Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:12

Ότι δε και ο Υιός είναι αληθινός Θεός, το λέει ο ίδιος ο Ιωάννης στην Επιστολή του: «Για να γνωρίζουμε τον μόνο αληθινό Θεό· και είμαστε μέσα στον αληθινό Υιό του, τον Ιησού Χριστό. Αυτός είναι ο αληθινός Θεός, και η αιώνια ζωή». Ούτε, λοιπόν, εξαιτίας της φράσης «κανένας άλλος δεν θα θεωρηθεί ίσος προς αυτόν» πρέπει να νοηθεί ως μεγαλύτερος από τον Πατέρα· ούτε ότι μόνος αληθινός Θεός είναι ο Πατέρας, αλλά και τα δύο λέγονται σε αντιδιαστολή προς εκείνους που ψευδώς αποκαλούνται θεοί, ενώ δεν είναι. Όπως λέει και στο Δευτερονόμιο: «Μόνος ο Κύριος τους οδηγούσε, και δεν υπήρχε μαζί τους ξένος θεός». Αν ο Θεός είναι μόνος αόρατος και σοφός, δεν είναι συνάμα και Θεός μεγαλύτερος από όλους στα πάντα; Και αυτός που είναι Θεός πάνω από όλα, εξ ανάγκης υπερέχει όλων. Ο Απόστολος, λοιπόν, όταν αποκάλεσε τον Σωτήρα Θεό πάνω από όλα, μήπως τον αποκάλεσε μεγαλύτερο και από τον Πατέρα; Αλλά αυτό είναι άτοπο. Ομοίως, λοιπόν, πρέπει να νοηθεί και το εξής. Ο μέγας Θεός δεν θα μπορούσε να είναι κατώτερος από κάποιον άλλον Θεό. Ο Απόστολος, λοιπόν, λέγοντας για τον Υιό: «Περιμένοντας τη μακάρια ελπίδα και την επιφάνεια της δόξας του μεγάλου Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού», μήπως τον εννόησε μεγαλύτερο από τον Πατέρα; Διότι την επιφάνεια και την παρουσία του Υιού αναμένουμε, όχι του Πατέρα. Αδιακρίτως, λοιπόν, λέγονται αυτά και για τον Πατέρα και για τον Υιό, και όχι με σκοπό τη διάκριση. Το «να είναι ίσα με τον Θεό» δεν διαφέρει από το να είναι ίσος με τον Θεό. Ο Υιός, λοιπόν, ο οποίος δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, πώς είναι δυνατόν να είναι ανόμοιος και άνισος με τον Θεό; Ακόμη και οι Ιουδαίοι είναι πιο ευσεβείς από τον Ευνόμιο.

Ο Δαβίδ το καθιστά αυτό σαφέστερο, λέγοντας: «Ποιος είναι όμοιός σου;» και προσέθεσε: «Ανάμεσα στους θεούς, Κύριε»· και ο Μωυσής: «Μόνος ο Κύριος τους οδηγούσε, και δεν υπήρχε μαζί τους ξένος Θεός»· μολονότι ο Σωτήρας βρισκόταν μαζί τους, όπως λέει ο Απόστολος: «Διότι έπιναν από την πνευματική πέτρα που τους ακολουθούσε· και η πέτρα ήταν ο Χριστός»· ο δε Ιερεμίας: «Οι θεοί, οι οποίοι δεν δημιούργησαν τον ουρανό και τη γη, ας αφανιστούν κάτω από τον ουρανό». Διότι ούτε μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται ο Υιός, αφού αυτός είναι ο δημιουργός των πάντων.

Διότι, εφόσον το Άγιο Πνεύμα ενυπάρχει κατά αυτόν τον τρόπο και βρίσκεται και νοείται και στους δύο, ο νους των πιστών θα πορευθεί κατευθείαν προς την αλήθεια και σε καμία περίπτωση δεν θα στερηθεί τα ορθά νοήματα. Διότι, ακριβώς επειδή είναι ταυτόσημο κατ' ουσίαν, το Πνεύμα είναι Κύριος και Θεός, και έτσι έχει ονομαστεί από τη θεόπνευστη Γραφή. Ο θεσπέσιος Ησαΐας, βέβαια, λέει σχετικά με εκείνους που κατάγονται από το αίμα του Ισραήλ: «Κατέβηκε Πνεύμα από τον Κύριο, και τους οδήγησε· έτσι οδήγησες τον λαό σου για να δημιουργήσεις για τον εαυτό σου όνομα δόξας». Και ο μέγας Μωυσής, γνωρίζοντας ότι το Πνεύμα είναι Κύριος και Θεός, λέει κάπου τα εξής: «Μόνος ο Κύριος τους οδηγούσε, και δεν υπήρχε μαζί τους ξένος Θεός». Και απευθύνεται μεν σε ωδή προς τους Ισραηλίτες λέγοντας: «Να θυμάσαι, μην ξεχάσεις όσα έκανες για να παροξύνεις τον Κύριο τον Θεό σου στην έρημο». Υποδεικνύοντας πάλι τον Κύριο και Θεό που παροξύνθηκε, ο προφήτης λέει: «Ούτε πρέσβης ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος τους έσωσε, επειδή τους αγαπούσε και τους σπλαγχνιζόταν. Αυτός τους λύτρωσε, τους ανέλαβε και τους ύψωσε όλες τις ημέρες του αιώνα, αυτοί όμως απείθησαν και παρόξυναν το Άγιο Πνεύμα του, και στράφηκε εναντίον τους ως εχθρός». Άραγε δεν αποκαλεί σαφώς σε αυτά τα χωρία το Άγιο Πνεύμα, το οποίο κατήλθε και καθοδηγούσε τους λυτρωμένους, Κύριο και Θεό, και όχι ξένο;

Διείς: Διότι στους ώμους Του έφερε ο Θεός τον Ισραήλ με την αγαθότητά Του, τόσο πολύ αγαπήθηκε. Και ανέλαβεν: Επάνω στον τράχηλο τους έφερε ο Θεός με πόθο. Κύριος: Διότι κανείς άλλος δεν τους ανέχθηκε όπως ο Θεός. Ανεβίβασεν: Στην πιο όμορφη, για την οποία λέει: θα σας δώσω γη που ρέει γάλα και μέλι. Εψώμισεν: Αυτά για τα οποία δεν κοπίασαν, αλλά τα βρήκαν έτοιμα. Εθήλασαν: Όταν οι Ισραηλίτες ήπιαν το νερό από τον απότομο βράχο. Βούτυρον: Διότι τους παρείχε όλα τα παχιά και λιπαρά. Μετά στέατος: Από τα πιο λιπαρά κρέατα. Υιών: Τα νεογέννητα κρέατα που τρέφονταν με γάλα. Μετά στέατος: Από το σιμιγδάλι και τους άρτους που παρασκευάζονταν από αυτό. Και αίμα: Το αληθινό, το γλυκό· αυτό αποτελούσε τύπο του αίματος του Χριστού, το οποίο έσταξε επάνω στον σταυρό και το ήπιε ο πιστός λαός. Και έφαγεν: Διότι, αφού τράφηκαν με όλα αυτά, αναπήδησαν άτακτα. Και απελάκτισεν: Από τον κορεσμό της τροφής αναπήδησε ο λαός. Ελιπάνθη: Ως προς τη διάνοια, την καρδιά και τους λογισμούς βγήκε εκτός εαυτού, παραφρόνησε, υπερηφανεύθηκε. Και εγκατέλειπε: Διότι πλέον βασιζόταν στον εαυτό του και όχι στον Θεό. Και απέστη: Διότι αποστάτησε ως προς το φρόνημα σαν αγελάδα σε οίστρο, όπως έχει γραφτεί. Παρώξυναν: Δηλαδή με τα είδωλα των εθνών. Εν βδελύγμασιν: Προσκυνώντας τα είδωλα. Έθυσαν: Διότι προσχώρησαν στους δαίμονες, εγκαταλείποντας τον Θεό που τους έδινε ζωή.

«Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου. Διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω· δίψασα, και με ποτίσατε», και τα όσα ακολουθούν αυτά· τα λέει δε αυτά επειδή ελεεί: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν». «Αυτόν που χορταίνει με αγαθά.» Και ποια είναι η επιθυμία μας; Το να ονομαστούμε θεοί· διότι αυτό επιθύμησε ο Αδάμ, και γεύτηκε την απαγορευμένη τροφή. Αυτήν λοιπόν την επιθυμία μας ο Κύριος την εκπλήρωσε με αγαθά, καθιστώντας μας σύμμορφους με τον Εαυτό του μέσω της δωρεάς του βαπτίσματος, ώστε εξαιτίας αυτού να ονομαζόμαστε και εμείς θεοί κατά χάριν. «Θα ανακαινιστεί σαν του αετού.» Διότι αυτό το ζώο, αφού γεράσει με την πάροδο πολύ χρόνου, επανέρχεται στην ακμή του· λέγεται μάλιστα ότι παραμένει ισχυρό και μετά το γήρας. Πάντως τότε η νεότητά μας φτάνει στον ανακαινισμό της, όταν γίνουμε όμοιοι με τον υψιπετή αετό, και δεν φρονούμε πλέον τα γήινα, αλλά τα άνω· όπως ακριβώς μας υπέδειξε και ο Παύλος. Και για ποιον αετό μιλάει, παρά βεβαίως για τον Χριστό, για τον οποίο ο Μωυσής αινισσόταν ψάλλοντας τα εξής: «Όπως ο αετός σκεπάζει τη φωλιά του, και έδειξε στοργή στους νεοσσούς του»; Και ποιος είναι αυτός; Ο ίδιος πρόσθεσε: «Μόνος ο Κύριος τους καθοδηγούσε· και δεν υπήρχε μαζί τους ξένος θεός». «Έκανε γνωστές τις οδούς του στον Μωυσή.» Από παλιά, λέει, αποδίδει δικαιοσύνη στους αδικουμένους.

Σε αυτά μας διδάσκει τα μυστήρια για τον Χριστό: «τα ίχνη αετού που πετάει», δηλαδή του επουράνιου Λόγου ο οποίος ως αετός ίπταται στο μέσον των ουρανών και ανέρχεται στους ουρανούς, όπως ακριβώς λέει και ο Μωυσής: «Ο Κύριος μόνος του τους οδηγούσε και δεν υπήρχε μαζί τους ξένος θεός. Πάνω στους ώμους του τους βάσταξε και τους ανέλαβε πάνω στις φτερούγες του, όπως ο αετός σκεπάζει τη φωλιά του». «Και τους δρόμους του φιδιού πάνω σε πέτρα». Διότι, με τον ίδιο τρόπο που το φίδι δεν μπορεί να αφήσει ίχνη πάνω σε πέτρα, έτσι ούτε ο διάβολος μπόρεσε να βρει αμαρτία στο σώμα του Χριστού. Γιατί λέει ο Κύριος: «Ιδού έρχεται ο άρχοντας αυτού του κόσμου, και σε εμένα δεν θα βρει τίποτα». «Και τους δρόμους πλοίου που διασχίζει τη θάλασσα». Διότι, όπως ακριβώς ένα πλοίο που πλέει στο πέλαγος δεν αφήνει ίχνη και δρόμους, έτσι ούτε η εκκλησία, που πολιτεύεται στον κόσμο σαν σε πέλαγος, αφήνει τη δική της ελπίδα πάνω στη γη, έχοντας τη ζωή «αποταμιευμένη στους ουρανούς». «Και τους δρόμους ενός άνδρα στη νεότητά του». Ποιου άλλου, παρά αυτού που γεννήθηκε από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο, ο οποίος, ανανεώνοντας τον «τέλειο άνθρωπο» μέσα στον κόσμο, επιτελεί τα θαύματα, «αρχίζοντας από το βάπτισμα του Ιωάννη», όπως μαρτυρεί και ο ευαγγελιστής: «Ήταν δε ο Ιησούς, όταν άρχισε τη δράση του, περίπου τριάντα ετών». Αυτό, λοιπόν, είναι το νέο και ακμαίο της ηλικίας· ο οποίος, περιοδεύοντας σε κάθε πόλη και χώρα, θεράπευε τις νόσους και τις ασθένειες των ανθρώπων. «

Και έχοντας λάβει το παιδί τέτοιου είδους γέννηση και από τις δύο πλευρές, είχε ανάλογη και προς τις δύο και την ανατροφή του, και από την πρώτη κιόλας ηλικία αναδείχθηκε θρέμμα της σοφίας, όχι τόσο της αισθητής όσο της νοητής μητέρας, έχοντας θηλάσει στον κατάλληλο καιρό το γάλα και των δύο. Διότι δεν έτυχε να έχει ιδιαίτερα επιδέξια φύση για την εύκολη αφομοίωση των πιο στοιχειωδών μαθημάτων της καθ' ημάς σοφίας· η υπερβολική του όμως επιμέλεια αναπλήρωνε το υστέρημα της φύσης του. Επιπλέον δε, εφηύρε και ένα πολύ σοφό τέχνασμα, πραγματικά άξιο της θείας χάρης που επρόκειτο να του δοθεί αργότερα, μέσω του οποίου ανόρθωσε την αδυναμία της φύσης του. Διότι, αφού ζήλωσε την πίστη της αιμορροούσας και πίστεψε χωρίς κανένα δισταγμό ότι, αν αγγίξει μόνο και αυτός το κράσπεδο των ιματίων του Ιησού, θα αποβάλει αμέσως την ασθένεια της φύσης του, όπως εκείνη την αρρώστια της, προσέρχεται κρυφά στην εκκλησία, και αφού τρύπωσε κάτω από την ιερή τράπεζα την ώρα που ο ιερέας επρόκειτο να τελέσει τη θεία μυσταγωγία, και παραμένοντας εκεί μέχρι την ολοκλήρωση της τελετής, αφού άγγιξε με το κεφάλι του το θείο πέπλο το οποίο ονομάζουμε ενδυτή, αποχώρησε έπειτα από εκεί κρυφά και πάλι, έχοντας λάβει τη χάρη ακριβώς όπως πίστεψε, σε τέτοιο βαθμό ώστε αμέσως να αποστηθίσει τη δεύτερη ωδή του Μωυσή με μία μόνο μελέτη.