Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 31:28

Άκουε, ουρανέ, και ενωτίζου, γη, διότι ο Κύριος ελάλησε. Επειδή η προφητεία δόθηκε σε γενεά πονηρή, μην έχοντας ανάμεσα στους ανθρώπους εκείνους που θα την άκουγαν, απευθύνεται στον ουρανό και στη γη. Διότι παρουσία αυτών των μαρτύρων δόθηκε ο νόμος, όταν ο Μωυσής είπε: «Θέτω ενώπιόν σας σήμερα ως μάρτυρες τον ουρανό και τη γη»· και πάλι: «Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω· και ας ακούσει η γη τα ρήματα από το στόμα μου». Έπρεπε, λοιπόν, οι ίδιοι μάρτυρες που είχαν παραληφθεί όταν δινόταν ο νόμος, να συγκληθούν και κατά τον έλεγχο για την παράβαση του νόμου. Διότι λέει: «Συγκεντρώστε σε εμένα τους φυλάρχους σας και τους πρεσβυτέρους σας και τους κριτές και τους γραμματοεισαγωγείς, για να μιλήσω στα αυτιά τους, και να θέσω ως μάρτυρες απέναντί τους τον ουρανό και τη γη». Έχει δε παρατηρηθεί ότι εδώ η διατύπωση είναι αντίστροφη σε σχέση με την ωδή. Διότι εκεί μεν λέει: «Πρόσεχε, ουρανέ» (ή σύμφωνα με τις άλλες εκδόσεις: «Ενωτίζου, ουρανέ») «και ας ακούσει η γη». Εδώ, όμως, λέει: «Άκουε, ουρανέ, και ενωτίζου, γη». Διότι, όταν μεν ο λαός έχει υψηλό φρόνημα και δεν αποστατεί από τον Θεό, προσκαλεί τον ουρανό σαν να βρίσκεται πολύ κοντά, και προτρέπει να εναποτεθούν τα λόγια μέσα στα αυτιά του· διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «ενωτίζου». Όταν όμως ο λαός απομακρυνθεί από τα επουράνια, του απευθύνεται σαν να βρίσκεται μακριά: «Άκουε, ουρανέ».

Εξαρχής γνώρισα από τα μαρτύριά σου, ότι τα θεμελίωσες αιώνια. Μαρτύρια ονομάζει τον ουρανό και τη γη. Διότι, όπως λέει, «αφού κατέβεις, επικαλέσου σε αυτούς ως μάρτυρες τον ουρανό και τη γη». Γι' αυτό και ο μέγας Μωυσής, αρχίζοντας την ωδή του, είπε: «Πρόσεχε, ουρανέ, και θα μιλήσω· ας ακούσει η γη τα λόγια από το στόμα μου». Μέσα σε αυτά διακρίνεται συνεχώς η πρόνοια του Θεού· διότι τα πάντα πορεύονται με πολλή τάξη. Από αυτό, λέει, γνώρισα με ακρίβεια ότι είσαι κοντά και παρίστασαι σε όσα γίνονται, και τίποτα από όσα πράττονται δεν σου διαφεύγει. Και με άλλη έννοια, από την αρχή, λέει, γνώρισα ότι είναι βέβαια όσα λαλείς, Δέσποτα, και είναι διαρκείς οι εντολές σου. Διότι οι νόμοι του Θεού δεν μεταβάλλονται, όπως μεταβάλλονται οι νόμοι των βασιλέων και των πόλεων· αλλά όπως ο ουρανός και η γη παραμένουν στον αιώνα, έτσι παραμένουν και οι εντολές του Θεού. Διότι σε αυτές, λέει, δεν είναι δυνατόν να προσθέσει κανείς κάτι, ούτε να αφαιρέσει από αυτές. Είπε άλλωστε και ο Κύριος: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν· τα δικά μου όμως λόγια δεν θα παρέλθουν».

Γιατί διατάχθηκε να καλέσει ως μάρτυρες τον ουρανό και τη γη; Όχι επειδή αυτά είναι έμψυχα και λογικά, αλλά διότι περιλαμβάνουν όλα τα κτίσματα. Αυτό έπραξε και ο προφήτης Ησαΐας, διότι λέει: «άκουε, ουρανέ, και αφουγκράσου, γη» και τα εξής. Το ίδιο και ο Ιερεμίας: «Εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό, και έφριξε ακόμη περισσότερο η γη, λέει ο Κύριος». Διότι, επειδή ο νομοθέτης τα κάλεσε ως μάρτυρες της απειλής, είναι εύλογο μετά την παράβαση των νόμων να λέγεται ότι και έφριξαν και εξεπλάγησαν. Έτσι και ο Ιακώβ και ο Λάβαν ονόμασαν τον λόφο «λόφο της μαρτυρίας», καθώς και ο πατριάρχης Αβραάμ και ο Αβιμέλεχ ο βασιλιάς των Γεράρων ονόμασαν το πηγάδι «φρέαρ του όρκου», επειδή εκεί συνήψαν τις συμφωνίες τους με όρκο.