Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 28:67

Το ότι, ακόμη κι αν είχαν κηρύξει φανερά, τα ίδια θα κάνατε, δεν χωρά αμφιβολία. Διότι, εάν μετά τα φανερά σημεία στην Αίγυπτο, και τα εξαίσια στην Ερυθρά θάλασσα, και τα παράδοξα που ακολούθησαν, στραφήκατε στην ειδωλολατρία λέγοντας στον Ααρών «φτιάξε μας θεούς», πώς δεν είναι ομολογουμένως προφανές ότι, έχοντας τέτοια προαίρεση, τα ίδια θα κάνατε; Ο Ζακχαίος είπε: Δεν ντρέπεσαι να μιλάς για σταυρό προκειμένου για τον Δεσπότη και Θεό, για τη δύναμη και τη σοφία; Αθανάσιος: Οι προφήτες δεν ντράπηκαν να το πουν, εγώ πώς να ντραπώ; Ο Ζακχαίος είπε: Και μπορείς να αποδείξεις ότι οι προφήτες έχουν πει πως αυτός θα σταυρωνόταν; Αθανάσιος: Πρώτος ο Μωυσής λέγει: «Και θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας. Το πρωί θα λες πώς να γίνει εσπέρα, και το εσπέρας θα λες πώς να γίνει πρωί;». Διότι από την έκτη ώρα έγινε σκοτάδι σε όλη τη γη έως την ενάτη ώρα. Και από την ενάτη πάλι φάνηκε το φως, ώστε να λένε αυτοί που το έβλεπαν: «Πώς έγινε εσπέρα», το οποίο σημαίνει σκοτάδι.

Και πάλι: πώς έγινε πρωί; το οποίο σημαίνει φως. Ο Ζακχαίος είπε: Πείσε με από την Παλαιά Διαθήκη, ότι πρέπει αυτός να σταυρωθεί. Ο Αθανάσιος: Το «θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε στη ζωή σας», ανήκει στην Παλαιά Διαθήκη. Και το «το πρωί θα πεις, πώς έγινε εσπέρα; και το εσπέρας, πώς έγινε πρωί;», ομοίως είναι από την Παλαιά [Διαθήκη]. Ο Ζακχαίος είπε: Αλλά αυτό δεν είναι σταυρός ούτε θάνατος. Ο Αθανάσιος: Εάν λέει ο Ησαΐας: «Κύριε, ποιος πίστεψε στο κήρυγμά μας; Και ο βραχίονας του Κυρίου σε ποιον αποκαλύφθηκε; Αναγγείλαμε ενώπιόν του πως είναι σαν παιδί, σαν ρίζα σε διψασμένη γη· δεν έχει μορφή ούτε δόξα. Και τον είδαμε, και δεν είχε μορφή ούτε κάλλος· αλλά η μορφή του ήταν άτιμη και κατώτερη από όλων των ανθρώπων»· εάν δε λέει και ο Δαβίδ: «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου. Μοιράστηκαν τα ιμάτιά μου μεταξύ τους, και για τον ιματισμό μου έριξαν κλήρο», πώς δεν αντιλαμβάνεσαι τον σταυρό; Ο Ζακχαίος είπε: Ούτε έτσι μνημόνευσες θάνατο. Ο Αθανάσιος: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγές και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια, διότι απέστρεψε το πρόσωπό του· ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε. Αυτός σηκώνει τις αμαρτίες μας, και εξαιτίας των αμαρτιών μας οδυνάται· και εμείς θεωρήσαμε ότι αυτός βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κάκωση· αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας· η τιμωρία για την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με τον μώλωπά του εμείς θεραπευθήκαμε».

Ζ΄. Περί του σταυρού και του σκότους που επήλθε. «Θα δείτε τη ζωή σας κρεμασμένη απέναντι από τα μάτια σας, και δεν θα πιστέψετε, εάν κάποιος σας το διηγηθεί. Το πρωί θα πεις: Πώς έγινε εσπέρα; και το εσπέρας: Πώς έγινε πρωί;» Ο Αμώς: «Και εκείνη την ημέρα, λέγει ο Κύριος ο Θεός, θα δύσει ο ήλιος το μεσημέρι, και θα σκοτεινιάσει το φως μέσα στην ημέρα.» Ο Ιερεμίας: «Έδυσε ο ήλιος ενώ ήταν ακόμη το μέσον της ημέρας.» Ο Ησαΐας: «Όλη την ημέρα άπλωσα τα χέρια μου προς λαό που αντιλέγει και απειθεί.» Και πάλι: «Σηκώστε λάβαρο στα έθνη.» Και πάλι: «Και τότε αυτά θα συντελεστούν, λέγει ο Κύριος, όταν ξύλο σε ξύλο κλιθεί και αναστηθεί, και όταν από ξύλο στάξει αίμα.» Ο Ζαχαρίας: «Και θα συμβεί, εκείνη την ημέρα δεν θα υπάρχει φως· και η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο· και δεν θα είναι ούτε ημέρα, ούτε νύχτα· προς την εσπέρα θα υπάρξει φως.» Ο Δαβίδ: «Και περίμενα κάποιον να με συλλυπηθεί, και δεν υπήρξε, και κάποιον να με παρηγορήσει, και δεν βρήκα· και έβαλαν στην τροφή μου χολή, και στη δίψα μου με πότισαν όξος.» Από τα οποία κανένα δεν μπορούν να δείξουν ότι συνέβη στον Δαβίδ. Και πάλι: «Με έβαλαν στον κατώτατο λάκκο.» Ο Ζαχαρίας: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα, και εναντίον του άνδρα του λαού μου· πάταξε τον ποιμένα μου, και θα διασκορπιστούν τα πρόβατα του ποιμνίου.» Και πάλι: «Και εκείνη την ημέρα, ό,τι βρίσκεται πάνω στον χαλινό του ίππου θα είναι άγιο στον Κύριο.»

Ο Θεός, βέβαια, δεν περιόρισε μέχρι αυτού του σημείου τις απειλές που διατύπωσε μέσω του Μωυσή προς τον αγνώμονα λαό, αλλά πρόσθεσε άλλες, χειρότερες και μεγαλύτερες από όσες είχαν ειπωθεί. Διότι λέει: «Γυναίκα θα πάρεις, και άλλος άνδρας θα την έχει. Σπίτι θα χτίσεις, και δεν θα κατοικήσεις σε αυτό. Αμπέλι θα φυτέψεις, και δεν θα το τρυγήσεις. Το μοσχάρι σου θα σφαχτεί μπροστά σου, και δεν θα φας από αυτό». Και αφού απείλησε με πολλά άλλα μαζί με αυτά, δεν απέκρυψε την αιτία για την οποία θα συμβούν, αλλά την παραθέτει μαζί με ένα πλήθος απειλών, οι οποίες είναι συνδεδεμένες με όσες μόλις αναφέραμε: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σου. Και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα είσαι σίγουρος για τη ζωή σου. Το πρωί θα λες: 'Πώς να γίνει βράδυ;' Και το βράδυ θα λες: 'Πώς να γίνει πρωί;' εξαιτίας του φόβου της καρδιάς σου, που θα αισθάνεσαι, και εξαιτίας των θεαμάτων των ματιών σου, που θα βλέπεις». Άκουσε λοιπόν το τέλος αυτών. Άκουσε και την έκβαση, και μην κατηγορείς τον Στέφανο, ο οποίος μιλά δημόσια σύμφωνα με τον νόμο και τους προφήτες. «Γυναίκα θα πάρεις»: την παλαιά διαθήκη, «και άλλος άνδρας θα την έχει»: διότι την απέκτησε ο λαός που προήλθε από τα έθνη. «Σπίτι θα χτίσεις, και δεν θα κατοικήσεις σε αυτό». Προφανώς τον ναό, διότι τον βλέπεις γκρεμισμένο. «Αμπέλι θα φυτέψεις, και δεν θα το τρυγήσεις»: διότι δεν παρήγαγε σταφύλια αλλά αγκάθια.

Άκουσε όμως πώς εκπληρώνονται και τα υπόλοιπα της προφητείας του νόμου: «Το πρωί θα λες: 'Πώς να γινόταν βράδυ;' Και το βράδυ θα λες: 'Πώς να γινόταν πρωί;'». Από πού προκύπτει αυτό; «Από τον φόβο της καρδιάς σου που θα νιώσεις, και από τα θεάματα των ματιών σου τα οποία θα αντικρίσεις.» Επειδή, εξαιτίας των σημείων και των θαυμάτων που συνέβαιναν κατά την ώρα του σταυρού, καθώς η γη σειόταν, ο ήλιος χανόταν, ο ουρανός σκοτείνιαζε, οι πέτρες σχίζονταν, το καταπέτασμα σκιζόταν, τα μνήματα άνοιγαν, γεμάτοι δειλία και ταραχή αναγκάζονταν εύλογα να λένε μεταξύ τους: «Πώς να γινόταν βράδυ;», ώστε να κατεβάσουμε τη Ζωή από τον σταυρό, να κρύψουμε μέσα στη γη Αυτόν που προέρχεται από τον ουρανό, να κλείσουμε σε τάφο τον Αθάνατο, να βγάλουμε από τη μέση το θαύμα, από το οποίο μας προκλήθηκαν τόσο μεγάλοι φόβοι.

Αλλά, μολονότι έπραξαν αυτά, δεν πέτυχαν καθόλου τον σκοπό τους· αντίθετα, το εγχείρημά τους είχε τα αντίθετα αποτελέσματα. Και γι' αυτό έλεγαν το βράδυ: «Πώς να ξημερώσει;» Επειδή ήταν και πάλι φοβερά τα θαύματα που συνέβαιναν τη νύχτα της αναστάσεως, επειδή έβλεπαν τον τάφο ως νυμφώνα, το μνήμα σφραγισμένο και τον νεκρό να εξέρχεται γεμάτος ζωή, τους στρατιώτες σαν νεκρούς, τις γυναίκες να φέρουν μύρα, τους αγγέλους να φυλούν τα σάβανα, και άλλον άγγελο να κάθεται πάνω στον λίθο ως κήρυκας της αναστάσεως, τότε έλεγαν: «Πώς να ξημερώσει;» ώστε να δώσουμε αργύρια στους στρατιώτες, να δωροδοκήσουμε τον Πιλάτο, να υποκλέψουμε με απάτη την αλήθεια και να διαδώσουμε «ότι οι μαθητές του ήρθαν τη νύχτα και τον έκλεψαν, ενώ εμείς κοιμόμασταν».