Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:13

Συγκέντρωσε τα όσα αναφέρονται περί πέτρας στην Αγία Γραφή, ώστε να σου αποσαφηνιστεί το χωρίο: «Σε πέτρα με ύψωσες». Και από πέτρα ήπιε ο λαός, αλλά είχε και μέλι από πέτρα. Και ο Ψαλμωδός λέει: «Η πέτρα είναι καταφύγιο στους λαγούς». Ακόμη και καθαρό [μέλι] μέχρι χορτασμού, αλλά και το λάδι με το οποίο χρίονταν, η στερεή πέτρα τα παρείχε, σύμφωνα με την ωδή του Μωυσή. —Εάν, λοιπόν, εισέλθετε μέσα στην πέτρα, θα μπορέσετε να ξεφύγετε από τον φόβο του Κυρίου, όταν εγερθεί για να συντρίψει τη γη, όταν πρόκειται να αφανίσει τα γήινα, και να αφανίσει τον χοϊκό άνθρωπο, προκειμένου να παράσχει ανεμπόδιστα τη ζωή στον πνευματικό. Πρέπει, επομένως, να προφθάσουμε την μετά δόξης και ισχύος ανάστασή Του, έχοντας φροντίσει τον εαυτό μας με αυτόν τον τρόπο.

Διότι, αν και αποτόλμησαν τέτοια πράγματα, εντούτοις θα έχουν τον παρόντα αιώνα. Και αυτός είναι ο καιρός τους, κατά τον οποίο, ακόμη και μετά από τόσα σφάλματα, «τους έθρεψε με το πιο εκλεκτό σιτάρι, και με μέλι από την πέτρα τους χόρτασε». Με αυτόν τον τρόπο εκπλήρωνε [την υπόσχεσή Του], καταξιώνοντάς τους την οικεία τροφή, όχι μόνο τη σωματική, αλλά και την επουράνια και πνευματική, όταν ο Χριστός του Θεού επιδήμησε πρώτα σε αυτούς, προσφέροντάς τους ως τροφή τον επουράνιο άρτο, δηλαδή τον ίδιο Του τον εαυτό. Εξάλλου, τους έθρεψε παραδόξως και με τους πέντε άρτους στην έρημο, όπως ακριβώς παλαιά με το μάννα μέσω του Μωυσή. Επιπλέον, τους χόρτασε και με μέλι από την πέτρα· και πέτρα ήταν ο Ίδιος, ο οποίος τους χορηγούσε διδάγματα πιο γλυκά από κάθε απόλαυση και από κάθε μέλι, για τα οποία μπορούσε να ειπωθεί: «Πόσο γλυκά είναι τα λόγια σου στον φάρυγγά μου! Πιο γλυκά από το μέλι στο στόμα μου». Και πάλαι ποτέ, μέσω του Μωυσή, τους παρείχε πόμα από την πέτρα. Αλλά εδώ, το μέλι από την πέτρα δεν πρέπει να εκληφθεί με κανέναν άλλον τρόπο, παρά μόνο σύμφωνα με το πνευματικό του νόημα· επειδή και ο ίδιος ο Μωυσής παραθέτει την ίδια μαρτυρία, λέγοντας στη μεγάλη ωδή: «Θήλασαν μέλι από την πέτρα, και λάδι από στερεή πέτρα». Τα οποία, ως προς την κατά γράμμα διατύπωση δεν υφίστανται, αλλά κατανοούνται αλληγορικά, σύμφωνα μόνο με το πνευματικό τους νόημα.

Γι' αυτό έχουμε ανάγκη πάλι εμείς που αμαρτήσαμε τη λύπη και την κατήφεια για τα προηγούμενα αμαρτήματα και την προσέγγιση μέσω της μετάνοιας, ώστε να ξανακούσει μυστικά ο καθένας μας, όπως εκείνος ο παραλυτικός, «έχε θάρρος, τέκνο μου», και, αφού λάβουμε τη συγχώρεση, να μετατρέψουμε τη λύπη σε χαρά. Διότι αυτή η λύπη είναι το πνευματικό μέλι, το οποίο θηλάζουμε από στερεή πέτρα, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε προτυπωτικά: «θήλασαν μέλι από πέτρα», «και η πέτρα είναι ο Χριστός», όπως λέει ο Παύλος. Αλλά μην απορήσετε, αν ονόμασα τη λύπη μέλι· διότι γι' αυτήν πάλι λέει ο Παύλος, ότι «η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια αμεταμέλητη προς σωτηρία». Διότι, όπως ακριβώς σε εκείνον που έχει τραυματισμένη τη γλώσσα το μέλι που του προσφέρεται θα φανεί τσουχτερό, αν όμως θεραπευτεί από τα τραύματα, θα αντιληφθεί τη γλυκύτητα του μελιού, έτσι και ο φόβος του Θεού, που γεννιέται από το ευαγγελικό κήρυγμα στις συνετές ψυχές, προκαλεί μεν λύπη, εφόσον αυτές φέρουν ακόμη πάνω τους τα τραύματα των αμαρτημάτων, όταν όμως τα αποβάλουν αυτά μέσω της μετάνοιας, αντιλαμβάνονται την ευαγγελική χαρά, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα: «και η λύπη σας θα μετατραπεί σε χαρά». Ποια λύπη;

Διείς: Διότι στους ώμους Του έφερε ο Θεός τον Ισραήλ με την αγαθότητά Του, τόσο πολύ αγαπήθηκε. Και ανέλαβεν: Επάνω στον τράχηλο τους έφερε ο Θεός με πόθο. Κύριος: Διότι κανείς άλλος δεν τους ανέχθηκε όπως ο Θεός. Ανεβίβασεν: Στην πιο όμορφη, για την οποία λέει: θα σας δώσω γη που ρέει γάλα και μέλι. Εψώμισεν: Αυτά για τα οποία δεν κοπίασαν, αλλά τα βρήκαν έτοιμα. Εθήλασαν: Όταν οι Ισραηλίτες ήπιαν το νερό από τον απότομο βράχο. Βούτυρον: Διότι τους παρείχε όλα τα παχιά και λιπαρά. Μετά στέατος: Από τα πιο λιπαρά κρέατα. Υιών: Τα νεογέννητα κρέατα που τρέφονταν με γάλα. Μετά στέατος: Από το σιμιγδάλι και τους άρτους που παρασκευάζονταν από αυτό. Και αίμα: Το αληθινό, το γλυκό· αυτό αποτελούσε τύπο του αίματος του Χριστού, το οποίο έσταξε επάνω στον σταυρό και το ήπιε ο πιστός λαός. Και έφαγεν: Διότι, αφού τράφηκαν με όλα αυτά, αναπήδησαν άτακτα. Και απελάκτισεν: Από τον κορεσμό της τροφής αναπήδησε ο λαός. Ελιπάνθη: Ως προς τη διάνοια, την καρδιά και τους λογισμούς βγήκε εκτός εαυτού, παραφρόνησε, υπερηφανεύθηκε. Και εγκατέλειπε: Διότι πλέον βασιζόταν στον εαυτό του και όχι στον Θεό. Και απέστη: Διότι αποστάτησε ως προς το φρόνημα σαν αγελάδα σε οίστρο, όπως έχει γραφτεί. Παρώξυναν: Δηλαδή με τα είδωλα των εθνών. Εν βδελύγμασιν: Προσκυνώντας τα είδωλα. Έθυσαν: Διότι προσχώρησαν στους δαίμονες, εγκαταλείποντας τον Θεό που τους έδινε ζωή.

Και έχοντας λάβει το παιδί τέτοιου είδους γέννηση και από τις δύο πλευρές, είχε ανάλογη και προς τις δύο και την ανατροφή του, και από την πρώτη κιόλας ηλικία αναδείχθηκε θρέμμα της σοφίας, όχι τόσο της αισθητής όσο της νοητής μητέρας, έχοντας θηλάσει στον κατάλληλο καιρό το γάλα και των δύο. Διότι δεν έτυχε να έχει ιδιαίτερα επιδέξια φύση για την εύκολη αφομοίωση των πιο στοιχειωδών μαθημάτων της καθ' ημάς σοφίας· η υπερβολική του όμως επιμέλεια αναπλήρωνε το υστέρημα της φύσης του. Επιπλέον δε, εφηύρε και ένα πολύ σοφό τέχνασμα, πραγματικά άξιο της θείας χάρης που επρόκειτο να του δοθεί αργότερα, μέσω του οποίου ανόρθωσε την αδυναμία της φύσης του. Διότι, αφού ζήλωσε την πίστη της αιμορροούσας και πίστεψε χωρίς κανένα δισταγμό ότι, αν αγγίξει μόνο και αυτός το κράσπεδο των ιματίων του Ιησού, θα αποβάλει αμέσως την ασθένεια της φύσης του, όπως εκείνη την αρρώστια της, προσέρχεται κρυφά στην εκκλησία, και αφού τρύπωσε κάτω από την ιερή τράπεζα την ώρα που ο ιερέας επρόκειτο να τελέσει τη θεία μυσταγωγία, και παραμένοντας εκεί μέχρι την ολοκλήρωση της τελετής, αφού άγγιξε με το κεφάλι του το θείο πέπλο το οποίο ονομάζουμε ενδυτή, αποχώρησε έπειτα από εκεί κρυφά και πάλι, έχοντας λάβει τη χάρη ακριβώς όπως πίστεψε, σε τέτοιο βαθμό ώστε αμέσως να αποστηθίσει τη δεύτερη ωδή του Μωυσή με μία μόνο μελέτη.

Σε Εσένα τον Παντουργό. Εσένα, τον Παντουργό, που αναρτήθηκες στο ξύλο, οι παράνομοι εχθροί σε πότισαν με χολή, αυτοί που είχαν γευθεί μέλι από την πέτρα όταν διψούσαν άλλοτε στην έρημο, με τη δική σου προσταγή, Χριστέ. Υπέστης νέκρωση πάνω στον σταυρό, Χριστέ, και αφού τοποθετήθηκες νεκρός στο μνήμα για τρεις ημέρες, ανασταίνεις όλους τους απ' αιώνος νεκρούς, οι οποίοι ανυμνούν τη φιλανθρωπία σου.

Του Θεοφυλάκτου προς τον Βρυέννιο, ο οποίος του ζήτησε να του γράψει. Εσύ μεν φρονείς αντάξια της δικής σου λογιότητας, όντας πραγματικά πανυπερσέβαστος στον λόγο, τον οποίο ανεγείρεις από φτωχική εστία, τον οποίο εγκαθιστάς στον βασιλικό θρόνο, τον οποίο έχεις γνήσιο σύμβουλο στα πάντα, τον οποίο λαμβάνεις ως καθοδηγητή και νουθετητή, που σου δίνει λοιπόν την πιο ευπρεπή μορφή, ο οποίος σε θεώνει, έστω κι αν φέρεις το σαρκίο, αναδεικνύοντάς σε, από ψυχικό άνθρωπο που απλώς ακολουθεί τη φύση, σε πνευματικό άνθρωπο υπεράνω της φύσης. Και εξαιτίας αυτού ζητάς θερμά τους δικούς μου λόγους, αν και δεν πρόκειται να σου προσφέρουν καμία ευχαρίστηση, διότι το δικό μου ρόδο είναι ήδη ξερό για σένα. Πράττεις όμως ως φρόνιμος έμπορος που συλλέγει από κάθε πηγή και μικρά και μέγιστα κέρδη, ως νέος ευαγγελικός Ισραηλίτης που εξάγει έλαιο από στέρεη πέτρα.

Του Θεοφυλάκτου προς τον Βρυέννιο, ο οποίος του ζήτησε να του γράψει. Σκέφτεσαι, βέβαια, ο ίδιος αντάξια της παιδείας σου, εσύ που είσαι όντως πανυπερσέβαστος στον λόγο, τον οποίο ανασταίνεις από φτωχική εστία, τον οποίο εγκαθιστάς στον βασιλικό θρόνο, τον οποίο έχεις γνήσιο σύμβουλο στα πάντα, τον οποίο λαμβάνεις ως φωτιστή και νουθετητή, που σε διαμορφώνει με την πιο ευπρεπή μορφή, που σε θεώνει, έστω κι αν φέρεις το φθαρτό σώμα, αναδεικνύοντάς σε, από ψυχικό άνθρωπο που απλώς αποδέχεται τη φύση, σε πνευματικό πάνω από τη φύση, και γι' αυτό ζητάς ένθερμα τους δικούς μου λόγους, παρόλο που δεν πρόκειται να προσφέρουν καμία τέρψη, διότι το δικό μου ρόδο είναι πια ξερό για σένα, επειδή ενεργείς ως φρόνιμος έμπορος που συλλέγει μικρά και μεγάλα κέρδη από κάθε πηγή, ως νέος ευαγγελικός Ισραηλίτης που αντλεί λάδι από τη σκληρή πέτρα.