με ποιον τρόπο το λες αυτό; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Διότι, φίλε μου, μήπως ο νόμος του Μωυσή δεν ονόμασε τους αγίους μαθητές ως μόσχους που αλωνίζουν; Επειδή είπε με τρόπο αινιγματικό: «Δεν θα βάλεις φίμωτρο σε βόδι που αλωνίζει». Πράγμα που, έχοντάς το κατανοήσει με απόλυτη σαφήνεια ο μακάριος Παύλος, λέει: «Μήπως ο Θεός ενδιαφέρεται για τα βόδια;»

Μήπως τα λέω αυτά σύμφωνα με την ανθρώπινη λογική; Ή μήπως δεν τα λέει αυτά και ο νόμος; Διότι στον νόμο του Μωυσή έχει γραφτεί: «Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Μήπως ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια; Ή το λέει εξάπαντος για εμάς; Διότι για εμάς γράφτηκε, ότι αυτός που οργώνει οφείλει να οργώνει με ελπίδα, και αυτός που αλωνίζει με την ελπίδα ότι θα συμμετάσχει στους καρπούς.» Έπειτα σε αυτά πρόσθεσε αμέσως: «Αν εμείς σπείραμε σε εσάς τα πνευματικά, είναι μεγάλο πράγμα αν εμείς θερίσουμε τα δικά σας σαρκικά;»

Λέγει δε πριν από αυτό: «Ή μήπως και ο νόμος δεν τα λέγει αυτά;». 〈Ζ'〉 〈και〉 〈ΙΕ'〉 〈Έλεγχος〉. Και αν ακόμη στη δεύτερη πρόταση αλλάξεις τη μορφή, ω Μαρκίωνα, και νομίσεις, επειδή το έθεσες ως «στον νόμο του Μωυσή», ότι αποξενώνεις από τον Θεό τον νόμο μέσω του ονόματος «του Μωυσή», παραπάνω ο σύνδεσμος ελέγχει την αφροσύνη σου, με το «ή μήπως και ο νόμος δεν τα λέγει αυτά; διότι στον νόμο είναι γραμμένο: δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Σε τίποτα όμως δεν μας αδίκησες, έστω κι αν προσθέσεις το όνομα του Μωυσή, αλλά εμάς μεν μας ωφέλησας, ενώ εναντίον του εαυτού σου κατέστησες αδιάσειστη τη μαρτυρία από παντού και ομολόγησας χωρίς να το καταλάβεις, ότι ο νόμος του Μωυσή ανήκει στον Θεό, από τις φράσεις «στον νόμο του Μωυσή» και «ο νόμος λέγει». Διότι ακολουθεί ο απόστολος, συμφωνώντας, με το να πει στη συνέχεια: «Μήπως ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια; Ή εξάπαντος το είπε για εμάς;». Αν όμως ο νόμος μίλησε για τους αποστόλους, τότε και ο Θεός, που μίλησε μέσα στον νόμο, φροντίζει για τους αποστόλους του Χριστού, με το να παραγγέλλει να μην τους φιμώνουν, είτε ως προς το να κηρύττουν τη διδασκαλία του Χριστού Του είτε ως προς το να λαμβάνουν την καθημερινή τροφή τους από τους λαούς χωρίς να στερούνται. Επομένως, δεν θεωρεί τους αποστόλους ξένους προς τη δική Του θεότητα, ούτε οι απόστολοι τον θεωρούν ξένο Θεό. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο άγιος απόστολος έδωσε τη μαρτυρία του υπέρ όλων, λέγοντας: «Μήπως ενδιαφέρεται ο Θεός για τα βόδια; Αλλά το είπε για τους αποστόλους».

Διότι, σύμφωνα με τον νόμο της δημιουργίας, ήταν υποταγμένα σε αυτόν και τα αισθητά δημιουργήματα, τα κτήνη, τα βόδια και τα πρόβατα. Ως νοητά πρόβατα, πάλι, υποταγμένα στον Χριστό, βρίσκουμε τους ανθρώπους που ζουν με ακακία. Ως βόδια βρίσκουμε τους εργάτες των εντολών, για τους οποίους έλεγε ο νομοθέτης Μωυσής: Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει. Γι' αυτό ο Ψαλμωδός δεν ανέφερε απλώς τα βόδια, αλλά τα συμπεριέλαβε όλα. Διότι ο Θεός βρίσκεται σε όλους όσοι εργάζονται την αρετή, έστω και την παραμικρή. Κτήνη, εξάλλου, ονομάζει τους αμαρτωλούς, επειδή έχουν τα βλέμματά τους στραμμένα κάτω προς τη γη. Αλλά και αυτοί, εάν μετανοήσουν και υποταχθούν, θα σωθούν, όταν δεχθούν τον Χριστό ως αναβάτη τους μέσω της ευαγγελικής πολιτείας. Διότι, όπως λέει, Ανθρώπους και κτήνη θα σώσεις, Κύριε.

Ναι· και βεβαίως εδώ πρέπει να επιδεικνύουμε πολλή φιλανθρωπία, ώστε να ασκούμαστε απέναντι στον ομόφυλό μας. Επειδή ο Θεός δεν διέταξε απλώς και να βοηθούμε να σηκωθούν όσα ζώα πέφτουν, και να επαναφέρουμε όσα έχουν πλανηθεί, και να μην φιμώνουμε το βόδι, αλλά θέλει να δείχνουμε κάθε φειδώ προς τα άλογα ζώα· πρώτον μεν, για εμάς τους ίδιους, και δεύτερον, για να επαρκούν και για τις δικές μας σωματικές ανάγκες. Ωστόσο, αυτό το ίδιο αποτελεί συγχρόνως και άσκηση φιλανθρωπίας και φροντίδας· διότι εκείνος που σπλαγχνίζεται το ξένο προς τη φύση του, δεν θα σπλαγχνιστεί πολύ περισσότερο το οικείο; Εκείνος που ελεεί αυτό που τον υπηρετεί, δεν θα ελεήσει πολύ περισσότερο τον αδελφό του; Αλλά εκείνο μεν σου παρέχει την ωφέλεια από την υπηρεσία του, αυτός όμως ποια σου παρέχει; Πολύ μεγαλύτερη, αυτήν που προέρχεται από τον Θεό. Βλέπεις τι είδους δουλεία προσφέρουμε στα κτήνη και δεν την θεωρούμε ατιμωτική; Διότι δεν υπηρετούμε εκείνα, αλλά τους εαυτούς μας.

Διότι στον νόμο του Μωυσή είναι γραμμένο: «Δεν θα φιμώσεις βόδι που αλωνίζει». Και για ποιο λόγο το ανέφερε αυτό, εφόσον είχε το παράδειγμα των ιερέων; Επειδή ήθελε να το τεκμηριώσει με μεγάλη αφθονία επιχειρημάτων. Έπειτα, για να μην πει κανείς: «Και τι σχέση έχει με εμάς αυτό που λέχθηκε για τα βόδια;», το αναλύει με ακρίβεια λέγοντας: «Μήπως για τα βόδια ενδιαφέρεται ο Θεός;». Δεν ενδιαφέρεται, λοιπόν, ο Θεός για τα βόδια, πες μου; Βεβαίως και ενδιαφέρεται, όχι όμως σε τέτοιο βαθμό, ώστε να θεσπίσει και νόμο για αυτά.

Επομένως, εάν δεν υπονοούσε κάτι σπουδαίο, ασκώντας τους Ιουδαίους μέσω των άλογων ζώων στο να γίνουν φιλάνθρωποι, και μιλώντας τους μέσα από αυτά και για τους δασκάλους, δεν θα έδειχνε τόση μεγάλη σπουδή, ώστε να γράψει και νόμο για να μην τοποθετείται φίμωτρο στα βόδια. Από αυτό δείχνει και κάτι άλλο, ότι δηλαδή ο κόπος των δασκάλων και είναι πολύς και οφείλει να είναι. Και πάλι κάτι άλλο. Ποιο είναι λοιπόν αυτό; Ότι όσα αναφέρονται στην Παλαιά Διαθήκη σχετικά με τη φροντίδα των άλογων ζώων, πρωτίστως αποσκοπούν στη διδασκαλία των ανθρώπων· όπως ακριβώς και όλα τα υπόλοιπα, για παράδειγμα τα σχετικά με τα ποικιλόχρωμα ενδύματα, με τους αμπελώνες και τους σπόρους, και το να μη σπέρνουν τη γη με ετερόκλητους σπόρους, τα σχετικά με τη λέπρα, και σχεδόν όλα τα άλλα. Διότι, επειδή ήταν παχυλοί στη διάνοια, τους μιλούσε ξεκινώντας από αυτά, ανυψώνοντάς τους σιγά-σιγά. Και πρόσεξε πώς δεν προσπαθεί καν πλέον να το αποδείξει, εφόσον είναι φανερό και αυταπόδεικτο. Διότι, αφού είπε: «Μήπως νοιάζεται ο Θεός για τα βόδια;», πρόσθεσε: «Ή το λέει οπωσδήποτε για εμάς;». Και το «οπωσδήποτε» δεν το πρόσθεσε τυχαία, αλλά για να μην επιτρέψει στον ακροατή να φέρει την παραμικρή αντίρρηση. Και επιμένει στη μεταφορά λέγοντας και αποφαινόμενος: «Για εμάς γράφτηκε ότι αυτός που οργώνει οφείλει να οργώνει με ελπίδα»· δηλαδή ότι ο δάσκαλος οφείλει να λαμβάνει τις αμοιβές των κόπων του· «και εκείνος που αλωνίζει να μετέχει στην ελπίδα του έχοντας ελπίδα». Και παρατήρησε σύνεση.

Παραθέτει τη διάταξη του νόμου, παραθέτει και τον λόγο του Χριστού, και τα δύο συμφωνούν μεταξύ τους. Διότι ο μεν νόμος λέγει: «Δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Βλέπεις πώς θέλει να κοπιάζει ο διδάσκαλος; Διότι δεν υπάρχει, πραγματικά δεν υπάρχει, άλλος κόπος παρόμοιος με τον δικό του. Αλλά αυτό μεν ανήκει στον νόμο· πώς όμως παραθέτει και τον λόγο του Χριστού;

Ποιους εμποδίζει από το να εισέλθουν στην εκκλησία, και για ποια άλλα θέματα νομοθετεί, καθώς και περί της απαγόρευσης λήψης τόκου. Περί του να μη χρονοτριβεί κανείς στην εκπλήρωση των ταμάτων, αλλά ό,τι έχει υποσχεθεί στον Θεό, να το εκτελεί αμέσως. Περί της γυναίκας που λαμβάνει έγγραφο διαζυγίου (βιβλίο αποστασίου), περί ενεχύρων, περί κλοπής, περί του μισθού του μισθωτού εργάτη, περί των ορφανών, περί των χηρών, και περί του να αφήνουν στους φτωχούς να μαζεύουν τα εναπομείναντα στάχυα και τις ρώγες των σταφυλιών. Εδώ αναφέρεται ότι αυτός που εγκαλείται για κάποια αδικία δεν πρέπει να δέχεται περισσότερα από σαράντα χτυπήματα. Επίσης, περί του να μη φιμώνεται το βόδι που αλωνίζει, και περί της υποχρέωσης του επιζώντος αδελφού να αποκτήσει απογόνους για τον θανόντα αδελφό του, καθώς και τι θα υποστεί εάν δεν θελήσει να το πράξει. Περί σταθμών και μέτρων. Περί της εξολόθρευσης του Αμαλήκ. Περί των απαρχών, περί της φιλανθρωπίας προς τις χήρες και τα ορφανά. Στη συνέχεια, ακολουθούν οι κατάρες και οι ευλογίες: οι μεν για εκείνους που παρακούν, οι δε για εκείνους που υπακούν.

«Θέλω, λοιπόν, οι νεότερες να παντρεύονται, να τεκνοποιούν, να κυβερνούν το σπίτι τους και να μη δίνουν καμία αφορμή στον αντίπαλο για κατάκριση. Διότι ήδη μερικές έχουν εκτραπεί ακολουθώντας τον Σατανά». Επειδή εκείνος, ακόμη κι αν δεν φροντίζει τους ξένους, τουλάχιστον δεν παραμελεί τους κοντινούς του. Τη συνθήκη εννοεί. «Εάν κάποιος πιστός ή πιστή έχει χήρες, ας τις συντηρεί, και ας μην επιβαρύνεται η Εκκλησία, ώστε να μπορέσει να συντηρήσει τις πραγματικές χήρες. Οι πρεσβύτεροι που προϊστανται καλώς, ας αξιώνονται διπλής τιμής, προπάντων εκείνοι που κοπιάζουν στο κήρυγμα του λόγου και στη διδασκαλία. Διότι η Γραφή λέει: Βόδι που αλωνίζει δεν θα το φιμώσεις. Και: Άξιος είναι ο εργάτης του μισθού του. Εναντίον πρεσβυτέρου μην αποδέχεσαι κατηγορία, παρά μόνο εάν στηρίζεται σε δύο ή τρεις μάρτυρες».

Τι είναι λοιπόν αυτό που λέει ο Παύλος, ο εξυψωμένος άνθρωπος, η γλώσσα του Πνεύματος; Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα το δυσχερές, ούτε, κάθε άλλο, κάτι που να επιδέχεται αμφισβήτηση. Διότι, ανακαλώντας στη μνήμη του παλαιές νομοθετικές διατάξεις, οι οποίες νομοθετούν πολλά περί των άλογων ζώων, διαπαιδαγωγώντας μέσω αυτών τα λογικά όντα —όπως, για παράδειγμα, ότι όποιος παίρνει νεοσσούς πουλιών από τη φωλιά δεν πρέπει να συλλαμβάνει και τους γονείς τους, ούτε να βράζει ένα ερίφιο στο γάλα της μητέρας του· ή, αν θέλεις, ούτε να σπέρνει το αμπέλι του με διάφορους σπόρους, ούτε να ντύνεται με ένδυμα υφασμένο από διάφορα νήματα, και πολλά άλλα παρόμοια, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και το «δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Έχοντας λοιπόν ανάγκη από αυτή τη διάταξη εκείνος ο νομομαθής άνθρωπος και συνθέτοντας από αυτήν την παραίνεση ότι αυτός που προτρέπει άλλους στην αρετή πρέπει πρώτα ο ίδιος να την απολαμβάνει, και έπειτα να καλεί τους ακροατές του να τον μιμηθούν, ή, αν θέλεις, ότι όσοι κοπιάζουν δεν πρέπει να στερούνται την ανταμοιβή των κόπων τους, θεμελιώνοντας αυτά και μέσω της Μωσαϊκής νομοθεσίας, πρόσθεσε: «δεν θα φιμώσεις το βόδι που αλωνίζει». Έπειτα, για να μην πει κάποιος, «και τι σχέση έχει το γένος των βοδιών με τη φύση των ανθρώπων;» αναφέρει: «Ο Θεός δεν ενδιαφέρεται εδώ για τα βόδια· διότι για χάρη μας τέθηκε ο νόμος γι' αυτά». Διότι δεν τέθηκε πρωτίστως για εκείνα, ούτε η Μωσαϊκή νομοθεσία αποσκοπεί στη ρύθμιση της ζωής των άλογων ζώων, αλλά όσα αποδόθηκαν σε άλλες οντότητες, αυτά ειπώθηκαν για εμάς.