Πατερικές αναφορές στο ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ 32:17

Αν όμως και κάποιοι Χριστιανοί αρνήθηκαν, πάντως δεν ήταν τόσοι πολλοί όσοι εσείς στη Βαβυλώνα· και μάλιστα ούτε αφού τυφλωθήκατε ούτε αφού δαρθήκατε, αλλά με έναν και μόνο λόγο όλοι αρνηθήκατε και προσκυνήσατε εικόνα ανθρώπου. Και αν δεν κράτησαν οι τρεις παίδες την πίστη προς τον Θεό, πού, πες μου, κρατήσατε εσείς πίστη προς τον Θεό; Κι όμως, ενώ είδατε τόσα σημεία σε κάθε τόπο — στην Αίγυπτο από τον Μωυσή, στην Ερυθρά θάλασσα, στην έρημο, στη στήλη του πυρός, στη νεφέλη του φωτός, στο όρος Σινά — πότε έκανε ο Θεός σε κάποιον τέτοια αγαθά; Πότε μίλησε ο Θεός έτσι σε κάποιον, δίνοντάς σας νόμο με τέτοιους νόμους, με αγγελικές σάλπιγγες και με τέτοια σημεία, βρέχοντας μάννα, στέλνοντας ανάμεσά σας προφήτες, υποτάσσοντας τα έθνη, εξολοθρεύοντας αλλοφύλους, παραδίδοντας τις πλάκες, ορίζοντας ο ίδιος το πρότυπο της σκηνής σας, και καθιστώντας τον Μωυσή, που τον προεικόνιζε, σαν δεύτερο θεό προς εσάς; Ω, πόση είναι η πώρωσή σας! Ω, πόσο κακή η γνώμη σας! Ω, πόσο αχάριστη η προαίρεσή σας και πόσο θεληματική η τύφλωσή σας! Επάνω στο βουνό ο Μωυσής αγωνιζόταν για σας, και κάτω εσείς χωνεύατε το μοσχάρι· επάνω εκείνος παρακαλούσε τον Θεό, και κάτω εσείς παροργίζατε τον Θεό και προσκυνούσατε το μοσχάρι· τρώγατε το μάννα και ονειδίζατε τον Θεό. Διότι λέγει ο Δαβίδ ότι: «Ενώ ακόμη η τροφή ήταν στο στόμα τους, η οργή του Θεού ανέβηκε επάνω τους.» Και τι έχετε εσείς να πείτε εναντίον μας των Χριστιανών, επειδή προσκυνούμε τον Υιό του Θεού; Αλλά πείτε: γιατί εσείς θυσιάσατε τους γιους και τις θυγατέρες σας, όπως λέγει ο Δαβίδ, στα δαιμόνια, στον Βεελφεγώρ; Τι λοιπόν; Έχετε εσείς καθόλου πίστη; Μη γένοιτο! Άκουσε τον Μωυσή που λέγει προς τον λαό — αν και τότε ο λαός των Εβραίων ήταν θεοσεβής· αλλά άκουσε τι λέγει ο Μωυσής: «Διότι είναι γενεά διεστραμμένη, στην οποία δεν υπάρχει πίστη.» Και πάλι: «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο;» Και άλλες μυριάδες μαρτυρίες κακές υπάρχουν εναντίον σας μέσα στις προφητείες σας, ειρημένες από τον Θεό. «Διότι, λέγει, γιους γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν· γνώρισε το βόδι εκείνον που το απέκτησε, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός μου δεν κατάλαβε. Ουαί, έθνος αμαρτωλό, λαός γεμάτος αμαρτίες.» Και πάλι ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας λέγει προς εσάς: «Ακούστε λόγο Κυρίου, οίκος Σοδόμων· προσέξτε στον νόμο του Θεού, λαέ των Γομόρρων.» Βλέπετε ότι ο Θεός αποκαλεί τους Ιουδαίους και Σοδομίτες, και απίστους, και λαό μωρό, και ειδωλοθύτες, και αχαρίστους, και γενεά πονηρή και διεστραμμένη, και τέκνα μωμητά; «Και θυσίασαν σε δαιμόνια και όχι στον Θεό, και εγκατέλειψαν τον Θεό που τους έπλασε, και αποστάτησαν από τον Θεό, τον Σωτήρα τους.»

Ας ερευνήσουμε λοιπόν πλέον τις Γραφές, αν ο Θεός προανήγγειλε τόσα για οποιοδήποτε άλλο έθνος. Διότι και στα Ιεροσόλυμα επί πενήντα δύο χρόνια θυσιάζατε μέσα στον ναό του Θεού στα είδωλα, επί του βασιλέως σας Μανασσή, βεβηλώνοντας τον ναό και την πόλη του Θεού· γι’ αυτό και στη Βαβυλώνα ανέβηκε επάνω τους η οργή του Θεού. Και για εμάς τους Χριστιανούς τι έχετε να πείτε εσείς, επειδή προσκυνούμε τον Υιό του Θεού; Αλλά πείτε: γιατί εσείς θυσιάσατε τους γιους και τις θυγατέρες σας, όπως λέει ο Δαβίδ, στα δαιμόνια, στον Βεελφεγώρ; Τι λοιπόν; Έχετε εσείς καθόλου πίστη; Μη γένοιτο! Άκουσε τον Μωυσή να λέει προς τον λαό — αν και τότε ο λαός των Εβραίων ήταν θεοσεβής· όμως άκουσε τι λέει ο Μωυσής: «Διότι είναι γενεά διεστραμμένη, στην οποία δεν υπάρχει πίστη». Και πάλι: «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, έτσι ανταποδίδετε στον Κύριο;» Και αμέτρητες άλλες μαρτυρίες υπάρχουν στις προφητείες σας, ειπωμένες από τον Θεό, εναντίον σας: «Διότι γιους γέννησα και τους ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν· γνώρισε το βόδι εκείνον που το απέκτησε, και ο όνος τη φάτνη του κυρίου του, αλλά ο Ισραήλ δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν κατάλαβε. Ουαί, έθνος αμαρτωλό, λαός γεμάτος αμαρτίες». Και πάλι ο ίδιος ο προφήτης Ησαΐας προς εσάς: «Ακούστε λόγο Κυρίου, οίκος Σοδόμων· προσέξτε στον νόμο του Θεού, λαέ της Γομόρρας». Βλέπετε ότι ο Θεός ονομάζει τους Ιουδαίους και Σοδομίτες, και απίστους, και λαό μωρό, και ειδωλοθύτες, και αχάριστους, και γενεά πονηρή και διεστραμμένη, και τέκνα μωμητά. «Και θυσίασαν στα δαιμόνια και όχι στον Θεό, και εγκατέλειψαν τον Θεό που τους έπλασε, και αποστάτησαν από τον Θεό, τον Σωτήρα τους».

«Αν αυτός δεν προερχόταν από τον Θεό, δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα»· και τα πλήθη, θαυμάζοντας για όσα γίνονταν από τον Κύριο, έλεγαν: «Αυτά τα λόγια δεν ανήκουν σε δαιμονισμένο· μήπως μπορεί ένα δαιμόνιο να ανοίγει τα μάτια τυφλών;». Όμως εκείνοι που θεωρούνταν σπουδαίοι στον νόμο, οι Φαρισαίοι, οι οποίοι πλάταιναν τα κράσπεδα των ενδυμάτων τους και καυχιούνταν ότι γνωρίζουν κάτι περισσότερο από τους άλλους, ούτε έτσι ντρέπονταν· αλλά, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, οι άθλιοι θυσίαζαν σε δαιμόνιο και όχι στον Θεό, λέγοντας ότι ο Κύριος έχει δαιμόνιο και ότι τα έργα του Θεού είναι έργα δαιμόνων. Και το πάθαιναν αυτό για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για να αρνηθούν ότι εκείνος που τα πράττει αυτά είναι Θεός και Υιός του Θεού. Διότι, αν η λήψη τροφής και η όψη του σώματος τον αναδείκνυαν και ως άνθρωπο, γιατί δεν έβλεπαν μέσα από τα έργα του ότι αυτός βρίσκεται μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας βρίσκεται μέσα σε αυτόν; Αλλά δεν ήθελαν· μάλλον οι ίδιοι είχαν μέσα τους τον Βεελζεβούλ να ομιλεί, έτσι ώστε, από τη μια πλευρά, με βάση τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά να τον ονομάζουν μόνο άνθρωπο, και από την άλλη, με βάση τα έργα του, τα οποία ήταν κατεξοχήν έργα του Θεού, να μην τον ομολογούν πλέον ως Θεό, αλλά να θεοποιούν στη θέση του τον Βεελζεβούλ που βρισκόταν μέσα τους, ώστε τελικά να κολάζονται αιώνια μαζί του μέσα στο πυρ.

Και δεύτερον, πάλι λέγει: Θυσίασαν σε δαιμόνια και όχι στον Θεό, σε θεούς τους οποίους δεν γνώριζαν. Νέοι και πρόσφατοι ήλθαν, τους οποίους δεν γνώριζαν οι πατέρες τους· τον Θεό που σε γέννησε τον εγκατέλειψες. Διότι ο Θεός όχι μόνο τους έπλασε ως ανθρώπους, αλλά και τους αποκάλεσε υιούς, επειδή τους γέννησε.

Διότι δεν είπε πρώτα το «εγέννησε», ώστε να μην είναι η λέξη χωρίς διαφορά ως προς το «εποίησε» και βρουν αυτοί πρόφαση να πουν: Ο μεν Μωυσής από την αρχή ανέφερε ότι ο Θεός μίλησε έτσι: «Ας ποιήσουμε άνθρωπο», ενώ ο ίδιος μετά από αυτά είπε πάλι: «Εγκατέλειψες τον Θεό που σε γέννησε», με την έννοια ότι οι λέξεις δεν έχουν διαφορά μεταξύ τους· διότι το γέννημα και το ποίημα είναι το ίδιο πράγμα. Αλλά, αντίθετα, μετά το «απέκτησε» και το «εποίησε», προσέθεσε ύστερα το «εγέννησε», ώστε να φανεί ότι ο λόγος εμπεριέχει και την ερμηνεία του. Διότι με το «εποίησε» υποδηλώνει αληθινά την κατά φύση κατάσταση των ανθρώπων, ότι δηλαδή είναι έργα και ποιήματα· ενώ με το «εγέννησε» δηλώνει τη φιλανθρωπία του Θεού, η οποία εκδηλώθηκε προς τους ανθρώπους μετά τη δημιουργία τους. Και επειδή στάθηκαν αχάριστοι απέναντι σε αυτήν, ο Μωυσής λοιπόν, ελέγχοντάς τους, λέει πρώτα: «Αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο;» Έπειτα προσθέτει: «Δεν είναι αυτός ο ίδιος ο πατέρας σου, που σε απέκτησε και σε εποίησε και σε έκτισε;» Και δεύτερον πάλι λέει: «Θυσίαζαν σε δαιμόνια και όχι στον Θεό, σε θεούς που δεν γνώριζαν. Ήρθαν θεοί καινούργιοι και πρόσφατοι, τους οποίους δεν γνώριζαν οι πατέρες τους· εγκατέλειψες τον Θεό που σε γέννησε».

Αλλά, ενώ θα έπρεπε εύλογα να θαυμάζεται για αυτά, χλευάστηκε ανόσια για αυτά ακριβώς και μετοίκησε αναγκαστικά, αφήνοντας την Ιουδαία, στην οποία είχε γεννηθεί κατά σάρκα· αν και στην πραγματικότητα δεν ήταν Ιουδαίος ως Λόγος, αλλά προερχόταν άνωθεν και από τον ουρανό, και από τον Πατέρα. Όπως ακριβώς και ο θεσπέσιος Μωυσής γεννήθηκε μεν στην Αίγυπτο και ήταν Εβραίος από Εβραίους, έχοντας ευγενική και άγια ρίζα από τους προγόνους του. Επειδή όμως αυτοί που ήταν από το ίδιο αίμα τον ονείδιζαν και θεωρούσαν τις πράξεις του υπέρ αυτών ως τις χειρότερες κατηγορίες, μετοίκησε τελικά στη Μαδιάμ και μεταφέρθηκε στη χώρα των αλλοεθνών. Έπειτα, αφού κάθισε κοντά στο πηγάδι, βοήθησε τις κόρες του Ιοθόρ. Διότι αυτές, που ήταν επτά τον αριθμό και έβοσκαν τα κοπάδια του πατέρα τους, έφερναν στις ποτίστρες τα διψασμένα ζώα. Ενώ όμως είχαν ήδη βγάλει νερό με πολύ ιδρώτα, τις αδίκησαν κάποιοι από τους βοσκούς. Ο Μωυσής όμως αγωνίστηκε υπέρ τους, και αντλώντας νερό με τα ίδια του τα χέρια, πότισε τα πρόβατά τους, όπως έχει γραφτεί. Θα θεωρήσουμε λοιπόν τον Ιοθόρ ως τύπο του κόσμου, ο οποίος ήταν ιερέας των Μαδιανιτών, μη προσφέροντας λατρεία στον εκ φύσεως και αληθινό Θεό, αλλά στα κτίσματα αντί του Κτίστη και Ποιητή, ή στα φτιαγμένα από πέτρες και στα τεχνουργήματα των τεχνιτών. Είχε πλανηθεί άλλωστε και ο κόσμος, προσκυνώντας δαίμονες και όχι τον Θεό.

Οι προφήτες, λοιπόν, του ιουδαϊκού έθνους δεν έψαλλαν τέτοια άσματα, ούτε κήρυτταν χαρμόσυνα ευαγγέλια αγαθών στους συγχρόνους τους· αλλά [έλεγαν] τέτοια λόγια σαν αυτά που διακηρύττει ο Μωυσής στη μεγάλη του ωδή προς τον λαό: «Τέκνα με ψεγάδια, γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Τόσο μωρός και καθόλου σοφός λαός;» και τα όσα ακολουθούν αυτά· ανάμεσα στα οποία είναι και το: «Με παρόξυναν με ξένους [θεούς], με τα βδελύγματά τους με πίκραναν. Θυσίασαν σε δαιμόνια, και όχι στον Θεό»· και το: «Αυτοί με έκαναν να παραζηλέψω για κάποιον που δεν είναι Θεός, με εξόργισαν με τα είδωλά τους». Και ο Ησαΐας, επίσης, ψάλλοντας ανάλογο με αυτά άσμα, έλεγε: «Θα ψάλω στον αγαπημένο το άσμα του αγαπητού μου, για τον αμπελώνα του»· στα οποία προσθέτει: «Τι [άλλο] να κάνω στον αμπελώνα μου; Διότι περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά αυτός έκανε αγκάθια. Θα γκρεμίσω τον φραγμό του, και θα παραδοθεί σε λεηλασία· και θα κατεδαφίσω τον πύργο του, και θα παραδοθεί σε καταπάτηση· και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου», και τα όσα ακολουθούν αυτά.

Διότι αυτό που υπάρχει τώρα, ενώ προηγουμένως δεν υπήρχε, είναι εξάπαντος πρόσφατο και όχι αιώνιο, και την προσήλωση σε κάτι από τα πρόσφατα ο Μωυσής την ονομάζει λατρεία δαιμόνων, λέγοντας: «Θυσίασαν σε δαιμόνια και όχι στον Θεό, σε θεούς που δεν γνώριζαν οι πατέρες τους, καινούργιοι και πρόσφατοι ήλθαν». Εάν λοιπόν καθετί το πρόσφατο που αποτελεί αντικείμενο σεβασμού συνιστά λατρεία δαιμόνων και είναι αποξενωμένο από την αληθινή θεότητα, και ό,τι υπάρχει τώρα, αλλά δεν υπήρχε πάντοτε, είναι πρόσφατο και όχι αιώνιο, αναγκαστικά, αποβλέποντας στο ον, συγκαταλέγουμε εκείνους που εξισώνουν το μη ον με το ον και λέγουν ότι «κάποτε δεν υπήρχε» στους λάτρεις των ειδώλων. Διότι και ο μέγας Ιωάννης, διακηρύσσοντας τον μονογενή Θεό με το δικό του κήρυγμα, διασφαλίζει τον λόγο του με κάθε τρόπο, ώστε να μην βρει καμία δίοδο η αντίληψη της ανυπαρξίας εις βάρος του όντος. Διότι λέγει ότι εν αρχή ήταν, και ήταν προς τον Θεό, και ήταν Θεός, και ήταν φως και ζωή και αλήθεια, και ήταν πάντοτε όλα τα αγαθά, και ουδέποτε υπήρξε κάτι από τα καλά που να μην ήταν, όντας ο ίδιος το πλήρωμα όλων των αγαθών και ευρισκόμενος στους κόλπους του Πατρός.

Διείς: Διότι στους ώμους Του έφερε ο Θεός τον Ισραήλ με την αγαθότητά Του, τόσο πολύ αγαπήθηκε. Και ανέλαβεν: Επάνω στον τράχηλο τους έφερε ο Θεός με πόθο. Κύριος: Διότι κανείς άλλος δεν τους ανέχθηκε όπως ο Θεός. Ανεβίβασεν: Στην πιο όμορφη, για την οποία λέει: θα σας δώσω γη που ρέει γάλα και μέλι. Εψώμισεν: Αυτά για τα οποία δεν κοπίασαν, αλλά τα βρήκαν έτοιμα. Εθήλασαν: Όταν οι Ισραηλίτες ήπιαν το νερό από τον απότομο βράχο. Βούτυρον: Διότι τους παρείχε όλα τα παχιά και λιπαρά. Μετά στέατος: Από τα πιο λιπαρά κρέατα. Υιών: Τα νεογέννητα κρέατα που τρέφονταν με γάλα. Μετά στέατος: Από το σιμιγδάλι και τους άρτους που παρασκευάζονταν από αυτό. Και αίμα: Το αληθινό, το γλυκό· αυτό αποτελούσε τύπο του αίματος του Χριστού, το οποίο έσταξε επάνω στον σταυρό και το ήπιε ο πιστός λαός. Και έφαγεν: Διότι, αφού τράφηκαν με όλα αυτά, αναπήδησαν άτακτα. Και απελάκτισεν: Από τον κορεσμό της τροφής αναπήδησε ο λαός. Ελιπάνθη: Ως προς τη διάνοια, την καρδιά και τους λογισμούς βγήκε εκτός εαυτού, παραφρόνησε, υπερηφανεύθηκε. Και εγκατέλειπε: Διότι πλέον βασιζόταν στον εαυτό του και όχι στον Θεό. Και απέστη: Διότι αποστάτησε ως προς το φρόνημα σαν αγελάδα σε οίστρο, όπως έχει γραφτεί. Παρώξυναν: Δηλαδή με τα είδωλα των εθνών. Εν βδελύγμασιν: Προσκυνώντας τα είδωλα. Έθυσαν: Διότι προσχώρησαν στους δαίμονες, εγκαταλείποντας τον Θεό που τους έδινε ζωή.

Στους θεούς: Διότι εγκαταλείποντας τον αιώνιο Θεό, προσκύνησαν πρόσκαιρο είδωλο, τους οποίους ούτε οι ίδιοι ούτε οι πατέρες τους γνώριζαν. Τον Θεό: Αυτόν που σε δημιούργησε, λέει. Και λησμόνησες: Διότι τόσο πολύ τους ανέχθηκε στην έρημο ακούραστα και εκείνοι τον λησμόνησαν. Είδε: Επειδή τον αθέτησαν, οργίστηκε. Και παροξύνθηκε: Διότι, ενώ αγαπιούνταν ως τέκνα, παρόξυναν τον Θεό. Και είπε: Διότι απορρίφθηκαν από αυτόν, επειδή προσκολλήθηκαν στα είδωλα. Και θα δείξω: Διότι γνώριζε ως Θεός ότι αυτοί μεν θα απορριφθούν, ενώ τα έθνη θα εισέλθουν στην κληρονομία. Ότι είναι γενεά: Διότι διαστράφηκαν μέσα στην πλάνη των ειδώλων. Υιοί: Διότι ονομάζονταν υιοί Θεού, αλλά αθέτησαν την πίστη. Αυτοί: Καθώς προσκύνησαν το χωνευτό μοσχάρι. Εξόργισαν: Θεοποιώντας κωφά και άλαλα (είδωλα) και αθετώντας τον Θεό. Και εγώ: Διότι όταν τα έθνη δέχθηκαν την πίστη, εκείνοι φθόνησαν για τη σωτηρία τους. Με έθνος: Διότι τότε τα έθνη ήταν ασύνετα, αλλά σώθηκαν με τη χάρη, ενώ εκείνοι παροξύνθηκαν. Ότι πυρ: Διότι η οργή του Θεού είναι πιο δραστική από τη φωτιά. Θα καεί: Έως ότου τους κατεβάσω ζωντανούς στον άδη. Θα καταφάει: Τα γεννήματά τους, δηλαδή τα φρονήματα της γήινης πολιτείας. Θα φλέξει: Εννοεί τους δαίμονες, που είναι σαν όρη· και καταφλέχθηκαν οι δυνάμεις τους. Και τα βέλη: Διότι πολεμούνταν κατά παραχώρηση Θεού. Λιώνοντας: Διότι θυμούνταν τα ορτύκια και έλιωναν (από την επιθυμία). Και οπισθότονος: Διότι είχαν πληγεί ανίατα από τον Θεό.

Διότι θυσίασαν, λέγει, σε δαίμονες και όχι στον Θεό, σε θεούς τους οποίους δεν γνώριζαν οι πατέρες τους· νέοι και πρόσφατοι εμφανίστηκαν, διότι είναι γενεά διεστραμμένη και δεν υπάρχει πίστη μέσα τους. Από αυτήν, λοιπόν, την πονηρή και άπιστη γενεά σε προσκαλεί ο Κύριος, λέγοντάς σου: Έξελθε από το μέσο τους και αποχωρίσου, και μην αγγίξεις ακάθαρτο, αλλά σώσου από αυτήν τη σκολιά γενεά· σήκω και πορεύσου, διότι δεν υπάρχει για εσένα εδώ ανάπαυση· διότι η πολυαρχία των θεών σας είναι κατάσταση και άτακτη και στασιαστική και παντελώς ανύπαρκτη. Για εμάς, όμως, δεν είναι έτσι, ούτε υπάρχουν πολλοί θεοί και κύριοι· αλλά ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς πορευόμαστε προς αυτόν· και ένας Κύριος, ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα και εμείς δι' αυτού, ο οποίος είναι εικόνα του αόρατου Θεού, πρωτότοκος όλης της κτίσης και όλων των αιώνων, διότι εν αυτώ κτίστηκαν τα πάντα, αυτά που βρίσκονται στους ουρανούς και αυτά που βρίσκονται στη γη, τα ορατά και τα αόρατα, είτε Θρόνοι, είτε Κυριότητες, είτε Αρχές, είτε Εξουσίες· τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα από όσα έχουν γίνει· και ένα Πνεύμα Άγιο, εν τω οποίω συνιστώνται τα πάντα, το Κύριο και ζωοποιό, που είναι Θεός και θεοποιεί, Πνεύμα αγαθό, Πνεύμα ευθές, Πνεύμα παράκλητο, Πνεύμα υιοθεσίας.

Και το ακόμη πιο λαμπρό από αυτό είναι ότι, μετά την ανάληψη της δικής σου προστασίας, οι ρωμαϊκές πόλεις δεν αντιμάχονται πια η μία την άλλη ούτε, αγνοώντας τους νόμους της φύσης, άλλες μεν κλίνουν προς αυτόν και συνδέονται φιλικά, ενώ άλλες αποστρέφονται εκείνον και χαρίζουν την εύνοιά τους σε άλλον· ούτε είναι η κάθε φυλή χωριστά και αποτελούν Ισραήλ και Ιούδα· ούτε άλλοι μεν προσπίπτουν στα δαιμόνια και όχι στον Θεό, ενώ άλλοι υποκλίνονται με αμάθεια στον Βάαλ (εκείνα δηλαδή που από παλιά θρηνούσαν οι προφήτες, και τα οποία μέχρι χθες και προχθές διαπράττονταν παρανόμως ανάμεσά μας), αλλά όλες οι φυλές, έχοντας ομονοήσει και καταλήξει σε ταύτιση απόψεων, δεν προκρίνουν για την εξουσία τη βάτο, ούτε κάποιον που φέρει μεν ιμάτιο και πολυτελή ενδυμασία στο σώμα του, αλλά στα πολεμικά είναι εντελώς αδαής και κυριολεκτικά τελείως ανεπαρκής στο να σκέφτεται και να πράττει τα δέοντα, αλλά προκρίνουν αυτόν που και πριν ηγεμόνευε δικαίως και που τότε ήταν ο ικανότερος όλων για την ανάδειξή του στην εξουσία.

Το ότι ο κορεσμός είναι πατέρας της ύβρεως, και η ύβρις μητέρα της ασελγείας, και ότι από αυτήν προέρχεται η ειδωλολατρία, αποτελεί απόδειξη εκείνος ο λαός, ο οποίος διέσχισε την Ερυθρά Θάλασσα χωρίς να βραχεί, οδηγούμενος την μεν ημέρα από νεφέλη, τη δε νύχτα από πύρινο στύλο. Αφού, όμως, βυθίστηκαν στις μέθες και καταποντίστηκαν στον βυθό του κορεσμού, λησμόνησαν τον Θεό που τους έσωζε και τους έτρεφε. Γι' αυτό, μάλιστα, αναζήτησαν και νέους θεούς, τους οποίους δεν γνώριζαν οι πατέρες τους. Προσθέτοντας δε κακό στο κακό, στη συνέχεια χύτευσαν ένα ταυροκέφαλο και προσκυνούσαν αυτό το είδωλο ως θεό, παραδομένοι σε αδόκιμο νου, ώστε να μην πράττουν τα πρέποντα. Προσέχοντας, λοιπόν, να μην πάθουμε αυτά, χρησιμοποιώντας τη νηστεία σαν σάρωθρο, ας καθαρίσουμε την κατοικία του σώματος από τις περιττές φροντίδες. Ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι είμαστε ναοί του Θεού; Πόση φιλοκαλία, λοιπόν, χρειαζόμαστε, για να μη φανούμε ανάξιοι της παρουσίας του Πνεύματος που βρίσκεται μέσα μας.

Και έχοντας λάβει το παιδί τέτοιου είδους γέννηση και από τις δύο πλευρές, είχε ανάλογη και προς τις δύο και την ανατροφή του, και από την πρώτη κιόλας ηλικία αναδείχθηκε θρέμμα της σοφίας, όχι τόσο της αισθητής όσο της νοητής μητέρας, έχοντας θηλάσει στον κατάλληλο καιρό το γάλα και των δύο. Διότι δεν έτυχε να έχει ιδιαίτερα επιδέξια φύση για την εύκολη αφομοίωση των πιο στοιχειωδών μαθημάτων της καθ' ημάς σοφίας· η υπερβολική του όμως επιμέλεια αναπλήρωνε το υστέρημα της φύσης του. Επιπλέον δε, εφηύρε και ένα πολύ σοφό τέχνασμα, πραγματικά άξιο της θείας χάρης που επρόκειτο να του δοθεί αργότερα, μέσω του οποίου ανόρθωσε την αδυναμία της φύσης του. Διότι, αφού ζήλωσε την πίστη της αιμορροούσας και πίστεψε χωρίς κανένα δισταγμό ότι, αν αγγίξει μόνο και αυτός το κράσπεδο των ιματίων του Ιησού, θα αποβάλει αμέσως την ασθένεια της φύσης του, όπως εκείνη την αρρώστια της, προσέρχεται κρυφά στην εκκλησία, και αφού τρύπωσε κάτω από την ιερή τράπεζα την ώρα που ο ιερέας επρόκειτο να τελέσει τη θεία μυσταγωγία, και παραμένοντας εκεί μέχρι την ολοκλήρωση της τελετής, αφού άγγιξε με το κεφάλι του το θείο πέπλο το οποίο ονομάζουμε ενδυτή, αποχώρησε έπειτα από εκεί κρυφά και πάλι, έχοντας λάβει τη χάρη ακριβώς όπως πίστεψε, σε τέτοιο βαθμό ώστε αμέσως να αποστηθίσει τη δεύτερη ωδή του Μωυσή με μία μόνο μελέτη.