Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 28:66

Και πάλι ο ίδιος ο προφήτης Μωυσής λέει για τη σταύρωση του Χριστού και για τη δική σας απιστία: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη, και δεν θα πιστέψετε». Να λοιπόν που και αυτός ονομάζει αιώνια ζωή εκείνον που κρεμάστηκε στο ξύλο. Και μη μου πεις ότι το είπε αυτό για τον χάλκινο όφι· διότι στον όφι πίστεψαν, ενώ για τη ζωή, δηλαδή τον Χριστό, είπε ότι δεν θα πιστέψετε. Διότι και τη δική μας κατάρα, που επισύραμε επάνω μας με την παράβαση και την παρακοή, αυτός την ανέλαβε, καθώς είναι γραμμένο: «Επικατάρατος όποιος κρέμεται στο ξύλο». Και ο αναμάρτητος έγινε κατάρα για χάρη μας, για να μας ελευθερώσει από την κατάρα και να χαρίσει αιώνια ζωή σε όσους πιστεύουν σ’ αυτόν. Διότι, όπως εσείς οι Ιουδαίοι πιστέψατε στον χάλκινο όφι, που ήταν κρεμασμένος στο ξύλο, ενώ ήταν καταραμένος περισσότερο από κάθε θηρίο, του οποίου εικόνα παρουσίαζε στους προγόνους σας, έτσι — όπως δηλαδή ο όφις που δεν δάγκωνε έφερνε ζωή απέναντι στους όφεις που δάγκωναν — έτσι και ο Χριστός, όντας αναμάρτητος, όταν κρεμάστηκε για χάρη αμαρτωλών, χάρισε ζωή στον κόσμο. Και για το σκοτείνιασμα εκείνης της ημέρας, όταν σταυρωνόταν ο Χριστός, και για τη φωνή που άφησε όταν εξέπνευσε, και για το ότι σείστηκε ο ουρανός και ολόκληρη η γη εξαιτίας αυτής της τόλμης των Ιουδαίων, λέει ο προφήτης Ωσηέ: «Ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτεινιάσουν, και τα άστρα δεν θα δώσουν το φως τους· και ο Κύριος θα ανακράξει από τη Σιών, και θα σεισθεί ο ουρανός και η γη».

Για ποιον, λοιπόν, είπε ο Μωυσής: «Θα βλέπετε τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι στα μάτια σας, και δεν θα πιστεύετε»; Ώστε, αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και στον Χριστό. Αλλά, όπως ακριβώς οι πατέρες σας δεν θέλησαν να γίνουν υπήκοοι σε εκείνον, αλλά τον απώθησαν και με την καρδιά τους στράφηκαν πίσω στην Αίγυπτο, λέγοντας στον Ααρών: «Κάνε μας θεούς που θα προπορεύονται μπροστά μας· γιατί αυτόν εδώ τον Μωυσή, που μας έβγαλε από τη γη της Αιγύπτου, δεν ξέρουμε τι του συνέβη», έτσι και έφτιαξαν μοσχάρι εκείνες τις ημέρες, και πρόσφεραν θυσία στο είδωλο, και ευφραίνονταν στα έργα των χεριών τους. Τότε ο Θεός αποστράφηκε και τους παρέδωσε να λατρεύουν τη στρατιά του ουρανού, όπως είναι γραμμένο στο βιβλίο των προφητών: «Μήπως σφάγια και θυσίες μου προσφέρατε επί σαράντα χρόνια στην έρημο, οίκος Ισραήλ; Και σηκώσατε τη σκηνή του Μολόχ και το άστρο του θεού σας Ρεφάν, τους τύπους που κατασκευάσατε για να τους προσκυνείτε». Και θα σας μεταφέρω πέρα από τη Βαβυλώνα. Η σκηνή του μαρτυρίου ήταν μαζί με τους πατέρες σας στην έρημο, καθώς διέταξε εκείνος που μιλούσε στον Μωυσή να την κατασκευάσει σύμφωνα με τον τύπο που είχε δει. Αυτήν παρέλαβαν οι πατέρες σας και την εισήγαγαν με τον Ιησού, όταν καταλάμβαναν τα έθνη, τα οποία ο Θεός έδιωξε από μπροστά τους, έως τις ημέρες του Δαβίδ, ο οποίος βρήκε χάρη ενώπιον του Θεού και ζήτησε να βρει σκήνωμα για τον Θεό του Ιακώβ. Ο Σολομών όμως οικοδόμησε για αυτόν οίκο. Αλλά ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε ναούς χειροποίητους, όπως λέγει ο προφήτης: «Ο ουρανός είναι για μένα θρόνος και η γη υποπόδιο των ποδιών μου». «Ποιον οίκο θα οικοδομήσετε για μένα, λέγει ο Κύριος, ή ποιος είναι ο τόπος της αναπαύσεώς μου; Δεν είναι η δική μου χείρα που τα έκαμε όλα αυτά;» Ω Ιουδαίοι, σκληροτράχηλοι και απερίτμητοι στην καρδιά και στα αυτιά, εσείς πάντοτε αντιστέκεστε στο Άγιο Πνεύμα, όπως και οι πατέρες σας· και εκείνοι φόνευσαν όσους προανήγγειλαν τον ερχομό του Δικαίου. Δεν έγιναν φονείς και προδότες οι πατέρες σας στην Ιερουσαλήμ; Έτσι και εσείς, παιδιά εκείνων, μιμούμενοι αυτούς και απιστώντας στις φωνές των προφητών, παραμένετε μισόχριστοι· εσείς, που λάβατε τον νόμο με διαταγές αγγέλων, και δεν τον φυλάξατε.

Το ότι, ακόμη κι αν είχαν κηρύξει φανερά, τα ίδια θα κάνατε, δεν χωρά αμφιβολία. Διότι, εάν μετά τα φανερά σημεία στην Αίγυπτο, και τα εξαίσια στην Ερυθρά θάλασσα, και τα παράδοξα που ακολούθησαν, στραφήκατε στην ειδωλολατρία λέγοντας στον Ααρών «φτιάξε μας θεούς», πώς δεν είναι ομολογουμένως προφανές ότι, έχοντας τέτοια προαίρεση, τα ίδια θα κάνατε; Ο Ζακχαίος είπε: Δεν ντρέπεσαι να μιλάς για σταυρό προκειμένου για τον Δεσπότη και Θεό, για τη δύναμη και τη σοφία; Αθανάσιος: Οι προφήτες δεν ντράπηκαν να το πουν, εγώ πώς να ντραπώ; Ο Ζακχαίος είπε: Και μπορείς να αποδείξεις ότι οι προφήτες έχουν πει πως αυτός θα σταυρωνόταν; Αθανάσιος: Πρώτος ο Μωυσής λέγει: «Και θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας. Το πρωί θα λες πώς να γίνει εσπέρα, και το εσπέρας θα λες πώς να γίνει πρωί;». Διότι από την έκτη ώρα έγινε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ενάτη ώρα. Και από την ενάτη πάλι φάνηκε το φως, ώστε να λένε αυτοί που το έβλεπαν: «Πώς έγινε εσπέρα», το οποίο σημαίνει σκοτάδι.

Και πάλι: πώς έγινε πρωί; το οποίο σημαίνει φως. Ο Ζακχαίος είπε: Πείσε με από την Παλαιά Διαθήκη, ότι πρέπει αυτός να σταυρωθεί. Ο Αθανάσιος: Το «θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας», ανήκει στην Παλαιά Διαθήκη. Και το «το πρωί θα πεις, πώς έγινε εσπέρα; και το εσπέρας, πώς έγινε πρωί;», ομοίως είναι από την Παλαιά [Διαθήκη]. Ο Ζακχαίος είπε: Αλλά αυτό δεν είναι σταυρός ούτε θάνατος. Ο Αθανάσιος: Εάν λέει ο Ησαΐας: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αναγγείλαμε ενώπιόν του πως είναι σαν παιδί, σαν ρίζα σε διψασμένη γη· δεν έχει μορφή ούτε δόξα. Και τον είδαμε, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος· αλλά η μορφή του ήταν άτιμη και κατώτερη από όλων των ανθρώπων»· εάν δε λέει και ο Δαβίδ: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο», πώς δεν αντιλαμβάνεσαι τον σταυρό; Ο Ζακχαίος είπε: Ούτε έτσι μνημόνευσες θάνατο. Ο Αθανάσιος: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγές και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια, διότι απέστρεψε το πρόσωπό του· ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας, και εξαιτίας των αμαρτιών μας οδυνάται· και εμείς θεωρήσαμε ότι αυτός βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κάκωση· αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με τον μώλωπά του εμείς θεραπευθήκαμε».

«Ας γίνει η έπαυλή τους ερημωμένη, και στα σκηνώματά τους ας μην υπάρχει κανείς που να κατοικεί»· δηλαδή ο ναός τους στα Ιεροσόλυμα, πράγμα το οποίο βεβαίως και έγινε. Και τα υπόλοιπα όμως του ψαλμού, που λέγονται ως κατάρα, αρμόζουν στους Ιουδαίους, τους οποίους ονείδισε και ο Μωυσής λέγοντας: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σου, και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα έχεις εμπιστοσύνη στη ζωή σου». Σχετικά με τη λόγχη, λέγει ο προφήτης Ζαχαρίας, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και θα στρέψουν το βλέμμα τους προς εμένα, τον οποίο εξεκέντησαν». Σχετικά δε με το νερό από την αγία Του πλευρά, ο ίδιος προφήτης είπε: «Εκείνη την ημέρα θα εξέλθει ζωντανό νερό από την Ιερουσαλήμ». Ας ακούσουμε όμως και τον προφήτη Ησαΐα να μιλάει για την ταφή του Κυρίου, και πώς χλευάζει τους Ιουδαίους: «Δείτε πώς χάθηκε ο δίκαιος, και κανείς δεν το παίρνει κατά καρδιά». Μίλησε λοιπόν και για την ανάστασή Του· και πάλι: «Εξαιτίας της αδικίας απομακρύνθηκε ο δίκαιος, και η ταφή του θα γίνει εν ειρήνη». Και λέγει «εν ειρήνη», διότι ο Πιλάτος παρέδωσε ειρηνικά το σώμα του Ιησού στον Ιωσήφ. Παρομοίως και ο Δαβίδ αναφέρεται στην ταφή Του στον 87ο ψαλμό, ως εκ προσώπου του Χριστού: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο, σε μέρη σκοτεινά και σε σκιά θανάτου»· και πριν από αυτά: «Και έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς», δηλαδή αναμάρτητος.

Διότι ο μεν Μωυσής έχει πει: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι στα μάτια σας»· ο δε Δαβίδ, στον μεν εκατοστό ένατο ψαλμό: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου»· στον δε δέκατο πέμπτο: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει φθορά».

Διότι το μεν να σταυρωθεί, αποδεικνύει το «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη»· και το να τρυπηθεί η πλευρά του με τη λόγχη, εκπληρώνει το «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή»· το δε να μην αναστηθεί μόνο ο ίδιος, αλλά να αναστήσει και παλαιούς νεκρούς από τα μνήματα (διότι αυτούς τους είδαν οι περισσότεροι από εσάς), αυτό είναι το «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη»· και το «Κατάπιε ο θάνατος αφού υπερίσχυσε»· και πάλι: «Αφαίρεσε ο Θεός». Το να επιτελέσει δε τέτοια σημεία, όπως αυτά που έγιναν, αποδεικνύει ότι αυτός που βρίσκεται μέσα στο σώμα είναι Θεός, και ότι ο ίδιος είναι η ζωή και ο Κύριος του θανάτου. Διότι έπρεπε ο Χριστός, αυτός που δίνει ζωή στους άλλους, να μην κρατείται ο ίδιος από τον θάνατο· αυτό όμως δεν θα είχε συμβεί εάν, όπως νομίζετε εσείς, ο Χριστός ήταν απλός άνθρωπος. Αλλά βεβαίως αυτός είναι ο Υιός του Θεού· διότι όλοι οι άνθρωποι είναι υποκείμενοι στον θάνατο. Ας μην αμφιβάλλει λοιπόν πλέον κανείς, αλλά ας γνωρίζει με ασφάλεια όλος ο οίκος του Ισραήλ, ότι αυτός ο Ιησούς, τον οποίο είδατε με ανθρώπινη μορφή να επιτελεί σημεία και τέτοια έργα τα οποία κανείς ποτέ δεν έχει κάνει, αυτός είναι ο Χριστός και ο Κύριος των πάντων. Διότι, αφού έγινε άνθρωπος και ονομάστηκε Ιησούς, όπως είπαμε πρωτύτερα, δεν μειώθηκε από το ανθρώπινο πάθος, αλλά μάλλον, και με το να γίνει άνθρωπος, αποδεικνύεται Κύριος ζώντων και νεκρών.

Ο Πέτρος, λοιπόν, έχοντας μάθει αυτά από τον Σωτήρα, διορθώνοντας τους Ιουδαίους και ως προς τα δύο σημεία λέει: Ω Ιουδαίοι, οι θείες γραφές εξαγγέλλουν ότι έρχεται ο Χριστός, και εσείς μεν τον θεωρείτε ως έναν απλό άνθρωπο, σαν έναν από τους απογόνους του Δαβίδ· τα όσα όμως έχουν γραφτεί για αυτόν δεν υποδηλώνουν ότι είναι τέτοιος, όπως εσείς λέτε, αλλά μάλλον τον εξαγγέλλουν ως Κύριο και Θεό και αθάνατο και «χορηγό ζωής». Διότι αφενός ο Μωυσής έχει πει: «θα δείτε τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι από τα μάτια σας», αφετέρου ο Δαβίδ στον μεν εκατοστό ένατο ψαλμό λέει: «είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», στον δε δέκατο πέμπτο: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να δει διαφθορά». Το ότι, λοιπόν, τέτοιου είδους ρητά δεν αναφέρονται στον Δαβίδ, το μαρτυρεί ο ίδιος, λέγοντας ότι ο Ερχόμενος είναι Κύριός του. Αντιλαμβάνεστε άλλωστε και εσείς ότι αυτός πέθανε, και τα λείψανά του βρίσκονται ανάμεσά σας. Το ότι, όμως, ο Χριστός πρέπει να είναι τέτοιος, όπως ακριβώς λένε οι γραφές, ασφαλώς θα το συνομολογήσετε και εσείς· διότι οι λόγοι αυτοί έχουν ειπωθεί από τον Θεό, και δεν είναι δυνατόν να υπάρχει ψεύδος σε αυτούς.

Αν λοιπόν μπορείτε να πείτε ότι προηγουμένως έχει έρθει κάποιος τέτοιος και μπορείτε να αποδείξετε ότι αυτός είναι Θεός, από τα «σημεία και τέρατα που έκανε», δικαιολογημένα λογομαχείτε μαζί μας. Αν όμως δεν μπορείτε να αποδείξετε ότι έχει έρθει, αλλά εξακολουθείτε να προσδοκάτε κάποιον τέτοιο, αναγνωρίστε τον καιρό από το βιβλίο του Δανιήλ· διότι τα όσα ελέχθησαν από αυτόν εκπληρώνονται στον παρόντα χρόνο. Αν λοιπόν ο παρών καιρός είναι εκείνος που είχε προαναγγελθεί από παλιά, και είδατε τα όσα συνέβησαν τώρα σε εμάς, μάθετε ότι αυτός ο Ιησούς, «τον οποίο εσείς σταυρώσατε», αυτός είναι ο προσδοκώμενος Χριστός. Διότι ο μεν Δαβίδ και όλοι οι προφήτες πέθαναν, και τα μνήματα όλων βρίσκονται ανάμεσά σας, η δε ανάσταση που συνέβη τώρα απέδειξε ότι σε αυτόν καταλήγουν τα γεγραμμένα. Διότι το ότι σταυρώθηκε υποδεικνύει το «θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη», και το ότι τρυπήθηκε η πλευρά του με τη λόγχη εκπληρώνει το «σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή». Το δε ότι όχι μόνο αναστήθηκε, αλλά και ότι ανέστησε από τα μνήματα παλαιούς νεκρούς (διότι αυτούς τους είδαν οι περισσότεροι από εσάς), αυτό είναι το «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη» και το «ο θάνατος επικράτησε και κατάπιε, και πάλι ο Θεός τον αφαίρεσε». Το ότι έκανε τέτοια σημεία, σαν αυτά που έγιναν, αποδεικνύει ότι ο εν σώματι ευρισκόμενος είναι Θεός και ότι Αυτός είναι η ζωή και ο Κύριος του θανάτου.

Αλλά θα ρωτήσει κάποιος: Πώς; Ερμήνευσέ μας το. Άκουσε, αγαπητέ. Οι μεν προφήτες, όπως προανέφερα, έχοντας διορατικό χάρισμα, προσημαίνουν αυτά που μέλλουν να γίνουν πριν από τόσες γενεές, υποδεικνύοντας τα μελλοντικά γεγονότα ως παρόντα. Ομοίως και οι μεγάλοι ευαγγελιστές, κατά την έλευση του Λόγου, επιβεβαιώνουν ο καθένας στα Ευαγγέλια την προαγγελία για όσα προκηρύχθηκαν από τους προφήτες. Για παράδειγμα, ο μέγας προφήτης Ησαΐας λέει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε σε σφαγή, και όπως ο αμνός μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει είναι άφωνος, έτσι δεν ανοίγει το στόμα του. Στην ταπείνωσή του άρθηκε η κρίση του. Τη δε γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί; Με τον μώλωπά του όλοι εμείς ιαθήκαμε». Όταν δε ήλθε προς εμάς Εκείνος που είχε προαναγγελθεί, και βλέποντάς τον να περνάει ο μέγας Βαπτιστής Ιωάννης, εκπληρώνοντας την προφητεία του Ησαΐα, λέει: «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Ιδού, ο μέγας Βαπτιστής επιβεβαιώνει την προφητική φωνή. Ομοίως και ο ιεροφάντης Μωυσής για αυτόν τον μώλωπα, μέσω του οποίου όλο το γένος των ανθρώπων επρόκειτο να γίνει μέτοχο της σωτηρίας, τι έλεγε; «Επικατάρατος είναι κάθε ένας που κρεμιέται επί ξύλου»· και πάλι λέει: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη επί ξύλου». Δεν ανέφερε πρώτα τη ζωή και έπειτα την κατάρα, αλλά ανέφερε πρώτα την κατάρα και έπειτα τη ζωή.

Από αυτήν τη ρήση είναι δυνατόν να κατανοήσει κανείς τη νοοτροπία σας, ότι δηλαδή δεν φοβάστε τον Θεό, ούτε πείθεστε από τις θείες Γραφές. Διότι ο μεν Μωυσής γράφει για τον Θεό ότι «ο Θεός μας είναι πυρ καταναλίσκον»· σχετικά δε με την εν σαρκί παρουσία Του, λέγει ότι ο Κύριος θα αναστήσει προφήτη από τους αδελφούς σας, και ότι η ζωή θα κρέμεται πάνω σε ξύλο, ωσάν το σώμα του Κυρίου να γίνεται ζωή για εμάς. Και ο Ησαΐας επίσης αναφωνεί για τον Θεό λέγοντας: «Ο μεγάλος, ο αιώνιος Θεός, που δημιούργησε τα άκρα της γης, δεν θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει», και τα εξής· ενώ για το πάθος: «Άνθρωπος που φέρει πληγές και γνωρίζει να υποφέρει την ασθένεια». Και τι σημαίνει το «γνωρίζει να υποφέρει την ασθένεια»; Ότι μέσω εκείνου που έπασχε, φανερωνόταν το παθητό. Γι' αυτόν τον λόγο, λέγει, «Γράψε με γραφίδα ανθρώπου στον καινούργιο τόμο», και όχι άμορφης σάρκας. Και ο Απόστολος επίσης λέει: «Άνθρωπος, ο Χριστός Ιησούς, ο οποίος έδωσε τον εαυτό Του για εμάς»· γι' αυτό και αποδίδει την ανάσταση στον προερχόμενο από το σπέρμα του Δαβίδ, μιλώντας για το κατά σάρκα. Σχετικά όμως με τη θεότητά Του: «Διότι ο Λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός, και πιο κοφτερός από κάθε δίκοπη μάχαιρα». Και ο Κύριος επίσης αποδίδει το πάθος στον Υιό του ανθρώπου, υποδεικνύοντας το κατά σάρκα· ενώ σχετικά με τη θεότητά Του: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και, «Κανείς δεν γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας».

Αλλά ίσως, έχοντας ακούσει για την προφητεία περί του θανάτου, ζητάς να μάθεις και όσα υποδηλώνονται για τον σταυρό. Διότι ούτε και αυτό έχει αποσιωπηθεί· αντιθέτως, έχει φανερωθεί με μεγάλη σαφήνεια από τους αγίους. Ο Μωυσής, πράγματι, πρώτος το προαναγγέλλει με δυνατή φωνή, λέγοντας: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε». Και οι προφήτες μετά από αυτόν μαρτυρούν και πάλι γι' αυτό, λέγοντας: «Εγώ δε, σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή, δεν το εγνώριζα· εναντίον μου λογαριάσανε πονηρά, λέγοντας: ελάτε να βάλουμε ξύλο στο ψωμί του, και να τον εξολοθρεύσουμε από τη γη των ζώντων». Και πάλι: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου· εξαρίθμησαν όλα τα οστά μου, μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο». Θάνατος δε μετέωρος, που λαμβάνει χώρα πάνω σε ξύλο, δεν θα μπορούσε να είναι άλλος παρά μόνο ο σταυρός· και, επιπλέον, σε κανένα άλλο είδος θανάτου δεν διαπερνώνται τα χέρια και τα πόδια, παρά μόνο αποκλειστικά στον σταυρό.

Έπειτα αυτοί, και όταν έπασχαν, ήταν άνθρωποι, όπως και όλοι οι άλλοι σύμφωνα με την ομοιότητα της φύσης. Εκείνος όμως, για τον οποίο αναφέρουν οι Γραφές ότι πάσχει υπέρ πάντων, δεν ονομάζεται απλώς άνθρωπος, αλλά ζωή των πάντων, έστω και αν είναι όμοιος κατά τη φύση με τους ανθρώπους. Διότι αναφέρει: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας», και: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;». Διότι, για όλους μεν τους αγίους, μπορεί κανείς, αφού πληροφορηθεί από την αρχή, να διηγηθεί τη γενεά τους, το ποιος ήταν και από πού προερχόταν ο καθένας· για εκείνον όμως που είναι η ζωή, οι θείοι λόγοι φανερώνουν ότι η γενεά του είναι αδιήγητη.

Αλλά θα μου πει κάποιος: σοφίζεσαι επιχειρήματα, δείξε μου από κάποιον προφήτη το ξύλο του σταυρού. Αν δεν παράσχεις μαρτυρία από προφήτη, δεν πείθομαι. Άκου λοιπόν από τον Ιερεμία και βεβαιώσου: «Εγώ σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή δεν το γνώριζα;» Διότι έτσι να το διαβάσεις, ερωτηματικά, όπως το είπα. Διότι αυτός που λέει: «Ξέρετε ότι μετά από δύο ημέρες γίνεται το Πάσχα και ο Υιός του Ανθρώπου παραδίδεται για να σταυρωθεί», άραγε δεν γνώριζε; «Εγώ σαν άκακο αρνί που οδηγείται στη σφαγή δεν το γνώριζα;» Ποιο αρνί; Ας το ερμηνεύσει ο Ιωάννης ο Βαπτιστής λέγοντας: «Να ο Αμνός του Θεού, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου». «Εναντίον μου σκέφτηκαν πονηρό λογισμό, λέγοντας». Αυτός που γνώριζε τους λογισμούς, άραγε δεν γνώριζε αυτό που επρόκειτο να συμβεί; Και τι έλεγαν; «Ελάτε να βάλουμε ξύλο στον άρτο του». Και αν ο Κύριος σε αξιώσει, στο μέλλον θα γνωρίσεις ότι το σώμα του, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, έφερε τον τύπο του άρτου. Ελάτε λοιπόν, να βάλουμε ξύλο στον άρτο του «και να τον εξαλείψουμε από τη γη των ζώντων». Η ζωή δεν εξαλείφεται. Γιατί κοπιάζετε μάταια; «Και το όνομά του να μην μνημονευθεί πλέον». Μάταιη είναι η βουλή σας. Διότι πριν από τον ήλιο το όνομά του παραμένει στην Εκκλησία. Και για το ότι η ζωή ήταν αυτή που κρεμάστηκε πάνω στο ξύλο, ο Μωυσής θρηνώντας λέει: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σου, και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα πιστεύεις στη ζωή σου».

Διότι σε καθέναν είναι φανερό ότι ο Χριστός εκουσίως προσήλθε στο πάθος και με το δικό του θέλημα και του ιδίου του Πατέρα και με την ευδοκία του Αγίου Πνεύματος έλαβε τη σάρκα ενανθρωπώντας ανάμεσά μας, όντας τέλειος Θεός από την αρχή, γεννημένος από τον Πατέρα άναρχα και άχρονα, και τις έσχατες ημέρες καταδέχθηκε να κυοφορηθεί σε μήτρα παρθένου, πλάθοντας στον εαυτό του σώμα και έχοντας γεννηθεί αληθινά και ενανθρωπήσει πραγματικά, ώστε με αυτή τη σάρκα να πάθει για εμάς και να δώσει την ψυχή του για τα δικά του πρόβατα· καθώς ελέγχει αυτούς λέγοντας: «Ιδού, ανεβαίνουμε στα Ιεροσόλυμα, και ο Υιός του ανθρώπου θα παραδοθεί και θα θανατωθεί και την τρίτη ημέρα θα αναστηθεί», και προς τους γιους του Ζεβεδαίου λέγοντας: «Μπορείτε να πιείτε το ποτήριο που εγώ πρόκειται να πιω;», όπως και ο απόστολος Πέτρος λέει: «θανατώθηκε μεν ως προς τη σάρκα, ζωοποιήθηκε δε ως προς το πνεύμα» και πάλι: «ο οποίος έπαθε για εμάς κατά τη σάρκα»· πάλι δε ο Ιωάννης λέει: «αν κάποιος δεν ομολογεί ότι ο Χριστός έχει έλθει με σάρκα, αυτός είναι αντίχριστος», και ο άγιος Παύλος αναφέρει: «αφού γεύτηκε θάνατο, και μάλιστα θάνατο σταυρού», όπως και ο Μωυσής προαναγγέλλοντας έλεγε: «θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη πάνω στο ξύλο».

Και στο βιβλίο της Σοφίας λέγει: «Εάν ο δίκαιος είναι υιός του Θεού, θα τον προστατεύσει». «Διακηρύσσει ότι έχει γνώση του Θεού και ονομάζει τον εαυτό του παιδί του Κυρίου». 〈νζ〉 Ότι αυτός είναι η ζωή που κρέμεται επί του ξύλου — ο Μωυσής λέγει: «Θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη επί ξύλου μπροστά στα μάτια σου, και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα και δεν θα πιστέψεις στη ζωή σου».

Ζ΄. Περί του σταυρού και του σκότους που επήλθε. «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε, εάν κάποιος σας το διηγηθεί. Το πρωί θα πεις: Πώς έγινε εσπέρα; και το εσπέρας: Πώς έγινε πρωί;» Ο Αμώς: «Και εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος ο Θεός, θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσει το φως μέσα στην ημέρα.» Ο Ιερεμίας: «Έδυσε ο ήλιος ενώ ήταν ακόμη το μέσον της ημέρας.» Ο Ησαΐας: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό που αντιλέγει και απειθεί.» Και πάλι: «Σηκώστε λάβαρο στα έθνη.» Και πάλι: «Και τότε αυτά θα συντελεστούν, λέγει ο Κύριος, όταν ξύλο σε ξύλο κλιθεί και αναστηθεί, και όταν από ξύλο στάξει αίμα.» Ο Ζαχαρίας: «Και θα συμβεί, εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως· και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο· και δεν θα είναι ούτε ημέρα, ούτε νύχτα· προς την εσπέρα θα υπάρξει φως.» Ο Δαβίδ: «Και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα· και έβαλαν στην τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος.» Από τα οποία κανένα δεν μπορούν να δείξουν ότι συνέβη στον Δαβίδ. Και πάλι: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο.» Ο Ζαχαρίας: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα, και εναντίον του άνδρα του λαού μου· πάταξε τον ποιμένα μου, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου.» Και πάλι: «Και εκείνη την ημέρα, ό,τι βρίσκεται πάνω στον χαλινό του ίππου θα είναι άγιο στον Κύριο.»

Μας χτύπησε, λοιπόν, ο Θεός, όταν καταδίκασε σε θάνατο τον Αδάμ, όταν μας καταδίκασε να τρώμε τον άρτο με τον ιδρώτα του προσώπου μας, όταν διέταξε τη γη να βλαστάνει για εμάς αγκάθια και τριβόλους, όταν μέσω του πρωτοπλάστου έδιωξε ολόκληρο το γένος από «τον παράδεισο της τρυφής». Αλλά, αφού μας χτύπησε, μας θεράπευσε, και αφού μας επάταξε, περιέδεσε τις πληγές μας. Πώς και με ποιον τρόπο; Άκουε τον Ησαΐα που λέει: «Η παιδεία που έφερε την ειρήνη μας έπεσε πάνω του· με την πληγή του όλοι εμείς θεραπευτήκαμε», ώστε τίποτα από όσα έχει πει ο προφήτης δεν διαψεύδεται. Διότι αυτό θα το δείξουν περισσότερο τα επόμενα: «Θα μας πατάξει και θα μας θεραπεύσει μετά από δύο ημέρες και την τρίτη ημέρα θα αναστηθούμε.» Άραγε θυμάσαι τον καιρό κατά τον οποίο σταύρωσες τον Χριστό, κατά τον οποίο, βλέποντας τη ζωή κρεμασμένη στο ξύλο, δεν πίστεψες; Αναγνωρίζεις το δράμα που εσύ έπραξες και τα θαύματα αυτού του δράματος, όταν γυμνός πάνω στον σταυρό ο Χριστός ανέβαινε σαν σε γάμο; Διότι, μη έχοντας αμαρτία, δεν χρειαζόταν ιμάτιο· ήταν άμωμος και δεν χρειαζόταν να κρύβεται· τίποτα δεν ήταν άσχημο επάνω του· διότι αυτός φανερώνει την ευσχημοσύνη. Η κτίση όμως δεν άντεξε τις αστραπές του δεσποτικού κάλλους, αλλά το φως νικούσε το φως, ο ήλιος παραχωρούσε τη θέση του σε ήλιο, ο αισθητός στον νοητό, αυτός που κινείται σε αυτόν που βρίσκεται παντού, αυτός που περιορίζεται σε τόπο σε αυτόν που είναι υπεράνω τόπου, αυτός που δύει σε αυτόν που δεν δύει ποτέ, αυτός που φέρνει τη νύχτα σε αυτόν που έθεσε τα όρια της νύχτας και της ημέρας.

Ο Θεός, βέβαια, δεν περιόρισε μέχρι αυτού του σημείου τις απειλές που διατύπωσε μέσω του Μωυσή προς τον αγνώμονα λαό, αλλά πρόσθεσε άλλες, χειρότερες και μεγαλύτερες από όσες είχαν ειπωθεί. Διότι λέει: «Γυναίκα θα πάρεις, και άλλος άνδρας θα την έχει. Σπίτι θα χτίσεις, και δεν θα κατοικήσεις σε αυτό. Αμπέλι θα φυτέψεις, και δεν θα το τρυγήσεις. Το μοσχάρι σου θα σφαχτεί μπροστά σου, και δεν θα φας από αυτό». Και αφού απείλησε με πολλά άλλα μαζί με αυτά, δεν απέκρυψε την αιτία για την οποία θα συμβούν, αλλά την παραθέτει μαζί με ένα πλήθος απειλών, οι οποίες είναι συνδεδεμένες με όσες μόλις αναφέραμε: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σου. Και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα είσαι σίγουρος για τη ζωή σου. Το πρωί θα λες: 'Πώς να γίνει βράδυ;' Και το βράδυ θα λες: 'Πώς να γίνει πρωί;' εξαιτίας του φόβου της καρδιάς σου, που θα αισθάνεσαι, και εξαιτίας των θεαμάτων των ματιών σου, που θα βλέπεις». Άκουσε λοιπόν το τέλος αυτών. Άκουσε και την έκβαση, και μην κατηγορείς τον Στέφανο, ο οποίος μιλά δημόσια σύμφωνα με τον νόμο και τους προφήτες. «Γυναίκα θα πάρεις»: την παλαιά διαθήκη, «και άλλος άνδρας θα την έχει»: διότι την απέκτησε ο λαός που προήλθε από τα έθνη. «Σπίτι θα χτίσεις, και δεν θα κατοικήσεις σε αυτό». Προφανώς τον ναό, διότι τον βλέπεις γκρεμισμένο. «Αμπέλι θα φυτέψεις, και δεν θα το τρυγήσεις»: διότι δεν παρήγαγε σταφύλια αλλά αγκάθια.

Και για ποιον λόγο; Επειδή νόσησαν από απιστία, αντί για γνώση προσέφεραν άγνοια, σε καιρό θεολογίας ολίσθησαν στη βλασφημία. Έντυσαν την παστάδα και δεν δέχθηκαν τον νυμφίο, στεφάνωσαν τον γαμήλιο νυμφώνα και αρνήθηκαν τον γάμο· και ενώ συντελούνταν ο σταυρός, τα στοιχεία της φύσης συγκλονίζονταν, αυτοί όμως δεν μεταβάλλονταν. Διότι αυτό είναι που πρόσθεσε στη συνέχεια: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σου.» Ποια είναι η ζωή; Ο Χριστός που λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η ζωή και η αλήθεια.» Και πού κρέμεται;

Πάνω στο ξύλο του σταυρού. Διότι αυτός που με τον λόγο του κρέμασε τη γη, κρέμεται πάνω στο ξύλο, πάνω στο οποίο βαστάζεται αυτός που βαστάζει, στο οποίο κρέμεται αυτός που κρεμά, στο οποίο υψώνεται αυτός που υψώνει· «Διότι όταν υψωθώ», λέει, «θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» «Και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα πιστέψεις στη ζωή σου.» Επομένως, αιτία του φόβου έγινε η απιστία. «Θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα»· διότι η ίδια είναι ημέρα και νύχτα, εξαιτίας του ότι «Σε όλη τη γη έπεσε σκοτάδι από την έκτη ώρα.» Γι' αυτό ο Ζαχαρίας απορεί πώς μάλλον πρέπει να την ονομάζει, πώς αρμόζει να την αποκαλεί, αν δηλαδή ο καιρός του σταυρού πρέπει να ονομάζεται από το σκοτάδι που επήλθε ή από τον νόμο της ημέρας.

Γι' αυτόν τον λόγο δεν επιθυμεί τόσο να φάει όσο επιθυμεί να πάθει, για να μας ελευθερώσει από το πάθος που προήλθε μέσω της βρώσεως. Και γι' αυτό, αντιπαραθέτοντας το ένα ξύλο ως ρίζα απέναντι στο άλλο ξύλο, και έχοντας προσηλώσει με ευσέβεια το δικό του άχραντο χέρι ως αντίβαρο στο παλαιό πονηρό χέρι που είχε απλωθεί με ασέβεια, έδειξε ολόκληρη τη ζωή αληθινά κρεμασμένη πάνω του. Εσύ μεν, ω Ισραήλ, δεν μπόρεσες να φας, εμείς όμως φάγαμε με ακατάλυτη πνευματική γνώση, και τρώγοντας δεν πεθαίνουμε.

Ο Θωμάς, ο περίεργος ερευνητής του ακατάληπτου μυστηρίου, έλεγε στους συμμαθητές του: «Ας πάμε και εμείς να πεθάνουμε μαζί του»· και βλέποντάς τον να σταυρώνεται, έφυγε. Τον βλέπει να σταυρώνεται και φεύγει· τον βλέπει να ανασταίνεται και διστάζει, λέγοντας: «Εάν δεν βάλω το δάχτυλό μου στον τύπο των ήλων και το χέρι μου στην πλευρά του, δεν πρόκειται να πιστέψω». Αλλά ο φιλάνθρωπος Θεός, ο οποίος κατέβηκε για ένα πρόβατο, δεν περιφρόνησε το ένα αυτό πρόβατο, αλλά το σηκώνει στους ώμους του και λέει: «Φέρε το χέρι σου εδώ και βάλ' το στην πλευρά μου. Στρατιωτική λόγχη ανέχθηκα και δεν θα ανεχθώ το αποστολικό δεξί χέρι;». Αλλά, ω ληστή των καλών (διότι σε εσένα απευθύνω τον λόγο), έμαθες να ληστεύεις, δεν διδάχθηκες να πιστεύεις· μαθητής δεν έγινες, και πώς αποκαλείς τον Δημιουργό λέγοντας: «Κύριε, μνήσθητί μου, όταν έλθεις στη βασιλεία σου»; Σωστά μίλησες, με ευσέβεια πίστεψες. Πολλές φορές λεηλάτησες ριψοκίνδυνα, πολλές φορές άνοιξες θησαυρούς πλουσίων, όμως τέτοιο μαργαριτάρι σαν τον Χριστό δεν βρήκες. Απόστολος δεν έγινες, δεν άκουσες τον νομοθέτη να λέει: «Θα δείτε τη ζωή σας να κρέμεται»· και πώς τρύγησες από το ξύλο τη ζωή; Δεν άκουσες τον Ησαΐα να λέει: «Με τον μώλωπα του πάθους του, τα πάθη των ανθρώπων δέχονται τη θεραπεία»· και πώς μέσα στα πάθη βρήκες τη θεραπεία;

Διότι θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σας νύχτα και μέρα, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας· εννοώντας ως ζωή τον Χριστό, ο οποίος κρεμάστηκε μπροστά στους Ιουδαίους, και τους Ιουδαίους να μην πιστεύουν ότι αυτός είναι πράγματι η ζωή. Γιατί όμως ο Μωυσής κρέμασε το φίδι πάνω στον σταυρό; Ως τύπο του Χριστού, επειδή διά του φιδιού και του ξύλου προήλθε η αμαρτία· έπρεπε, λοιπόν, ο Χριστός διά του ξύλου να καταλύσει την αμαρτία που προκλήθηκε διά του ξύλου, και την κατάρα που προήλθε διά του φιδιού, λαμβάνοντάς την επάνω Του, να την εξαφανίσει· ώστε, αφού έγινε κατάρα για χάρη μας, να μας χαρίσει τη δικαιοσύνη του Θεού.

Διότι δεν γνώρισε αμαρτία, και σταυρώθηκε για εμάς, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού. Ο δε όφις που κρεμάστηκε πάνω στον σταυρό δεν ήταν η αλήθεια· ήταν τύπος· και η σκιά έκρυβε την αλήθεια. Ήλθε η αλήθεια, ο Χριστός· ανέβηκε πάνω στο ξύλο. Τότε διαβάζω στους Ιουδαίους τον λόγο του Μωυσή και φράζω τα στόματά τους: «Και θα δείτε τη ζωή σας να κρέμεται μπροστά στα μάτια σας νύχτα και μέρα, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας». Και ο μακάριος Δαβίδ τι σας έλεγε για αυτόν; «Ανέβηκε στο ύψος, αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία, έδωσε δώρα στους ανθρώπους».

Αλλά τι λέει ο φρενόληπτος, αγνώμων και απειθής Ιουδαίος; «Εάν λοιπόν ο Χριστός είναι Θεός, όπως λέτε, και Υιός του Θεού, και έχει έλθει για τη σωτηρία των ανθρώπων, γιατί σταυρώθηκε με έναν τέτοιον επονείδιστο θάνατο;» Προς αυτόν θα απαντήσουμε, επιλέγοντας λίγα χωρία από τους προφήτες: Έπρεπε να σταυρωθεί ο Χριστός, ω παράνομε και αγνώμονα Ιουδαίε, διότι ο νόμος και οι προφήτες αυτό κήρυξαν, ότι δηλαδή η ανθρωπότητα σώζεται διά του Χριστού. Διότι πρώτος ο Μωυσής λέγει: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας». Και ο Ησαΐας: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και όπως ο αμνός ενώπιον αυτού που τον κουρεύει είναι άφωνος». Και ο Ιερεμίας: «Ελάτε να βάλουμε ξύλο μέσα στο ψωμί του». Και αλλού: «Έδωσαν την τιμή του για τον αγρό του κεραμέα, όπως ακριβώς με διέταξε ο Κύριος». Και για το ότι ο σταυρωθείς Χριστός είναι Θεός, άκουσε τον Έσδρα που λέγει: «Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος άπλωσε τα χέρια του και έσωσε την Ιερουσαλήμ μπροστά στα μάτια μας». Και επειδή τα φίδια σκότωναν τον λαό, ο Μωυσής, αφού κρέμασε ένα φίδι πάνω σε ξύλο με προσταγή του Θεού, έλεγε: «Σε αυτό να προσηλώνετε το βλέμμα σας, και δεν πρόκειται να πεθάνετε». Και πάλι ο Ιερεμίας λέγει, μιλώντας εκ προσώπου εκείνων που τον σταύρωσαν: «Ελάτε να τον εξαλείψουμε από τη γη των ζώντων». Και πάλι ο Χριστός λέγει διά μέσου του ίδιου προφήτη: «Εγώ δε, σαν άκακο αρνί που οδηγείται για να θυσιαστεί, δεν το γνώριζα».

Και αναπτύσσει μακροσκελή λόγο για τα δεινά που πρόκειται να τους ακολουθήσουν. Αυτό συνέβη επί των Ασσυρίων και των Βαβυλωνίων. Το ότι, δε, έφαγαν τους γιους τους, εκπληρώθηκε κατά τη διάρκεια πολιορκιών. Και εδώ κάνει μνεία για τον Χριστό: «Θα είναι», λέει, «η ζωή σου κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σου». Εδώ βρίσκεται το χωρίο: «Μήπως υπάρχει κάποια ρίζα πικρίας», το οποίο μνημόνευσε και ο Παύλος στην προς Εβραίους επιστολή. Εδώ βρίσκεται το χωρίο: «Τα κρυφά ανήκουν στον Κύριο τον Θεό, ενώ τα φανερά σε εσάς και στα τέκνα σας».

ΙΕ΄. Τότε ο Μωυσής, όπως ήταν φυσικό, αναφώνησε: Άκουε, νοητέ Ισραήλ, αυτά που ο αισθητός Ισραήλ δεν μπόρεσε να ακούσει. Κύριος ο Θεός σου, ο Κύριος είναι ένας. Διότι είναι ένας Θεός, ο οποίος γνωρίζεται σε τρεις υποστάσεις. Διότι μία είναι η ουσία της θεότητας Εκείνου που δίνει τη μαρτυρία, του Υιού για τον οποίο δίνεται η μαρτυρία, και του Πνεύματος που επισκιάζει. Αυτός είναι που τώρα μαρτυρείται από τον Πατέρα, η ζωή των ανθρώπων. Αυτήν (τη ζωή) θα δουν οι αγνώμονες κρεμασμένη πάνω στο ξύλο, και δεν θα πιστέψουν στη ζωή τους. Στη συνέχεια ο Ηλίας αποκρίθηκε: Αυτός είναι εκείνος τον οποίο είδα παλαιά ασώματο, πνευματικά, μέσα σε λεπτή αύρα. Διότι τον Θεό κανείς δεν τον έχει δει ποτέ, όπως είναι κατά τη φύση Του. Και αυτό που έχει δει κανείς, το έχει δει εν πνεύματι. Αυτή είναι η αλλοίωση της δεξιάς του Υψίστου. Αυτά είναι εκείνα τα οποία μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν ποτέ. Έτσι, στον μέλλοντα αιώνα θα είμαστε πάντοτε μαζί με τον Κύριο, βλέποντας τον Χριστό να αστράφτει με το φως της θεότητας.

24. Ας κατανοήσουμε εμείς που δεν έχουμε δει, και ας πιστέψουμε στο κήρυγμα εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη. Διότι σε εμάς αποκαλύπτεται ο βραχίονας του Θεού, η παντουργός του δύναμη. Διότι θα δοξαστούμε εάν το κατανοήσουμε, και θα δοξαστούμε πάρα πολύ, αντικρίζοντας τη δόξα του Κυρίου μέσα στην ευτέλεια, και κατανοώντας την υπερβατική ωραιότητα μέσα στην άδοξη μορφή. Διότι, αν και έπαθε εξαιτίας της ανθρώπινης αδυναμίας, εντούτοις ζει από τη δύναμη του Θεού. Αν και φαίνεται κρεμασμένος πάνω στο ξύλο, άσχημος και άδοξος, υστερώντας από όλους τους υιούς των ανθρώπων, όμως αυτός είναι το απαύγασμα της δόξας, το οποίο βλέποντας η γη ντράπηκε και πένθησε. Αυτός βάσταξε τις αμαρτίες μας πάνω στο ξύλο, και πόνεσε για τον δικό μας μώλωπα, και για εμάς οδυνάται, και υπέμεινε πληγή, και πόνο, και κάκωση, ως αντίτιμο για τη δική μας ειρήνη. Διότι, επειδή πλανηθήκαμε σαν πρόβατα, έχοντας εκκλίνει από την οδό του Κυρίου, και διανύοντας το δικό μας μονοπάτι, από ευσπλαχνία παραδόθηκε για τις αμαρτίες μας· χωρίς να φιλονικεί, ούτε να κραυγάζει, αφήνοντας σε εμάς υπόδειγμα, και άγεται στον θάνατο υπέρ ημών σαν άφωνο πρόβατο. Θα δείτε, λέει ο Μωυσής, τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας.

Αυτόν τον τίμιο σταυρό προτύπωσε το δέντρο της ζωής που φυτεύτηκε από τον Θεό στον παράδεισο (διότι, καθώς μέσω του ξύλου προήλθε ο θάνατος, έπρεπε μέσω του ξύλου να δωρηθεί η ζωή και η ανάσταση), ο Ιακώβ όταν προσκύνησε το άκρο της ράβδου του και με σταυρωμένα τα χέρια ευλόγησε τους γιους του Ιωσήφ σχηματίζοντας ολοκάθαρα το σημείο του σταυρού, η Μωσαϊκή ράβδος που χτύπησε σταυροειδώς τη θάλασσα και από τη μια έσωσε τον Ισραήλ, ενώ από την άλλη καταβύθισε τον Φαραώ, τα χέρια που εκτάθηκαν σταυροειδώς και κατατρόπωσαν τον Αμαλήκ, το πικρό νερό που γλύκανε με το ξύλο και η πέτρα που σχίστηκε και ανέβλυσε νάματα, η ράβδος που κατοχύρωσε το αξίωμα της αρχιερωσύνης για τον Ααρών, το φίδι που υψώθηκε θριαμβευτικά πάνω στο ξύλο (εφόσον νεκρώθηκε ο εχθρός, και το ξύλο διασώζει εκείνους που πιστεύουν βλέποντας τον εχθρό νεκρό, όπως ακριβώς ο Χριστός προσηλώθηκε με σάρκα αμαρτίας η οποία δεν γνώρισε αμαρτία), ο μέγας Μωυσής που φώναζε: «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη πάνω σε ξύλο απέναντι από τα μάτια σας», και ο Ησαΐας: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό απειθή και αντιδραστικό». Είθε εμείς, που τον προσκυνούμε, να αξιωθούμε τη μερίδα του εσταυρωμένου Χριστού. Αμήν.

Και πρόσεξε, σε παρακαλώ, τι είπε ο αρχαιότερος αυτών: «Θα δείτε», αναφέρει, «τη ζωή σας να κρέμεται απέναντι από τα μάτια σας». Ο δε θείος Δαβίδ, προβλέποντας το θράσος των Ιουδαίων και προαναγγέλλοντας το πάθος του Χριστού και τον σταυρό, είπε: «Με περικύκλωσαν πολλοί σκύλοι, συναγωγή πονηρευομένων με περιέκλεισε, τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου, καταμέτρησαν όλα μου τα οστά, και αυτοί με παρατήρησαν και με κοίταξαν. Μοίρασαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους και για τον ιματισμό μου έβαλαν κλήρο».

Στο δε ένατο, σχετικά με το «Η δε πέτρα ήταν ο Χριστός», και σχετικά με το «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σας», και σχετικά με το «Η πύλη αυτή θα είναι κλειστή», όλα αυτά ερμηνεύονται με ασέβεια. Στο δε δέκατο, σχετικά με το «Σε εσάς εστάλη ο λόγος της σωτηρίας», και σχετικά με το «Αυτός που δεν λυπήθηκε τον ίδιο Του τον Υιό», και σχετικά με το «Τα χέρια μας ψηλάφησαν, περί του Λόγου της ζωής», και σχετικά με το «Τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε τον Υιό Του τον μονογενή» και τα εξής.

Αλλ' επειδή, λέει, εσείς είστε ανόητοι, δηλαδή βραδείς στην κατανόηση· διότι αν ήταν πραγματικά ανόητοι, ούτε και ο ίδιος θα τους μιλούσε· επειδή λοιπόν είστε βραδείς, εγώ θα υποβαστάξω τη διάνοιά σας και θα σας κάνω να κατανοήσετε γρήγορα. Γι' αυτό και αρχίζοντας από τον Μωυσή και από όλους τους προφήτες, τους ερμήνευε τις Γραφές· διότι και το μυστήριο της θυσίας του Αβραάμ, ότι δηλαδή ενώ ο Ισαάκ αφέθηκε ελεύθερος, θυσιάστηκε το κριάρι, προτύπωνε τα σχετικά με τον Κύριο, όπως και ο ίδιος ο Κύριος λέει, ότι ο Αβραάμ είδε την ημέρα Του και αγαλλίασε· και το ρητό, «Θα δείτε τη ζωή μας να κρέμεται», δηλώνει ταυτόχρονα και τη σταύρωση με τη φράση «να κρέμεται», και την ανάσταση με το να ονομάζεται «ζωή».